www.archive-org-2014.com » ORG » W » WIKIPEDIA

Choose link from "Titles, links and description words view":

Or switch to "Titles and links view".

    Archived pages: 2198 . Archive date: 2014-09.

  • Title: Chemia supramolekularna – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Chemia supramolekularna.. Kryptat.. potasu.. – supramolekularny kompleks.. kryptandu.. [2.. 2.. 2] z.. kationem.. (atomy tlenu – kolor czerwony; atomy azotu – kolor niebieski.. – dział.. chemii organicznej.. zajmującej się strukturami złożonymi z wielu podjednostek, które powstają samorzutnie na skutek słabych.. oddziaływań międzycząsteczkowych.. takich jak:.. siły van der Waalsa.. słabe wiązania wodorowe.. , oddziaływaniach.. π.. -π (nazywanych także.. stackingiem.. ) i.. oddziaływaniach elektrostatycznych.. lub poprzez wzajemne mechaniczne zaplecenie.. Ponadto poszczególne elementy układów supramolekularnych mogą także być połączone za pomocą klasycznych.. wiązań kowalencyjnych.. [1].. [2].. , ale, w odróżnieniu od "klasycznej" chemii organicznej, chemia supramolekularna skupia się na słabych oddziaływaniach niekowalencyjnych.. Do ważnych koncepcji, które odgrywają duże znaczenie w tej dyscyplinie naukowej należy wymienić.. [3].. :.. samoorganizację cząsteczek.. zwijanie się układów biopolimerycznych.. rozpoznanie molekularne.. dynamiczną chemię kombinatoryczną.. Badanie oddziaływań niekowalencyjnych jest kluczowe dla zrozumienia praktycznie wszystkich procesów zachodzących w żywych.. komórkach.. Bardzo wiele makrocząsteczkowych układów biologicznych stanowiło inspirację dla podobnych układów stworzonych przez ludzi.. Wiele.. cząsteczek.. ma skłonność do spontanicznego łączenia się w regularne struktury, które często mają inne własności niż wolne, wyjściowe cząsteczki.. Typowym przykładem struktury nadcząsteczkowej jest.. helisa.. DNA.. , która składa się z dwóch.. polimerycznych.. cząsteczek.. kwasów nukleinowych.. połączonych razem stosunkowo słabymi wiązaniami wodorowymi.. Chemia supramolekularna zajmuje się z jednej strony badaniem już istniejących, naturalnych struktur supramolekularnych, takich jak.. antybiotyki.. jonoforowe.. błony komórkowe.. kwasy nukleinowe.. , czy kompleksy.. enzymów.. koenzymami.. , a z drugiej projektowaniem i.. syntezą.. zupełnie nowych, nie występujących w naturze struktur, takich jak suche kolumnowe.. elektrolity.. nanorurki.. ciekłe kryształy.. dendrymery.. związki makrocykliczne.. (np.. etery koronowe.. ) i wiele innych.. Spis treści.. 1.. 2.. Termodynamika a układy supramolekularne.. 3.. Główne koncepcje.. 1.. Samoorganizacja cząsteczek.. Rozpoznanie molekularne i kompleksowanie.. 3.. Synteza ukierunkowana na wzorzec.. 4.. Dynamiczna chemia kowalencyjna.. 5.. Układy zablokowane mechanicznie.. 6.. Biomimetyki.. 7.. Maszyny molekularne.. 4.. Bloki budulcowe w chemii supramolekularnej.. Związki makrocykliczne.. Układy aktywne foto- i elektrochemicznie.. Motywy rozpoznania molekularnego.. Układy pochodzenia biologicznego.. Inne struktury.. 5.. Zastosowania.. Tworzenie nowych materiałów.. Katalizatory.. Gromadzenie i przetwarzanie informacji.. Medycyna.. 6.. Zobacz też.. 7.. Przypisy.. 8.. Bibliografia.. 9.. Linki zewnętrzne.. [.. edytuj.. |.. edytuj kod.. ].. Występowanie oddziaływań międzycząsteczkowych było postulowane przez.. van der Waalsa.. w 1873, jednak pierwszą koncepcją zgodną z filozofią chemii supramolekularnej był mechanizm "zamka i klucza", zaproponowany w 1890 przez laureata Nagrody Nobla,.. Emila Fischera.. , do wyjaśnienie rozpoznawania.. substratu.. przez.. enzym.. Dalszy rozwój badań nad oddziaływaniami międzycząsteczkowymi miał miejsce na początku XX wieku wraz z odkryciem wiązań wodorowych.. Wykorzystanie tych informacji umożliwiło znacznie lepsze zrozumienie.. budowy białek.. i kwasów nukleinowych, uwieńczone odkryciem struktury DNA przez.. Jamesa Watsona.. Francisa Cricka.. w 1953.. W tym okresie rozpoczęto też badania oraz syntezę sztucznych układów opartych na oddziaływaniach niekowalencyjnych takich jak.. micele.. mikroemulsje.. Kolejnym przełomem była synteza eterów koronowych dokonana przez.. Charlesa J.. Pedersena.. w latach 60.. W oparciu o te badania kolejni chemicy, tacy jak.. Donald J.. Cram.. Jean-Marie Lehn.. Fritz Vogtle.. , otrzymali rożnego rodzaju sztuczne receptory jonów oraz układy mechanicznie splecione.. Znaczenie tej dyscypliny znacznie wzrosło po tym, jak w 1987 Donald J.. Cram, Jean-Marie Lehn oraz Charles J.. Pedersen otrzymali za swoje badania Nagrodę Nobla z chemii.. [4].. Obecnie chemia supramolekularna jest bardzo dynamicznie rozwijającą się dziedziną chemii.. Współczesne układy supramolekularne są wyrafinowane i złożone, a niektóre z nich stanowią.. maszyny molekularne.. , wzorowane na takich biocząsteczkach jak.. białka motoryczne.. lub.. syntaza ATP.. Ponadto obserwuje się coraz częstsze wykorzystanie zdobyczy.. elektrochemii.. fotochemii.. do projektowania nowych układów supramolekularnych.. Stabilność złożonych układów supramolekularnych jest zależna od występowania dużej ilości słabych oddziaływań niekowalencyjnych, zarówno intramolekularnych (zachodzących w obrębie jednej cząsteczki) jak i intermolekularnych (zachodzących pomiędzy kilkoma cząsteczkami), utrzymujących daną.. konformację.. układu.. Pomimo, że takie oddziaływania mają niską energię, przez co struktury supramolekularne są stosunkowo łatwe do zniszczenia, to z uwagi na ich dużą liczbę geometria większości układów supramolekularnych jest stabilna w.. warunkach normalnych.. Podobne zależności obserwuje się dla dużych cząsteczek biologicznych, takich jak białka, kwasy nukleinowe lub.. polisacharydy.. Z uwagi na niską energię wiązań niekowalencyjnych oraz fakt, że często nie posiadają one typowej.. energii aktywacji.. opisywanej przez.. równanie Arrheniusa.. , zwiększanie temperatury reakcji nie ma wpływu na szybkość reakcji.. Ponadto w wyższej temperaturze ma miejsce znaczący zanik liczby słabych oddziaływań stabilizujących układy makromolekularne, przez co.. równowaga chemiczna.. przesuwa się raczej w stronę rozpadu takich układów na budujące je podjednostki.. Zbyt niskie temperatury jednak także utrudniają zachodzenie procesów supramolekularnych, ponieważ w trakcie ich zachodzenia często dochodzi do znacznych zmian konformacyjnych cząsteczek.. Takie modyfikacje struktury zazwyczaj wymagają by przynajmniej przez krótki okres cząsteczka przyjęła konformację wysokoenergetyczną.. W niskich temperaturach.. rozkład statystyczny.. wszystkich możliwych geometrii cząsteczki jest przesunięty silnie w stronę struktur o niskiej energii, ponadto dochodzi do zmniejszenia swobody konformacyjnej cząsteczki, co może uniemożliwić efektywne zachodzenie procesów wymagających znacznych zmian strukturalnych (związanych z wiązaniem ligandu lub odbiorem bodźców fizycznych).. Środowisko, w którym występują układy supramolekularne, odgrywa ogromną rolę w utrzymywaniu ich stabilności.. Bardzo duża liczba.. rozpuszczalników.. (m.. woda.. lub większość.. alkoholi.. ) tworzy wiązania wodorowe z rozpuszczonymi w nich związkami chemicznymi.. Ponadto cząsteczki rozpuszczalnika często zaangażowane są w tworzenie innych oddziaływań, takich jak oddziaływania elektrostatyczne, tworzenie.. kompleksów z przeniesieniem ładunku.. kompleksowanie.. przez cząsteczki substancji rozpuszczonej.. Z tych powodów wybór rozpuszczalnika może mieć decydujące znaczenie przy projektowaniu syntezy układu supramolekularnego lub doborze środowiska, w którym taki układ ma pełnić swoje funkcje.. [5].. Samoorganizacja.. cząsteczek polega na ich samorzutnej organizacji w bardziej złożone układy bez konieczności ingerencji z zewnątrz.. Zazwyczaj tego rodzaju procesy odbywają się za pomocą oddziaływań niekowalencyjnych.. Procesy samoorganizacji  ...   Związki te są zdolne do selektywnego kompleksowania jonów metali lub.. kationów amonowych.. Formowanie dimerów.. kwasów karboksylowych.. W chemii supramolekularnej wykorzystuje się bardzo wiele elementów występujących w układach biologicznych.. Często stanowią one jedynie inspirację do tworzenia ich syntetycznych odpowiedników, jednak stosowane są też różnorodne biocząsteczki.. Tworzenie niezwykle stabilnych połączeń pomiędzy.. awidyną.. biotyną.. znajduje zastosowanie w tworzeniu większych układów supramolekularnych.. Przykładowo, jeżeli jedna podjednostka układu zawiera cząsteczkę biotyny, to może ona zostać z powodzeniem dołączona do innej molekuły lub fragmentu powierzchni z dołączoną kowalencyjnie cząsteczką awidyny.. Mechanizm wiązanie się enzymów z ich.. kofaktorami.. posłużyło do projektowania zmodyfikowanych enzymów, które mogą być aktywowane na drodze.. fotochemicznej.. elektrochemicznej.. Szerokie zastosowanie znajdują.. , a zwłaszcza.. Ich cząsteczki mogą być wykorzystywane zarówno jako rusztowanie, jak i do budowania elementów funkcjonalnych.. Wiele układów supramolekularnych wymaga innych cząsteczek organicznych lub ich fragmentów służących do oddzielenia od siebie fragmentów układu pełniących odmienne role.. Ponadto niektóre duże związki organiczne lub polimery mogą pełnić rolę "rusztowania", na którym budowany jest cały układ.. Często stosowanymi grupami separującymi od siebie poszczególne podjednostki układu są łańcuchy polieterowe, układy.. bifenylowe.. lub trifenylowe oraz łańcuchy alkilowe.. Jako rusztowanie dla systemów supramolekularnych często wykorzystuje się dendrymery,.. i inne nanocząstki.. Większość z wymienionych struktur może być też zastosowana do.. enkapsulacji.. mniejszych cząsteczek.. Związki kompleksowe.. rutenu.. srebra.. i innych metali szlachetnych zawierające jako ligandy bipirydynę albo tripirydynę.. różnego rodzaju.. powierzchnie.. także są bardzo często stosowane w roli rusztowania dla układów supramolekularnych.. Ponadto regularne powierzchnie mogą zostać zastosowane do tworzenia samoorganizujących się.. monowarstw.. Procesy samoorganizacji materii zostały z powodzeniem wykorzystane do tworzenia nowych materiałów.. Duże układy mogą zostać otrzymane z mniejszych podjednostek w kilku krokach syntetycznych.. Przykładami takich materiałów mogą być różne.. polimery supramolekularne.. złożone z cząsteczek organicznych, połączonych ze sobą za pomocą oddziaływań niekowalencyjnych.. Takie materiały wykazują pewną analogię do polimerycznych układów białkowych, takich jak.. mikrotubule.. , ponieważ podobnie jak one składają się z podjednostek, które nie tworzą między sobą wiązań kowalencyjnych i w dynamiczny sposób zmieniać swoją strukturę w zależności od różnych czynników zewnętrznych takich jak temperatura czy.. pH.. Projektowanie nowych.. katalizatorów.. stanowi jeden z głównych celów chemii supramolekularnej, oddziaływania niekowalencyjne odgrywają bowiem kluczową rolę w mechanizmie działania większości katalizatorów.. Dzięki nim zachodzi wiązanie substratu oraz nadanie mu takiej.. konformacji.. , która prowadzi do obniżenia energii powstającego.. stanu przejściowego.. Przykładami katalizatorów supramolekularnych są.. oraz micele, które poprzez.. enkapsulację.. substratu tworzą otoczenie chemiczne sprzyjające zajściu danej reakcji chemicznej.. Jednym ze statutowych zadań chemii supramolekularnej (podobnie jak nanotechnologii) jest wykorzystanie materii do wykonywania obliczeń (w skali atomowej).. Odbywa się to poprzez wykorzystanie.. lub innych fragmentów cząsteczki, które są wrażliwe na działanie takich bodźców, jak.. kwanty.. promieniowania elektromagnetycznego.. lub zmiany.. elektrycznego.. Po odebraniu bodźca, elementy te mogą z powodzeniem uczestniczyć w.. transdukcji sygnału.. , powodując np.. zmianę konformacji innego fragmentu cząsteczki lub rearanżację układu wiązań podwójnych.. Przechowywanie informacji w układach supramolekularnych odbywa się zwykle poprzez wykorzystanie.. przełączników molekularnych.. , zawierających jednostki będące.. fotochromami.. lub elementami podlegającymi.. fotoizomeryzacji.. Inne przełączniki mogą bazować na.. procesach redoks.. lub maszynach molekularnych.. Funkcjonalne.. bramki logiczne.. oparte na układach supramolekularnych są jeszcze układami istniejącymi jedynie w teorii, istnieje także wiele koncepcji.. komputerów.. bazujących na cząsteczkach DNA.. Chemia supramolekularna ma zastosowanie do badań oddziaływań drobnocząsteczkowych.. ligandów.. z biocząsteczkami, takimi jak.. białka.. Wiedza na temat tego rodzaju interakcji ma obecnie duże znaczenie w.. projektowaniu leków.. , a także tworzeniu nowych układów pozwalających na efektywne i selektywne dostarczanie leków do określonych komórek.. Opracowanie tego rodzaju selektywnych metod dostarczania leków ma kluczowe znaczenie w rozwoju skutecznych terapii przeciwnowotworowych i.. genowych.. Jest to obszar licznych powiązań między chemią supramolekularną a.. biofizyką.. chemią medyczną.. chemią bioorganiczną.. Modelowanie molekularne.. Chemia obliczeniowa.. ↑.. Lehn JM.. Supramolecular chemistry.. Science.. ”.. 260, s.. 1762–3, 1993.. doi:10.. 1126/science.. 8511582.. PMID 8511582.. Supramolecular Chemistry, J.. -M.. Lehn, Wiley-VCH (1995).. ISBN 978-3527293117.. Gennady V.. Oshovsky, Dr.. Dr.. , David N.. Reinhoudt, Prof.. Ir.. , Willem Verboom, Dr.. Supramolecular Chemistry in Water.. Angewandte Chemie International Edition.. 14 (46), s.. 2366–2393, 2007.. 1002/anie.. 200602815.. "Chemistry and Physics Nobels Hail Discoveries on Life and Superconductors; Three Share Prize for Synthesis of Vital Enzymes" Harold M.. Schmeck Jr.. New York Times.. October 15, 1987.. Pigoń K.. , Ruziewicz Z, Chemia fizyczna t.. 2 Fizykochemia molekularna, PWN Warszawa (2005).. ISBN 830114484X.. J.. M.. Lehn,.. Perspectives in supramolecualr chemistry – from molecular recognition towards molecular information-processing and self-organization.. Angewandte Chemie-International Edition in English.. 11 (29), s.. 1304–1319, 1990.. 199013041.. Rowan SJ.. , Cantrill SJ.. , Cousins GR.. , Sanders JK.. ,.. Stoddart JF.. Dynamic covalent chemistry.. 41 (6), s.. 898–952, marzec 2002.. PMID 12491278.. Peter R.. Ashton, Christopher L.. Brown, Ewan J.. T.. Chrystal, Timothy T.. Goodnow, Angel E.. Kaifer, Keith P.. Parry, Douglas Philp, Alexandra M.. Z.. Slawin, Neil Spencer, J.. Fraser Stoddart, David J.. Williams, "The self-assembly of a highly ordered [2]catenane",.. Chemical Communications.. 1991.. , 634 – 639.. DOI.. 10.. 1039/C39910000634.. S.. G.. Zhang.. Fabrication of novel biomaterials through molecular selfassembly.. Nature Biotechnology.. 10 (21), s.. 1171–1178, 2003.. 1038/nbt874.. V.. Balzani, M.. Gomez-Lopez, J.. F.. Stoddart.. Molecular machines.. 7 (31), s.. 405–414, 1998.. 1021/ar970340y.. Grzegorz Schroeder.. Broszura dostępna na stronach Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej.. W.. Wikimedia Commons.. znajdują się multimedia związane z tematem:.. Chemia supramolekularna – materiały dostępne na stronach Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej.. php?title=Chemia_supramolekularna oldid=36183031.. Kategorie.. Chemia organiczna.. Nanotechnologia.. Artykuł.. Edytuj.. Edytuj kod źródłowy.. Cytowanie tego artykułu.. ह न द.. Srpskohrvatski / српскохрватски.. Edytuj linki.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 05:35, 17 kwi 2013..

    Original link path: /wiki/Chemia_supramolekularna
    Open archive

  • Title: Portal:Chemia/Dokumentacja – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Portal:Chemia/Dokumentacja.. Portal:Chemia.. Ta strona ma charakter archiwalny.. Prosimy jej.. nie.. zmieniać.. Data aktualizacji.. Artykuł miesiąca.. Chemik miesiąca.. Zdjęcie miesiąca.. Reakcja miesiąca.. Związek miesiąca.. Ciekawostki.. 23 sierpnia 2010.. Węglowodory.. Maria Curie.. bez zmian.. 9 października 2009.. Venkatraman Ramakrishnan.. Reakcja Stille'a.. Glikol propylenowy.. Nobel 2009.. 8 września 2009.. Sztuczna fotosynteza.. Maciej Wiewiórowski.. Reakcja Suzuki.. Kwas abscysynowy.. 1 lipca 2009.. Metoda Hartree-Focka.. Michael Szwarc.. Utlenianie Baeyera-Villigera.. Rifaksymina.. 5 czerwca 2009..  ...   czerwca).. 8 maja 2009.. Liczność materii.. Kazimierz Kalinowski.. Przegrupowanie Pummerera.. Trimetyloamina.. 31 marca 2009.. Węgiel organiczny.. Edward Bekier.. Próba Lucasa.. Izocyjanian metylu.. 1 marca 2009.. Chromotropizm.. Gerhard Ertl.. Chemiczny ogród.. Maitotoksyna.. 21 lutego 2009.. Dmitrij Mendelejew.. Reakcja utleniania.. Difluorek tlenu.. Maria Skłodowska Curie.. Bizmut.. stabilne izotopy.. 20 lutego 2009.. Izotopy.. Proces Wackera.. php?title=Portal:Chemia/Dokumentacja oldid=30061889.. Portal Chemia – archiwum.. Portal.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 17:13, 1 mar 2012..

    Original link path: /wiki/Portal:Chemia/Dokumentacja
    Open archive

  • Title: Portal:Chemia – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: CHEMIA.. w polskojęzycznej wikipedii.. W chwili obecnej mamy około.. 000.. artykułów.. z dziedziny chemii lub z nią związanych.. Pomóż zwiększyć tę liczbę!.. WYRÓŻNIONY ARTYKUŁ.. Bortezomib.. łac.. bortezomibum.. ) –.. organiczny związek chemiczny.. dipeptydowa.. pochodna.. kwasu borowego.. , będąca silnym i odwracalnym.. inhibitorem proteasomu.. 26S – kompleksu białkowego odpowiadającego za degradację białek komórkowych.. Bortezomib jest pierwszym i, jak dotąd, jedynym wprowadzonym do leczenia inhibitorem proteasomu.. W badaniach klinicznych II fazy stwierdzono istotną odpowiedź na leczenie u ponad 1/3 pacjentów z zaawansowanym.. szpiczakiem mnogim.. Na tej podstawie.. Amerykańska Agencja ds.. Żywności i Leków.. w dniu 13 maja 2003 zarejestrowała bortezomib w trybie przyspieszonym ze wskazaniem leczenia szpiczaka mnogiego u chorych, u których po zastosowaniu co najmniej dwóch schematów leczenia nastąpił nawrót choroby.. Następnie Amerykańska Agencja ds.. Żywności i Leków zatwierdziła również leczenie.. chłoniaka z komórek płaszcza.. bortezomibem u pacjentów, którzy otrzymali wcześniej co najmniej jeden schemat leczenia.. Przeczytaj resztę artykułu.. Zobacz pozostałe.. wyróżnione artykuły.. z dziedziny chemii.. WYRÓŻNIONA GRAFIKA.. Kryształy niobu otrzymane.. elektrolitycznie.. , oraz sześcian.. anodowany.. i wykonany z niobu.. wyróżnione grafiki.. CHEMIA W WIKIPEDII.. Nowości chemiczne na Wikipedii.. opracowano.. nowy standard.. artykułu o  ...   jest naprawdę wiele, bardzo różnorodnych rzeczy.. Niektóre z nich nie wymagają od Ciebie niczego więcej, oprócz przeczytania artykułu.. Zgłaszaj znalezione błędy.. Czytając artykuły zapewne zdarza Ci się natrafiać na błędy.. Niestety nie jesteśmy w stanie znaleźć każdego z nich, dlatego tak ważne jest, aby natrafiając na błąd poprawić go lub zgłosić.. Jeśli możesz go poprawić – nie wahaj się i kliknij w zakładkę „Edytuj”.. Możesz także zgłosić go za pomocą odnośnika dostępnego po lewej stronie, wpisać swoje wątpliwości do dyskusji artykułu, bądź zwrócić się bezpośrednio do.. Dołącz do nas!.. Pisanie artykułów w Wikipedii i ich poprawianie.. wcale nie jest trudne.. , a na każdego z nas możesz liczyć w razie problemów.. Aby współtworzyć Wikipedię wystarczy chęć podzielenia się swoją wiedzą.. Ta wiedza pozostanie tu na zawsze, dostępna dla wszystkich.. Możesz pomóc rozwijać największą encyklopedię świata.. Przekonaj się, że warto to zrobić i.. dołącz do nas.. Dyskusja Projektu Chemia.. Przeczytaj.. czym jest ten portal.. php?title=Portal:Chemia oldid=35905499.. Azərbaycanca.. 贛語.. മലയ ള.. Malti.. न प ल भ ष.. Occitan.. Plattdüütsch.. Runa Simi.. ස හල.. Soomaaliga.. Татарча/tatarça.. 文言.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 03:59, 29 mar 2013..

    Original link path: /wiki/Portal:Chemia
    Open archive
  •  

  • Title: Atom – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Atom.. Ten artykuł dotyczy składnika materii.. inne znaczenia.. Atom.. helu.. stanie.. podstawowym.. Zaczernione pole reprezentuje chmurę elektronową.. Stopień zaciemnienia określa prawdopodobieństwo "spotkania" w danym miejscu.. elektronu.. [nota 1].. Powiększenie ukazuje schematyczny obraz.. jądra atomowego.. proton.. reprezentuje chmurka czerwona, a.. neutron.. niebieska.. [nota 2].. Jądro ma rozmiary rzędu 1.. fm.. – ok.. 100 000 razy mniej od rozmiarów chmury elektronowej.. – podstawowy składnik.. materii.. Składa się z małego dodatnio naładowanego.. jądra.. o dużej.. gęstości.. i otaczającej go.. chmury elektronowej.. o ujemnym ładunku elektrycznym.. Słowo.. atom.. pochodzi z.. greckiego.. ἄτομος.. −.. átomos.. (od α-, „nie-” + τέμνω −.. temno.. , „ciąć”.. ), oznaczającego coś, czego nie da się przeciąć ani podzielić.. Idea istnienia niepodzielnych składników materii pojawiła się już w pismach starożytnych.. filozofów indyjskich.. greckich.. W XVII i XVIII wieku chemicy potwierdzili te przypuszczenia, identyfikując pierwiastki chemiczne i pokazując, że reagują one ze sobą w ściśle określonych proporcjach.. W XIX wieku odkryto.. ruchy Browna.. , będące pośrednim dowodem ziarnistości materii.. Na początku XX wieku fizycy zbadali wewnętrzną strukturę atomów, pokazując tym samym, że są one podzielne.. Teorie.. mechaniki kwantowej.. pozwoliły stworzyć matematyczne modele wnętrza atomu.. Atomy mają rozmiary rzędu 10.. −10.. m.. i masę rzędu 10.. −26.. kg.. Można je obserwować przez.. skaningowy mikroskop tunelowy.. Ponad 99,9% masy atomu jest zawarte w jego jądrze.. Jądro atomowe zbudowane jest z.. nukleonów.. protonów.. o.. dodatnim ładunku elektrycznym.. i elektrycznie obojętnych.. neutronów.. Chmurę elektronową tworzą.. elektrony.. związane z jądrem przez.. oddziaływanie elektromagnetyczne.. Podobne oddziaływanie pozwala atomom łączyć się w.. cząsteczki.. Atom jest elektrycznie obojętny, gdy liczba elektronów jest równa liczbie protonów.. W przeciwnym przypadku ma ładunek i nazywany jest.. jonem.. Główne właściwości chemiczne atomów określa liczba protonów w jądrze (.. liczba atomowa.. ), gdyż determinuje ona strukturę chmury elektronowej oraz liczbę elektronów koniecznych do tego, aby atom był elektrycznie obojętny.. Elektrony związane w atomach rozłożone są na.. powłokach.. , między którymi mogą przechodzić emitując bądź absorbując.. fotony.. o określonej.. energii.. Struktura chmury elektronowej wpływa na chemiczne właściwości atomów i większość ich właściwości.. magnetycznych.. Zbiory atomów o tej samej liczbie atomowej stanowią.. pierwiastki chemiczne.. Atomy mające tę samą liczbę protonów, ale różniące się liczbą neutronów w jądrze to.. izotopy.. Suma protonów i neutronów w jądrze atomu określana jest jako.. liczba masowa.. Wszystkie pierwiastki mają niestabilne izotopy.. Ich jądra ulegają spontanicznemu rozpadowi, co zazwyczaj prowadzi do powstania atomów innych pierwiastków.. Rozpadowi temu towarzyszy emisja.. promieniowania jonizującego.. Zjawisko to jest nazywane naturalną.. radioaktywnością.. Atomizm.. Początki naukowej teorii atomu.. Wewnętrzna struktura i teoria kwantowa.. Rozbicie atomu i fizyka materii skondensowanej.. Składniki.. Cząstki subatomowe.. Jądro atomowe.. Powłoki elektronowe.. Właściwości.. Właściwości jądrowe.. Masa.. Kształt i wielkość.. Rozpad radioaktywny.. Moment magnetyczny.. Poziomy energetyczne.. Wiązania i reakcje chemiczne.. 8.. Stany.. Techniki analizy i obrazowania.. Pochodzenie i stan obecny.. Nukleosynteza.. Ziemia.. Rzadkie i teoretyczne atomy.. Układy cząstek podobne do atomów.. Atomy egzotyczne.. Antyatomy.. Adnotacje.. Osobny artykuł:.. Pomysł, że materia składa się z mikroskopijnych składników, których nie da się w nieskończoność dzielić na mniejsze części, był znany już w starożytności.. Nie opierał się jednak na żadnych danych empirycznych, a jedynie stanowił jedną z.. filozoficznych.. koncepcji natury rzeczywistości.. Cechy tych mikroskopijnych składników różnie opisywały różne szkoły filozoficzne, często uwzględniając ich.. duchowe.. właściwości.. Istnienie atomów zostało powszechnie zaakceptowane w.. XVIII wieku.. , gdy okazało się, że pozwala w elegancki sposób opisać prawa chemii.. Najstarsze odniesienia do atomów można znaleźć w pismach poświęconych.. dżinizmowi.. napisanych w.. VI wieku p.. n.. e.. Indiach.. Szkoły filozoficzne.. Njaja.. Waiśeszika.. opracowały zawiłe teorie, opisujące łączenie się atomów w bardziej złożone obiekty.. W cywilizacji zachodniej odniesienia do atomów pojawiły się około sto lat później w pismach.. Leukipposa.. i zostały usystematyzowane przez jego ucznia.. Demokryta.. Około 450 roku p.. Demokryt wprowadził słowo.. niepodzielny.. Choć te koncepcje były czysto filozoficzne, współczesna nauka zaadaptowała tę nazwę.. XIII wieku.. alchemii.. pojawiła się koncepcja.. korpuskularyzmu.. Za jej autora uważa się alchemika podpisującego się.. Geber.. [11].. Według tej koncepcji wszystkie fizyczne obiekty posiadają wewnętrzną i zewnętrzną warstwę z mikroskopijnych cząstek.. [12].. Przypominało to teorię atomizmu, z wyjątkiem odrzucenia koncepcji, że te cząsteczki są niepodzielne.. Przykładowo spekulowano, że.. rtęć.. może wnikać do wnętrza metali i zmieniać ich wewnętrzną strukturę, co miało umożliwić wytwarzanie.. złota.. [13].. Koncepcja ta zdominowała alchemię na następnych kilkaset lat.. 1624.. poglądy atomistyczne odnowił.. Pierre Gassendi.. w dziele.. Exercitationes paradoxicae adversus Aristoteleos.. W 1661 roku.. Robert Boyle.. opublikował traktat.. The Sceptical Chymist.. , w którym argumentował, że materia zbudowana jest z kombinacji wielu różnych.. korpuskuł.. zamiast z klasycznych czterech (powietrza, ziemi, wody i ognia).. [14].. Koncepcji tej użył dziesięć lat później.. Izaak Newton.. do opracowania korpuskularnej teorii światła.. [15].. Różne atomy i cząsteczki w traktacie.. Johna Daltona.. A New System of Chemical Philosophy.. (1808) – jednej z najstarszych prac naukowych poświęconych atomom.. [16].. Wraz z przekształcaniem się.. chemii.. naukę ścisłą.. nastąpił dalszy rozwój teorii atomów.. W 1789 roku.. Antoine Lavoisier.. odkrył.. prawo zachowania masy.. i zdefiniował.. pierwiastek chemiczny.. jako podstawową substancję, która nie może już być rozdzielona metodami chemicznymi.. [17].. W 1803 roku.. John Dalton.. skorzystał z koncepcji atomów do wytłumaczenia, czemu pierwiastki wchodzą w reakcje w stosunkach ilościowych dających się przedstawić w postaci niewielkich liczb naturalnych (.. prawo stosunków wielokrotnych.. ) i czemu jedne gazy łatwiej się rozpuszczają w wodzie niż inne.. Postulował, że każdy pierwiastek składa się z atomów jednego, unikalnego typu i że te atomy mogą się łączyć, tworząc związki chemiczne.. [18].. Postawienie tych.. hipotez.. uczyniło Daltona twórcą współczesnej teorii atomów.. [19].. [20].. Fakty doświadczalne mające w przyszłości stanowić dodatkowe potwierdzenie teorii atomów pojawiły się w 1827 roku, gdy.. botanik.. Robert Brown.. odkrył zjawisko spontanicznego chaotycznego ruchu.. pyłków kwiatowych.. zawieszonych w wodzie.. Zjawisko to zostało potem nazwane.. ruchami Browna.. Jego wyjaśnienie przez termiczne ruchy cząsteczek wody zasugerował w 1877 roku Joseph Delsaulx.. [21].. [22].. , a w 1905 roku.. Albert Einstein.. przedstawił jego pełną matematyczną analizę.. [23].. [24].. [25].. Fundamentalny wkład do teorii ruchów Browna wniósł w latach 1906–1917.. Marian Smoluchowski.. (tworząc przy okazji nową gałąź.. fizyki statystycznej.. określanej obecnie jako.. procesy stochastyczne.. [26].. Analiza Einsteina została potwierdzona eksperymentalnie po raz pierwszy już w 1906 roku przez.. Theodora Svedberga.. , a.. Jean Baptiste Perrin.. wykorzystał teoretyczne prace Einsteina i Smoluchowskiego do eksperymentalnego wyznaczenia mas i „.. rozmiarów.. ” atomów (1908) potwierdzając ostatecznie teorię Daltona.. [27].. [28].. [29].. Pierwszy.. układ okresowy pierwiastków.. Mendelejewa.. (1869).. W 1869.. opublikował swój.. [30].. Układ przedstawiał wizualnie.. prawo okresowości.. głoszące, że.. właściwości chemiczne.. pierwiastków powtarzają się okresowo, gdy uporządkuje się te pierwiastki zgodnie z ich.. masami atomowymi.. [31].. W 1897 roku.. Thomson.. , badając.. promienie katodowe.. , odkrył.. i doszedł do wniosku, że znajdują się one w każdym atomie.. Tym samym obalił tezę, że atomy są ostatecznymi, niepodzielnymi elementami materii.. [32].. Stworzył.. pierwszy model struktury atomu.. , w którym ujemnie naładowane elektrony unoszą się w jednorodnej, dodatnio naładowanej kuli.. Model ten obalili w 1909 roku.. Hans Geiger.. Ernest Marsden.. Ernest Rutherford.. , gdy.. bombardując złotą folię cząstkami alfa.. odkryli, że niewielka część cząstek alfa jest odbijana, co było sprzeczne z przewidywaniami w modelu Thomsona.. Na podstawie tych wyników Rutherford stworzył.. nowy model atomu.. , w którym dodatni ładunek i większość masy atomu są skupione w niewielkim jądrze w jego centrum, a ujemnie naładowane elektrony krążą wokół jądra.. [33].. W 1913 roku.. Frederick Soddy.. , badając produkty.. rozpadu promieniotwórczego.. , odkrył, że atomy każdego pierwiastka mogą występować w kilku odmianach różniących się nieco masą atomową.. [34].. Określenie.. izotop.. (z gr.. isos topos.. – „w tym samym miejscu”) zasugerowała mu szkocka pisarka i lekarz,.. Margaret Todd.. (1859–1918).. [35].. Thomson opracował technikę segregowania atomów ze względu na ich stosunek masy do ładunku w.. zjonizowanych gazach.. , co umożliwiło odkrycie.. stabilnych izotopów.. [36].. Model Bohra.. atomu wodoru, pokazujący przeskok elektronu między orbitami i emisję fotonu o określonej energii.. Jednocześnie w 1913 roku fizyk.. Niels Bohr.. zaproponował wyjaśnienie występowania.. linii spektralnych.. widmach emisyjnych.. pierwiastków przez wprowadzenie hipotezy istnienia zestawu dopuszczalnych orbit, na których mogą krążyć elektrony wokół jądra atomowego.. [37].. jego modelu.. każdy elektron musiał zaabsorbować lub wyemitować foton o określonej energii, żeby przeskoczyć między orbitami.. [38].. Korzystając z tego modelu,.. Gilbert Newton Lewis.. zaproponował w 1916 roku wyjaśnienie istoty.. wiązań chemicznych.. jako wymianę i współdzielenie elektronów na najwyższych orbitach atomowych.. [39].. W 1919 roku.. Irving Langmuir.. zaproponował wytłumaczenie okresowości właściwości pierwiastków jako efekt grupowania się elektronów na pewnych orbitach tworzących.. powłoki elektronowe.. [40].. W 1922 roku.. doświadczenie Sterna-Gerlacha.. pokazało, że kierunek.. wektora.. magnetycznego momentu dipolowego.. atomów jest.. skwantowany.. Specjalnie ukształtowane.. pole magnetyczne.. dzieliło strumień przelatujących przez nie atomów.. na dwie rozdzielone wiązki.. Zgodnie z.. mechaniką klasyczną.. takie zjawisko nie powinno mieć miejsca, ponieważ moment magnetyczny każdego atomu powinien móc być skierowany w dowolnym kierunku i oddziaływanie z zewnętrznym polem magnetycznym mogło jedynie rozciągnąć strumień atomów w jakimś kierunku.. Zamiast tego atomy zostały rozdzielone na dwie grupy, w których wektor momentu magnetycznego skierowany był w górę lub w dół.. [41].. W 1924 roku.. Louis de Broglie.. zaproponował, że wszystkie cząstki mogą.. zachowywać się jak fale.. W 1926 roku.. Erwin Schrödinger.. rozwinął tę ideę, przedstawiając matematyczny model atomu, w którym ruch elektronów został opisany funkcjami.. fal stojących.. Konsekwencją opisywania cząstek jako fali było to, że matematycznie niemożliwe stało się jednoczesne określenie ich położenia i pędu, co zostało sformułowane jako.. zasada nieoznaczoności.. Wernera Heisenberga.. w 1926 roku.. Zgodnie z nią, zwiększając precyzję pomiaru położenia, zmniejsza się jednocześnie precyzję pomiaru pędu i.. vice versa.. Model Schrödingera umożliwił rozwiązanie problemów, które napotykały wcześniejsze modele przy wyjaśnianiu.. atomów cięższych od.. wodoru.. Obecnie przyjmuje się go za obowiązujący.. [42].. [43].. Schemat działania spektrometru mas.. Wynalezienie.. spektrometru mas.. umożliwiło dokładne zmierzenie bezwzględnych.. mas atomowych.. Urządzenie to wykorzystuje pole magnetyczne do odchylenia trajektorii jonów, a stopień odchylenia zależy od stosunku ładunku jonu do jego masy.. Francis William Aston.. jako pierwszy udowodnił przy jego użyciu, że izotopy mają różne masy i że różnice w ich masach są wielokrotnościami tej samej masy.. W 1932 roku fizyk.. James Chadwick.. wyjaśnił te różnice odkrywając.. – elektrycznie obojętną cząstkę podobną do.. protonu.. Izotopy okazały się atomami o tej samej liczbie protonów, ale różniącymi się liczbą neutronów w jądrze.. [44].. W 1938 roku niemiecki chemik.. Otto Hahn.. skierował strumień neutronów na atomy.. uranu.. próbując uzyskać.. cięższe pierwiastki.. Produktem okazał się lżejszy pierwiastek.. bar.. [45].. Rok później.. Lise Meitner.. Otto Frisch.. potwierdzili, że ten eksperyment był pierwszym sztucznie wywołanym rozbiciem jądra atomowego.. [46].. [47].. Po 1950 roku budowa.. akceleratorów cząstek.. detektorów cząstek.. pozwoliła fizykom badać wyniki zderzeń atomów poruszających się z dużymi prędkościami.. [48].. Odkryto w ten sposób dziesiątki, a później setki nowych cząstek.. Ich strukturę wyjaśnili niezależnie od siebie.. Gell-Mann.. Zweig.. 1964.. roku, wprowadzając pojęcie.. kwarków.. Neutrony i protony okazały się być.. hadronami.. – cząsteczkami zbudowanymi z kwarków.. Na bazie tego stworzono.. model standardowy.. , wyjaśniający strukturę jądra atomowego w oparciu o kwarki i siły, jakim podlegają.. [49].. Mimo że słowo.. pierwotnie oznaczało cząstkę, której nie da się podzielić na mniejsze, współcześnie nazywa się nim strukturę zbudowaną z mniejszych cząstek:.. elektronów.. Jedynie wodór.. H nie zawiera żadnych neutronów, a jego dodatnio naładowany jon nie zawiera też elektronów.. Elektron jest najmniej masywną z tych trzech cząstek, z masą 9,11×10.. −31.. Posiada ujemny ładunek i rozmiary zbyt małe, aby dało się je określić przy użyciu współczesnych metod.. [50].. Protony posiadają dodatni ładunek i masę około 1836 razy większą od elektronów: 1,6726×10.. −27.. Neutrony nie posiadają ładunku elektrycznego i są około 1839 razy cięższe od elektronu.. [51].. , z masą 1,6929×10.. Masa protonów i neutronów wewnątrz jądra jest pomniejszona o.. energię wiązania.. Neutrony i protony mają podobne średnice, rzędu 2,5×10.. −15.. m – jednak z powodu ich wewnętrznej struktury trudno zdefiniować, co jest ich „powierzchnią”.. [52].. Według modelu standardowego protony i neutrony są zbudowane z.. Kwarki stanowią jedną z podstawowych grup cząstek tworzących materię (drugą są.. leptony.. , których przykładem jest.. elektron.. Istnieje sześć typów kwarków, każdy posiadający ułamkowy ładunek elektryczny wynoszący albo +2/3 albo −1/3.. Protony są zbudowane z dwóch.. kwarków górnych.. (o ładunku +2/3) i jednego.. kwarku dolnego.. (o ładunku −1/3).. Neutrony są zbudowane z jednego kwarka górnego i dwóch dolnych.. Ta różnica odpowiada za różnicę w masach i ładunku tych dwóch cząstek.. Kwarki są powiązane ze sobą.. silnym oddziaływaniem jądrowym.. , którego nośnikiem są.. gluony.. Gluony są.. bozonami cechowania.. – podstawowymi cząstkami przenoszącymi.. oddziaływania fizyczne.. [53].. [54].. Średnia.. energia wiązania.. dla nukleonu w jądrach poszczególnych pierwiastków.. Wszystkie protony i neutrony w atomie (nazywane wspólnie.. nukleonami.. ) skupiają się w.. jądro atomowe.. Średnica jądra atomowego wynosi około.. , gdzie.. A.. oznacza liczbę nukleonów.. [55].. Jest to około 1/100 000 średnicy całego atomu.. Nukleony są związane ze sobą przez.. siły jądrowe.. , będące resztkowym przejawem oddziaływania silnego.. Na odległościach mniejszych niż 2,5 fm te siły są wielokrotnie silniejsze od odpychania.. elektrostatycznego.. pomiędzy dodatnio naładowanymi protonami.. [56].. Atomy tego samego.. pierwiastka.. mają tę samą liczbę protonów, nazywaną.. liczbą atomową.. Liczba neutronów może być różna, w zależności od.. izotopu.. tego pierwiastka.. Łączna liczba protonów i neutronów określana jest jako.. Stabilność jądra zależy od liczby protonów, jak i neutronów w jądrze.. Jądra niestabilne ulegają.. rozpadowi promieniotwórczemu.. [57].. Zarówno protony, jak i neutrony są.. fermionami.. Reguła Pauliego.. zabrania identycznym fermionom zajmowania jednocześnie tego samego stanu kwantowego.. Dlatego każdy proton w jądrze musi znajdować się w innym stanie kwantowym, podobnie jak każdy neutron.. Reguła ta nie zabrania protonowi i neutronowi znajdować się w tym samym stanie, ponieważ są innym typem cząstek.. W atomach z małą liczbą protonów (poniżej 20) najstabilniejsze są izotopy, w których liczba protonów i neutronów jest w przybliżeniu równa.. Jądro atomu z tej grupy, zawierające znacząco różną liczbę neutronów i protonów, może obniżyć swoją energię przez rozpad radioaktywny prowadzący do zmniejszenia tej różnicy.. W miarę wzrostu liczby protonów w jądrze ich odpychanie elektrostatyczne sprawia, że stabilniejsze stają się jądra z nieco większą liczbą neutronów.. Jądra wszystkich atomów cięższych od.. wapnia.. (20 protonów), których liczba neutronów jest równa liczbie protonów, są niestabilne.. Z dalszym wzrostem liczby protonów optymalny stosunek liczby neutronów do protonów rośnie, osiągając około 1,5 dla najcięższych jąder.. [58].. Najcięższym trwałym atomem jest.. ołów.. , którego izotop.. 208.. Pb zawiera 82 protony i 126 neutronów.. Do roku 2003 za najcięższy trwały atom uważano.. bizmut.. (izotop.. 209.. Bi), który jednak, zgodnie z przewidywaniami teoretycznymi, ostatecznie okazał się niestabilny.. [59].. Schemat syntezy jądra deuteru z dwóch protonów.. Emitowany jest.. pozyton.. (e.. +.. ) – cząstka.. antymaterii.. – oraz.. neutrino.. elektronowe.. W wyniku zderzeń jąder atomowych może dojść do utworzenia nowych jąder, ale doprowadzenie do takiej reakcji wymaga często bardzo wysokich energii.. Fuzja jądrowa.. zachodzi, gdy lżejsze jądra łączą się w cięższe.. Przykładowo protony muszą zderzyć się z energią 3–10.. keV.. , aby przezwyciężyć wzajemne odpychanie i zbliżyć się na tyle, żeby połączyć się w jądro.. deuteru.. [60].. Rozszczepienie jądra atomowego.. to odwrotny proces, w którym ciężkie jądro rozpada się na dwa lżejsze.. Jądro może też zostać zmodyfikowane w wyniku zderzenia z wysokoenergetyczną cząstką lub fotonem – które zmieni proton w neutron lub na odwrót.. [61].. [62].. Jeśli masa powstałego jądra i emitowanych cząstek jest mniejsza niż masa substratów, różnica zostanie wyemitowana w postaci.. promieniowania gamma.. lub energii kinetycznej produktów, zgodnie ze wzorem na.. równoważność masy i energii.. E.. =.. mc.. Różnica mas wynika z.. energii wiązania.. w jądrze i jej utrata sprawia, że powstałe jądro jest stabilne – aby się rozpaść, musi otrzymać tę energię z otoczenia.. [63].. Fuzja, w której powstaje jądro lżejsze od.. żelaza.. – o liczbie nukleonów mniejszej niż 60 – powoduje zwykle wyemitowanie większej ilości energii, niż jest potrzebna do jej wywołania.. [64].. Ta energia napędza reakcję termojądrową we wnętrzu.. gwiazd.. Dla jąder cięższych od jadra żelaza energia wiązania w przeliczeniu na nukleon zaczyna spadać.. Oznacza to, że fuzja takich jąder zużywa energię i nie może podtrzymać.. równowagi hydrostatycznej.. w gwiazdach.. [65].. Studnia potencjału.. , pokazująca minimalną energię.. x.. ) potrzebną do osiągnięcia pozycji.. mechanice klasycznej.. cząstka o energii.. jest ograniczona do pozycji między.. Osobne artykuły:.. Orbital.. Konfiguracja elektronowa.. Elektrony w atomie są przyciągane siłami elektrycznymi przez protony w jądrze.. To oddziaływanie tworzy.. studnię potencjału.. wokół jądra, uwolnienie z której wymaga dostarczenia elektronom energii z zewnątrz.. Im bliżej jądra znajduje się elektron, tym silniej jest przyciągany i wzrasta energia konieczna do jego oderwania od atomu.. mechaniką kwantową.. , elektrony (tak jak wszystkie cząstki) są.. jednocześnie cząstkami i falami.. Każdy elektron można opisać.. funkcją.. matematyczną określającą prawdopodobieństwo znalezienia elektronu w określonym obszarze.. Dla elektronu w studni potencjału, funkcja ta jest funkcją.. fali stojącej.. i jest nazywana.. orbitalem.. [66].. Zbiór orbitali posiadających podobny poziom energetyczny nazywany jest.. powłoką elektronową.. , a łącznie wszystkie powłoki −.. chmurą elektronową.. Istnieje określony, niewielki zbiór stabilnych orbitali wokół jądra a wszystkie pozostałe, które są teoretycznie możliwe, szybko rozpadałyby się na orbitale z tego zbioru.. [67].. Te stabilne orbitale różnią się między sobą kształtami oraz wielkością i orientacją obszaru, który określają.. [68].. Kształty pięciu najprostszych orbitali.. Trzy orbitale 2p mają identyczny kształt, różnią się jedynie orientacją w przestrzeni.. Każdemu orbitalowi przypisany jest jego.. poziom energetyczny.. Elektron może znaleźć się na wyższym poziomie energetycznym pochłaniając foton o odpowiedniej energii lub otrzymując tę energię ze zderzenia z innym atomem lub cząstką.. Odwrotnie, elektron z wyższego poziomu może przenieść się na niższy.. Powstający w ten sposób nadmiar energii jest unoszony przez emitowany foton (zjawisko to nazywamy.. emisję spontaniczną.. ) lub przejmowany przez inny atom (przejście bezpromieniste).. Charakterystyczne wartości tych energii, będące różnicami energii poszczególnych orbitali, odpowiadają za występowanie.. widmach liniowych.. poszczególnych pierwiastków.. Energia potrzebna na oderwanie bądź przyłączenie elektronu – energia wiązania elektronu – jest o wiele mniejsza niż energia wiązania nukleonów.. Potrzeba około 13,6 eV, aby oddzielić elektron w.. stanie podstawowym.. od jądra atomu wodoru.. [69].. , podczas gdy wyrwanie nukleonu z jądra deuteru wymaga 2,23.. milionów.. eV.. [70].. Jeśli atom ma tę samą liczbę protonów i elektronów, jest elektrycznie obojętny.. Atomy mające nadmiar lub niedomiar elektronów nazywane są.. jonami.. Elektrony na orbitalach najdalszych od jądra mogą przenosić się na inne atomy bądź tworzyć.. orbitale.. wokół dwóch i więcej atomów jednocześnie.. W ten sposób atomy tworzą.. wiązania chemiczne.. między sobą, łącząc się w.. związki chemiczne.. [71].. Z definicji dwa atomy o identycznej liczbie protonów w jądrze są atomami tego samego.. Jeśli różnią się liczbą neutronów, stanowią różne izotopy tego pierwiastka.. Przykładowo, atomy wodoru posiadają zawsze jeden proton, ale mogą nie posiadać żadnego neutronu (prot), posiadać jeden (.. deuter.. ), dwa (.. tryt.. ) lub nawet.. więcej neutronów.. 99,98% atomów wodoru w przyrodzie należy do pierwszego izotopu (bez neutronów).. [72].. Lista znanych obecnie pierwiastków obejmuje liczby atomowe od 1 (.. wodór.. ) do 118 (.. Ununoctium.. [73].. Jądra o określonej liczbie protonów i neutronów określane są jako.. nuklidy.. Wszystkie znane nuklidy mające więcej niż 82 protony w jądrze są radioaktywne.. [74].. [75].. Na.. Ziemi.. naturalnie występuje około 339 różnych nuklidów.. [76].. , z czego 227 (około 67%) jest stabilnych i nie ulega radioaktywnemu rozpadowi.. Jednak jedynie 90 z nich nie ma teoretycznej możliwości rozpadu, pozostałe 137 taką możliwość wedle współczesnej wiedzy posiadają, ale nigdy takiego rozpadu nie zaobserwowano.. Oprócz tych 227 stabilnych nuklidów u kolejnych 30 potwierdzono radioaktywny rozpad, ale.. czas tego rozpadu.. jest zbyt duży, aby dało się go wyznaczyć eksperymentalnie.. Kolejnych 31 ma czas połowicznego rozpadu przekraczający 80 milionów lat, dzięki czemu ich resztki dotrwały do dzisiejszych czasów od początków istnienia.. Układu Słonecznego.. Daje to w sumie 288 tzw.. pierwotnych nuklidów.. , istniejących na Ziemi od jej początków.. Ostatnie 51 istniejących na Ziemi naturalnie nuklidów to produkty rozpadu cięższych nuklidów (jak np.. rad.. powstający z rozpadu.. ) i produkty naturalnych reakcji jądrowych (jak.. węgiel-14.. produkowany w górnych warstwach atmosfery pod wpływem.. promieniowania kosmicznego.. [77].. [78].. 80 pierwiastków chemicznych posiada stabilne izotopy.. Nie mają ich pierwiastki o liczbie atomowej 43 (.. technet.. ), 61 (.. promet.. ) i wszystkie o liczbach atomowych większych od 82 (.. Pozostałe posiadają średnio po około 3 stabilne izotopy.. 27 pierwiastków ma tylko jeden stabilny izotop.. Największą liczbę stabilnych izotopów (10) ma.. cyna.. [79].. Stabilność izotopów zależy od proporcji protonów i neutronów oraz od tego czy ich liczba jest równa jednej z tzw.. liczb magicznych.. modelu powłokowym.. struktury jądra atomowego, liczby magiczne odpowiadają maksymalnej pojemności kolejnych jego poziomów energetycznych.. Część liczb magicznych dotyczy obu nukleonów, a część odnosi się tylko do jednego z ich rodzajów.. Przykładowo, jądro.. cyny.. zawiera 50 protonów, która jest liczbą magiczną dla obu nukleonów, dlatego cyna posiada wyjątkowo dużo  ...   ) są radioaktywne, teoretyczne modele przewidują istnienie „.. wyspy stabilności.. ” − zbioru pierwiastków o liczbach atomowych powyżej 103, które miałyby stosunkowo stabilne izotopy.. [154].. Najbardziej stabilnym pierwiastkiem w tym zbiorze miałby być niezsyntetyzowany dotychczas.. unbihexium.. , o 126 protonach i 184 neutronach w jądrze.. [155].. atom egzotyczny.. Sztucznie wytworzono też pewne egzotyczne atomy, w których proton, neutron albo elektron zastąpiono inną cząstką o takim samym ładunku.. Przykładowo zastępując w atomie wodoru elektron przez.. mion.. uzyskuje się.. atom mionowy.. [156].. [157].. [158].. , zaś zastępując proton przez antymion (mion dodatni) uzyskuje się.. mionium.. [159].. Atom, w którym zwykłe jądro atomowe zostało zastąpione przez.. hiperjądro.. , nazywa się.. hiperatomem.. Hiperjądra zawierają oprócz protonów i neutronów także cięższe.. bariony.. , zwane.. hiperonami.. Takie jądra mają zwykle czas życia rzędu 10.. s i mniejszy, jednak wystarczająco długi, aby można je było obserwować.. Znane są jądra zawierające hiperon.. Λ.. 0.. Σ.. Jeszcze innym rodzajem cząstki jest.. pozytonium.. (oznaczane symbolem Ps), układ związany złożony z.. pozytonu.. i elektronu.. Posiada ono szereg stanów energetycznych podobnych do atomu wodoru, ale ze względu na znacznie niższą masę częstości przejść między stanami energetycznymi są o ponad połowę mniejsze (stan podstawowy ma energię −6,8 eV).. [160].. Pozytonium ulega.. anihilacji.. , ale w 2007 roku dowiedziono eksperymentalnie, że jest zdolne utworzyć molekułę „dwuatomową” Ps.. [161].. antyatom.. Każdy.. fermion.. posiada odpowiadającą jej.. antycząstkę.. o przeciwnym ładunku.. Ponieważ takie antycząstki.. anihilują.. w zetknięciu ze.. zwykłą materią.. , nie obserwuje się ich w przyrodzie.. [162].. [163].. Jednak w 1996 roku udało się sztucznie wytworzyć kilka atomów.. antywodoru.. w laboratorium.. CERN.. [164].. [165].. Dopiero w 2010 roku spułapkowano wytworzone atomy antywodowu.. [166].. , w 2012 roku.. [167].. zaproponowano metodę chłodzenia atomów antywodoru do temperatur rzędu milikelwinów.. Kolor danego punktu jest obliczony jako całka z funkcji rozkładu prawdopodobieństwa dla orbitalu elektronowego 1s po elemencie objętości odpowiadającej linii patrzenia związanej z danym pikselem obrazu.. W rzeczywistości jądro oraz funkcje falowe każdego z nukleonów są sferycznie symetryczne.. Dla bardziej złożonych atomów taka symetria nie występuje.. Liddell, Henry George; Scott, Robert:.. A Greek-English Lexicon.. Perseus Digital Library.. W:.. [on-line].. [dostęp 2010-06-21].. Hans Haubold:.. Microcosmos: From Leucippus to Yukawa.. Structure of the Universe.. 1998.. [dostęp 2008-01-17].. Edward Robert Harrison:.. Masks of the Universe: Changing Ideas on the Nature of the Cosmos.. Cambridge University Press, 2003.. ISBN 0521773512.. OCLC.. 50441595.. International Union of Pure and Applied Chemistry, Commission on the Nomenclature of Inorganic Chemistry,.. Nomenclature of Organic Chemistry.. – Recommendations 1990.. Oxford: Blackwell Scientific Publications, 1990, s.. 35.. ISBN 0-08-022369-9.. Radioactive Decays.. Stanford Linear Accelerator Center.. , 2009-06-15.. [dostęp 2009-07-04].. ↑.. 7,0.. 7,1.. Leonid Ivanovich Ponomarev:.. The Quantum Dice.. CRC Press, 1993.. ISBN 0750302518.. 26853108.. Mrinalkanti Gangopadhyaya:.. Indian Atomism: History and Sources.. Atlantic Highlands, New Jersey: Humanities Press, 1981.. ISBN 0-391-02177-X.. 10916778.. Pablo Iannone:.. Dictionary of World Philosophy.. Routledge, 2001, s.. 62.. ISBN 0415179955.. 44541769.. Dick Teresi:.. Lost Discoveries: The Ancient Roots of Modern Science.. Simon Schuster, 2003, s.. 213–214.. ISBN 074324379X.. Bruce T.. Moran:.. Distilling Knowledge: Alchemy, Chemistry, and the Scientific Revolution.. Harvard University Press.. , 2005, s.. 146.. ISBN 0674014952.. 12,0.. 12,1.. Trevor, H.. Levere:.. Transforming Matter – A History of Chemistry for Alchemy to the Buckyball.. The Johns Hopkins University Press, 2001.. ISBN 0-8018-6610-3.. Vernon Pratt:.. The Mechanical Philosophy.. Reason, nature and the human being in the West.. 2007-09-28.. [dostęp 2009-06-28].. Robert Siegfried:.. From Elements to Atoms: A History of Chemical Composition.. DIANE, 2002, s.. 42–55.. ISBN 0871699249.. 186607849.. Garth Kemerling:.. Corpuscularianism.. Philosophical Dictionary.. 2002-08-08.. [dostęp 2009-06-17].. 16,0.. 16,1.. Dalton.. A New System of Chemical Philosophy, Part 1.. London and Manchester: S.. Russell, 1808.. Lavoisier's Elements of Chemistry.. Elements and Atoms.. Le Moyne College.. , Department of Chemistry.. [dostęp 2007-12-18].. Charles Adolphe Wurtz:.. The Atomic Theory.. New York: D.. Appleton and company, 1881, s.. 1 – 2.. ISBN 055943636X.. Elizabeth C.. Patterson:.. John Dalton and the Atomic Theory.. Garden City, New York: Anchor, 1970.. David P.. Stern:.. The Atomic Nucleus and Bohr's Early Model of the Atom.. NASA.. /.. Goddard Space Flight Center.. , 2005-05-16.. [dostęp 2007-12-20].. Delsaulx.. Thermo-dynamic Origin of the Brownian Motions.. „Monthly Microscopical Journal”.. 22,0.. 22,1.. 22,2.. 22,3.. Werner Ebeling, Igor M.. Sokolov:.. Statistical Thermodynamics and Stochastic Theory of Nonlinear Systems.. New Jersey: World Scientific Publishing, 2005, s.. 13–15, seria: Series of Advanced in Statistical Mechanics.. ISBN 981-02-1382-4.. Über die von der molekularkinetischen Theorie der Wärme geforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendierten Teilchen.. Annalen der Physik.. 322 (8), s.. 549–560, 1905.. 1002/andp.. 19053220806.. niem.. [dostęp 2007-02-04].. Robert M.. Mazo:.. Brownian Motion: Fluctuations, Dynamics, and Applications.. Oxford University Press, 2002, s.. 1–7.. ISBN 0198515677.. 48753074.. Y.. K.. Lee, Hoon, K.. Brownian Motion.. Imperial College.. , 1995.. Marian v.. Smoluchowski.. „Naturwissenschaften”.. 5 (50), s.. 737-738, 1917.. 1007/BF02448010.. Jean Baptiste Perrin:.. Notice sur les travaux scientifiques de Jean Perrin.. Tuluza: 1923.. [dostęp 2011-08-05].. Patterson.. Jean Perrin and the triumph of the atomic doctrine.. Endeavour.. 31 (2), s.. 50–53, 2007.. 1016/j.. endeavour.. 2007.. 05.. 003.. PMID 17602746.. J.. Fundacja Noblowska, 1906.. Periodic Table of the Elements.. The International Union of Pure and Applied Chemistry, 2007-11-01.. [dostęp 2010-05-14].. 31,0.. 31,1.. Eric R.. Scerri:.. The periodic table: its story and its significance.. Oxford University Press US, 2007, s.. 205 – 226.. ISBN 0195305736.. Biografia J.. Thomsona.. ang.. [dostęp 2010-10-03].. Rutherford.. The Scattering of α and β Particles by Matter and the Structure of the Atom.. Philosophical Magazine.. 21, s.. 669–88, 1911.. Biografia Fredericka Soddy'ego.. Fundacja Noblowska.. Miriam C.. Nagel.. Frederick Soddy: From Alchemy to Isotopes.. Journal of Chemical Education.. 59 (9), s.. 739–740, 1982.. 1021/ed059p739.. Joseph John Thomson.. Rays of positive electricity.. Proceedings of the Royal Society.. A 89, s.. 1–20, 1913.. Neils Bohr:.. Nobel Lecture: The Structure of the Atom.. Fundacja Noblowska, 1922-12-11.. Gilbert N.. Lewis.. The Atom and the Molecule.. Journal of the American Chemical Society.. 38 (4), s.. 762–786, 1916.. 1021/ja02261a002.. The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules.. 868–934, 1919.. 1021/ja02227a002.. Marlan O.. Scully, Lamb, Willis E.. ; Barut, Asim.. On the theory of the Stern-Gerlach apparatus.. Foundations of Physics.. 17 (6), s.. 575–583, 1987.. 1007/BF01882788.. Kevin Brown:.. The Hydrogen Atom.. MathPages, 2007.. David M.. Harrison:.. The Development of Quantum Mechanics.. University of Toronto.. , 2000.. James Chadwick:.. Nobel Lecture: The Neutron and Its Properties.. Fundacja Noblowska, 1935-12-12.. Otto Hahn, Lise Meitner and Fritz Strassmann.. Chemical Achievers: The Human Face of the Chemical Sciences.. Chemical Heritage Foundation.. [dostęp 2009-09-15].. Disintegration of uranium by neutrons: a new type of nuclear reaction.. Nature.. 143, s.. 239, 1939.. 1038/143239a0.. Schroeder:.. Lise Meitner – Zur 125.. Wiederkehr Ihres Geburtstages.. [dostęp 2009-06-04].. Sven Kullander:.. Accelerators and Nobel Laureates.. Fundacja Noblowska, 2001-08-28.. [dostęp 2008-01-31].. The Nobel Prize in Physics 1990.. Fundacja Noblowska, 1990-10-17.. Wolfgang Demtröder:.. Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic- Molecular- and Quantum Physics.. Wyd.. 1st.. Springer, 2002, s.. 39–42).. ISBN 3540206310.. 181435713.. Graham Woan:.. The Cambridge Handbook of Physics.. Cambridge University Press, 2000, s.. 8).. ISBN 0521575079.. 224032426.. Malcolm H.. MacGregor:.. The Enigmatic Electron.. Oxford University Press, 1992, s.. 33–37.. ISBN 0195218337.. 223372888.. Particle Data Group:.. The Particle Adventure.. Lawrence Berkeley Laboratory, 2002.. [dostęp 2007-01-03].. James Schombert:.. Elementary Particles.. University of Oregon, 2006-04-18.. Tatjana Jevremovic:.. Nuclear Principles in Engineering.. Springer, 2005, s.. ISBN 0387232842.. 228384008.. Jeremy I.. Pfeffer:.. Modern Physics: An Introductory Text.. Imperial College Press, 2000, s.. 330–336.. ISBN 1860942504.. 45900880.. Jennifer M.. Wenner:.. How Does Radioactive Decay Work?.. Carleton College, 2007-10-10.. [dostęp 2008-01-09].. Jerzy Sobkowski.. Chemia jądrowa.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s.. 18-19, seria: Biblioteka Chemii Tom 5.. ISBN 83-01-02060-1.. de Marcillac P.. , Coron N.. , Dambier G.. , Leblanc J.. , Moalic JP.. Experimental detection of alpha-particles from the radioactive decay of natural bismuth.. „Nature”.. 6934 (422), s.. 876–8, kwiecień 2003.. 1038/nature01541.. PMID 12712201.. Chris Mihos:.. Overcoming the Coulomb Barrier.. Case Western Reserve University, 2002-07-23.. [dostęp 2008-02-13].. Staff:.. ABC's of Nuclear Science.. Lawrence Berkeley National Laboratory, 2007-03-30.. Arjun Makhijani, Saleska, Scott:.. Basics of Nuclear Physics and Fission.. Institute for Energy and Environmental Research, 2001-03-02.. Kenneth Shultis, Faw, Richard E.. Fundamentals of Nuclear Science and Engineering.. CRC Press, 2002, s.. 72–6.. ISBN 0824708342.. 123346507.. Fewell.. The atomic nuclide with the highest mean binding energy.. American Journal of Physics.. 63 (7), s.. 653–58, 1995.. 1119/1.. 17828.. [dostęp 2007-02-01].. Jerzy Sobkowski, Małgorzata Jelińska-Kazimierczuk:.. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2006, s.. 71-75.. ISBN 83-7350-080-4.. Robert S.. Mulliken.. Spectroscopy, Molecular Orbitals, and Chemical Bonding.. 157 (3784), s.. 13–24, 1967.. 157.. 3784.. 13.. PMID 5338306.. 67,0.. 67,1.. Philip J.. Brucat:.. The Quantum Atom.. University of Florida, 2008.. [dostęp 2007-01-04].. David Manthey:.. Atomic Orbitals.. Orbital Central, 2001.. [dostęp 2008-01-21].. Terry Herter:.. Lecture 8: The Hydrogen Atom.. Cornell University, 2006.. [dostęp 2008-02-14].. R.. Bell.. Gamma-Rays from the Reaction H.. (n,γ)D.. and the Binding Energy of the Deuteron.. Physical Review.. 79 (2), s.. 282–285, 1950.. 1103/PhysRev.. 79.. 282.. Boris M.. Smirnov:.. Physics of Atoms and Ions.. Springer, 2003, s.. 249–272.. ISBN 0-387-95550-X.. ISBN 038795550X.. Howard S.. Matis:.. The Isotopes of Hydrogen.. Guide to the Nuclear Wall Chart.. Lawrence Berkeley National Lab, 2000-08-09.. [dostęp 2007-12-21].. Rick Weiss:.. Scientists Announce Creation of Atomic Element, the Heaviest Yet.. Washington Post, 2006-10-17.. 74,0.. 74,1.. Alan D.. Sills:.. Earth Science the Easy Way.. Barron's Educational Series, 2003, s.. 131–134.. ISBN 0764121464.. 51543743.. Belle Dumé:.. Bismuth breaks half-life record for alpha decay.. Physics World, 2003-04-23.. Don Lindsay:.. Radioactives Missing From The Earth.. Don Lindsay Archive, 2000-07-30.. [dostęp 2007-05-23].. Jagdish K.. Tuli, Nuclear Wallet Cards, 7th edition, April 2005, Brookhaven National Laboratory, US National Nuclear Data Center.. Interactive Chart of Nuclides (Brookhaven National Laboratory).. 79,0.. 79,1.. CRC Handbook of Chemistry Physics.. 86.. CRC, 2005–2006.. ISBN 0849304865.. 179976746.. 80,0.. 80,1.. Ian Mills, Cvitaš, Tomislav; Homann, Klaus; Kallay, Nikola; Kuchitsu, Kozo:.. Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry.. 2nd.. Oxford:.. International Union of Pure and Applied Chemistry.. , Commission on Physiochemical Symbols Terminology and Units, Blackwell Scientific Publications, 1993.. ISBN 0-632-03583-8.. 27011505.. Chung Chieh:.. Nuclide Stability.. University of Waterloo, 2001-01-22.. Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements.. National Institute of Standards and Technology.. Audi.. The Ame2003 atomic mass evaluation (II).. Nuclear Physics A”.. 729, s.. 337–676, 2003.. nuclphysa.. 2003.. 11.. [dostęp 2008-02-07].. Norman E.. Holden.. Atomic Weights and the International Committee —A Historical Review.. „Chemistry International”.. 26 (1), 2004-01/02.. ISSN.. 0193-6484.. D.. Shannon.. Revised effective ionic radii and systematic studies of interatomic distances in halides and chalcogenides.. Acta Crystallographica.. , Section a”.. 32, s.. 751, 1976.. 1107/S0567739476001551.. Judy Dong:.. Diameter of an Atom.. The Physics Factbook, 1998.. [dostęp 2007-11-19].. Steven S.. Zumdahl:.. Introductory Chemistry: A Foundation.. 5th.. Houghton Mifflin, 2002.. ISBN 0-618-34342-3.. 173081482.. Hans Bethe.. Termaufspaltung in Kristallen.. , 5.. Folge”.. 3, s.. 133, 1929.. Birkholz, Rudert, R.. Interatomic distances in pyrite-structure disulfides – a case for ellipsoidal modeling of sulfur ions.. „Physica status solidi b”.. 245, s.. 1858, 2008.. 1002/pssb.. 200879532.. Robert W.. Kelsall, Ian W.. Hamley, Mark Geoghegan:.. Nanotechnologie.. Warszawa: PWN, 2008, s.. 87.. ISBN 978-83-01-15537-7.. Hermann Haken, Hans Christoph Wolf:.. Atomy i kwanty.. Wprowadzenie do współczesnej spektroskopii atomowej.. Warszawa: PWN, 1997, s.. 40–41.. ISBN 83-01-12135-1.. Michael J.. Padilla, Miaoulis, Ioannis; Cyr, Martha:.. Prentice Hall Science Explorer: Chemical Building Blocks.. Upper Saddle River, New Jersey USA: Prentice-Hall, Inc.. , 2002, s.. 32.. ISBN 0-13-054091-9.. 47925884.. Richard Feynman.. Six Easy Pieces.. The Penguin Group, 1995.. ISBN 978-0-140-27666-4.. 40499574.. 94,0.. 94,1.. Radioactivity.. Splung.. com.. [dostęp 2007-12-19].. Michael F.. L'Annunziata:.. Handbook of Radioactivity Analysis.. Academic Press, 2003, s.. 3–56.. ISBN 0124366031.. 162129551.. Richard B.. Firestone:.. Radioactive Decay Modes.. Berkeley Laboratory, 2000-05-22.. [dostęp 2007-01-07].. Jerzy Sobkowski:.. 47, seria: Biblioteka Chemii Tom 5.. Hornak:.. Chapter 3: Spin Physics.. The Basics of NMR.. Rochester Institute of Technology, 2006.. Greg Goebel:.. [4.. 3] Magnetic Properties of the Atom.. Elementary Quantum Physics.. In The Public Domain website, 2007-09-01.. Lynn Yarris.. Talking Pictures.. „Berkeley Lab Research Review”, Spring 1997.. -P.. Liang, Haacke, E.. Encyclopedia of Electrical and Electronics Engineering: Magnetic Resonance Imaging.. vol.. John Wiley Sons, 1999, s.. 412–26.. ISBN 0471139467.. Grant R.. Fowles:.. Introduction to Modern Optics.. Courier Dover Publications, 1989, s.. 227–233.. ISBN 0486659577.. 18834711.. W.. Martin, Wiese, W.. L.. Atomic Spectroscopy: A Compendium of Basic Ideas, Notation, Data, and Formulas.. National Institute of Standards and Technology, May 2007.. [dostęp 2007-01-08].. Atomic Emission Spectra – Origin of Spectral Lines.. Avogadro Web Site.. [dostęp 2006-08-10].. Richard Fitzpatrick:.. Fine structure.. University of Texas at Austin, 2007-02-16.. Michael Weiss:.. The Zeeman Effect.. University of California-Riverside, 2001.. [dostęp 2008-02-06].. Beyer, Shevelko, V.. Introduction to the Physics of Highly Charged Ions.. CRC Press, 2003, s.. 232–236.. ISBN 0750304812.. 47150433.. Thayer Watkins:.. Coherence in Stimulated Emission.. San José State University.. [dostęp 2007-12-23].. William Reusch:.. Virtual Textbook of Organic Chemistry.. Michigan State University, 2007-07-16.. [dostęp 2008-01-11].. Jim Clark:.. Ionic (Electrovalent) Bonding.. chemguide, 2000.. [dostęp 2010-09-09].. Covalent bonding – Single bonds.. Husted, Robert et al.. Los Alamos National Laboratory, 2003-12-11.. Rudy Baum:.. It's Elemental: The Periodic Table.. Chemical Engineering News, 2003.. David L.. Goodstein:.. States of Matter.. Courier Dover Publications, 2002, s.. 436–438.. ISBN 0-486-49506-X.. ISBN 013843557X.. Vadim V.. Brazhkin.. Metastable phases, phase transformations, and phase diagrams in physics and chemistry.. „Physics-Uspekhi”.. 49, s.. 719–24, 2006.. 1070/PU2006v049n07ABEH006013.. Richard Myers:.. The Basics of Chemistry.. Greenwood Press, 2003, s.. 85.. ISBN 0313316643.. 50164580.. Bose-Einstein Condensate: A New Form of Matter.. National Institute of Standards and Technology, 2001-10-09.. [dostęp 2008-01-16].. Imogen Colton, Jeanette Fyffe:.. Super Atoms from Bose-Einstein Condensation.. The University of Melbourne, 1999-02-03.. Marilyn Jacox, Gadzuk, J.. William:.. Scanning Tunneling Microscope.. National Institute of Standards and Technology, November 1997.. The Nobel Prize in Physics 1986.. The Nobel Foundation.. Roiter, Y; Minko, S.. AFM single molecule experiments at the solid-liquid interface: in situ conformation of adsorbed flexible polyelectrolyte chains.. „Journal of the American Chemical Society”, s.. 15688–9, Nov 2005.. 1021/ja0558239.. 0002-7863.. PMID 16277495.. Jakubowski.. Sector field mass spectrometers in ICP-MS.. „Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy”.. 53 (13), s.. 1739–63, 1998.. 1016/S0584-8547(98)00222-5.. The Atom-Probe Field Ion Microscope.. Review of Scientific Instruments.. 39 (1), s.. 83–86, 1968.. 1063/1.. 1683116.. 0034-6748.. Encyklopedia Techniki.. Chemia.. Warszawa:.. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne.. , 1965.. Jim Lochner, Gibb, Meredith; Newman, Phil:.. What Do Spectra Tell Us?.. NASA/Goddard Space Flight Center, 2007-04-30.. [dostęp 2008-01-03].. Mark Winter:.. Helium.. WebElements, 2007.. Gary Hinshaw:.. What is the Universe Made Of?.. NASA/WMAP, 2006-02-10.. [dostęp 2008-01-07].. Gregory R.. Choppin, Liljenzin, Jan-Olov; Rydberg, Jan:.. Radiochemistry and Nuclear Chemistry.. Elsevier, 2001.. ISBN 0750674636.. 162592180.. Arthur F.. Davidsen.. Far-Ultraviolet Astronomy on the Astro-1 Space Shuttle Mission.. 259 (5093), s.. 327–34, 1993.. 259.. 5093.. 327.. PMID 17832344.. James Lequeux:.. The Interstellar Medium.. ISBN 3540213260.. 133157789.. Nigel Smith:.. The search for dark matter.. Physics World, 2000-01-06.. Ken Croswell.. Boron, bumps and the Big Bang: Was matter spread evenly when the Universe began? Perhaps not; the clues lie in the creation of the lighter elements such as boron and beryllium.. „New Scientist”, s.. 42, 1991.. [dostęp 2008-01-14].. Craig J.. Copi.. Big-Bang Nucleosynthesis and the Baryon Density of the Universe.. 267 (5195), s.. 192–99, 1995.. 7809624.. PMID 7809624.. [dostęp 2008-01-13].. Tests of the Big Bang: The Light Elements.. NASA/WMAP, 2005-12-15.. Brian Abbott:.. Microwave (WMAP) All-Sky Survey.. Hayden Planetarium, 2007-05-30.. Hoyle.. The synthesis of the elements from hydrogen.. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.. 106, s.. 343–83, 1946.. Knauth.. Newly synthesized lithium in the interstellar medium.. 405 (6787), s.. 656–58, 2000.. 1038/35015028.. PMID 10864316.. Stepan G.. Mashnik:.. On Solar System and Cosmic Rays Nucleosynthesis and Spallation Processes.. Cornell University, August 2000.. Kansas Geological Survey:.. Age of the Earth.. University of Kansas, 2005-05-04.. Oliver Manuel:.. Origin of Elements in the Solar System: Implications of Post-1957 Observations.. Springer, 2001, s.. 407–430,511–519.. ISBN 0306465620.. 228374906.. Brent Dalrymple.. The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved.. „Geological Society, London, Special Publications”.. 190, s.. 205–21, 2001.. 1144/GSL.. SP.. 2001.. 190.. 01.. 14.. Don L.. Anderson.. , Foulger, G.. ; Meibom, Anders:.. Helium: Fundamental models.. MantlePlumes.. org, 2006-09-02.. [dostęp 2007-01-14].. Katie Pennicott:.. Carbon clock could show the wrong time.. PhysicsWeb, 2001-05-10.. Lynn Yarris:.. New Superheavy Elements 118 and 116 Discovered at Berkeley Lab.. Berkeley Lab, 2001-07-27.. Diamond, H.. Heavy Isotope Abundances in Mike Thermonuclear Device.. 119, s.. 2000–04, 1960.. 119.. 2000.. Poston Sr.. , John W.. Do transuranic elements such as plutonium ever occur naturally?.. Scientific American, 1998-03-23.. [dostęp 2008-01-15].. Keller.. Natural occurrence of lanthanides, actinides, and superheavy elements.. „Chemiker Zeitung”.. 97 (10), s.. 522–30, 1973.. Marco Zaider, Rossi, Harald H.. Radiation Science for Physicians and Public Health Workers.. ISBN 0306464039.. 44110319.. Oklo Fossil Reactors.. Curtin University of Technology.. 150,0.. 150,1.. Drew Weisenberger:.. How many atoms are there in the world?.. Jefferson Lab.. Michael Pidwirny:.. Fundamentals of Physical Geography.. University of British Columbia Okanagan.. The inner inner core of Earth.. Proceedings of the National Academy of Sciences.. 99 (22), s.. 13966–68, 2002.. 1073/pnas.. 232565899.. PMID 12391308.. Linus Pauling:.. The Nature of the Chemical Bond.. Cornell University Press, 1960, s.. 5–10.. ISBN 0801403332.. 17518275.. Second postcard from the island of stability.. „CERN Courier”, 2001-10-02.. Mitch Jacoby.. As-yet-unsynthesized superheavy atom should form a stable diatomic molecule with fluorine.. Chemical Engineering News.. 84 (10), s.. 19, 2006.. Roger Barrett.. The Strange World of the Exotic Atom.. 77–115, 1990.. [dostęp 2008-01-04].. Paul Indelicato.. Exotic Atoms.. Physica Scripta.. T112, s.. 20–26, 2004.. 1238/Physica.. Topical.. 112a00020.. Barrett H.. Ripin:.. Recent Experiments on Exotic Atoms.. American Physical Society, July 1998.. [dostęp 2008-02-15].. Encyclopædia Britannica.. 2010.. [dostęp 2010-11-13].. Chuang Tzu-Cheng:.. Positronium (Ps).. [dostęp 2010-10-30].. Molecules of positronium observed in the lab for the first time.. Physorg.. com, 2007-09-12.. Steve Koppes:.. Fermilab Physicists Find New Matter-Antimatter Asymmetry.. University of Chicago, 1999-03-01.. William J.. Cromie:.. A lifetime of trillionths of a second: Scientists explore antimatter.. Harvard University Gazette, 2001-08-16.. Tom W.. Hijmans.. Particle physics: Cold antihydrogen.. 419 (6906), s.. 439–40, 2002.. 1038/419439a.. PMID 12368837.. Researchers 'look inside' antimatter.. BBC News, 2002-10-30.. doi:doi:10.. 1038/nature09610.. 1088/0953-4075/46/2/025302.. Informacje.. siostrzanych projektach.. Ilustracje i media.. Cytaty.. Wikicytatach.. Definicje słownikowe.. Wikisłowniku.. Eden Francis:.. Atomic Size.. Clackamas Community College, 2002.. [dostęp 2007-01-09].. Craig C.. Freudenrich:.. How Atoms Work.. How Stuff Works.. The Atom.. Free High School Science Texts: Physics.. [dostęp 2010-07-10].. The atom.. Science aid+, 2007.. Atoms and Atomic Structure.. BBC, 2006-01-03.. [dostęp 2007-01-11].. Physics 2000, Table of Contents.. University of Colorado, 2006-01-03.. What does an atom look like?.. University of Karlsruhe, 2006-02-03.. [dostęp 2008-05-12].. p.. •.. d.. e.. Modele atomów.. Pojedyncze atomy.. Model Daltona.. Model Thomsona.. Model Lewisa.. Model Nagaoki.. Model Rutherforda.. Model Bohra-Sommerfelda.. Model Gryzińskiego.. Model Schroedingera.. Atomy w ciałach stałych.. Model Drudego.. Model Drudego-Sommerfelda.. Model elektronów prawie swobodnych.. Pasmowa teoria przewodnictwa.. Teoria funkcjonału gęstości.. Atomy w cieczach.. Ciekły hel.. Atomy w gazach.. Gazy szlachetne.. Wodór atomowy.. Uczeni.. Felix Bloch.. Paul Drude.. Michał Gryziński.. Hantaro Nagaoka.. Arnold Sommerfeld.. Cząstki w fizyce.. Elementarne.. Fermiony.. Kwarki.. c.. s.. t.. b.. antykwarki.. Leptony.. -.. µ.. τ.. ν.. Bozony.. Cechowania.. γ.. gluon.. B.. Skalar.. Inne.. duchy Fadiejewa-Popowa.. duch Landaua.. Hipotetyczne.. Superpartnerzy.. Gaugina.. gluino.. grawitino.. chargino.. higsino.. neutralino.. skwarki.. sleptony.. aksjon.. dylaton.. grawiton.. majoron.. fermion Majorany.. monopol magnetyczny.. tachion.. X.. W′.. Z′.. neutrino sterylne.. Złożone.. Hadrony.. Bariony.. /.. Hiperony.. n.. ) •.. Δ.. Ξ.. Ω.. Mezony.. Kwarkonia.. η.. ρ.. φ.. czarmonium.. (J/ψ) •.. bottomonium.. (Υ).. jądra atomowe.. hiperjądra.. atomy.. atomy egzotyczne.. pionium.. protonium.. superatomy.. Hadrony egzotyczne.. bariony egzotyczne.. pentakwarki.. dibariony.. mezony egzotyczne.. kule gluonowe.. tetrakwarki.. molekuły mezonowe.. Interpretacja.. dikwarki.. skyrmiony.. pomerony.. Kwazicząstki.. Elektrony i dziury.. dziura.. ekscyton.. trion.. biekscyton.. Fonony i pokrewne.. fonon.. bipolaron.. polaron.. polaryton.. Separacja spinowo-ładunkowa.. holon.. orbiton.. spinon.. Odpowiedniki cz.. elementarnych.. anyon.. skyrmion.. fazon.. frakton.. konfiguron.. lewiton.. magnon.. plazmaron.. plazmon.. roton.. soliton Dawydowa.. php?title=Atom oldid=40283307.. Artykuły na medal.. Atomy.. Ukryta kategoria:.. Wyróżnione artykuły.. Afrikaans.. Alemannisch.. አማርኛ.. Ænglisc.. Aragonés.. অসম য.. Asturianu.. Bân-lâm-gú.. Basa Banyumasan.. Башҡортса.. Boarisch.. Cebuano.. Cymraeg.. Estremeñu.. Fiji Hindi.. Føroyskt.. Frysk.. Gaeilge.. Gaelg.. Gĩkũyũ.. ગ જર ત.. Хальмг.. Hawai`i.. Հայերեն.. Ilokano.. Interlingua.. Ирон.. Basa Jawa.. ಕನ ನಡ.. Kapampangan.. Қазақша.. Kiswahili.. Kreyòl ayisyen.. Kurdî.. Лезги.. ລາວ.. Latviešu.. Lingála.. Lojban.. Lumbaart.. Malagasy.. मर ठ.. مصرى.. Mirandés.. Монгол.. မ န မ ဘ သ.. Nāhuatl.. न प ल.. Nordfriisk.. Norfuk / Pitkern.. Nouormand.. Novial.. Олык марий.. Oromoo.. Oʻzbekcha.. ਪ ਜ ਬ.. پنجابی.. پښتو.. Piemontèis.. Русиньскый.. Саха тыла.. स स क तम.. Scots.. Seeltersk.. Shqip.. Sicilianu.. کوردی.. Sranantongo.. Basa Sunda.. Tagalog.. தம ழ.. Тоҷикӣ.. ᨅᨔ ᨕ ᨁ.. اردو.. ئۇيغۇرچە / Uyghurche.. Vèneto.. Võro.. Winaray.. Wolof.. 吴语.. יי דיש.. Yorùbá.. 粵語.. Žemaitėška.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 21:38, 30 sie 2014..

    Original link path: /wiki/Atom
    Open archive

  • Title: Bortezomib – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Nazewnictwo.. Nomenklatura systematyczna (.. kwas [(1.. )-3-metylo-1-[[(2.. )-3-fenylo-2-(pirazyno-2-karbonylamino)propanoilo]amino]butylo]borowy.. Inne nazwy i oznaczenia.. (2.. )-.. -[(1.. )-1-(dihydroksyboranylo)-3-metylobutylo]-3-fenylo-2-(pirazyn-2-yloformamido)propanamid.. Ogólne informacje.. Wzór sumaryczny.. 25.. BN.. Masa molowa.. 384,24 g/.. mol.. Wygląd.. biały bezpostaciowy proszek.. SMILES.. B(C(CC(C)C)NC(=O)C(CC1=CC=CC=C1)NC(=O)C2=NC=CN=C2)(O)O.. Identyfikacja.. Numer CAS.. 179324-69-7.. PubChem.. 387447.. DrugBank.. DB00188.. Gęstość.. stan skupienia.. 1,214 g/cm³; ciało stałe.. Rozpuszczalność.. wodzie.. 3,3-3,8 mg/ml.. Napięcie powierzchniowe.. 53,2.. dyna.. /cm.. Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą.. stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa).. Klasyfikacja.. ATC.. L01 XX32.. Stosowanie w ciąży.. kategoria D.. Farmakokinetyka.. Działanie.. przeciwnowotworowe.. Okres półtrwania.. 9–15 h.. Wiązanie z białkami.. osocza i tkanek.. 83%.. Metabolizm.. wątrobowy.. Uwagi terapeutyczne.. Drogi podawania.. dożylnie.. Objętość dystrybucji.. 1659–3294 l.. Multimedia w Wikimedia Commons.. Bortezomibum.. 26S.. – kompleksu białkowego odpowiadającego za degradację białek komórkowych.. Mechanizm działania.. Funkcjonowanie szlaku ubikwityna-proteasom 26S.. Mechanizm działania bortezomibu.. Badania kliniczne.. Synteza chemiczna.. Wskazania.. Przeciwwskazania.. Ostrzeżenia specjalne.. Interakcje.. Działania niepożądane.. 11.. Dawkowanie.. Dawkowanie w monoterapii.. Dawkowanie w leczeniu skojarzonym.. 12.. Preparaty.. 14.. Bortezomib został po raz pierwszy zsyntetyzowany w 1995 roku w zespole kierowanym przez J.. Adamsa, w firmie.. Myogenics.. (następnie.. ProScript.. ), jako wynik badań nad inhibicją proteasomu.. Wybrano do tego celu związki zawierające.. bor.. (a konkretniej kwas borowy), gdyż cechowały się one najlepszymi właściwościami i wysoką swoistością.. Ze wszystkich zsyntetyzowanych związków, do dalszych badań wybrano właśnie bortezomib.. Wyniki badań przedklinicznych były obiecujące, lek wszedł więc w pierwszą fazę badań klinicznych, gdzie oceniano jego skuteczność na małej grupie pacjentów ze szpiczakiem mnogim.. Firma.. popadła w kłopoty finansowe i w maju 1999 roku została przejęta przez.. Leukosite.. W październiku tego samego roku.. Leucosite.. kupiła firma.. Millenium Pharmaceuticals.. Dalsze badania nad bortezomibem (oznaczonym symbolem MG-341, a następnie PS-341) zostały wstrzymane, ze względu na większe zainteresowane macierzystymi projektami firmy.. Sytuacja uległa zmianie, gdy okazało się, że u jednego z pacjentów uczestniczących w badaniach klinicznych I fazy uzyskano całkowitą odpowiedź na leczenie bortezomibem.. Późniejsze wyniki innych badań wskazywały na to, że podobne efekty można osiągnąć u 15% pacjentów ze szpiczakiem mnogim, leczonych bortezomibem.. Za sprawną degradację białek komórkowych odpowiada szlak.. ubikwityna.. -proteasomy.. Reguluje on istotne procesy w komórce, m.. transdukcję.. sygnałów, regulację.. transkrypcji.. , odpowiedź na.. stres.. czy też kontrolę czynności.. receptorów.. Szlak ten pełni również kontrolę nad aktywacją.. czynnika transkrypcyjnego.. NF-κB.. , degradując inhibitor tego białka –.. I-κB.. Proteasom 26S jest.. białkiem.. o masie 1500–2000.. kD.. , składającym się z kompleksu katalitycznego 20S (o masie około 700 kD) i kompleksu pełniącego rolę regulatorową – 19S.. Biorąc pod uwagę budowę przestrzenną, proteasom składa się z dwóch zewnętrznych i dwóch wewnętrznych pierścieni, które razem tworzą strukturę cylindryczną mającą trzy przedziały.. Obydwa pierścienie zewnętrzne mają po siedem podjednostek α każdy (α1-α7), a pierścienie wewnętrzne – siedem podjednostek β każdy (β1-β7).. Kompleks katalityczny ma aktywność:.. chymotrypsyno-.. trypsyno-.. kaspazopodobną.. ;.. aktywne miejsca.. katalityczne znajdują się po wewnętrznej stronie cylindra.. Proces degradacji białek rozpoczyna się od przyłączenia do nich łańcucha poliubikwitynowego (tzw.. ubikwitynacja.. Tak znakowane białka rozpoznawane są przez kompleks regulatorowy, gdzie usunięty zostaje znacznik ubikwitynowy.. Następnie,.. ATP-azy.. o aktywności.. chaperonopodobnej.. rozwijają białka przeznaczone do degradacji i wprowadzają je do wnętrza kompleksu katalitycznego 20S.. Otwory te są bardzo małe (około 1,3 nm), dlatego konieczne jest znaczne rozwinięcie degradowanych białek.. Dodatkowo, otwór wejściowy zablokowany jest "bramką" – N-końcowym fragmentem łańcucha podjednostki α3.. Blokada jest jednak zwalniana w przypadku, gdy podjednostki 20S i 19S są ze sobą związane.. Gdy białka przeznaczone do degradacji znajdą się we wnętrzu podjednostki katalitycznej, są.. hydrolizowane.. przez sześć miejsc aktywnych (po dwa na podjednostkach β1, β2 i β5).. W ten sposób powstają ostateczne produkty hydrolizy – polipeptydy o długości 3–22.. aminokwasów.. Struktura VCAM-1 (ang.. vascular cell adhesion molecule 1.. ) – jedno z białek adhezyjnych.. Struktura "receptora śmierci" Fas (na ilustracji przedstawiono domenę wiążącą.. Białko antyapoptotyczne Bcl-2 (izoforma 1).. APAF-1 – jedno z "białek śmierci" (na ilustracji związane z.. ATP.. Bak – jedno z białek proapoptotycznych.. Głównym działaniem bortezomibu jest blokowanie chymotrypsynopodobnej proteasomu.. Zaobserwowano, że komórki nowotworowe inaczej reagują na jego inhibicję – najczęściej.. apoptozą.. , podczas gdy u zdrowych komórek następuje jedynie zahamowanie.. cyklu komórkowego.. Zmiany, jakie zachodzą w funkcjonowaniu komórek z zablokowanym proteasomem, można podzielić na trzy główne grupy.. zmiany związane z inhibicją NF-κB.. zmiany powiązane ze zwiększeniem aktywności.. szlaków proapoptotycznych.. zmiany w mikrośrodowisku.. nowotworu.. NF-κB jest jednym z najważniejszych czynników transkrypcyjnych.. Reguluje on wzrost komórek, ewentualną ich apoptozę, a także czuwa nad.. ekspresją.. różnych.. cytokin.. cząsteczek adhezyjnych.. i ich.. NF-κB znajduje się w.. cytoplazmie.. w stanie nieaktywnym – jest związany z inhibitorem I-κB.. Pobudzenie komórek powoduje aktywację kaskad białkowych, które prowadzą do uczynnienia.. kinazy I-κB.. Kinaza.. ta fosforyluje dwie reszty.. serynowe.. w N-końcowej domenie regulatorowej I-κB, dzięki czemu inhibitor NF-κB jest rozpoznawany przez.. ligazę ubikwityny E3.. typu SCF i ulega ubikwitynacji, a to z kolei kieruje I-κB na drogę degradacji przez proteasomy.. Uwolniony NF-κB wędruje do.. jądra komórkowego.. , łączy się z.. regionami promotorowymi.. niektórych.. genów.. i aktywuje syntezę wielu cytokin i.. chemokin.. , cząsteczek adhezyjnych i.. cykliny D.. , gwarantujących komórce wzrost i przeżycie.. Inhibicja proteasomów prowadzi do zahamowania aktywności NF-κB wskutek zablokowania degradacji I-κB.. Dochodzi do wzrostu stężenia białek proapoptotycznych, m.. białka.. Bcl-2.. , co stymuluje uwalnianie.. cytochromu C.. , aktywuje kaskadę kaspaz i prowadzi do apoptozy.. Aktywowany NF-κB gra także dużą rolę w ekspresji komórkowych cząsteczek adhezyjnych, takich jak.. VCAM-1.. , przez które komórki szpiczaka mnogiego mogą wiązać się ze.. zrębem.. Powoduje to zwiększenie wydzielania.. interleukiny-6.. przez komórki zrębu, co hamuje apoptozę i odpowiada za oporność na.. chemioterapię.. Bortezomib, częściowo przez swój hamujący wpływ na NF-κB, zapobiega zwiększonej produkcji IL-6 i przyleganiu komórek szpiczaka do zrębu.. Zahamowanie wydzielania interleukiny-6 ma również znaczenie w blokowaniu.. unaczyniania.. nowotworu i jego wzrostu – wiadomo bowiem, że IL-6 należy do.. czynników wzrostu.. Nie do końca wiadomo, dlaczego komórki nowotworowe reagują apoptozą na zablokowanie czynności proteasomów.. Wydaje się, że sama inhibicja NF-κB nie dość wyczerpująco opisuje skutki działania bortezomibu.. Badania nad specyficznym inhibitorem kinazy I-κB – substancją o nazwie kodowej PS-1145 – wykazały jedynie 20-50% zahamowanie.. proliferacji.. komórek szpiczaka mnogiego przy stężeniu 12,5 μmol/l.. Bortezomib zaś, przy stężeniu ≤0,1 μmol/l, hamował ją całkowicie.. W odróżnieniu od PS-1145 bortezomib indukuje również apoptozę komórek szpiczaka mnogiego.. Badania molekularne, wykorzystujące technologię.. mikromacierzy.. , wskazują na to, że bortezomib powoduje zwiększoną ekspresję genów.. białek szoku termicznego.. i białek proapoptotycznych, przy czym geny białek antyapoptotycznych i geny wzrostu ulegają znacznej supresji.. Bortezomib aktywuje.. kinazę JNK.. (kinazę N-końca białka.. c-jun.. ), co prowadzi do ekspresji receptora śmierci dla cytokin –.. Fas.. (prawdopodobnie w wyniku zwiększenia ekspresji genu białka.. c-myc.. i aktywuje.. kaspazę-8.. kaspazę-3.. Kaspaza-8 odpowiedzialna jest za mediowanie szlaku apoptozy niezależnie od apoptozy "kierowanej" przez.. kaspazę-9.. (która ma związek z opisaną wcześniej inhibicją NF-κB).. Wydaje się, że to właśnie aktywacja kinazy JNK jest ważnym szlakiem dla wywoływanej przez bortezomib apoptozy komórek szpiczaka mnogiego.. Uczynnienie kaspazy-3 prowadzi do fosforylacji białka.. p53.. (seryna w pozycji 15), zwiększając przez to aktywność jego dzikiej formy, co prowadzi do apoptozy w wyniku wzrostu stężenia białka.. Bax.. p21.. Bortezomib wywołuje również zakłócenia w przekazywaniu sygnałów w komórce.. Zwiększa się stężenie białek: p21,.. p27.. (będących inhibitorami.. cyklinozależnych kinaz.. p15.. p16.. p18.. p19.. (inhibitory.. kinazy 4/6 zależnej od cykliny D.. , co zatrzymuje cykl komórkowy w fazie.. /S.. i wywołuje apoptozę.. Zwiększone stężenie białka Bax przeważa nad nadmierną ekspresją białka Bcl-2 i również prowadzi do programowanej śmierci komórki.. Uszkodzone białka nie mogą zostać rozłożone przez zablokowany proteasom.. , w komórce pojawiają się więc sygnały proapoptotyczne przy jednoczesnych sygnałach antyapoptotycznych.. Ta sprzecznosć sygnałów w komórce jest również wynikiem nieuporządkowanych zmian w stężeniach.. cyklin A.. i D, co w połączeniu ze zwiększonym stężeniem inhibitorów kinaz zależnych od cyklin sprzyja apoptozie.. Podejrzewa się, że współistnienie w komórce sygnałów pro- i antyapoptotycznych prowadzi komórkę ku apoptozie.. Bortezomib powoduje również zmniejszenie ekspresji.. insulinopodobnego czynnika wzrostu-1.. i odpowiedniego receptora.. , zahamowanie.. szlaku Ras/Raf/kinaza białkowa.. aktywowanego interleukiną-6 i.. mitogenami.. oraz zwiększenie ilości białek szoku cieplnego.. (przede wszystkim.. hsp90.. Bortezomib jest związkiem wysoce selektywnym.. Przy stężeniu 10 μmoli nie hamuje żadnego z wielu przebadanych receptorów i enzymów.. Jest jednocześnie około 1500 razy bardziej selektywny w stosunku do proteasomu w porównaniu do następnego preferowanego enzymu.. Inhibicja proteasomu przez bortezomib jest odwracalna, a jej okres półtrwania wynosi 20 minut.. Miejsce wiązania bortezomibu z proteasomem.. Kolorem czerwonym oznaczono wiązanie pseudokowalencyjne, zielonym zaś –.. wiązania wodorowe.. W jednym z badań klinicznych I fazy uzyskano całkowitą odpowiedź na leczenie bortezomibem u jednego chorego na szpiczaka mnogiego, co stwierdzono na podstawie ujemnego wyniku.. immunofiksacji.. , oraz osiem przypadków znaczącego zmniejszenia stężenie.. białka monoklonalnego.. w osoczu i.. nacieków nowotworowych.. szpiku kostnym.. Uzyskano również dobre wyniki w przypadku chorego cierpiącego na.. chłoniaka nieziarniczego.. W innym badaniu pierwszej fazy ocenie poddano skuteczność bortezomibu w przypadku chorych z zaawansowaną postacią guzów litych takich jak: niedrobnokomórkowy.. rak oskrzela.. , różne rodzaje.. raka nosogardła.. czerniak złośliwy.. rak nerki.. W II fazie badań klinicznych, prowadzonej przez zespół Richardsona, oceniano skuteczność bortezomibu w przypadku chorych z nawrotem szpiczaka mnogiego i ze szpiczakiem mnogim opornym na leczenie.. Terapia składała się 8 cykli, a każdy cykl obejmował podawanie bortezomibu w dawce 1,3 mg/m² powierzchni ciała, dwa razy w tygodniu, z tygodniem bez leczenia.. U pacjentów z odpowiedzią suboptymalną podawano.. deksametazon.. po dwóch pierwszych cyklach leczenia bortezomibem.. Przed rozpoczęciem leczenia chorzy (202 pacjentów biorących udział w badaniu) otrzymywali:.. kortykosterydy.. (100%).. leki alkilujące.. (92%).. antracykliny.. (81%).. talidomid.. (83%).. 64% pacjentom przeszczepiono komórki pnia.. Spośród 193 chorych (9 pacjentów zmarło) u 4% uzyskano całkowitą odpowiedź na leczenie, u 6% – odpowiedź prawie całkowitą, u 18% – odpowiedź częściową, u 7% – odpowiedź minimalną.. Całkowity odsetek pacjentów, którzy zareagowali na leczenie, wyniósł 35%.. Wykazano również, że u 18% chorych opornych na leczenie deksametazonem uzyskano zwiększenie skuteczności leczenia tym lekiem, co może świadczyć o tym, że bortezomib znosi częściowo tę oporność.. W innym badaniu II fazy, prowadzonym przez zespół Jagannatha, badano rezultaty leczenia bortezomibem u 54 pacjentów chorujących na szpiczaka mnogiego, którzy mieli nawrót choroby lub wykazywali oporność na terapię pierwszego rzutu.. Chorych podzielono na dwie grupy, a następnie podawano im bortezomib w dawce 1,0 lub 1,3 mg/m² powierzchni ciała, dwa razy w tygodniu przez 2 tygodnie, co 3 tygodnie, przez maksymalnie 8 cykli.. Deksametazon włączano do leczenia u osób z chorobą stabilną/postępującą po odpowiednio 4 lub 2 cyklach.. Całkowitą odpowiedź uzyskano u 2 pacjentów, a częściową u 8.. W połączeniu z deksametazonem, bortezomib wykazywał skuteczność rzędu 50% (jako suma odpowiedzi całkowitych i częściowych).. Randomizowane, wieloośrodkowe badanie APEX (assessment of proteasome inhibition for extending remissions) wykazało większą skuteczność bortezomibu stosowanego w monoterapii w porównaniu z deksametazonem w dużych dawkach.. W prospektywnych, międzynarodowych, randomizowanych, otwartych badaniach III fazy badano skuteczność bortezomibu zarówno w przypadkach wcześniej nieleczonego szpiczaka mnogiego, jak i szpiczaka mnogiego nawracającego lub opornego na leczenie.. W pierwszym przypadku badaniem VISTA objęto 682 pacjentów i miało ono na celu określenie, czy podawanie bortezomibu (1,3 mg/m²), w skojarzeniu z.. melfalanem.. (9 mg/m²) i.. prednizonem.. (60 mg/m²), pacjentom z wcześniej nieleczonym szpiczakiem mnogim prowadzi do poprawy tzw.. wskaźnika TTP ("czas do progresji choroby"), w porównaniu z leczeniem bez bortezomibu.. Okres terapii wynosił maksymalnie 9 cykli, czyli około 54 tygodni.. Wykazano zwiększenie.. mediany.. przeżycia do ponad 20 miesięcy w porównaniu z 15 miesiącami w przypadku programu leczenia bez bortezomibu.. Zwiększył się również odsetek odpowiedzi na leczenie – z 35% w przypadku leczenia jedynie melfalanem i prednizonem do 71% w przypadku zastosowania bortezomibu.. W drugim przypadku, skuteczność bortezomibu w porównaniu z deksametazonem oceniano w dwóch badaniach klinicznych III fazy, w których podawano bortezomib w standardowej dawce 1,3 mg/m².. Obejmowało ono 669 pacjentów z nawrotowym i opornym na leczenie szpiczakiem mnogim, którzy wcześniej byli leczeni za pomocą od 1 do 3 programów terapeutycznych lub którzy leczeni byli za pomocą przynajmniej dwóch programów terapii i u których podczas stosowania ostatniego z nich nastąpiła progresja choroby.. Badania wykazały, że stosowanie bortezomibu znamiennie wydłuża medianę przeżycia z ponad 8 miesięcy (deksametazon) do 17 miesięcy (bortezomib).. Odsetek osób, które odpowiedziały na leczenie również poprawił się znamiennie – z 18% (deksametazon) do 38% (bortezomib).. Całkowitą odpowiedź na leczenie zanotowano u 6% w porównaniu z 1% w przypadku deksametazonu.. Obecnie trwają wieloośrodkowe badania mające na celu ocenę skuteczności bortezomibu, zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym, w przypadkach innych chorób, m.. :.. w połączeniu z.. metotreksatem.. takrolimusem.. chorobie przeszczep przeciw gospodarzowi.. łącznie z.. rytuksymabem.. i deksametazonem w.. makroglobulinemii Waldenströma.. Pierwszym etapem syntezy bortezomibu jest.. kondensacja.. pochodnej kwasu aminoboronowego, w trakcie której atom.. zabezpieczony jest cyklicznym.. estrem.. pinanodiolu, z.. fenyloalaniną.. zablokowaną grupą butyloksykarbonylową.. Następnie usuwa się zabezpieczenie z N-końca i tak otrzymany związek poddaje się kolejnej kondensacji z kwasem pirazynokarboksylowym.. Otrzymany produkt poddaje się reakcji z kwasem izobutyloboronowym, który usuwa pozostałe zabezpieczenie przy atomie boru.. Końcowym produktem reakcji jest bortezomib.. Schemat syntezy bortezomibu.. Bortezomib podany dożylnie w postaci szybkiego.. bolusa.. szybko osiąga maksymalne stężenie we krwi.. Duża objętość dystrybucji świadczy o znacznej dystrybucji do tkanek obwodowych.. Bortezomib łączy się z białkami.. osocza.. średnio w 83%.. Wartość ta nie jest zależna od stężenia osiąganego w surowicy.. Bortezomib jest metabolizowany w.. wątrobie.. , przy udziale.. izoenzymów.. cytochromu P-450.. – CYP3A4, CYP2C19 i CYP1A2.. Główny szlak metaboliczny polega na deboronacji do dwóch nieczynnych metabolitów, które następnie podlegają  ...   „J Biol Chem”.. 277 (19), s.. 16639–47, May 2002.. M200360200 doi:10.. 1074/jbc.. M200360200.. PMID 11872748.. 28,0.. 28,1.. 28,2.. 28,3.. Molecular sequelae of proteasome inhibition in human multiple myeloma cells.. 14374–9, Oct 2002.. 202445099.. PMID 12391322.. LA.. Hazlehurst, WS.. Mechanisms associated with cell adhesion mediated drug resistance (CAM-DR) in hematopoietic malignancies.. „Cancer Metastasis Rev”.. 20 (1–2), s.. 43–50, 2001.. PMID 11831646.. Hideshima, P.. Richardson, D.. Chauhan, VJ.. Palombella i inni.. The proteasome inhibitor PS-341 inhibits growth, induces apoptosis, and overcomes drug resistance in human multiple myeloma cells.. 61 (7), s.. 3071–6, Apr 2001.. PMID 11306489.. LeBlanc, LP.. Catley, T.. Hideshima, S.. Lentzsch i inni.. Proteasome inhibitor PS-341 inhibits human myeloma cell growth in vivo and prolongs survival in a murine model.. 62 (17), s.. 4996–5000, Sep 2002.. PMID 12208752.. RZ.. Orlowski, PM.. Voorhees, RA.. Garcia, MD.. Hall i inni.. Phase 1 trial of the proteasome inhibitor bortezomib and pegylated liposomal doxorubicin in patients with advanced hematologic malignancies.. 105 (8), s.. 3058–65, Apr 2005.. 1182/blood-2004-07-2911.. PMID 15626743.. Fuchs, D.. Provaznikova, I.. Marinov, K.. Kuzelova i inni.. Antiproliferative and proapoptotic effects of proteasome inhibitors and their combination with histone deacetylase inhibitors on leukemia cells.. „Cardiovasc Hematol Disord Drug Targets”.. 9 (1), s.. 62–77, Mar 2009.. PMID 19275578.. Chu, M.. Alexiadis, PJ.. Fuller.. Proteasome inhibition by bortezomib decreases proliferation and increases apoptosis in ovarian granulosa cell tumors.. „Reprod Sci”.. 397–407, Apr 2009.. 1177/1933719108327589.. PMID 19087975.. Berg, A.. Lundqvist, P.. McCoy, L.. Samsel i inni.. Clinical-grade ex vivo-expanded human natural killer cells up-regulate activating receptors and death receptor ligands and have enhanced cytolytic activity against tumor cells.. „Cytotherapy”.. 11 (3), s.. 341–55, 2009.. 1080/14653240902807034.. PMID 19308771.. Reis-Sobreiro, C.. Gajate, F.. Mollinedo.. Involvement of mitochondria and recruitment of Fas/CD95 signaling in lipid rafts in resveratrol-mediated antimyeloma and antileukemia actions.. „Oncogene”.. 28 (36), s.. 3221–34, Sep 2009.. 1038/onc.. 183.. PMID 19561642.. SA.. Vaziri, DR.. Grabowski, J.. Hill, LR.. Rybicki i inni.. Inhibition of proteasome activity by bortezomib in renal cancer cells is p53 dependent and VHL independent.. „Anticancer Res”.. 29 (8), s.. 2961–9, Aug 2009.. PMID 19661301.. Wang, AK.. Rishi, VT.. Puliyappadamba, S.. Sharma i inni.. Targeted proteasome inhibition by Velcade induces apoptosis in human mesothelioma and breast cancer cell lines.. „Cancer Chemother Pharmacol”, Dec 2009.. 1007/s00280-009-1181-8.. PMID 19960346.. Holland, R.. Koschny, W.. Krupp, J.. Meixensberger i inni.. Cytogenetic and molecular biological characterization of an adult medulloblastoma.. „Cancer Genet Cytogenet”.. 178 (2), s.. 104–13, Oct 2007.. cancergencyto.. 06.. 005.. PMID 17954265.. GB.. Lesinski, ET.. Raig, K.. Guenterberg, L.. Brown i inni.. IFN-alpha and bortezomib overcome Bcl-2 and Mcl-1 overexpression in melanoma cells by stimulating the extrinsic pathway of apoptosis.. 68 (20), s.. 8351–60, Oct 2008.. 1158/0008-5472.. CAN-08-0426.. PMID 18922907.. Jung, T.. Grune.. The proteasome and its role in the degradation of oxidized proteins.. „IUBMB Life”.. 60 (11), s.. 743–52, Nov 2008.. 1002/iub.. 114.. PMID 18636510.. Dong, L.. Chen, X.. Chen, H.. Gu i inni.. Dysregulation of unfolded protein response partially underlies proapoptotic activity of bortezomib in multiple myeloma cells.. „Leuk Lymphoma”.. 50 (6), s.. 974–84, Jun 2009.. 1080/10428190902895780.. PMID 19391038.. Szabolcs, G.. Biczó, Z.. Rakonczay, L.. Tiszlavicz i inni.. Simultaneous proteosome inhibition and heat shock protein induction by bortezomib is beneficial in experimental pancreatitis.. „Eur J Pharmacol”.. 616 (1–3), s.. 270–4, Aug 2009.. ejphar.. 019.. PMID 19486901.. Fionda, A.. Soriani, G.. Malgarini, ML.. Iannitto i inni.. Heat shock protein-90 inhibitors increase MHC class I-related chain A and B ligand expression on multiple myeloma cells and their ability to trigger NK cell degranulation.. „J Immunol”.. 183 (7), s.. 4385–94, Oct 2009.. 4049/jimmunol.. 0901797.. PMID 19748980.. BS.. Moore, AS.. Eustáquio, RP.. McGlinchey.. Advances in and applications of proteasome inhibitors.. „Curr Opin Chem Biol”.. 12 (4), s.. 434–40, Aug 2008.. cbpa.. 033.. PMID 18656549.. Orlowski, TE.. Stinchcombe, BS.. Mitchell, TC.. Shea i inni.. Phase I trial of the proteasome inhibitor PS-341 in patients with refractory hematologic malignancies.. „J Clin Oncol”.. 20 (22), s.. 4420–7, Nov 2002.. PMID 12431963.. Aghajanian, S.. Soignet, DS.. Dizon, CS.. Pien i inni.. A phase I trial of the novel proteasome inhibitor PS341 in advanced solid tumor malignancies.. „Clin Cancer Res”.. 8 (8), s.. 2505–11, Aug 2002.. PMID 12171876.. CS.. Chim, YY.. Hwang, C.. Pang, TW.. Shek.. Restoration of chemosensitivity by bortezomib: implications for refractory myeloma.. „Nat Rev Clin Oncol”.. 6 (4), s.. 237–40, Apr 2009.. 1038/nrclinonc.. 15.. PMID 19333230.. Barlogie, J.. Berenson, D.. A phase 2 study of two doses of bortezomib in relapsed or refractory myeloma.. 127 (2), s.. 165–72, Oct 2004.. 2004.. 05188.. PMID 15461622.. MA.. Dimopoulos, PG.. Richardson, R.. Schlag, NK.. Khuageva i inni.. VMP (Bortezomib, Melphalan, and Prednisone) is active and well tolerated in newly diagnosed patients with multiple myeloma with moderately impaired renal function, and results in reversal of renal impairment: cohort analysis of the phase III VISTA study.. 27 (36), s.. 6086–93, Dec 2009.. 1200/JCO.. 22.. 2232.. PMID 19858394.. Avvisati.. Bortezomib plus melphalan and prednisone for multiple myeloma.. „N Engl J Med”.. 359 (24), s.. 2613; author reply 2613–4, Dec 2008.. PMID 19090032.. Niesvizky, PG.. Richardson, SV.. Rajkumar, M.. Coleman i inni.. The relationship between quality of response and clinical benefit for patients treated on the bortezomib arm of the international, randomized, phase 3 APEX trial in relapsed multiple myeloma.. 143 (1), s.. 46–53, Sep 2008.. 07303.. PMID 18673366.. Koreth, KE.. Stevenson, HT.. Kim, M.. Garcia i inni.. Bortezomib, tacrolimus, and methotrexate for prophylaxis of graft-versus-host disease after reduced-intensity conditioning allogeneic stem cell transplantation from HLA-mismatched unrelated donors.. 114 (18), s.. 3956–9, Oct 2009.. 1182/blood-2009-07-231092.. PMID 19713456.. SP.. Treon, L.. Ioakimidis, JD.. Soumerai, CJ.. Patterson i inni.. Primary therapy of Waldenström macroglobulinemia with bortezomib, dexamethasone, and rituximab: WMCTG clinical trial 05-180.. 27 (23), s.. 3830–5, Aug 2009.. 20.. 4677.. PMID 19506160.. Daniel Lednicer, Lester A.. Mitscher:.. The organic chemistry of drug synthesis.. Volume 7.. New York: Wiley, 2008, s.. 133-4.. ISBN 978-0-470-10750-8.. Moreau, V.. Coiteux, C.. Hulin, X.. Leleu i inni.. Prospective comparison of subcutaneous versus intravenous administration of bortezomib in patients with multiple myeloma.. „Haematologica”.. 93 (12), s.. 1908–11, Dec 2008.. 3324/haematol.. 13285.. PMID 18768528.. Green, J.. Bryant, A.. Takeda, K.. Cooper i inni.. Bortezomib for the treatment of multiple myeloma patients.. „Health Technol Assess”.. 13 Suppl 1, s.. 29–33, Jun 2009.. 3310/hta13suppl1/05.. PMID 19567211.. Lonial, EK.. Waller, PG.. Richardson, S.. Jagannath i inni.. Risk factors and kinetics of thrombocytopenia associated with bortezomib for relapsed, refractory multiple myeloma.. 106 (12), s.. 3777–84, Dec 2005.. 1182/blood-2005-03-1173.. PMID 16099887.. Lanzani, L.. Mattavelli, B.. Frigeni, F.. Rossini i inni.. Role of a pre-existing neuropathy on the course of bortezomib-induced peripheral neurotoxicity.. „J Peripher Nerv Syst”.. 13 (4), s.. 267–74, Dec 2008.. 1529-8027.. 00192.. PMID 19192066.. Colson, DS.. Doss, R.. Swift, J.. Tariman i inni.. Bortezomib, a newly approved proteasome inhibitor for the treatment of multiple myeloma: nursing implications.. „Clin J Oncol Nurs”.. 8 (5), s.. 473–80, Oct 2004.. PMID 15515281.. Hacihanefioglu, P.. Tarkun, E.. Gonullu.. Acute severe cardiac failure in a myeloma patient due to proteasome inhibitor bortezomib.. „Int J Hematol”.. 88 (2), s.. 219–22, Sep 2008.. 1007/s12185-008-0139-7.. PMID 18633693.. Cañete, A.. Soley, M.. Vuelta Arce, L.. Escoda.. Pulmonary toxicity after bortezomib.. „Farm Hosp”.. 32 (5).. 301–2.. PMID 19150049.. Dimopoulos, E.. Kastritis, L.. Rosinol, J.. Bladé i inni.. Pathogenesis and treatment of renal failure in multiple myeloma.. 22 (8), s.. 1485–93, Aug 2008.. 131.. PMID 18528426.. Furtado, S.. Rule.. Bortezomib-associated tumor lysis syndrome in multiple myeloma.. 49 (12), s.. 2380–2, Dec 2008.. 1080/10428190802484099.. PMID 19052991.. DE.. Reece, V.. Sanchorawala, U.. Hegenbart, G.. Merlini i inni.. Weekly and twice-weekly bortezomib in patients with systemic AL amyloidosis: results of a phase 1 dose-escalation study.. 114 (8), s.. 1489–97, Aug 2009.. 1182/blood-2009-02-203398.. PMID 19498019.. DI.. Quinn, J.. Nemunaitis, J.. Fuloria, CD.. Britten i inni.. Effect of the cytochrome P450 2C19 inhibitor omeprazole on the pharmacokinetics and safety profile of bortezomib in patients with advanced solid tumours, non-Hodgkin's lymphoma or multiple myeloma.. „Clin Pharmacokinet”.. 48 (3), s.. 199–209, 2009.. 2165/00003088-200948030-00006.. PMID 19385713.. TY.. Kim, J.. Park, B.. Oh, HJ.. Min i inni.. Natural polyphenols antagonize the antimyeloma activity of proteasome inhibitor bortezomib by direct chemical interaction.. 146 (3), s.. 270–81, Aug 2009.. 07752.. PMID 19500098.. EB.. Golden, PY.. Lam, A.. Kardosh, KJ.. Gaffney i inni.. Green tea polyphenols block the anticancer effects of bortezomib and other boronic acid-based proteasome inhibitors.. 113 (23), s.. 5927–37, Jun 2009.. 1182/blood-2008-07-171389.. PMID 19190249.. Perrone, T.. Hideshima, H.. Ikeda, Y.. Okawa i inni.. Ascorbic acid inhibits antitumor activity of bortezomib in vivo.. 23 (9), s.. 1679–86, Sep 2009.. 83.. PMID 19369963.. Basler, C.. Lauer, U.. Beck, M.. Groettrup.. The proteasome inhibitor bortezomib enhances the susceptibility to viral infection.. 183 (10), s.. 6145–50, Nov 2009.. 0901596.. PMID 19841190.. Schiff, PY.. Wen, MJ.. van den Bent.. Neurological adverse effects caused by cytotoxic and targeted therapies.. 6 (10), s.. 596–603, Oct 2009.. 128.. PMID 19707193.. LC.. Smith, P.. Bertolotti, K.. Curran, B.. Jenkins.. Gastrointestinal side effects associated with novel therapies in patients with multiple myeloma: consensus statement of the IMF Nurse Leadership Board.. 12 (3 Suppl), s.. 37–52, Jun 2008.. 1188/08.. CJON.. S1.. 37-51.. PMID 18490256.. Pour, Z.. Adam, L.. Buresova, M.. Krejci i inni.. Varicella-zoster virus prophylaxis with low-dose acyclovir in patients with multiple myeloma treated with bortezomib.. „Clin Lymphoma Myeloma”.. 9 (2), s.. 151–3, Apr 2009.. 3816/CLM.. 036.. PMID 19406726.. Tanguy-Schmidt, M.. Avenel-Audran, A.. Croué, S.. Lissandre i inni.. [Bortezomib-induced acute neutrophilic dermatosis].. „Ann Dermatol Venereol”.. 136 (5), s.. 443–6, May 2009.. annder.. 021.. PMID 19442803.. MJ.. Wondergem, K.. Grünberg, BP.. Wittgen, P.. Sonneveld i inni.. Interstitial pneumonitis caused by Pneumocystis jirovecii pneumonia (PCP) during bortezomib treatment.. „Histopathology”.. 54 (5), s.. 631–3, Apr 2009.. 1365-2559.. 03263.. PMID 19302537.. Charakterystyka Produktu Leczniczego Velcade.. PG.. Richardson, P.. Sonneveld, MW.. Schuster, EA.. Stadtmauer i inni.. Reversibility of symptomatic peripheral neuropathy with bortezomib in the phase III APEX trial in relapsed multiple myeloma: impact of a dose-modification guideline.. 144 (6), s.. 895–903, Mar 2009.. 07573.. PMID 19170677.. David E.. Thurston:.. Chemistry and pharmacology of anticancer drugs.. Boca Raton: CRC Press/Taylor Francis, 2007, s.. 121-2.. ISBN 0-8493-9219-5.. The chemotheraphy source book.. Philadelphia: Wolters Kluwer/Lippincott Williams Wilkins, 2008.. ISBN 978-0-7817-7328-7.. Kenneth Anderson, Irene M.. Ghobrial:.. Multiple Myeloma: Translational and Emerging Therapies (Translational Medicine).. Informa HealthCare.. ISBN 978-1-4200-4510-9.. Carmen Avendaño, J.. Carlos Menendéz:.. Medicinal chemistry of anticancer drugs.. Amsterdam: Elsevier, 2008.. ISBN 978-0-444-52824-7.. Indeks leków Medycyny Praktycznej 2009.. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2009.. ISBN 978-83-7430-221-0.. wersja on-line (wymagane zalogowanie).. pol.. [dostęp 10 stycznia 2010].. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.. ATC (L01).. Cytostatyki.. L 01 A – Leki alkilujące.. L 01 AA – Analogi iperytu azotowego.. cyklofosfamid.. chlorambucyl.. melfalan.. chlormetyna.. ifosfamid.. trofosfamid.. prednimustyna.. bendamustyna.. L 01 AB – Estry kwasu sulfonowego.. busulfan.. treosulfan.. mannosulfan.. L 01 AC – Iminy etylenowe.. tiotepa.. triazychon.. karbochon.. L 01 AD – Pochodne nitrozomocznika.. karmustyna.. lomustyna.. semustyna.. streptozotocyna.. fotemustyna.. nimustyna.. ranimustyna.. L 01 AG – Epitlenki.. etoglucid.. L 01 AX – Inne.. mitobronitol.. pipobroman.. temozolomid.. dakarbazyna.. L 01 B – Antymetabolity.. L 01 BA – Analogi kwasu foliowego.. metotreksat.. raltitreksed.. pemetreksed.. pralatreksat.. L 01 BB – Analogi puryn.. merkaptopuryna.. tioguanina.. kladrybina.. fludarabina.. klofarabina.. nelarabina.. L 01 BC – Analogi pirymidyn.. cytarabina.. fluorouracyl.. tegafur.. karmofur.. gemcytabina.. kapecytabina.. azacytydyna.. decytabina.. L 01 C – Alkaloidy roślinne i inne.. związki pochodzenia naturalnego.. L 01 CA – Alkaloidy Vinca i ich analogi.. winblastyna.. winkrystyna.. windezyna.. winorelbina.. winflunina.. wintafolid.. L 01 CB – Pochodne podofilotoksyny.. etopozyd.. tenipozyd.. L 01 CC – Pochodne kolchicyny.. demekolcyna.. L 01 CD – Taksoidy.. paklitaksel.. docetaksel.. poliglumeks paklitakselu.. kabazytaksel.. L 01 CX – Inne.. trabektedyna.. L 01 D – Antybiotyki cytotoksyczne i.. związki pochodne.. L 01 DA – Aktynomycyny.. daktynomycyna.. L 01 DB – Antracykliny i.. doksorubicyna.. daunorubicyna.. epirubicyna.. aklarubicyna.. zorubicyna.. idarubicyna.. mitoksantron.. pirarubicyna.. walrubicyna.. L 01 DC – Inne.. bleomycyna.. plikamycyna.. mitomycyna.. iksabepilon.. L 01 X – Pozostałe.. leki przeciwnowotworowe.. L 01 XA – Związki platyny.. cisplatyna.. karboplatyna.. oksaliplatyna.. satraplatyna.. nedaplatyna.. poliplatilen.. L 01 XB – Metylohydrazyny.. prokarbazyna.. L 01 XC – Przeciwciała monoklonalne.. edrekolomab.. rituksimab.. trastuzumab.. alemtuzumab.. gemtuzumab.. cetuksymab.. bewacizumab.. panitumumab.. katumaksomab.. ofatumumab.. ipilimumab.. brentuksymab vedotin.. pertuzumab.. trastuzumab emtanzyny.. obinutuzumab.. L 01 XD – Środki stosowane w.. terapii fotodynamicznej.. porfimer sodu.. aminolewulinian metylu.. kwas aminolewulinowy.. temoporfina.. efaproksiral.. L 01 XE – Inhibitory kinazy białkowej.. imatynib.. gefitynib.. erlotynib.. sunitynib.. sorafenib.. dasatynib.. lapatynib.. nilotynib.. temsyrolimus.. ewerolimus.. pazopanib.. wendetanib.. afatynib.. bosutynib.. wemurafenib.. kryzotynib.. aksytynib.. ruksolitynib.. ridaforolimus.. regorafenib.. masytinib.. dabrafenib.. ponatynib.. trametinib.. L 01 XX – Inne.. amsakryna.. asparaginaza.. altretamina.. hydroksykarbamid.. lonidamid.. pentostatyna.. miltefozyna.. mazoprokol.. estramustyna.. tretynoina.. mitoguazon.. topotekan.. tiofurazon.. irynotekan.. alitretynoina.. mitotan.. pegaspargaza.. beksaroten.. trójtlenek arsenu.. denileukin diftitox.. bortezomib.. celekoksyb.. anagrelid.. oblimersen.. sitimagene ceradenovec.. worynostat.. romidepsyna.. mepebursztynian omacetaksyny.. eribulina.. panobinostat.. wismodegib.. aflibercept.. carfilzomib.. Leki cytostatyczne.. php?title=Bortezomib oldid=39382087.. ATC-L01.. Inhibitory enzymów.. Pirazyny.. Związki boroorganiczne.. Leki sieroce.. Ukryte kategorie:.. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (gęstość).. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (napięcie powierzchniowe).. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (rozpuszczalność w wodzie).. Substancje chemiczne wymagające uzupełnienia klasyfikacji zagrożeń.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 16:19, 4 maj 2014..

    Original link path: /wiki/Bortezomib
    Open archive

  • Title: Jonofory – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Jonofory.. a) jonofor typu nośnikowego.. b) jonofor tworzący kanał.. organiczne związki chemiczne.. zdolne do transferu.. jonów.. roztworów.. wodnych.. do fazy.. hydrofobowej.. Termin.. antybiotyki jonoforowe.. jest stosowany do tych jonoforów, które wykazują działanie.. bakteriobójcze.. Właściwości antybiotyczne jonoforów wynikają z ich zdolności do transportu jonów przez.. błony lipidowe.. komórek.. organelli.. Jony, które nie mogą swobodnie przemieszczać się przez.. dwuwarstwy lipidowe.. , są transportowane w postaci.. kompleksów.. , w których jonofor pełni rolę „gospodarza”, a jon rolę „gościa”.. Odkrycie jonoforów.. Klasyfikacja jonoforów.. Jonofory pochodzenia naturalnego.. Jonofory karboksylowe.. Jonofory neutralne.. Jonofory syntetyczne.. Jonofory kationowe.. Jonofory anionowe.. Budowa cząsteczek.. Selektywność kompleksowania.. Transport jonów.. Właściwości przeciwdrobnoustrojowe.. Mechanizm działania antybiotycznego.. Zastosowanie.. Oktaedryczny układ.. wiązań koordynacyjnych.. występuje w cząsteczkach kompleksów.. walinomycyny.. nonaktyny.. Pierwszym poznanym antybiotykiem z grupy jonoforów była.. gramicydyna S.. (z.. Gramicidin Soviet.. Została ona odkryta już w 1942 roku przez.. rosyjskich.. naukowców –.. Gieorgija Gausego.. i jego żonę Marię Brażnikową – badających.. bakterie.. z gatunku.. Bacillus brevis.. Badacze zaobserwowali, że gramicydyna S silnie hamuje rozrost kolonii.. gronkowca złocistego.. Nie znali oni jednak mechanizmu tego działania.. Kwestia ta wciąż nie jest w pełni wyjaśniona, pomimo że określono już strukturę związku.. Przyjmuje się, że powoduje ona rozładowanie.. gradientu stężeń.. jonów na zewnątrz i wewnątrz.. komórki bakteryjnej.. , powodując jej obumieranie.. W czasach Gausego i Breżnikowej znane były także inne antybiotyki zaliczane obecnie do jonoforowych, takie jak.. gramicydyna A.. walinomycyna.. naktyny.. wirginiamycyna.. kwas lasalowy.. , mimo iż nie znano jeszcze właściwego sposobu ich działania.. Odkrycia właściwości jonoforetycznych dokonał.. Berton Pressman.. w 1967 roku.. Jako pierwszy zaobserwował on udział małych niebiałkowych cząsteczek w transporcie jonów przez.. Wraz z.. Cyrilem Moore'em.. wykazali oni, że działanie antybiotyczne walinomycyny jest związane z obecnością.. kationów.. Badania wykazały, że walinomycyna powoduje rozprzęganie procesu.. fosforylacji oksydacyjnej.. poprzez wymianę.. jonów wodorowych.. ze środka mitochondrium na kationy potasu.. Początkowo Pressman i Moore zakładali, że walinomycyna wspomaga działanie.. pompy sodowo-potasowej.. W tamtym czasie był to jedyny znany sposób transportu jonów przez błony biologiczne.. Nie potrafili oni jednak wytłumaczyć, dlaczego proces wymiany jonów nie zachodzi w przypadku zamiany kationów potasu na.. sodu.. Dopiero w 1967 roku Pressman podał właściwy sposób działania walinomycyny oraz gramicydyny A.. Opublikował on wraz z innymi współautorami pracę, w której po raz pierwszy użył terminów.. ionophores.. (jonofory) oraz.. ion-carrying antibiotics.. (przenośniki jonów będące antybiotykami).. Wykazali oni, że walinomycyna jest zdolna do selektywnego kompleksowania i transportowania przez błony lipidowe kationów potasu, lecz nie sodu, co tłumaczy wcześniejsze niejasności.. W tym samym roku opublikowane zostały wyniki badań.. rentgenostrukturalnych.. kompleksu.. z kationem potasu.. , a dwa lata później opisana została struktura kompleksu walinomycyny z kationem potasu, co ostatecznie potwierdziło możliwość kompleksowania kationów metali przez te antybiotyki.. W strukturach krystalicznych obu tych kompleksów kation potasu związany jest przez osiem.. od atomów.. , tworzących niemal idealny układ.. oktaedryczny.. W tym samym czasie, w 1967 roku,.. Charles Pedersen.. dokonał innego przełomowego odkrycia.. Prowadził badania nad.. katalizatorami.. polimeryzacji.. poszukując otwartołańcuchowego.. kompleksującego jony.. VO.. 2+.. Celem Pedersena było otrzymanie bis[2-(.. o.. -hydroksyfenoksy)etylo]eteru.. Przeprowadzona synteza doprowadziła go jednak do cyklicznego związku.. dibenzo-18-korona-6.. Pedersen jako pierwszy zauważył, że ten cykliczny.. eter.. jest zdolny do kompleksowania kationów sodu pochodzących zarówno z.. wodorotlenku.. jak i.. nieorganicznych.. soli.. tego metalu.. W dalszych badaniach Charls Pedersen otrzymał serię cyklicznych eterów, którym nadał nazwę „.. ”, a także wykazał ich zdolność do tworzenia kompleksów z kationami metali.. Za swoje badania otrzymał on wraz z.. Donaldem Cramem.. Jean-Marie Lehnem.. Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.. 1987.. roku.. Eter.. 12-korona-4.. był znany jeszcze przed odkryciem Pedersena, bo już od 1957 roku, jednak zdolności kompleksotwórcze tego związku nie zostały wcześniej zaobserwowane.. Odkrycie Pedersena zainspirowało naukowców na całym świecie do poszukiwania nowych syntetycznych makroligandów i jest uznawane za początek.. chemii supramolekularnej.. Jonofory mogą zostać sklasyfikowane według różnych kryteriów: pochodzenia, budowy chemicznej.. , metodę transportu jonów czy selektywności względem kompleksowanych jonów.. Główny podział uwzględniający sposób otrzymania jonoforów pozwala sklasyfikować je na dwie zasadnicze grupy: jonofory pochodzenia naturalnego i jonofory syntetyczne.. Ze względu na metodę transportu jonów można je podzielić na nośnikowe oraz tworzące kanały jonowe.. Biorąc pod uwagę budowę chemiczną cząsteczek jonoforów można je podzielić na cykliczne lub otwartołańcuchowe, a także inne rodzaje np.. jonofory karboksylowe.. oligopeptydy.. cyklopeptydy.. cyklodepsydy.. cyklodepsypeptydy.. i inne.. Ze względu na rodzaj kompleksowanych jonów wyróżnia się jonofory kompleksujące.. kationy.. jednowartościowe.. i dwuwartościowe.. Ostatecznie jonofory można podzielić ze względu na kompleksowane jony:.. itd.. Jonofory pochodzenia syntetycznego.. Neutralne cykliczne.. Otwarto łańcuchowe.. Cyklopeptydy.. Cyklodepsydy.. Cyklodepsypeptydy.. Karboksylowe.. Neutralne niecykliczne.. Etery koronowe.. Kryptandy.. Sferandy.. Karcerandy.. Podandy (polietylenogligole).. Oligotetrahydropirany.. przykłady:.. antramanid.. przykład:.. monenzyna.. gramicydyny A, B i C.. 18-korona-6.. PEG.. polioksymetylen.. Jonofor cykliczny i pseudocykliczny.. Jonofory naturalne są związkami produkowanymi głównie przez bakterie:.. Streptomyces spp.. Enterococcus spp.. Bacillus spp.. Pozyskuje się je również z grzybów rodzaju.. Fusarium.. Wyróżnić można dwie zasadnicze grupy jonoforów naturalnego pochodzenia: karboksylowe oraz neutralne, które mogą być zarówno cykliczne jak i otwartołańcuchowe.. Monenzyna A.. – jonofor karboksylowy.. Jonofory karboksylowe zwane też antybiotykami polieterowymi posiadają.. grupę karboksylową.. (−COOH) i transportują.. w postaci.. obojętnych.. R−COO.. , gdzie M to kation.. metalu.. jon wodorowy.. Jonofor (makrocykliczy ligand) jest więc.. anionem.. Cząsteczki jonoforów karboksylowych, choć zaliczają się do „otwarto-łańcuchowych”, nie są w rzeczywistości cząsteczkami liniowymi.. Obecność grupy karboksylowej na jednym końcu cząsteczki oraz.. grup hydroksylowych.. na drugim daje możliwość tworzenia się wewnątrzcząsteczkowych.. wiązań wodorowych.. , co sprawia że przyjmuje ona „pseudo-cykliczny” kształt.. Eterowe.. atomy.. stanowiące „układ polieterowy” lub „szkielet polieterowy”, skierowane są do wnętrza cząsteczki tworząc.. hydrofilową.. wnękę zdolną do skompleksowania kationu.. Jednym z najlepiej przebadanych, a zarazem najpowszechniej stosowanych antybiotyków polieterowych jest.. Źródła izolacji wybranych jonoforów karboksylowych.. Jonofor.. Źródło izolacji.. Jonomycyna.. Streptomyces conglobatus.. Kalcymycyna.. Streptomyces chartreusensis.. Kwas lasalowy.. Streptomyces lasaliensis.. Monenzyna.. Streptomyces cinnamonensis.. Nigerycyna.. Streptomyces violaceoniger.. Salinomycyna.. Streptomyces albus.. Walinomycyna.. – cykliczny jonofor neutralny.. Jonofory neutralne mogą być zarówno cykliczne jak i niecykliczne.. Cząsteczki tych.. są elektrycznie obojętne (nie posiadają.. ładunku.. ), dlatego też z.. kationami.. metali.. tworzą.. kompleksy.. obdarzone ładunkiem.. Aniony.. mogą, lecz nie muszą być transportowane równolegle (w.. symporcie.. ) odpowiednim.. kanałem jonowym.. w zależności od rodzaju transportu.. Źródła izolacji wybranych jonoforów neutralnych.. Beauverycyna.. Beauveria bassiana.. oraz grzyby rodzaju.. Enniatyny.. Grzyby rodzaju.. Gramicydyny.. Naktyny.. różne szczepy.. Actinomyces.. Streptomyces fulvissimus.. Cykliczne.. to dwuwymiarowe cykliczne jonofory syntetyczne.. Etery koronowe, w których cząsteczce znajduje się trzeciorzędowy atom.. z przyłączonym łańcuchem bocznym zawierającym dodatkowe miejsca koordynacyjne, np.. jednostki etylenooksy (.. −CH.. CH.. O−.. ), nazywa się.. eterami lariatowymi.. lub lassowymi.. (ang.. lariat.. – lasso).. Jeżeli taki dodatkowy łańcuch boczny jest połączony z pierścieniem eteru koronowego dwoma końcami (przez dwa atomy azotu), to analogi te nazywa się.. kryptandami.. Są to tzw.. trójwymiarowe analogi eterów koronowych.. Z kolei.. sferandy.. zawierają co najmniej dwa dodatkowe łańcuchy przyłączone do szkieletu eteru koronowego.. Trójwymiarowe analogi eterów koronowych zawierające wyłącznie atomy azotu zamiast atomów tlenu to.. sepulchrandy.. Znane są również cykliczne jonofory syntetyczne zawierające pierścienie aromatyczne jak.. karcerandy.. Wymienione grupy syntetycznych jonoforów cyklicznych to zaledwie kilka spośród ogromnej liczby otrzymanych do tej pory.. Eter koronowy.. Eter lariatowy.. Kryptand.. Sferand.. Sepulchrand.. Niecykliczne.. Niecykliczne jonofory syntetyczne nazywane są ogólne.. podandami.. Są to otwarto-łańcuchowe analogi eterów koronowych i podobnie jak one zawierają szereg.. heteroatomów.. siarki.. ), oddzielonych jednostkami etylenowymi.. Zaliczają się do nich przed wszystkim.. polietylenoglikole.. (PEG) oraz.. oligotetrahydropirany.. W przypadku tych drugich.. elektronodonorowe atomy.. są częścią niewielkiego pierścienia np.. tetrahydrofuranowego.. Polietylenoglikol.. Tripodand.. Oligotetrahydropiran.. Kompleksy jonoforów syntetycznych.. Jonofory syntetyczne mogą tworzyć kompleksy o różnej.. stechiometrii.. w zależności od rozmiaru.. promienia jonowego.. kationu oraz rozmiaru makropierścienia (np.. 1:1, 1:2, 2:1 jonofor:kation).. Związki kompleksowe niektórych jonoforów syntetycznych posiadają osobne nazwy.. Nazewnictwo jonoforów syntetycznych i ich kompleksów.. Jonofor (ligand).. Kompleks.. Karcerand.. Karcerat.. Kawitand.. Kawitat.. Koronand.. Koronat.. Podand.. Podat.. Sferat.. Kompleks  ...   Gokel: Ionophores.. Encyclopedia of supramolecular chemistry.. 1401–1411.. 2,0.. 2,1.. 2,2.. 2,3.. 2,4.. 2,5.. 2,6.. 2,7.. 2,8.. Biological applications of ionophores.. Annu.. Rev.. Biochem.. 45, s.. 501–530, 1976.. 1146/annurev.. bi.. 45.. 070176.. 002441.. 3,0.. 3,1.. 3,2.. 3,3.. F.. Gause.. , M.. G.. Brazhnikova.. Gramicidin S and its use in the treatment of infected wounds.. 154, s.. 703, 1944.. 1038/154703a0.. 4,0.. 4,1.. Gause, M.. Gramicidin S origin and mode of action.. The Lancet.. ”, s.. 715–716, 1944.. 1016/S0140-6736(00)88377-4.. Sanger.. The free amino group of gramicidin S.. 40, s.. 261–262, 1946.. Consden, A.. H.. Gordon, A.. P.. Martin, R.. L.. M.. Synge.. Gramicidin S: the sequence of the amino-acid residues.. „Biochem.. ”.. 41, s.. 596–602, 1947.. Izumiya, T.. Kato, H.. Aoyaga, M.. Waki, M.. Kondo:.. Synthetic Aspects of Biologically Active Cyclic Peptides: Gramicidin S and Tyrocidines.. New York: Wiley, 1979.. ISBN 0470268638.. Prenner.. i inni.. Structure-Activity Relationships of Diastereomeric Lysine Ring Size Analogs of the Antimicrobial Peptide Gramicidin S: Mechanism of action and discrimination between bacterial and animal cell membranes.. Biol.. Chem.. 280, s.. 2002–2011, 2005.. M406509200.. Moore, B.. C.. Pressman.. Mechanism of action of valinomycin on mitochondria.. Biophys.. Res.. Commun.. 15, s.. 562–567, 1964.. 1016/0006-291X(64)90505-4.. Hofert, B.. Stimulation of oxidative phosphorylation in mitochondria by potassium in the presence of valinomycin.. Biochemistry.. 5, s.. 3919–3925, 1965.. 1021/bi00876a025.. 11,2.. Inducted active transport of ions in mitochondria.. PNAS.. 1076–1083, 1965.. Ernstern, G.. Schatz.. Mitochondria: A Historical Review.. Cell Biol.. 91, s.. 227–255, 1981.. Ogata, H.. Rasmussen.. Valinomycin and mitochondrial ion transport.. 57–66, 1966.. 1021/bi00865a009.. 14,0.. 14,1.. Pressman, E.. Harris, W.. S.. Jagger, J.. Johnson.. Antibiotic-mediated transport of alkali ions across lipid barriers.. 58, s.. 1949–1956, 1967.. 58.. 1949.. T.. Kilbourn, J.. Dunitz, L.. A.. R.. Pioda, W.. Simon.. Structure of the K.. complex with nonactin, a macrotetrolide antibiotic possessing highly specific K.. transport properties.. „J.. Mol.. 30, s.. 559–563, 1967.. 1016/0022-2836(67)90370-1.. Pinkerton, L.. Steinrauf, P.. Dawkins.. The molecular structure and some transport properties of valinomcin.. 35, s.. 512–518, 1969.. 1016/0006-291X(69)90376-3.. Pedersen.. Chelated compounds of vanadium and substituted phenols US-Patent 3361778 Du Pont.. , 1968.. United States Patent Office.. 18,0.. 18,1.. The discovery of crown ether (Noble Lecture).. Angew.. Int.. Ed.. Eng.. 27, s.. 1021–1027, 1988.. 198810211.. 19,0.. 19,1.. Cyclic polyethers and their complexes with metal salts.. Am.. Soc.. 89, s.. 7017–7036, 1967.. 1021/ja01002a035.. Charles J.. Pedersen:.. The discovery of crown ethers Lobel lecture.. 1987-12-08.. [dostęp 2011-09-18].. Stewart, D.. Y.. Waddan, E.. Borrows.. Improvements in and relating to the production of alkylene oxide polymers.. , 1957-10-23.. United Kingdom Patent GB785229.. Steed: Definition.. Dobler: Natural Cation-binding Agents.. W: G.. Gokel:.. Molecular Recognition: Receptors for Cationic Guests.. Pergamon, 1996, s.. 267–313.. ISBN 0080427138.. DeGuzman.. Biological applications of ionophores: theory and practice.. Ann N Y Acad Sci.. 264, s.. 373–386, 1975.. 1749-6632.. 1975.. tb31497.. Westley.. Polyether antibiotics: Versatile carboxylic acid ionophores produced by Streptomyces.. „Advances in Applied Microbiology”.. 22, s.. 177–223, 1977.. New York, San Francisco, London: Academic Press.. 1016/S0065-2164(08)70163-1.. ISBN 978-0-12-002622-7.. -C.. Liu.. Ionomycin, a new polyether antibiotic.. Antibiot.. 31, s.. 815–819, 1978.. 7164/antibiotics.. 31.. 815.. Gale, C.. E.. Higgins, M.. Hoehn.. Antibiotic A23187 and Process for preparation thereof.. , 1975.. US Patent 3923823.. Berger, A.. I.. Rachlin, W.. Scott, L.. Sternbach i inni.. The Isolation of Three New Crystalline Antibiotics from Streptomyces.. 73, s.. 5295–5298, 1951.. 1021/ja01155a084.. Haney Jr.. , M.. Monensin, a new biologically active compound.. I.. Discovery and isolation.. Antimicrob.. Agents Chemother.. 7, s.. 349–352, 1967.. PMID 5596158.. Harned.. Nigericin, a new crystalline antibiotic from an unidentified streptomyces.. „Antibiot.. Chemother.. 1, s.. 594, 1951.. PMID 24541690.. Mitani, T.. Yamanishi, Y.. Miyazaki.. Salinomycin: A new monovalent cation ionophore.. 66, s.. 1231–1236, 1975.. 1016/0006-291X(75)90490-8.. Champlin, E.. Grula.. Noninvolvement of Beauvericin in the entomopathogenicity of Beauveria bassiana.. Appl.. Environ.. Microbiol.. 37, s.. 1122–1126, 1979.. PMID 573587.. PMC.. PMC243365.. Logrieco, A.. Moretti, G.. Castella.. Beauvericin production by Fusarium species.. „Appl.. 64, s.. 3084–3088, 1998.. PMID 9687479.. PMC106821.. Gäumann, Stephi Roth.. Enniatin, ein neues, gegen Mykobakterien wirksames Antibiotikum.. Experientia.. 202–203, 1947.. 1007/BF02163993.. Corbaz.. Stoffwechselprodukte von Actinomyceten.. Mitteilung.. Nonactin.. Helv.. Chim.. Acta.. 38, s.. 1445–1448, 1955.. 1002/hlca.. 19550380617.. Brockmann, G.. Schmidt-Kastner.. Valinomycin I, XXVII.. Mitteil.. über antibiotica aus actinomyceten.. Ber.. 88, s.. 57–61, 1955.. 1002/cber.. 19550880111.. Gokel: Crown ethers.. 326–333.. Lariat ethers.. 728.. lariat ethers.. [w:] A.. McNaught, A.. Wilkinson:.. Compendium of Chemical Terminology.. („Gold Book”).. Oksford.. : Blackwell Scientific Publications, 1997.. Wersja internetowa: M.. Nic, J.. Jirat, B.. Kosata:.. , aktualizowana przez A.. 1351/goldbook.. L03458.. Dietrich: Cryptands.. 334–339.. Sherman: Spherands.. 1344–1348.. Stihor, P.. Lhotak: Calixarenes and their Analogues: Molecular Comlexation.. 145–153.. Cihh: Carcerands and Hemicarcerands.. 189.. Weber: Podands.. 1106–1119.. 45,0.. 45,1.. 45,2.. 45,3.. 45,4.. Schroeder, B.. Gierczyk: 1.. Syntetyczne receptory jonowe – jonofory.. Syntetyczne receptory jonowe.. Poznań: Betagraf P.. U.. , 2005.. ISBN 8389936054.. [dostęp 2014-05-25].. Wersja on-line: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa.. Urry.. The Gramicidin A Transmembrane Channel: A Proposed.. π(L,D).. Helix.. 68, s.. 672–676, 1971.. PMID 5276779.. PMC389014.. Huczyński, P.. Przybylski, B.. Brzezinski, F.. Bartl.. Spectroscopic and semiempirical studies of a proton channel formed by the methyl ester of Monensin A.. Phys.. 110, s.. 15615–15623, 2006.. 1021/jp062160o.. Tosteson, B.. Gisin.. Ion transport mediated by the valinomycin analogue cyclo(LLac- L-Val-D-Pro-D-Val)3 in lipid bilayer membranes.. Gen.. Physiol.. 77, s.. 387–417, 1981.. 1085/jgp.. 77.. 387.. PMID 7241088.. PMC2215419.. Itoh, M.. Law, L.. Sokoloff.. Effects of the Na.. /H.. exchanger monensin on intracellular pH in astroglia.. Brain Research.. 882, s.. 226–229, 2000.. 1016/S0006-8993(00)02822-5.. Tsukube.. Biomimetic transport of unusual metal cations and amino acid ester salts mediated by monensin and lasalocid A.. , Chem.. 448–449, 1986.. 1039/C39860000448.. 51,0.. 51,1.. Biomimetic membrane transport: Interesting ionophores functions of naturally occurring polyether antibiotics toward unusual metal cations and amino did ester salts.. Inorg.. 33, s.. 2984–2987, 1994.. 1021/ic00091a043.. Huczyński, J.. Jaczkak, D.. Łowicki, B.. Brzezinski.. Monensin A acid complexes as a model of electrogenic transport of sodium cation.. Biochim.. 1818, s.. 2108–2119, 2012.. bbamem.. 2012.. 04.. 017.. Inabayashi, S.. Miyauchi, N.. Kamo, T.. Jin.. Conductance change in phospholipid bilayer membrane by an electroneutral ionophore, monensin.. 34, s.. 3455–3460, 1995.. 1021/bi00010a038.. 54,0.. 54,1.. Stefańska, A.. Huczyński.. Biologiczne właściwości monenzyny A.. „Biulety Wydz.. Farmacji UMW”.. 2, s.. 1–12, 2008.. Stefańska.. Synthesis and antimicrobial properties of Monensin A esters.. Bioorg.. Med.. Lett.. 18, s.. 2585–2589, 2008.. bmcl.. 03.. 038.. 56,0.. 56,1.. 56,2.. 56,3.. Antybiotyki peptydowe.. W: A.. Chmiel, S.. Grudziński:.. Biotechnologia i chemia antybiotyków.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s.. 252–273.. ISBN 8301127872.. Satake i.. inni.. The structure of CTX3C, a ciguatoxin congener isolated from cultured Gambierdiscus toxicus.. Tetrahedron Lett.. 1975–1978, 1993.. 1016/S0040-4039(00)91978-6.. Łęska: Rozpuszczalniki podandowe.. Kompleksy typu gość-gospodarz.. , 2003, s.. 18–39.. ISBN 8391877116.. Narayan, G.. Tsao.. Application of crown ethers as phase transfer catalysts in the electron transfer reactions of coal.. „Conference: 186.. national meeting of the American Chemical Society, Washington, DC, USA, 28 Aug 1983”.. 261–267.. 18-Crown-6.. W: C.. Liotta, J.. Berknerin:.. Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis.. Paquette (red.. ).. New York: J.. Wiley Sons, 2001.. 1002/047084289X.. rc261.. ISBN 9780470842898.. Encyclopedia of Supramolecular Chemisty.. Atwood, J.. Steed (redaktorzy).. Boca Raton: CRC Pres Taylor Francis Group, 2004.. ISBN 0824747232.. Structures and Properties of Naturally Occurring Polyether Antibiotics.. , J.. Rutkowski, B.. Brzezinski; artykuł przeglądowy w języku angielskim.. Structure and Antimicrobial Properties of Monensin A and Its Derivatives: Summary of the Achievements.. , D.. Łowkcki, A.. Huczyński; artykuł przeglądowy w języku angielskim.. naturalne.. jonomycyna.. kalcymycyna.. laidlomycyna.. narazyna.. nigerycyna.. streptamycyna.. Neutralne.. beauwerycyna.. enniatyny.. fusafungina.. gramicydyna D.. php?title=Jonofory oldid=39520323.. Związki kompleksowe.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 19:17, 25 maj 2014..

    Original link path: /wiki/Jonofory
    Open archive

  • Title: Konfiguracja absolutna – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Konfiguracja absolutna.. (inaczej.. bezwzględna.. ) – jednoznaczny sposób rozróżniania i nazewnictwa.. izomerów optycznych.. , a ściśle biorąc ustalania rozmieszczenia w przestrzeni.. podstawników.. enancjomerach.. diastereoizomerach.. Enancjomery, jeden z rodzajów izomerów optycznych.. związków chemicznych.. różnią się między sobą tak jak lewa i prawa dłoń lub lewo i prawoskrętna skorupa ślimaka, tj.. są chiralne i mają się do siebie tak jak lustrzane odbicie do odbijanego przedmiotu.. W przypadku.. związków organicznych.. ich chiralność wynika najczęściej z faktu występowania czterech różnych podstawników przy centralnym atomie.. węgla.. Dokładne ustalenie wzajemnego umiejscowienia tych podstawników w przestrzeni decyduje o tym, z którym z dwóch enancjomerów ma się do czynienia.. W odróżnieniu jednak od skorupy ślimaka, którego ".. prawoskrętność.. " i "lewoskrętność" jest łatwo ustalić w intuicyjny sposób, jednoznaczne nazewnictwo enancjomerów wymaga przyjęcia złożonego zbioru zasad, które są opisane poniżej.. Konwencja Cahna-Ingolda-Preloga.. Przykład.. Konfiguracja absolutna a aktywność optyczna.. Praktyczne znaczenie konfiguracji absolutnej.. Jest to metoda uniwersalna, którą można zastosować do wszystkich związków z atomami asymetrycznymi.. Powstała ona w.. latach 50.. XX w.. w wyniku uzgodnień między trzema pionierami badań nad.. stereochemią.. Vladimira Preloga.. Christophera Kelka Ingolda.. i.. Roberta Sidneya Cahna.. Ustalanie konfiguracji absolutnej wokół danego.. centrum chiralności.. przeprowadza się zgodnie z następującymi regułami:.. kolejności pierwszeństwa podstawników przyłączonych do atomu stanowiącego centrum chiralności.. podstawnik o najniższym pierwszeństwie (.. na rys.. 1) musi znajdować się jak najdalej od obserwatora.. jeśli układ pozostałych podstawników jest taki, że patrząc od strony obserwatora należy wodzić okiem od podstawnika o największym pierwszeństwie (.. ) do trzeciego w kolejności (.. ) zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara to konfiguracja absolutna jest oznaczana literą.. (do łac.. rectus.. – prawy) , a gdy odwrotnie literą.. (od łac.. sinister.. – lewy).. rys.. 1: konfiguracja.. Enancjomery.. bromochlorofluorometanu.. Po lewej cząsteczka o konfiguracji S, po prawej o konfiguracji R.. Pierwszeństwo podstawników według reguły nr 1: I Br Cl H.. Enancjomery.. cyklofosfamidu.. : R (po lewej) i S (po prawej).. Pierwszeństwo podstawników według reguł nr 1 i 3: OR O NR.. NHR.. Np.. : w przypadku enancjomeru z jednym centrum chiralności o czterech podstawnikach A,B,C i D, których kolejność pierwszeństwa jest A B C D, należy go ustawić w przestrzeni tak aby podstawnik D znalazł się najdalej z tyłu, a potem patrząc od frontu wodzić wzrokiem od podstawnika o największym pierwszeństwie do podstawnika o najmniejszym.. Gdy wykonuje się wówczas ruch w prawo jest to konfiguracja.. , a gdy w lewo.. W ramach konwencja Cahna-Ingolda-Preloga istnieją następujące reguły ustalania pierwszeństwa:.. W pierwszej instancji jest to.. (l.. a) atomu podstawnika, który jest bezpośrednio przyłączony  ...   atom węgla):.. 2-jodoetylowy: ICH.. —.. 1-bromoetylowy: CH.. CHBr—.. chlorkowy: Cl—.. wodorkowy: H—.. Zgodnie z regułą 1.. pierwszy w kolejności jest podstawnik chlorkowy, (Cl), bo atom chloru ma większą liczbę atomową od.. Ostatni w kolejności jest atom wodoru.. Ustalenie kolejności podstawnika 2-jodoetylowego w stosunku do 1-bromoetylowego wymaga zastosowania reguły 3.. , gdyż.. ma co prawda większą liczbę atomową od.. chloru.. , ale jest dalej odsunięty od centrum chiralności.. Zgodnie z regułą 3.. podstawnik 1-bromoetylowy ma pierwszeństwo, gdyż atomowi.. bromu.. podstawionemu do atomu węgla, który jest bezpośrednio przyłączony do centrum chiralności odpowiada w podstawniku 2-jodoetylowym atom wodoru.. Ostateczna kolejność podstawników wygląda zatem tak:.. chlorkowy 1-bromoetylowy 2-jodoetylowy wodorkowy.. Często spotykane w.. biochemii.. oznaczanie typów enancjomerów (+) i (-) wynika bezpośrednio z tego, jak one skręcają płaszczyznę.. monochromatycznego światła.. spolaryzowanego.. o długości odpowiadającej tzw.. pierwszej linii sodowej.. (por.. skręcalność właściwa.. ), natomiast nic nie mówi o ich konfiguracji absolutnej.. Enancjomery (+) skręcają to światło w prawo, zaś (-) w lewo.. Stąd oznaczenie to nazywa się często.. konfiguracją względną.. Konfiguracja absolutna cząsteczki może być określona bezpośrednio w wyniku badań metodą.. lub pośrednio – poprzez przeprowadzenie jej.. syntezy asymetrycznej.. z substratów o wcześniej ustalonej konfiguracji absolutnej lub pomiar jądrowego efektu Overhausera dla diastereomerycznej pochodnej.. Nie da się jej natomiast wywieść wprost z samych badań.. skręcalności światła.. , choć istnieją próby dokonywania tego za pomocą pomiarów skręcalności światła sprzężonych z jej obliczeniami.. ab initio.. DFT.. W wielu grupach organicznych związków chemicznych zbierany przez lata materiał porównawczy pozwala jednak z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć konfigurację absolutną na podstawie kierunku skręcania światła.. Na przykład w chemii.. steroidów.. istnieje tzw.. reguła oktantów pozwalająca powiązać absolutną konfigurację cząsteczki z jej aktywnością optyczną.. Podobne reguły znane są także dla.. węglowodanów.. Konfiguracja absolutna związków organicznych występujących w naturze decyduje o ich aktywności biologicznej.. Zazwyczaj z dwóch enancjomerów określonego związku chemicznego (np.. glukoza.. ) tylko jeden z nich jest produkowany przez żywe organizmy i spełnia swoją biologiczną funkcję.. izomeria geometryczna.. konfiguracja względna.. Cahn, R.. ; Ingold, C.. ; Prelog, V.. , Experentia 1956, 12, 81.. , Angew.. Engl.. 1966, 5, 385.. Stephens, F.. Devlin, ata al,.. Determination of Absolute Configuration Using Ab Initio Calculation of Optical Rotation.. , Chirality, 15:S57–S64 (2003).. Laurence D.. Barron,.. Molecular Light Scattering and Optical Activity.. , str.. 291-394, Camebridge University Press, 2Nd ed.. ISBN 978-0-521-81341-9.. Morrison, R.. N.. Boyd,.. Chemia Organiczna.. , PWN, W-wa, 1985, t.. 1, str.. 170-173,.. ISBN 83-01-05253-8.. March,.. Advanced Organic Chemistry.. 3Ed.. ISBN 0-471-85472-7.. php?title=Konfiguracja_absolutna oldid=39077869.. Stereochemia.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 23:01, 21 mar 2014..

    Original link path: /wiki/Konfiguracja_absolutna
    Open archive

  • Title: Neptun (pierwiastek) – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Neptun (pierwiastek).. Ten artykuł dotyczy pierwiastka.. inne znaczenia tego słowa.. Neptun.. uran.. ← neptun →.. Pm.. ↓.. Uqt.. 93.. srebrzysty.. sześciokilogramowa sfera wykonana z neptunu-237.. Nazwa, symbol,.. l.. neptun, Np, 93.. neptunium.. Grupa, okres, blok.. –,.. f.. Stopień utlenienia.. III, IV,.. , VI, VII.. Właściwości metaliczne.. aktynowiec.. Właściwości.. tlenków.. amfoteryczne.. 237.. Stan skupienia.. stały.. 20 250.. kg/m³.. Temperatura topnienia.. 637 °C.. Temperatura wrzenia.. 4000 °C.. 7439-99-8.. 23933.. Właściwości atomowe.. Promień.. atomowy.. 175.. Rn.. ]5f.. 6d.. 7s.. Zapełnienie.. powłok.. 2, 8, 18, 32, 22, 9, 2.. wizualizacja powłok.. Elektroujemność.. • w.. skali Paulinga.. skali Allreda.. 1,36.. 1,22.. Potencjały jonizacyjne.. I 604,5 kJ/mol.. Właściwości fizyczne.. Punkt krytyczny.. 11727 °C; 1023.. MPa.. Ciepło parowania.. 336,6.. kJ/mol.. Ciepło topnienia.. 5,19 kJ/mol.. Konduktywność.. 0,822×10.. /m.. Ciepło właściwe.. 94.. J/(kg·K).. Przewodność cieplna.. 6,3.. W/(m·K).. Układ krystalograficzny.. rombowy (α), tetragonalny (β) i regularny (γ).. Objętość molowa.. 11,59×10.. −6.. m³/.. Najbardziej stabilne izotopy.. wyst.. p.. r.. MeV.. 235.. {syn.. }.. 396,1.. dnia.. w.. α.. 0,124.. 5,192.. U.. 231.. Pa.. 236.. 1,54×10.. lat.. β.. 0,940.. 5,020.. Pu.. 232.. 237.. 2,144×10.. 4,959.. 233.. 238.. 2,117.. 1,292.. 239.. 2,3565.. 0,722.. Niebezpieczeństwa.. Globalnie Zharmonizowany System.. Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów.. Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji.. według kryteriów systemu GHS są niedostępne.. Europejska klasyfikacja substancji.. według europejskich kryteriów są niedostępne.. warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa).. Hasło.. w Wikisłowniku.. , symbol.. z grupy.. aktynowców.. liczbie atomowej.. Jest.. radioaktywnym.. pierwiastkiem.. metalicznym.. , pierwszym przedstawicielem.. Jego najtrwalszym izotopem jest.. czasie połowicznego rozpadu.. ok.. 2 mln lat, powstający w kilogramowych ilościach jako produkt uboczny pracy.. reaktorów jądrowych.. , np.. podczas produkcji.. plutonu.. Bardzo małe ilości tego pierwiastka można znaleźć w rudach uranowych.. Występowanie w przyrodzie.. Neptun w glebie.. Otrzymywanie.. Masa krytyczna.. Właściwości chemiczne.. Związki chemiczne neptunu.. Wodorki.. Tlenki.. Wodorotlenki.. Halogenki neptunu.. Fluorki.. Pozostałe halogenki neptunu.. Pozostałe proste związki neptunu.. Prekursor w produkcji plutonu.. Materiał rozszczepialny.. Radiochemia.. Badanie nadprzewodnictwa.. Zagrożenia dla ludzi.. Odpady zawierające neptun.. Układ okresowy pierwiastków.. w roku 1871.. układzie okresowym pierwiastków.. opublikowanym w 1869 przez.. Dmitrija Mendelejewa.. brakowało grupy.. Najcięższym znanym pierwiastkiem był.. , umieszczony błędnie w VI grupie.. Wraz z poznawaniem kolejnych pierwiastków wypełniających puste miejsca w układzie okresowym spodziewano się odkrycia pierwiastka cięższego od uranu.. Przewidywania jego właściwości chemicznych były oparte na częściowo błędnym układzie okresowym, w którym.. tor.. był umieszczony poniżej.. hafnu.. protaktyn.. poniżej.. tantalu.. , a uran poniżej.. wolframu.. Pierwiastek o numerze 93, nazywany wstępnie eka-renem, powinien znajdować się w grupie.. manganowców.. i mieć właściwości chemiczne zbliżone do.. manganu.. renu.. Z tego powodu próby wyizolowania pierwiastka 93 z minerałów były skazane na niepowodzenie, chociaż później, w 1952 roku, neptun został wykryty w śladowych ilościach w rudach uranu.. W roku 1934.. Enrico Fermi.. ogłosił, że w wyniku bombardowania uranu neutronami i późniejszych rozpadów beta udało mu się otrzymać pierwiastek 93.. W tym samym roku ukazała się praca.. Idy Noddack.. , w której zakwestionowała ona wyniki Fermiego z powodu nieuwzględnienia możliwości istnienia w próbce pierwiastków lżejszych od uranu, jednocześnie sugerując, że jądra atomowe mogą być rozbijane na kilka części.. , co historycznie miało większe znaczenie, niż sam fakt obalenia odkrycia.. Fakt rozpadu ciężkich jąder po przyłączeniu neutronu został potwierdzony w roku 1939 przez.. Neptun został otrzymany ostatecznie przez.. Edwina McMillana.. Philipa Abelsona.. w roku 1940.. , w amerykańskim.. Lawrence Berkeley National Laboratory.. University of California.. Berkeley.. Zespół wyprodukował izotop neptunu.. 1/2.. = 2,35 dnia poprzez bombardowanie uranu za pomocą.. powolnych neutronów.. Jest to pierwszy otrzymany sztucznie.. transuranowiec.. , czyli pierwiastek cięższy od uranu.. W układzie okresowym znajduje się bezpośrednio za uranem, co zainspirowało odkrywców do nazwania go „neptun”, przez analogię do.. , gdzie planeta.. jest kolejną planetą po.. Uranie.. W roku 1942.. Arthur Wahl.. Glenn Seaborg.. otrzymali wspólnie.. , który jest najtrwalszym izotopem neptunu, o okresie półtrwania.. = 2,144 mln lat.. W roku 1950 poprzez bombardowanie.. deuteronami.. izotopów.. otrzymano izotopy neptunu.. Kolejne izotopy,.. 234.. , uzyskano w roku 1958 w wyniku bombardowania deuteronami wysoko wzbogaconego.. Lista izotopów neptunu.. Wszystkie 22 znane izotopy neptunu są.. promieniotwórcze.. Spośród nich za stosunkowo stabilne uważa się trzy:.. , T.. = 396,1 dnia.. W 99,99740% przypadków przekształca się w.. wychwyt elektronu.. , a w 0,00260% przypadków ulega.. rozpadowi alfa.. do.. protaktynu.. = 1,54×10.. W 87,3% przypadków przekształca się w uran.. przez wychwyt elektronu, w 12,5% przypadków ulega.. , a w 0,16% przypadków w wyniku rozpadu alfa powstaje z niego protaktyn.. = 2,144×10.. W wyniku rozpadu alfa powstaje z niego protaktyn.. Daje początek.. szeregowi neptunowemu.. rozpadów promieniotwórczych pierwiastków.. Najtrwalszym izotopem neptunu jest.. okresie półtrwania.. = 2,144 mln lat, co jest czasem bardzo krótkim w stosunku do.. wieku Ziemi.. wynoszącego ok.. 4,5 mld lat.. Z tej przyczyny pierwotny neptun z okresu powstawania Ziemi uległ praktycznie całkowitemu rozpadowi i nie występuje obecnie w.. skorupie ziemskiej.. Śladowe ilości neptunu.. są znajdowane w przyrodzie jako produkty rozpadu pochodzące z reakcji jądrowych zachodzących w.. rudach uranu.. w wyniku bombardowania.. neutronami powstałymi przy spontanicznym rozszczepieniu.. Maksymalny stosunek.. do uranu w jego rudach osiąga około 10.. −12.. :1.. Podstawowym źródłem neptunu (podobnie jak innych transuranowców) w.. biosferze.. są.. wybuchy jądrowe.. atmosferze.. został wykryty w glebie w pobliżu miejsc testów broni jądrowej oraz w ściekach i osadach z elektrowni atomowych.. Na podstawie analizy wyników dotyczących globalnego.. opadu promieniotwórczego.. oszacowano, że zostało wytworzone 2500 kg.. , co jest porównywalne do masy wytworzonego tą samą drogą plutonu, tj.. 4200 kg.. i 700 kg.. 240.. Zawartość.. na Ziemi wzrasta, co jest efektem wytworzenia i rozprzestrzenienia przez człowieka różnych krócej żyjących izotopów promieniotwórczych, ulegających przemianom jądrowym prowadzącym do neptunu, np.. 241.. = 14,4 lat) →.. = 433 lat) →.. = 2,1 mln lat).. Zawartość neptunu w.. glebie.. jest bardzo niska.. Stężenie.. w skażonym opadem promieniotwórczym obszarze jest mniejsze niż 1% stężenia.. , co odpowiada promieniowaniu rzędu 10.. −16.. Ci.. /g.. Neptun najczęściej występuje w środowisku w postaci tlenku neptunu(IV).. NpO.. , chociaż mogą być obecne także inne jego związki.. Neptun ogólnie jest bardziej mobilny od innych transuranowców, takich jak.. ameryk.. kiur.. , i może przenikać wraz z sączącą się wodą do niższych warstw gleby.. Neptun z łatwością przylega do cząstek gleby, co powoduje jego około 5-krotne zatężenie w stosunku do stężenia w wodzie międzywęzłowej gleby.. Jeszcze większe stężenia neptunu mogą powstawać w.. glebach gliniastych.. Stężenie neptunu w roślinach, z powodu łatwej przyswajalności, jest takie samo jak w glebie.. Neptun jest najczęściej uzyskiwany ze zużytych prętów.. paliwa jądrowego.. jako produkt uboczny produkcji energii w reaktorach jądrowych.. Z jednej tony zużytego paliwa otrzymuje się około 500 g neptunu, prawie wyłącznie izotopu.. Neptun metaliczny można otrzymać poprzez.. redukcję.. fluorku neptunu(III) (NpF.. ) parami.. baru.. w temperaturze 1200 °C:.. 2NpF.. + 3Ba → 2 Np + 3BaF.. W skali wielogramowej neptun został otrzymany przez redukcję NpF.. nadmiarem.. , w obecności.. jodu.. jako.. katalizatora.. Neptun jest srebrzystym metalem o gęstości około 20 g/cm³.. Temperatura krytyczna.. wynosi 12 000 K.. Poniżej temperatury topnienia przechodzi trzy.. przemiany alotropowe.. Alotropia neptunu.. Odmiana.. Temperatura przejścia.. Gęstość (Temperatura).. Grupa przestrzenna.. α-Np.. 280 °C.. 20,48 g/cm³ (20 °C).. rombowy.. Pnma.. β-Np.. 577 °C.. 19,38 g/cm³ (313 °C).. tetragonalny.. P42.. γ-Np.. 18,08 g/cm³ (600 °C).. sześcienny.. Im3m.. Najwięcej badań nad.. masą krytyczną.. neptunu dotyczy izotopu.. ze względu na jego powstawanie jako produktu ubocznego pracy.. Znajomość masy krytycznej jest istotna w związku z potencjalnymi zastosowaniami tego izotopu jako.. materiału rozszczepialnego.. broni jądrowej.. W zastosowaniach cywilnych znajomość masy krytycznej wykorzystywana jest do planowania bezpiecznego przechowywania.. odpadów promieniotwórczych.. zawierających neptun.. Ilość neptunu umieszczanego w zbiorniku do przechowywania nie może być zbliżona do masy krytycznej.. Istnieją także określone regulacje dotyczące maksymalnej zawartości danego izotopu podczas transportu.. W doświadczeniach z próbkami o masie do 6 kg określono, że masa krytyczna neptunu-237 nieotoczonego reflektorem leży w okolicach 60 kg.. Przeprowadzone analizy wykazały, że masa krytyczna nieosłoniętego reflektorem neptunu-237 mieści się, zależnie od użytego modelu obliczeń, w zakresie 63–81,9 kg, dla otoczonego wodą – 57,5–75,4 kg, a.. stalą.. – 38,6–50 kg.. Barwy roztworów związków neptunu na różnych stopniach utlenienia.. Neptun tworzy szereg związków, w których może istnieć na.. od +3 do +7.. Wodne roztwory neptunu przybierają charakterystyczne dla danego stopnia utlenienia barwy:.. 3+.. – ciemny fiolet.. 4+.. – żółty.. – zielony.. VI.. – różowy.. VII.. – ciemna zieleń.. Neptun jest pierwiastkiem reaktywnym.. Metaliczny neptun w temperaturze 20 °C powoli pokrywa się warstewką tlenku.. , a w podwyższonej temperaturze zachodzi szybkie.. utlenianie.. powierzchni metalu, szczególnie w wilgotnej atmosferze.. Wodór.. reaguje z neptunem przy stosunkowo niskiej temperaturze tworząc wodorek.. Po podgrzaniu neptun reaguje z.. fluorowcami.. fosforem.. siarką.. W temperaturze pokojowej łatwo rozpuszcza się w.. kwasie solnym.. , a w podwyższonych temperaturach również w.. Neptun tworzy.. związki międzymetaliczne.. uranem.. plutonem.. glinem.. borem.. kadmem.. irydem.. palladem.. rodem.. W wyniku reakcji neptunu z.. wodorem.. otrzymuje się.. wodorki.. Otrzymano i opisano dwa wodorki neptunu,.. niestechiometryczny.. NpH.. 2 + x.. (x = 0–0,7) i.. Ustalono, że.. ma.. strukturę regularną..  ...   produkcja neptunu.. w cywilnych reaktorach jądrowych wyniosła 54 000 kg, co wystarczyłoby do uzyskania około 1000.. mas krytycznych.. tego izotopu.. radiochemii.. jest wykorzystywany do konstrukcji detektorów neutronów wysokoenergetycznych o energiach rzędu MeV.. Związki zawierające neptun oraz pluton znajdują zastosowanie w badaniach dotyczących.. nadprzewodnictwa.. Mimo że pierwiastki z elektronami.. podpowłoki.. wykazują niższe temperatury nadprzewodnictwa, to w stosunku do związków zawierających pierwiastki.. -elektronowe, łatwiej jest takie związki otrzymać i zrozumieć zachodzące w nich zjawisko nadprzewodnictwa.. Neptun może dostać się do ciała człowieka poprzez jedzenie, wodę lub, co jest mniej prawdopodobne, poprzez oddychanie, np.. jako składnik kurzu.. Dawka pochłonięta.. w wyniku spożycia lub inhalacji jest wydzielana prawie w całości z ciała człowieka w ciągu kilku dni.. Do.. krwiobiegu.. przedostaje się ok.. 0,05% pochłoniętej ilości neptunu.. Połowa tej ilości odkłada się w.. szkielecie.. , około 10% w.. , około 5% w pozostałych tkankach miękkich, a reszta stopniowo wydalana jest z.. moczem.. Biologiczny okres półtrwania.. dla szkieletu i wątroby wynosi odpowiednio 50 i 20 lat.. Ilość dawki pochłoniętej przez szkielet i wątrobę zależy od wieku organizmu, przy czym ułamek dawki pochłoniętej przez wątrobę zwiększa się wraz z wiekiem.. Neptun w szkielecie odkłada się na powierzchni kości i z czasem przenika w głąb tkanki kostnej.. Oprócz zagrożenia spowodowanego pochłonięciem dawki, istnieje zagrożenie spowodowane.. promieniowaniem gamma.. emitowanym przez neptun-236 i neptun-237 oraz produkt jego rozpadu,.. -233.. Głównym zagrożeniem dla zdrowia człowieka jest.. rak.. , który może być spowodowany przez promieniowanie emitowane przez neptun odłożony na powierzchni kości lub w wątrobie.. Szwedzka kapsuła.. KBS-3.. na odpady promieniotwórcze.. Neptun, jak i inne.. pierwiastki promieniotwórcze.. wchodzące w skład.. odpadów.. powstających ze zużytego.. , może być powtórnie przetwarzany, m.. z wykorzystaniem.. procesu PUREX.. , lub zabezpieczany i trwale składowany.. Przetwarzanie odpadów zawierających neptun może polegać na.. neutralizacji.. kwaśnego wodnego roztworu za pomocą.. , w wyniku czego powstaje szlam zawierający pewne ilości związków neptunu.. Stężenie neptunu w szlamie zależy od pochodzenia odpadów i konkretnej metody przetwarzania.. Gdy stężenie neptunu w odpadach jest na tyle wysokie, by jego odzyskanie miało sens praktyczny i ekonomiczny, neptun poddaje się oczyszczeniu, a następnie przetworzeniu w.. pluton-238.. lub uran.. Jednym ze sposobów usuwania.. jest składowanie ich w głębokich warstwach geologicznych, na głębokości od kilkudziesięciu.. do wieluset metrów.. , w zależności od terenu i rodzaju składowanych odpadów.. Jest to najczęściej stosowana metoda w przypadku składowania odpadów o dużej promieniotwórczości.. Mimo że odpady takie zawierają zazwyczaj niewielkie ilości neptunu, to jego ilość wzrasta wraz z upływem czasu na skutek.. rozpadu α.. ameryku.. -241 o T.. = 432,7 lat.. Ze względu na długi.. okres półtrwania.. neptunu-237 wynoszący ok.. 2 mln lat, wysoką.. radiotoksyczność.. , stosunkowo dobrą rozpuszczalność w wodzie, ruchliwość oraz niską.. sorpcję.. na skałach, w planowaniu potencjalnych metod i miejsc składowania należy wziąć pod uwagę możliwość przedostania się neptunu do warstw geologicznych.. Lokalizacja miejsca składowania odpadów promieniotwórczych powinna charakteryzować się nikłym zagrożeniem uszkodzenia składowiska przez.. aktywność sejsmiczną.. wody gruntowe.. i minimalizacją zagrożenia przedostania się odpadów do wód podziemnych w przypadku uszkodzenia składowiska.. Neptun (pierwiastek) – podsumowanie.. Rene G.. Sanchez, David J.. Loaiza, Robert H.. Kimpland, David K.. Hayes i inni.. Criticality of a.. Np Sphere.. „Proceedings of The 7th International Conference on Nuclear Criticality Safety (ICNC2003)”, 2004.. Tokai-mura, Japan.. Human Health Fact Sheet:.. Neptunium.. Argonne National Laboratory, EVS, 2005.. [dostęp 2011-01-17].. [zarchiwizowane z.. adresu.. 2004-02-06].. Peppard, G.. Mason, P.. Gray, J.. Mech.. Occurrence of the (4n + 1) Series in Nature.. 74 (23), s.. 6081–6084, 1952.. 1021/ja01143a074.. Possible Production of Elements of Atomic Number Higher than 92.. 133, s.. 898, 1934.. 1038/133898a0.. Ida Noddack, H.. Graetzer (tłum.. Über das Element 93.. „Angewandte Chemie”.. 47 (37), s.. 653–655, 1934.. 1002/ange.. 19340473707.. Lise Meitner, O.. Frisch.. Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction.. Edwin McMillan:.. Nobel Lecture.. nobelprize.. org, 1951.. [dostęp 2011-04-02].. 9,00.. 9,01.. 9,02.. 9,03.. 9,04.. 9,05.. 9,06.. 9,07.. 9,08.. 9,09.. 9,10.. 9,11.. 9,12.. 9,13.. 9,14.. 9,15.. 9,16.. 9,17.. 9,18.. The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements.. Lester R.. Morss (red.. Dordrecht: Springer, 2010, s.. 699–745.. ISBN 9789400702110.. Karen Nilsson, Lars Carlsen:.. The migration chemistry of neptunium.. Roskilde, Dania: Chemistry Department, Risø Laboratory, 1989.. Neptunium – Human Health Fact Sheet.. Argonne National Laboratory, EVS, 2005-08.. [dostęp 2011-04-19].. 12,2.. 12,3.. Bumey, R.. Harbour:.. Radiochemistry of Neptunium.. Technical Information Center, Office of Information Services, United States Atomic Energy Commission, 1974, s.. Siegfried Hübener:.. Encyclopedia of physical science and technology: Inorganic Chemistry.. Elsevier Science Ltd.. , 2001, s.. 219.. ISBN 9780122274107.. eFunda, Inc.. 2011.. [dostęp 2011-03-30].. 15,3.. 15,4.. Robert Lemire:.. Chemical thermodynamics of neptunium and plutonium.. Amsterdam: Elsevier, 2001.. ISBN 044450379X.. Lavarenne i inni.. Selection of exception limits for all actinide nuclides based on revised criteria for safe international transport and including storage delay.. „14th International Symposium on the Packaging and Transportation of Radioactive Materials (PATRAM 2004)”.. Paper#239, 2004-09-20–24.. Berlin.. Evaluation of nuclear criticality safety data and limits for actinides in transport C4/TMR2001/200-1.. Mulford, T.. Wiewandt.. The Neptunium-Hydrogen System.. Phys.. Chem.. 69 (5), s.. 1641–1644, 1964.. 1021/j100889a033.. Benedict, S.. Dabos, C.. Dufour, J.. Spirlet i inni.. Neptunium compounds under high pressure.. „Journal of the Less Common Metals”.. 121, s.. 461–468, 1986.. 1016/0022-5088(86)90563-1.. Watkins:.. Packaging and transportation of additional neptunium oxide.. Neck, V.. , Kim, J.. , Kanellakopulos, B.. Solubility and Hydrolysis Behavior of Neptunium(V).. „Radiochimica Acta”.. 56, s.. 25-30, 1992.. Cyt.. za R.. Lemire:.. Oxides of Neptunium(V) and Neptunium(VI) from Molten Salts.. „Inorg.. 866–867, 1963.. 1021/ic50008a052.. Bagnall, J.. Laidler.. Neptunium and plutonium trioxide hydrates.. ”, s.. 2693–2696, 1964.. 1039/JR9640002693.. Belyaev, T.. Il’inskaya, A.. Kudryavtsev, N.. Smirnov i inni.. „Sov.. Radiochem.. 17, s.. 847–860, 1975.. ros.. Belyaev, N.. Smirnov, A.. Taranov.. „Radiokhimiya”.. 682–686, 1979.. 26,0.. 26,1.. Saito, J.. Wang, T.. Kitazawa, M.. Takahashi i inni.. Synthesis of neptunyl(VI) hydroxides and their Np-237 Mossbauer spectra.. Radioanal.. Nucl.. 239, s.. 319–323, 1999.. 1007/BF02349504.. Włodzimierz Trzebiatowski.. Chemia nieorganiczna.. VIII.. PWN.. , 1978, s.. 544.. za L.. Morss:.. Florin.. „Report MUC‐GTS 2165”, 1943-01-23.. Malm, B.. Weinstock, E.. Weaver.. The Preparation and Properties of NpF5; a Comparison with PuF5.. 62 (12), s.. 1506–1508, 1959.. 1021/j150570a009.. Trevorrow, T.. Gerding, M.. Steindler.. The fluorination of neptunium(IV) fluoride and neptunium(IV) oxide.. 30 (10), s.. 2671–2677, 1968.. 1016/0022-1902(68)80394-X.. Peacock, N.. Edelstein.. Some reactions of neptunium hexafluoride.. 771–773, 1976.. 1016/0022-1902(76)80353-3.. Eller, L.. Asprey, S.. Kinkead, B.. Swanson i inni.. Reactions of dioxygen difluoride with neptunium oxides and fluorides.. Alloys Compds.. 269, s.. 63–66, 1998.. 1016/S0925-8388(98)00005-X.. Dale Meyer, Lester R.. Synthesis of lanthanide and actinide compounds.. Dordrecht: Kluwer Academic, 1991, s.. 364.. ISBN 9780792310181.. IAEA safeguards glossary.. David Albright, Kimberly Kramer:.. Neptunium 237 and Americium: World Inventories and Proliferation Concerns.. Institute for Science and International Security, 2005.. [dostęp 2011-04-07].. Dorin N.. Poenaru, Walter Greiner:.. Experimental Techniques in Nuclear Physics.. Walter de Gruyter, s.. ISBN 3110144670.. Exotic Materials Using Neptunium, Plutonium Provide Insight Into Superconductivity.. Heavy electrons and the symplectic symmetry of spin.. Nature Physics, 2008-07-22.. Walker, W.. Dyer, H.. Elder, T.. Fellinger, E.. Hansen, M.. Poirier, S.. Reboul:.. Neptunium disposal to the Savannah River Site tank farm.. Department of Energy, 2003, s.. 2–3.. SFR: Final repository for radioactive operational waste.. Swedish Nuclear Fuel and Waste Management Co, 2006.. 2007-12-17].. The Deep Geologic Repository.. Ontario Power Generation, 2008.. Yun i inni:.. Effect of carbonate on the solubility of neptunium in natural granitic groundwater.. Daejeon, Korea: Department of Nuclear Quantum Engineering, KAIST, 2010, s.. 552.. Hammond: The Elements.. CRC Handbook of Chemistry and Physics.. 84.. Boca Raton: CRC Press, 2003, s.. 4–20.. Simon Cotton:.. Lanthanide and actinide chemistry.. Chichester, England: Wiley, 2006.. ISBN 0470010053.. Joseph Katz, Norman M.. Edelstein, Jean Fuger:.. The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements (Set Vol.. 1–6): Volumes 1–6.. Springer.. ISBN 9789400702103.. Malcolm D.. Siegel, Charles R.. Bryan:.. Environmental Geochemistry of Radioactive Contamination.. Albuquerque.. , Nowy Meksyk, USA: Sandia National Laboratories.. 16.. 18.. He.. Be.. Ne.. Si.. Ar.. Sc.. Ti.. Cr.. Mn.. Fe.. Co.. Ni.. Cu.. Zn.. Ga.. Ge.. Br.. Kr.. Zr.. Nb.. Mo.. Tc.. Ru.. Rh.. Pd.. Cd.. In.. Sn.. Xe.. La.. Ce.. Pr.. Nd.. Sm.. Eu.. Gd.. Tb.. Dy.. Ho.. Er.. Tm.. Yb.. Lu.. Hf.. Ta.. Re.. Os.. Pt.. Au.. Hg.. Tl.. Pb.. Bi.. Po.. At.. Fr.. Ra.. Ac.. Th.. Bk.. Cf.. Es.. Fm.. Md.. No.. Lr.. Rf.. Db.. Sg.. Bh.. Hs.. Mt.. Ds.. Rg.. Cn.. Uut.. Fl.. Uup.. Lv.. Uus.. Uuo.. Metale alkaliczne.. Metale ziem.. alkalicznych.. Lantanowce.. Aktynowce.. Metale przejściowe.. Metale.. Półmetale.. Niemetale.. Halogeny.. nieznane.. php?title=Neptun_(pierwiastek) oldid=40302153.. Pierwiastki radioaktywne.. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (temperatura topnienia).. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (temperatura wrzenia).. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (temperatura krytyczna).. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (ciśnienie krytyczne).. Substancje chemiczne o nieznanej klasyfikacji zagrożeń.. Armãneashce.. Чӑвашла.. Corsu.. Furlan.. 客家語/Hak-kâ-ngî.. Коми.. Кырык мары.. Ligure.. ଓଡ ଆ.. ᏣᎳᎩ.. Vepsän kel’.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 15:58, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Neptun_%28pierwiastek%29
    Open archive

  • Title: Paracetamol – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Paracetamol.. -(4-hydroksyfenylo)acetamid.. farm.. Paracetamolum.. inne.. -acetylo-4-aminofenol,.. -acetylo-.. -aminofenol, 4-acetamidofenol, 4'-hydroksyacetanilid, acetaminofen, APAP.. Inne wzory.. HO-C.. -NH-CO-CH.. 151,17 g/.. białe, drobnokrystaliczne ciało stałe.. CC(=O)NC1=CC=C(C=C1)O.. 103-90-2.. 1983.. APRD00252.. 1,263 g/cm³; ciało stałe.. 1,4 g/100 ml (20 °C).. Rozpuszczalność w innych rozpuszczalnikach.. etanol.. : rozpuszczalny.. 169-171 °C.. Kwasowość.. (pK.. a.. 9,38.. Zagrożenia.. Szkodliwy.. (Xn).. Zwroty R.. R22.. R36/38.. R52/53.. Zwroty S.. S26.. S37/39.. S61.. Numer RTECS.. AE4200000.. Dawka śmiertelna.. 20–25 gramów.. dla człowieka.. 1205.. g.. (szczur, doustnie).. 338 mg/kg (mysz, doustnie).. 3700 mg/kg (królik, doustnie).. Podobne związki.. Pochodne.. fenacetyna.. NAPQI.. acetanilid.. -aminofenol.. p-nitrofenol.. N02 BE01.. przeciwbólowe, przeciwgorączkowe.. Biodostępność.. prawie 80%.. 2–4 h.. 25–50%.. 90–95%.. Wydalanie.. doustnie, doodbytniczo, dożylnie.. lek.. o działaniu.. przeciwbólowym.. przeciwgorączkowym.. , będący pochodną.. acetanilidu.. W handlu znajduje się od.. 1955.. W Polsce stał się popularny w.. latach 90.. XX wieku.. , wypierając z rynku powszechnie wówczas używany lek przeciwgorączkowy –.. piramidon.. W odróżnieniu od leków przeciwbólowych z grupy.. niesteroidowych leków przeciwzapalnych.. wykazuje bardzo słabe działanie.. przeciwzapalne.. i nie zaburza procesu.. krzepnięcia krwi.. Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, osiągając po 30–60 minutach maksymalne stężenie we krwi.. Efekt przeciwbólowy utrzymuje się przez 3–5 godzin.. Działa przez blokowanie.. enzymu.. cyklooksygenazy.. prostaglandynowej.. ośrodkowym układzie nerwowym.. , hamując syntezę prostaglandyn, aczkolwiek mechanizm nie został jeszcze do końca wyjaśniony.. Stosowany u osób dorosłych oraz dzieci.. Może być podawany doustnie, doodbytniczo oraz dożylnie.. Dostępny bez.. recepty.. tabletek.. czopków.. syropów.. dla dzieci.. Wskazaniami do podawania paracetamolu są bóle.. mięśni.. stawów.. kości.. zębów.. nerwobóle.. ból pleców.. , barku i.. głowy.. miesiączkowy.. stany gorączkowe.. , a także ból po zabiegach stomatologicznych i chirurgicznych.. Paracetamol występuje również w złożonych preparatach przeciwbólowych, na przykład w kombinacji z.. kodeiną.. kofeiną.. kwasem acetylosalicylowym.. ibuprofenem.. difenhydraminą.. dekstrometorfanem.. fenylefryną.. propyfenazonem.. tramadolem.. witaminą C.. W połączeniu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi i.. opiodowymi.. środkami przeciwbólowymi jest stosowany w leczeniu silniejszych bóli.. Nie wolno natomiast łączyć paracetamolu z.. izoniazydem.. diflunisalem.. barbituranami.. Wykazuje poważne interakcje z większością.. leków przeciwwirusowych.. U chorych z.. niewydolnością nerek.. sprzężony paracetamol kumuluje się we.. krwi.. Po podaniu zbyt dużych dawek (np.. omyłkowo), podczas metabolizowania paracetamolu w wątrobie przez.. cytochrom P450.. , powstaje.. -acetylo-4-benzo-chinonoimina.. – bardzo silny.. utleniacz.. , który zaburza gospodarkę.. wolnorodnikową.. w tym narządzie, prowadząc do nieodwracalnego uszkodzenia.. hepatocytów.. U osób regularnie spożywających.. alkohol.. istnieje szczególnie duże ryzyko uszkodzenia wątroby (addytywne działanie toksyczne alkoholu i paracetamolu).. Paracetamolu powinni wystrzegać się także chorzy z.. przewlekłym zapaleniem.. marskością wątroby.. Paracetamol charakteryzuje się korzystnym profilem działań niepożądanych w porównaniu do leków przeciwbólowych będących pochodnymi.. pirazolonu.. , jego wadą jest to, że podawany w wysokich dawkach lub przez długi okres może prowadzić do trwałego.. martwiczego uszkodzenia wątroby.. Toksyczność paracetamolu jest wiodącą przyczyną ostrej niewydolności wątroby na.. Zachodzie.. W Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Australii i Nowej Zelandii paracetamol jest najczęściej przedawkowywanym lekiem.. Przy prawidłowym zażywaniu jest na ogół dobrze tolerowany, w.. USA.. znajduje się w wolnej sprzedaży od 1955.. Stanowi alternatywę dla pacjentów, którzy nie tolerują leków przeciwbólowych z innych grup chemicznych.. Osoby dorosłe nabywające paracetamol w wolnej sprzedaży, bez uprzedniego skonsultowania się z.. lekarzem.. , nie powinny przekraczać maksymalnej dawki 4.. gramów.. w ciągu 24 godzin (w przypadku obecności czynników ryzyka 2 gramów/24 godziny) oraz nie powinny stosować go dłużej niż 5 dni.. Paracetamol jest dostępny na rynku pod różnymi nazwami handlowymi w preparatach prostych (np.. Acenol.. Acetaminophen.. Amipar.. Antidol P.. Apap.. Benuron.. Codipar.. Dafalgan.. Doliprane.. Dolonerv.. Efferalgan.. Etoran.. Gemipar.. Grippostad.. Hascopar.. Panadol.. Paramax.. Scanol.. Tabcin.. ) oraz złożonych (np.. Apap Extra.. Codipar Plus.. Coldrex.. Gripex.. Saridon.. Panadol Extra.. Fervex.. W związku z tym pacjenci zażywający więcej niż jeden lek przeciwbólowy powinni skontrolować które z nich zawierają w swoim składzie paracetamol i nie powinni przekraczać ani dopuszczalnej dawki jednorazowej ani dawki dobowej paracetamolu (będącej sumą paracetamolu obecnego w różnych preparatach).. Struktura i reaktywność.. Synteza.. Przeciwwskazania i środki ostrożności.. Osoby dorosłe i dzieci powyżej 12.. roku życia.. Dzieci poniżej 12.. Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią.. Ryzyko astmy.. Wpływ na prowadzenie pojazdów.. Sposób zażywania.. Przedawkowanie.. Objawy przedawkowania.. Postępowanie w zatruciu.. Dane statystyczne i epidemiologiczne.. Ewentualna profilaktyka.. Paracetamol a niesteroidowe leki przeciwzapalne.. Skuteczność.. Efekty uboczne.. Preparaty dostępne w Polsce.. Preparaty proste.. Preparaty złożone.. Wpływ na zwierzęta.. Paracetamol został zsyntetyzowany po raz pierwszy w.. 1878.. w USA na uniwersytecie Johns Hopkins University przez amerykańskiego chemika.. Harmona Northropa Morse'a.. w reakcji.. redukcji.. p-nitrofenolu.. cyną.. w lodowatym.. kwasie octowym.. Jako odkrywcę paracetamolu podaje się również.. Charlesa Frédérica Gerhardta.. , który substancję odkrył w roku 1852.. 1893.. roku paracetamol został odkryty przez.. Josepha von Meringa.. moczu.. osób, które przyjmowały.. fenacetynę.. 1899.. roku dowiedziono, że paracetamol jest metabolitem.. Zignorowano jednak w tamtym okresie owe odkrycia.. Julius Axelrod.. – jeden z odkrywców przeciwbólowego działania paracetamolu w.. 1948.. i późniejszy zdobywca.. Nagrody Nobla.. 1970.. w dziedzinie medycyny.. 1946.. roku.. Institute for the Study of Analgesic and Sedative Drugs.. otrzymał od.. New York City Department of Health.. fundusze na badania związane z środkami przeciwbólowymi.. Bernard Brodie.. zostali wyznaczeni do prowadzenia badań, które miały wyjaśnić, dlaczego zażywanie środków, które nie były pochodnymi.. aspiryny.. , wiązało się z występowaniem.. methemoglobinemii.. – potencjalnie śmiertelnego stanu chorobowego, wiążącego się z upośledzeniem zdolności.. hemoglobiny.. do wiązania i przenoszenia.. Brodie i Axelrod powiązali występowanie methemoglobinemii z przyjmowaniem acetanilidu i stwierdzili, że efekt przeciwbólowy tego leku jest związany z działaniem jego.. metabolitu.. – paracetamolu.. Stali się rzecznikami stosowania paracetamolu, jako leku pozbawionego działań ubocznych charakterystycznych dla acetanilidu.. Po raz pierwszy paracetamol został wypuszczony na rynek w.. przez McNeil Laboratories, jako lek uśmierzający ból i przeciwgorączkowy dla dzieci, pod nazwą handlową.. Tylenol Children's Elixir.. 1956.. 500-.. mili.. gramowe.. tabletki paracetamolu zostały wprowadzone do sprzedaży w.. Wielkiej Brytanii.. pod nazwą handlową.. przez Frederick Stearns Co, filię.. Sterling Drug.. Inc.. Miał on zastąpić preparat.. APC.. , zawierający.. kwas acetylosalicylowy.. kofeinę.. był pierwotnie dostępny tylko na.. receptę.. , jako środek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy.. Reklamowano go jako.. łagodny dla żołądka.. , jako że inne środki przeciwbólowe dostępne w owym czasie bazowały na aspirynie drażniącej błonę śluzową.. żołądka.. W czerwcu.. 1958.. roku został wypuszczony na rynek odpowiednik dla dzieci –.. Panadol Elixir.. 1963.. roku paracetamol został wprowadzony do.. British Pharmacopoeia.. Uzyskał znaczną popularność jako środek przeciwbólowy o niewielkiej liczbie efektów ubocznych i interakcji z innymi lekami.. latach 60.. pojawiły się pierwsze doniesienia o efektach ubocznych paracetamolu.. 1966.. po raz pierwszy odnotowano ciężkie uszkodzenie wątroby po przedawkowaniu paracetamolu.. Przy prawidłowym dawkowaniu, niebezpieczeństwo groźnych dla życia powikłań było znikome.. Spożycie paracetamolu systematycznie rosło na świecie.. W krajach.. półkuli północnej.. pomiędzy.. 1978.. a.. 1988.. wzrosło pięciokrotnie, na przełomie lat.. 1994.. 1995.. osiągając w niektórych rozwiniętych krajach poziom ponad 20 g/osobę/rok (w krajach takich jak Wielka Brytania,.. Stany Zjednoczone.. Kanada.. Australia.. Nowa Zelandia.. 8 g/osobę/rok).. Belgii.. liczącej 10 milionów mieszkańców sprzedaje się rocznie w aptekach średnio 18,3.. opakowań paracetamolu.. Polsce.. paracetamol należy do najczęściej sprzedawanych bez recepty leków przeciwbólowych.. Paracetamol zbudowany jest z pierścienia.. benzenowego.. podstawionego jedną.. grupą hydroksylową.. (-OH) i jedną.. acetylowaną.. grupą aminową.. acetamidową.. ) w układzie 1,4 (.. para.. Jest to układ silnie sprzężony (patrz.. dieny.. sprzężone), w którym delokalizacji ulega wolna para elektronowa.. hydroksylowego,.. chmura elektronowa.. π pierścienia, wolna para elektronowa.. oraz elektrony.. grupy karbonylowej.. Obecność dwóch podstawników aktywujących sprawia, że pierścień benzenowy paracetamolu jest bardzo reaktywny w kierunku aromatycznej.. substytucji elektrofilowej.. Oba podstawniki kierują w pozycje.. orto.. i para, co sprawia, że zaktywowane są wszystkie pozycje pierścienia.. Podstawnik acetamidowy w pozycji para zwiększa.. kwasowość.. grupy hydroksylowej wskutek delokalizacji ładunku anionu fenoksylowego (p.. = 9,5 w porównaniu do p.. = 10,0 dla.. fenolu.. niepodstawionego).. Początkowo w przemyśle stosowana była synteza, w której.. substratem.. wyjściowym do produkcji paracetamolu był.. fenol.. , który poddawano.. nitrowaniu.. azotanu sodu.. w obecności.. kwasu siarkowego.. W wyniku reakcji powstaje.. mieszanina.. zawierającą głównie p-nitrofenol i o-nitrofenol.. Izomer.. para zostaje oddzielony od orto poprzez.. destylację.. frakcyjną:.. Reakcja przekształcenia fenolu do nitrofenolu.. Następnie wyizolowany p-nitrofenol jest.. redukowany.. p-aminofenolu.. przy użyciu.. borowodorku sodu.. Redukcja.. nitrofenolu do aminofenolu.. W ostatnim etapie syntezy p-aminofenol zostaje poddany.. acetylowaniu.. do N-acetylo-p-aminofenolu.. bezwodnikiem octowym.. w wodzie:.. Acylowanie.. aminofenolu do paracetamolu.. W latach 60.. opatentowano modyfikację tej syntezy polegającą na otrzymywaniu w procesie elektrochemicznym paracetamolu wprost z p-nitrofenolu z pominięciem etapu redukcji do aminofenolu.. W latach 70.. zastąpiono syntezę nitrobenzenu z toluenu otrzymywaniem go z.. chlorobenzenu.. Współcześnie istnieje wiele dróg syntezy paracetamolu i wciąż trwają badania nad znalezieniem nowych, bardziej ekonomicznych i omijających.. patenty.. największych producentów.. Podany doustnie dobrze, szybko i prawie całkowicie wchłania się z.. , podany doodbytniczo wolniej.. Dostępność biologiczna.. wynosi około 80%.. Maksymalne.. stężenie.. we.. osiąga po około 30–60 minutach.. W około 25% wiąże się z białkami.. , przy czym zwiększa się ono w miarę zwiększania dawki.. Przenika do płynów ustrojowych i narządów wewnętrznych.. Czas półtrwania T.. 0,5.. wynosi 3–4 h.. metabolizowany.. , wywołuje tam indukcję enzymów mikrosomalnych.. Wydalany jest z.. głównie w postaci.. glukuronianów.. siarczanów.. oraz po sprzężeniu z.. cysteiną.. kwasem merkapturowym.. , a także produktów.. utleniania.. Mniej niż 5% opuszcza organizm w postaci niezmienionej.. W przypadku zaburzonej funkcji nerek dochodzi do kumulowania się sprzężonych metabolitów.. W moczu osób, które zażyły terapeutyczne dawki paracetamolu, stwierdzono obecność.. wolnego paracetamolu,.. siarczanu paracetamolu,.. siarczanu 3-hydroksy-paracetamolu,.. siarczanu 3-metoksy-paracetamolu,.. glukuronianu paracetamolu,.. glukuronianu 3-metoksy-paracetamolu,.. sprzężenia paracetamolu z cysteiną (w pozycji meta),.. sprzężenia paracetamolu z kwasem merkapturowym (w pozycji meta).. Te same związki były także obecne w moczu osób, które zażyły toksyczne dawki paracetamolu, ale w innych proporcjach – zanotowano wyraźny wzrost udziału sprzężenia paracetamolu z cysteiną oraz kwasem merkapturowym i nie odkryto innych, nowych metabolitów.. Trójwymiarowy model paracetamolu.. Czarny kolor symbolizuje atomy.. , biały –.. , czerwony –.. tlen.. , niebieski –.. azot.. Paracetamol działa głównie przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, a także wykazuje bardzo słabe działanie przeciwzapalne, lecz nie znosi objawów stanu zapalnego ani nie osłabia funkcji.. i charakteryzuje się niskim ryzykiem pojawienia się działań niepożądanych w porównaniu do aspiryny i niesteroidowych leków przeciwzapalnych.. Mechanizm działania w dalszym ciągu nie został ostatecznie wyjaśniony, pomimo że paracetamol już od ponad pół wieku jest stosowany w lecznictwie.. Wiadomo, że za jego działanie odpowiadają co najmniej dwa szlaki metaboliczne.. Jeden z nich opiera się najprawdopodobniej na wybiórczym blokowaniu enzymu.. COX-3.. , który u ludzi jest obecny w dużych ilościach w.. korze mózgowej.. sercu.. Opierając się na doświadczeniach przeprowadzonych na psach, naukowcy wykazali, że enzym COX-3 jest wybiórczo blokowany przez leki przeciwbólowo-przeciwgorączkowe, tj.. paracetamol i fenacetyna, natomiast silnie blokowany przez niektóre leki z grupy NLPZ, sugerując że ten mechanizm może być głównie odpowiedzialny za działanie przeciwbólowo-przeciwgorączkowe.. Paracetamol nie powoduje zahamowania syntezy.. prostaglandyn.. na obwodzie, dzięki czemu jest pozbawiony efektów ubocznych, które charakteryzują niesteroidowe leki przeciwzapalne z grupy NSAID.. Uważa się też, że wpływ paracetamolu na układ.. serotoninergiczny.. w korze mózgowej,.. moście.. trombocytach.. (podczas krótkotrwałego stosowania paracetamolu dochodzi do zwiększenia poziomu serotoniny; długotrwałe podawanie prowadzi paradoksalnie do odwrotnego efektu).. oraz hamowanie syntezy.. prostaglandyny E2.. makrofagach.. obecnych w.. mózgu.. , są również częściowo odpowiedzialne za mechanizm działania przeciwbólowego.. Grupa innych naukowców zauważyła, opierając się na doświadczeniach przeprowadzonych na szczurach, że efekt przeciwbólowego działania paracetamolu został zniesiony przez dwóch.. antagonistów.. receptora kannabinoidowego.. CB1.. , użytych w dawkach, które znosiły działanie przeciwbólowe.. agonisty.. receptora kannabinoidowego.. i wyciągnęła wniosek, że z mechanizmem działania przeciwbólowego paracetamolu związany jest także.. układ endokannabinoidowy.. odpowiedzialny za działanie.. kannabinoidów.. Wzór strukturalny AM404.. Badania przeprowadzone na szczurach, którym podawano paracetamol, doprowadziły do odkrycia w układzie nerwowym nowego, czynnego biologicznie metabolitu paracetamolu –.. -arachidonoilofenolaminy (.. amidu.. kwasu arachidonowego.. -aminofenolu.. ), określanej skrótem.. AM404.. AM404 powstaje w wyniku de.. acetylacji.. paracetamolu do.. -aminofenolu, który następnie ulega w mózgu, rdzeniu kręgowym i wątrobie.. acylowaniu.. resztą kwasu arachidonowego.. Reakcje deacetylacji i.. kondensacji.. kwasem tłuszczowym.. katalizowane.. enzymatycznie.. hydrolazę.. amidu kwasu tłuszczowego.. FAAH.. AM404 jest silnym agonistą receptora.. TRPV1.. , blokuje.. COX-1.. COX-2.. , hamując syntezę.. , a także oddziałuje na.. (receptor waniloidowy) – wszystkie te czynniki są związane z odczuwaniem bólu i regulacją temperatury ciała.. AM404 należy do grupy amidów typu.. -acyloamin (podobnie jak.. anandamid.. ) i uważa się, że stanowi łącznik pomiędzy paracetamolem i układem endokannabinoidowym.. Do tej pory nie udało się potwierdzić obecności AM404 u człowieka.. Schemat ilustrujący metabolizm i wydalanie paracetamolu u człowieka.. Paracetamol ulega metabolizowaniu (unieczynnieniu) w.. na drodze reakcji sprzęgania oraz utleniania.. W wyniku sprzęgania paracetamolu z resztą kwasu siarkowego i glukuronowego powstają nieaktywne i nietoksyczne metabolity: siarczany (30%) i glukuroniany (50%), które nie ulegają zwrotnemu wchłanianiu w.. kanalikach nerkowych.. i są wydalane wraz z moczem.. Około 5% paracetamolu zostaje wydalone w postaci niezmienionej przez.. nerki.. W 5% (maks.. 20%).. dochodzi do metabolizmu zależnego od układu enzymatycznego.. cytochromu P450.. (głównie przez izoformę.. CYP2E1.. , rzadziej przez.. CYP1A2.. CYP3A4.. Enzymatyczne utlenianie niewielkiej ilości paracetamolu (3%) przy udziale CYP2A6 i CYP2B1 prowadzi do powstania 3-hydroksy-paracetamolu, który po metylacji do 3-metoksy-paracetamlu, jest sprzęgany z wytworzeniem glukuronianów i siarczanów wydalanych w moczu.. przy udziale izoformy CYP2E1 (także obecnej w nerkach) dochodzi do powstania toksycznego metabolitu.. -acetylo-4-benzochinonoiminy (skrót.. ), bardzo silnego.. utleniacza.. (reagującego z grupami -SH w zredukowanym.. glutationie.. ), który jest odpowiedzialny za rozwój ewentualnego ciężkiego zatrucia paracetamolem w przypadku wysycenia obu szlaków metabolicznych, do którego dochodzi m.. po przekroczeniu dawek terapeutycznych lub wyczerpaniu ustrojowych zapasów siarczanów i glukuronianów.. , albowiem wysycenie szlaku metabolicznego prowadzącego do powstawania siarczanów i glukuronianów paracetamolu prowadzi do wzmożonego metabolizowania paracetamolu na drodze utleniania i powstawania NAPQI.. NAPQI ulega detoksykacji poprzez nieenzymatyczną reakcję.. z grupami sulfhydrolowymi.. glutationu.. , bądź z innymi związkami zawierającymi grupę tiolową (.. N-acetylocysteina.. ), z ostatecznym wytworzeniem sprzężenia z.. Powstałe w ten sposób nieaktywne i nietoksyczne metabolity są wydalane przez nerki.. W niektórych przypadkach jako.. odtrutka.. polecana jest także.. metionina.. , chociaż większość badań dowodzi, że N-acetylocysteina jest skuteczniejszym antidotum przy przedawkowaniu paracetamolu.. Wyczerpanie komórkowych rezerw glutationu i kumulacja NAPQI prowadzi do całkowitego zniszczenia wątroby i śmierci.. U.. niemowląt.. paracetamol jest metabolizowany głównie do siarczanów, zaś u osób dorosłych paracetamol jest przede wszystkim sprzęgany z kwasem glukuronowym.. Zaobserwowano znaczne różnice osobnicze w zdolności do nieuczynniania paracetamolu poprzez sprzęgania z resztą kwasu glukuronowego i siarkowego.. W przypadku spożycia wysokich dawek paracetamolu ( 10 g) dochodzi do wyczerpania glutationu z następczym toksycznym uszkodzeniem.. przez NAPQI, który wchodzi w reakcje z białkami.. Tworzy się martwica centralnej części zrazików (strefy 3).. Ten obszar charakteryzuje się największą aktywnością izoformy CYP2E1 i najmniejszym stężeniem glutationu.. Głównym miejscem toksycznego działania NAPQI jest wątroba.. W mniejszym stopniu dochodzi również do uszkodzenia.. (w komórkach cewek nerkowych również jest obecny i aktywny CYP2E1, a w wyniku działania NAPQI rozwija się ostra martwica cewkowa) oraz.. mięśnia sercowego.. trzustki.. (efekt pierwotny wywołany kumulacją metabolitów lub wtórny do niewydolności wątroby i postępującej niewydolności wielonarządowej).. Wydostający się z hepatocytów NAPQI uszkadza także białka osocza, hemoglobinę oraz nabłonek płuc.. Szczególnie narażone na toksyczne działanie paracetamolu są osoby nadużywające.. alkoholu.. , przewlekle przyjmujący leki indukujące CYP2E1 (szczególnie.. barbiturany.. imidazol.. ryfampicynę.. karbamazepinę.. fenytoinę.. izoniazyd.. – w tym przypadku mechanizm jest dwufazowy: początkowa inhibicja enzymu, po której następuje indukcja.. cukrzycy.. i osoby.. głodzące się.. (ze względu na zwiększone powstawanie w organizmie ketonów) oraz palacze.. papierosów.. Również niektóre.. choroby genetyczne.. prowadzące do zaburzeń w obrębie enzymów sprzęgających (.. zespół Gilberta.. ) mogą prowadzić do poważnych powikłań przy jednoczesnym zażywaniu leku.. W literaturze pojawiają się doniesienia o genetycznie uwarunkowanych indywidualnych różnicach w szybkości metabolizowania paracetamolu u ludzi, które związane są z indywidualnymi różnicami w aktywności cytochromu P450, szybkości sprzęgania do glukuronianów i siarczanów, dostępności glutationu oraz zdolnościach regeneracyjnych.. Ten czynnik nie pozwala przewidzieć wielkości dawki paracetamolu, ani czasu podawania, które mogą okazać się toksyczne dla danego indywiduum.. Wśród innych czynników ryzyka związanych z wyczerpywaniem rezerw glutationu wymienia się:.. zaburzenia odżywiania,.. mukowiscydozę.. zakażenie.. HIV.. schorzenia wątroby i jelit,.. systematyczne nadużywanie paracetamolu.. przewlekłe nadużywanie alkoholu; przyjęcie nawet niewielkich dawek paracetamolu przez osoby systematycznie nadużywające napojów alkoholowych może prowadzić do uszkodzenia wątroby – jest to tzw.. zespół alkoholowo-paracetamolowy.. Paracetamol – lek uśmierzający ból i obniżający podwyższoną temperaturę ciała – stosuje się w następujących przypadkach:.. gorączce.. bólu.. w przebiegu.. grypy.. przeziębieniu.. bólu głowy.. bólu.. zęba.. bólach.. menstruacyjnych.. lumbago.. nerwobólach.. mięśniowym.. chorobie zwyrodnieniowej stawów.. (lekkie i średnio nasilone bóle w artrozie biodra i kolana),.. bólu po.. szczepieniu.. pooperacyjnych.. nowotworowych.. (pojedynczo oraz w połączeniu z.. lub innym.. opioidem.. Nadwrażliwość.. na paracetamol lub którykolwiek ze składników pomocniczych.. Nie zaleca się długotrwałego ani częstego stosowania paracetamolu.. Należy zachować ostrożność w przypadku zaburzenia funkcji wątroby i nerek, systematycznego spożywania napojów alkoholowych, stanu niedożywienia i odwodnienia.. Dożylne podawanie paracetamolu należy ograniczyć wyłącznie do szczególnych przypadków klinicznych.. homozygotycznych.. pacjentów chorych na.. fenyloketonurię.. należy w przypadku tabletki do ssania wliczyć ilość.. fenyloalaniny.. w dietę.. Nie zaleca się ponownego podawania dzieciom, u których wystąpiła.. encefalopatia.. po wcześniejszym podaniu paracetamolu.. Nie powinny przyjmować paracetamolu osoby z wrodzonym.. niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej.. Osoby, u których stwierdzono występowanie.. zepołu Gilberta.. zespołu Criglera-Najjara.. zespołu Dubina-Johnsona.. powinny skonsultować ewentualne zażycie paracetamolu z lekarzem.. Paracetamolu nie powinny przyjmować osoby z.. niedokrwistością.. Paracetamol jest przeciwwskazany w pierwszym trymestrze.. ciąży.. Po upływie 3 miesiąca ciąży oraz w okresie laktacji – wyłącznie po zasięgnięciu opinii lekarza.. Różne badania naukowe wykazały związek pomiędzy stosowaniem paracetamolu a diagnozowaniem nowo powstałej.. astmy oskrzelowej.. u dorosłych – o 63% więcej przypadków w grupie osób systematycznie zażywających paracetamol w porównaniu do grupy osób nie zażywających paracetamolu.. Przypuszcza się, że mechanizm tego fenomenu może mieć związek ze zmniejszeniem ilości glutationu w płucach oraz.. stresem oksydacyjnym.. Autorzy stwierdzają, że nie ma jeszcze wystarczających dowodów, aby uznać paracetamol za lek przeciwwskazany dla pacjentów z astmą oskrzelową i sugerują przeprowadzanie dalszych badań w celu potwierdzenia lub wykluczenia związku pomiędzy paracetamolem a astmą oskrzelową.. W badaniu z 2008 stwierdzono związek pomiędzy podawaniem paracetamolu niemowlętom i dzieciom, a częstszym występowaniem astmy w wieku 6–7 lat.. W dawkach terapeutycznych paracetamol nie wykazuje zbyt wielu działań niepożądanych oraz nie drażni błony śluzowej żołądka i jelit, tym niemniej przy zalecanych dawkach mogą pojawić się:.. odczyny alergiczne:.. świąd.. pokrzywka.. rumień.. ;.. zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego:.. uszkodzenie wątroby (żółtaczka, martwica) i nerek (zapalenie, martwica), głównie podczas długotrwałego przyjmowania wysokich dawek;.. zaburzenia w układzie krwiotwórczym:.. methemoglobinemia.. agranulocytoza.. trombocytopenia.. Kofeina.. wzmaga działanie paracetamolu.. Interakcja wykorzystana w preparatach złożonych.. Salicylamidy.. wydłużają okres działania paracetamolu.. Jednoczesne stosowanie.. i paracetamolu prowadzi do podwyższenia stężenia obu leków we krwi.. Działanie doustnych.. leków przeciwzakrzepowych.. może ulec wzmożeniu podczas długotrwałego stosowania wysokich dawek paracetamolu.. Węgiel aktywny.. cholestyramina.. osłabiają wchłanianie paracetamolu.. Spożywanie.. napojów alkoholowych.. łącznie z paracetamolem może prowadzić do toksycznego uszkodzenia wątroby nawet w przypadku stosowania zalecanych w ulotce dawek.. Jednoczesne stosowanie innych leków indukujących enzymy wątrobowe (cytochrom P450), do których należą np.. rifampicyna.. karbamazepina.. fenytoina.. może prowadzić do toksycznego uszkodzenia wątroby nawet w przypadku stosowania dawek zalecanych w ulotce.. Przy jednoczesnym i systematycznym stosowaniu paracetamolu z.. zydowudyną.. częściej dochodzi do.. neutropenii.. , najprawdopodobniej ze względu na zmniejszenie metabolizowania zydowudyny.. Paracetamol wyraźnie wydłuża okres półtrwania.. chloramfenikolu.. Jednoczesne stosowanie paracetamolu z innym lekiem z grupy.. NLPZ.. zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek.. Paracetamol jest lekiem przeciwbólowo-przeciwgorączkowym dozwolonym do stosowania u osób dorosłych oraz u dzieci.. Paracetamol może być podawany doustnie (.. tabletki.. syrop.. , tabletki do ssania, tabletki do żucia, itp.. ), doodbytniczo (.. czopki.. ) oraz pozajelitowo (dożylnie).. Doustnie.. 500–1000 mg jednorazowo.. w razie potrzeby dawkę można powtórzyć odpowiednio co 4–6 godzin.. maks..  ...   Nie wpływa, jak NLPZ, na możliwość zamknięcia płodowego.. przewodu tętniczego.. W przeciwieństwie do kwasu acetylosalicylowego jest bezpieczny dla dzieci, gdyż jego stosowanie nie powoduje wystąpienia.. zespołu Reye'a.. u dzieci z infekcją wirusową.. Podobnie jak NLPZ, a w przeciwieństwie do.. opioidów.. , nie powoduje odczucia euforii ani obniżonego nastroju.. Wykazuje niskie ryzyko wystąpienia uzależnienia, tolerancji czy.. zespołu odstawiennego.. , natomiast w porównaniu z opioidami może wywoływać uszkodzenie wątroby.. Paracetamol, szczególnie w połączeniu ze słabymi opioidami, częściej niż NLPZ, może powodować.. bóle głowy z odbicia.. , chociaż ryzyko jest mniejsze niż w przypadku stosowania.. ergotaminy.. tryptanów.. , używanych w terapii.. migreny.. Panadol w formie.. czopków doodbytniczych.. Preparat.. Postacie.. Firma.. Galena.. Acenol forte.. US Pharmacia.. Calpol.. Calpol 6 Plus.. GlaxoSmithKline.. Calpol 80.. Calpol 125.. Calpol dla niemowląt i małych dzieci.. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals S.. Codipar 250.. Codipar 500.. Bristol-Myers Squibb.. Gemipar 50.. Gemi.. Gemipar 125.. Gemipar 500.. GlaxoSmithKline Consumer Healthcare.. Panadol dla dzieci.. Panadol Rapid.. Aflofarm Fabryka Leków.. Aflofarm Farmacja Polska.. Biofarm.. Farmina.. Farmjug.. Hasco-Lek.. Herbapol Wrocław.. Polfarmex.. Filofarm.. Polfa Łódź.. Paramol.. Perfalgan.. Bristol-Myers Squibb Polska.. Tazamol.. Polfa Tarchomin.. Skład.. Antidol.. Antidol 15.. Lek Polska.. paracetamol, fosforan.. kodeiny.. Antidol 20 pro.. Apap C Plus.. paracetamol,.. kofeina.. Apap Noc.. paracetamol, chlorowodorek.. difenhydraminy.. Cefalgin.. Polfa Pabianice.. propyfenazon.. , kofeina.. paracetamol, kofeina.. Coldrex MaxGrip o smaku cytrynowym.. paracetamol, kwas askorbinowy,.. fenylefryna.. Coldrex saszetki o smaku cytrynowym.. paracetamol, kwas askorbinowy, fenylefryna.. Coldrex saszetki o smaku czarnej porzeczki.. Coldrex Tabletki.. paracetamol, kofeina,.. wodzian terpinu.. , fenylefryna, kwas askorbinowy.. Dafalgan Codeine.. paracetamol, kodeina.. Efferalgan Codeine.. Efferalgan Vitamin C.. paracetamol, kwas askorbinowy.. Excedrin.. Excedrin MigraStop.. Herbapol Lublin.. paracetamol, kwas acetylosalicylowy, kofeina.. Febrisan.. Altana Pharma.. maleinian feniraminy.. Fervex D.. Fervex Junior.. pseudoefedryny.. , bromowodorek.. dekstrometorfanu.. Gripex Max.. Gripex Noc.. paracetamol, chlorowodorek pseudoefedryny, bromowodorek dekstrometorfanu, maleinian.. chlorfenaminy.. Stada.. Grippostad C.. paracetamol, kwas askorbinowy, kofeina, chlorfenamina.. Grypostop.. Omega Rex.. paracetamol, chlorowodorek pseudoefedryny, dekstrometorfan.. Grypostop Mix.. paracetamol, chlorowodorek pseudoefedryny, bromowodorek dekstrometorfanu, maleinian chlorfenaminy.. MaxFlu.. Pliva Kraków.. paracetamol, pseudoefedryna, kwas askorbinowy.. Metafen.. Neopiryn.. Neopiryn Asa.. Panadol Femina.. butylobromek hioscyny.. Bayer.. paracetamol, propyfenazon, kofeina.. Solpadeine.. paracetamol, kodeina, kofeina.. Tabcin Trend.. paracetamol, chlorowodorek pseudoefedryny, maleinian chlorfenaminy.. Talvosilen.. Bene Arzneinmittel.. Talvosilen forte.. Theraflu.. Theraflu Extra Grip.. Novartis Consumer Health.. chlorowodorek fenylefryny.. , maleinian feniraminy.. Theraflu Zatoki.. paracetamol, chlorowodrek fenylefryny.. Vegantalgin.. Vegantalgin H.. hioscyna.. Zaldiar.. Grunenthal.. tramadolu.. Stosowanie paracetamolu u.. kotów.. jest zabronione.. , gdyż jest dla nich wysoce toksyczny.. Do zatruć, które mogą się skończyć śmiercią kota nawet po niewielkiej dawce.. , dochodzi w wyniku podawania paracetamolu zwierzęciu przez właściciela, bez uprzedniego skonsultowania się z lekarzem weterynarii.. Koty nie są zdolne do metabolizowania (unieczynniania) paracetamolu, co wynika z braku enzymu.. transferazy glukuronylowej.. , co ogranicza możliwość sprzęgania tego związku z glutationem i przyczynia się do jego utleniania do uszkadzających DNA.. epoksydów.. Szybko dochodzi do przedawkowania (już w dawce dziennej 10 mg/kg).. i pojawienia się objawów zatrucia.. W wyniku patologicznych zmian wywołanych.. , na który.. hemoglobina.. kotów jest szczególnie wrażliwa.. , dochodzi w pierwszej kolejności (2–4 godzin po podaniu).. do wystąpienia.. hemolizy.. , a dopiero później do pojawienia się objawów wynikających z uszkodzenia hepatocytów.. Erytrocyty.. nie są w stanie transportować wystarczającej ilości tlenu, co prowadzi do.. niedotlenienia.. W rezultacie postępującej methemoglobinemii śluzówka w pysku zmienia kolor na brązowy.. Inne objawy zatrucia paracetamolem u kotów obejmują: wymioty, otępienie, trudności z oddychaniem,.. ślinienie.. obrzęk.. głowy i łap.. , zaś w późniejszym stadium pojawia się bolesność brzucha oraz żółte zabarwienie dziąseł, oczu i skóry jako rezultat rozwijającej się żółtaczki spowodowanej uszkodzeniem wątroby.. Obraz kliniczny pogarsza dołączające się uszkodzenie nerek.. Postępowanie lecznicze, które należy zastosować bezzwłocznie, polega na podawaniu.. acetylocysteiny.. (odtrutka) i tlenu, jednak rokowanie jest zazwyczaj złe.. Nie zaleca się dodatkowego podawania.. cymetydyny.. (blokuje cytochrom P450).. , natomiast zaleca się łączne podawanie acetylocysteiny i.. witaminy C.. , która zwiększa efektywność odtruwania.. Paracetamol jest używanym i bezpiecznym środkiem przeciwbólowym w przypadku psów, lecz można go podawać psom tylko z zalecenia.. lekarza weterynarii.. Preparat zawierający w składzie paracetamol i kodeinę (nazwa handlowa Pardale-V).. jest dopuszczony do stosowania u psów i dostępny w oparciu o receptę w Wielkiej Brytanii.. psów.. zatrucie paracetamolem występuje, gdy dawka osiągnie około 100 do 150 mg/kg masy ciała.. , przy czym (odwrotnie niż u kotów) najpierw pojawiają się objawy wynikające z hepatotoksyczności, a dopiero w drugiej kolejności uwidaczniają się symptomy związane z postępującą methemoglobinemią.. Podając paracetamol psu należy liczyć się z ryzykiem wystąpienia objawów toksycznych.. Znane są przypadki zgonów psów po podaniu paracetamolu.. Paracetamol stosuje się u psów jako doustny lek przeciwbólowy.. Dawkowanie wynosi 10 mg/kg masy ciała zwierzęcia, 1 do 2 razy dziennie, przy czym podawanie ogranicza się do zaledwie kilku dni.. Do możliwych objawów niepożądanych należą.. apatia.. W przypadku przedawkowania ( 100 mg/kg/dobę) pojawiają się objawy hepatotoksyczne, zaś wyższe dawki (200 mg/kg/dobę) wywołują dodatkowo methemoglobinemię.. W każdym przypadku spożycia paracetamolu przez kota lub jego przedawkowania u psa, należy niezwłocznie udać się ze zwierzęciem do lekarza weterynarii w celu dokonania detoksykacji.. Paracetamol okazał się trujący dla niektórych.. węży.. Na wyspie.. Guam.. przeprowadzono eksperymenty stosując martwe myszy z wprowadzonym paracetamolem jako przynętę dla brązowych węży drzewnych.. Boiga irregularis.. w celu zmniejszenia populacji tych węży.. Ryzyko dla innych dziko żyjących zwierząt określono jako minimalne.. Także schronisko dla.. ptaków.. jeży.. ostrzega, aby nie podawać tym zwierzętom bez uprzedniego skonsultowania się z lekarzem weterynarii, paracetamolu i innych leków stosowanych u ludzi, gdyż może to skończyć się dla nich fatalnie.. Paracetamol – podsumowanie.. Paracetamol – karta leku (APRD00252).. 3,00.. 3,01.. 3,02.. 3,03.. 3,04.. 3,05.. 3,06.. 3,07.. 3,08.. 3,09.. 3,10.. 3,11.. 3,12.. 3,13.. 3,14.. 3,15.. 3,16.. Farmacotherapeutisch Kompas – Paracetamol.. niderl.. Arnold (red.. ) Jarczewski:.. Materiały do ćwiczeń laboratoryjnych z chemii organicznej dla studentów biologii.. Poznań: Zakład Chemii Ogólnej Wydziału Chemii Uniwersytet im.. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 2007, s.. 56.. History of Tylenol.. [dostęp 17 grudnia 2012].. Ernst Mutschler:.. Mutschler farmakologia i toksykologia : podręcznik.. Gerd Geisslinger, Heyo K.. Kroemer, Monika Schafer-Korting, red.. wyd.. Andrzej Danysz.. Wrocław: Elsevier Urban Partner, 2004, s.. 248.. ISBN 83-89581-80-9.. Drug combinations in pain treatment.. Daly FF.. , Fountain JS.. , Murray L.. , Graudins A.. , Buckley NA.. Guidelines for the management of paracetamol poisoning in Australia and New Zealand--explanation and elaboration.. A consensus statement from clinical toxicologists consulting to the Australasian poisons information centres.. „Med J Aust”.. Mar 3;188.. 296–301, 2008.. PMID 18312195.. Khashab M.. , Tector AJ.. , Kwo PY.. Epidemiology of acute liver failure.. „Curr Gastroenterol Rep”.. Mar;9.. 66–73, 2007.. PMID 17335680.. Hawkins LC.. , Edwards JN.. , Dargan PI.. Impact of restricting paracetamol pack sizes on paracetamol poisoning in the United Kingdom: a review of the literature.. „Drug Saf”.. 6 (30), s.. 465–79, 2007.. PMID 17536874.. 11,3.. 11,4.. 11,5.. 11,6.. 11,7.. 11,8.. Co wiemy o paracetamolu? Artykuł dr n.. Grzesiowskiego i mgr J.. Walorego.. [dostęp 18 grudnia 2012].. Morse.. Ueber eine neue Darstellungsmethode der Acetylamidophenole.. „Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft”.. 11 (1), s.. 232–233, 1878.. 18780110151.. Neil Schlager, Jayne Weisblatt, David E.. Newton, (red.. ):.. Chemical Compounds.. Thomson Gale, 2006, s.. 19-22.. ISBN 9781414401508.. Brodie BB, Axelrod J.. The fate of acetanilide in man.. „J Pharmacol Exp Ther”.. 94(1), s.. 29–38, 1948.. Thomson JS, Prescott LF.. Liver damage and impaired glucose tolerance after paracetamol overdosage.. „Br Med J.. Aug 27;2(5512), s.. 506–7, 1966.. PMID 5913085.. Davidson DG, Eastham WN.. Acute liver necrosis following overdose of paracetamol.. 497–9, 1966.. PMID 5913083.. Spooner JB, Harvey JG.. The history and usage of paracetamol.. „J Int Med Res.. 4(4 Suppl), s.. 1–6, 1976.. PMID 799998.. Newson RB, Shaheen SO, Chinn S, Burney PG.. Paracetamol sales and atopic disease in children and adults: an ecological analysis.. „Eur Respir J.. Nov;16(5), s.. 817–23, 2000.. PMID 11153577.. Paracetamolactie in Hulst.. [dostęp 23 czerwca 2008].. Polacy łykają miliardy w tabletkach.. Kortüm, W.. Vogel, K.. Andrussow:.. Dissociation Constants of Organic Acids in Aqueous Solution.. London: Butterworth, 1961.. Paracetamol manufacture review.. [dostęp 26 czerwca 2008].. Direct determination of paracetamol and its metabolites in urine and serum by capillary electrophoresis with ultraviolet and mass spectrometric detection.. 24,0.. 24,1.. Andrews R.. , Bond C.. , Burnett J.. , Saunders A.. , Watson K.. Isolation and identification of paracetamol metabolites.. [dostęp 16 lipca 2008].. Högestätt E.. , Jönsson B.. , Ermund A.. , Andersson D.. , Björk H.. , Alexander J.. , Cravatt B.. , Basbaum A.. , Zygmunt P.. Conversion of Acetaminophen to the Bioactive N-Acylphenolamine AM404 via Fatty Acid Amide Hydrolase-dependent Arachidonic Acid Conjugation in the Nervous System.. [dostęp 6 października 2008].. Bertolini A.. , Ferrari A.. , Ottani A.. , Guerzoni S.. , Tacchi R.. , Leone S.. Paracetamol: new vistas of an old drug.. „CNS Drug Rev”.. 3–4 (12), s.. 250–75, 2007.. 1527-3458.. 2006.. 00250.. PMID 17227290.. Graham GG.. , Scott KF.. Mechanism of action of paracetamol.. „Am J Ther”.. 1 (12), s.. 46–55, 2005.. PMID 15662292.. Aronoff DM.. , Oates JA.. , Boutaud O.. New insights into the mechanism of action of acetaminophen: Its clinical pharmacologic characteristics reflect its inhibition of the two prostaglandin H2 synthases.. „Clin Pharmacol Ther”.. 79.. 9–19, 2006.. clpt.. 2005.. 09.. 009.. PMID 16413237.. Kis B.. , Snipes JA.. , Busija DW.. Acetaminophen and the cyclooxygenase-3 puzzle: sorting out facts, fictions, and uncertainties.. 315.. 1–7, 2005.. 1124/jpet.. 105.. 085431.. PMID 15879007.. Chandrasekharan NV, Dai H, Roos KL, Evanson NK, Tomsik J, Elton TS, Simmons DL.. COX-3, a cyclooxygenase-1 variant inhibited by acetaminophen and other analgesic/antipyretic drugs: cloning, structure, and expression.. „Proc Natl Acad Sci U S A.. Oct 15;99(21), s.. 13926–31, 2002.. PMID 12242329.. Flower RJ, Vane JR.. Inhibition of prostaglandin synthetase in brain explains the anti-pyretic activity of paracetamol (4-acetamidophenol).. „Nature.. Dec 15;240(5381), s.. 410–1, 1972.. PMID 4564318.. Chandrasekharan N.. V.. , Hu Dai, Lamar Turepu Roos K.. , Evanson N.. , Tomsik J.. , Elton T.. , Simmons D.. COX-3, a cyclooxygenase-1 variant inhibited by acetaminophen and other analgesic/antipyretic drugs: Cloning, structure, and expression.. „Proceedings of the National Academy of ScienceS of the United States of America”.. 13926–13931, 2002.. Central Serotonin Receptor Changes: A Mechanism for Analgesic-Abuse Headaches?.. [dostęp 20 czerwca 2008].. Paracetamol effectively reduces prostaglandin E2 synthesis.. Ottani A.. , Sandrini M.. , Bertolini A.. The analgesic activity of paracetamol is prevented by the blockade of cannabinoid CB1 receptors.. „European Journal of Pharmacology”.. 531, s.. 280–281, 2006.. 16438952.. , CravattB.. Chem”.. 36, s.. 31405–31412, 2005.. 37,0.. 37,1.. 37,2.. 37,3.. 37,4.. 37,5.. 37,6.. 37,7.. Rainsford:.. AspirinandRelatedDrugs.. CRCPress, 2004.. 38,0.. 38,1.. Nonsteroidal Anti-inflammatory Drugs.. W: William O.. Foye, Thomas L.. Lemke, David A.. Williams:.. Principles of Medicinal Chemistry.. Williams Wilkins; 4th edition, 1995, s.. 544–545.. ISBN 0-683-03323-9.. 39,0.. 39,1.. 39,2.. 39,3.. 39,4.. 39,5.. 39,6.. 39,7.. 39,8.. 39,9.. Hameleers-Snijders P.. , Hogeveen M.. , Smeitink J.. , Kramers C.. , Draaisma J.. Th.. Risico van acute leverinsufficiëntie bij kinderen door chronische accidentele overdosering van paracetamol.. „Ned Tijdschr Geneeskd 21 april”, s.. 897–900, 2007.. Mant, T.. ; Tempowski, J.. ; Volans, G.. ; Talbot, J.. Adverse reactions to acetylcysteine and effects of overdose.. „British Medical Journal”.. 289, s.. 217–219, 1984.. Alsalim, W.. ; Fadel, M.. Oral methionine compared with intravenous n-acetyl cysteine for paracetamol overdose.. „Emerg.. J”.. 20, s.. 366–367, 2003.. Grieb P.. , Prof.. Hab.. Wpływ leków na procesy wolnorodnikowe w organizmie.. „Farmacja Polska Czasopismo Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego”.. Tom LVII, s.. 01–15.. 08.. , 2001.. Toxic responses of the liver.. W: M Treinen-Moslen:.. Casarett and Doull's Toxicology.. The basic science of poisons.. Sixth Edition.. McGraw-Hill Medical Publishing Division, 2001.. ISBN 0-07-134721-6.. Bray GP, Mowat C, Muir DF, Tredger JM, Williams R.. The effect of chronic alcohol intake on prognosis and outcome in paracetamol overdose.. „Hum Exp Toxicol.. Nov;10(6), s.. 435–8, 1991.. PMID 1687856.. Nicod L, Viollon C, Regnier A, Jacqueson A, Richert L.. Rifampicin and isoniazid increase acetaminophen and isoniazid cytotoxicity in human HepG2 hepatoma cells.. Jan;16(1), s.. 28–34, 1997.. PMID 9023573.. Minton NA, Henry JA, Frankel RJ.. Fatal paracetamol poisoning in an epileptic.. „Hum Toxicol.. Jan;7(1), s.. 33–4, 1988.. PMID 3346037.. Suchin SM, Wolf DC, Lee Y, Ramaswamy G, Sheiner PA, Facciuto M, Marvin MR, Kim-Schluger L, Lebovics E.. Potentiation of acetaminophen hepatotoxicity by phenytoin, leading to liver transplantation.. „Dig Dis Sci.. Jan;52(1), s.. 208–9, 2005.. PMID 16187183.. Nicolas Vuilleumier:.. CYP2E1 genotype and isoniazid-induced hepatotoxitiy in patients treated for latent tuberculosis.. Eur J Clin Pharmacol, November 2005.. [dostęp 07-08-2013].. 49,0.. 49,1.. 49,2.. Verduijn M.. , Folmer H.. Wat is de maximale dagdosering van paracetamol voor langdurig gebruik bij benigne aandoeningen?.. „NHG-standpunt”, s.. september, 2004.. Buhl R, Jaffe HA, Holroyd KJ, Wells FB, Mastrangeli A, Saltini C, Cantin AM, Crystal RG.. Systemic glutathione deficiency in symptom-free HIV-seropositive individuals.. „Lancet”.. Jan 27;335(8683), s.. 234–6, 1990.. PMID 2574255.. 51,2.. 51,3.. Panadol Gladde Tablet.. Acetaminophen and the Risk of Asthma – The Epidemiologic and Pathophysiologic Evidence.. The Association of Acetaminophen, Aspirin, and Ibuprofen with Respiratory Disease and Lung Function.. [dostęp 25 czerwca 2008].. Prospective Study of Acetaminophen Use and Newly Diagnosed Asthma among Women.. Beasley R.. Association between paracetamol use in infancy and childhood, and risk of asthma, rhinoconjunctivitis, and eczema in children aged 6–7 years: analysis from Phase Three of the ISAAC programme.. 20;372.. 9643, s.. 1039–48, 2008.. 1016/S0140-6736(08)61445-2.. PMID 18805332.. 56,4.. 56,5.. 56,6.. Ból to jest nasz ostatni.. [dostęp 13 września 2011].. Pre-natal exposure to paracetamol and risk of wheezing and asthma in children: A birth cohort study.. 58,0.. 58,1.. Death is not an acceptable side affect.. [dostęp 27 czerwca 2008].. 59,0.. 59,1.. Fluimucil Antidotum.. Larson A.. , Polson J.. , Fontana R.. , Davern T.. , Lalani E.. , Hynan L.. , Reisch J.. , Schiodt F.. , Ostapowicz G.. , Shakil A.. O.. , Lee W.. Acetaminophen-induced acute liver failure: Results of a United States multicenter, prospective study.. „Hepatology”.. 42(6), s.. 1364–1372, 2005.. Pool G.. , Heuvel F.. , Ranchor A.. , Sanderman R.. Handboek psychologische interventies bij chronisch-somatische aandoeningen.. Van Gorcum.. Lee W.. Acute liver failure in the United States.. „Semin Liver Dis”.. 23(3), s.. 217–226, 2003.. Acuut leverfalen.. 64,0.. 64,1.. 64,2.. 64,3.. Ciszowski K.. , Gomółka E.. , Jenner B.. Wpływ dawki, czasu od zażycia i stężenia ksenobiotyku na stan kliniczny i stopień uszkodzenia wątroby u pacjentów zatrutych paracetamolem.. „Przegląd Lekarski”.. 6, s.. 62, 2005.. 65,0.. 65,1.. 65,2.. 65,3.. Świątkiewicz G.. Problem nadużywania legalnych psychoaktywnych farmaceutyków na tle społeczno-ekonomicznej transformacji w Polsce.. „Alkoholizm i Narkomania”.. 4, s.. 73–92, 2005.. 66,0.. 66,1.. 66,2.. 66,3.. Should methionine be added to every paracetamol tablet?.. Bradley JD, Brandt KD, Katz BP, Kalasinski LA, Ryan SI.. Comparison of an antiinflammatory dose of ibuprofen, an analgesic dose of ibuprofen, and acetaminophen in the treatment of patients with osteoarthritis of the knee.. „N Engl J Med.. Jul 11;325(2), s.. 87–91, 1991.. PMID 2052056.. Clark E, Plint AC, Correll R, Gaboury I, Passi B.. A randomized, controlled trial of acetaminophen, ibuprofen, and codeine for acute pain relief in children with musculoskeletal trauma.. „Pediatrics.. Mar;119(3), s.. 460–7, 2007.. PMID 17332198.. Bradley RL, Ellis PE, Thomas P, Bellis H, Ireland AJ, Sandy JR.. A randomized clinical trial comparing the efficacy of ibuprofen and paracetamol in the control of orthodontic pain.. „Am J Orthod Dentofacial Orthop.. Oct;132(4), s.. 511–7, 2007.. PMID 17920505.. Autret-Leca E, Gibb IA, Goulder MA.. Ibuprofen versus paracetamol in pediatric fever: objective and subjective findings from a randomized, blinded study.. „Curr Med Res Opin.. Sep;23(9), s.. 2205–11, 2007.. PMID 17686209.. McIntyre J, Hull D.. Comparing efficacy and tolerability of ibuprofen and paracetamol in fever.. „Arch Dis Child.. Feb;74(2), s.. 164–7, 1996.. PMID 8660083.. Perrott DA, Piira T, Goodenough B, Champion GD.. Efficacy and safety of acetaminophen vs ibuprofen for treating children's pain or fever: a meta-analysis.. „Arch Pediatr Adolesc Med.. Jun;158(6), s.. 521–6, 2004.. PMID 15184213.. Van Esch A, Van Steensel-Moll HA, Steyerberg EW, Offringa M, Habbema JD, Derksen-Lubsen G.. Antipyretic efficacy of ibuprofen and acetaminophen in children with febrile seizures.. Jun;149(6), s.. 632–7, 1995.. PMID 7767417.. Garcia Rodríguez LA, Hernández-Díaz S.. The risk of upper gastrointestinal complications associated with nonsteroidal anti-inflammatory drugs, glucocorticoids, acetaminophen, and combinations of these agents.. „Arthritis Res.. 3(2):98–101, 2001.. PMID 11178116.. Colás Chacartegui R, Temprano González R, Gómez Arruza C, Muñoz Cacho P, Pascual Gómez J.. „Abuse pattern of analgesics in chronic daily headache: a study in the general population”.. Dec;205(12), s.. 583–7, 2005.. PMID 16527179.. Encyklopedia leków.. [dostęp 2010-12-12].. 77,00.. 77,01.. 77,02.. 77,03.. 77,04.. 77,05.. 77,06.. 77,07.. 77,08.. 77,09.. 77,10.. 77,11.. 77,12.. BCFI Vet:.. Risico's en baten van het gebruik van paracetamol bij gezelschapsdieren.. 78,0.. 78,1.. DAP Walcheren:.. Nieuwe generatie pijnstillers voor honden.. [dostęp 15 lipca 2008].. Allen AL.. The diagnosis of acetaminophen toxicosis in a cat.. „Can Vet J”.. 509–10, 2003.. PMID 12839249.. Karlik W.. Niesteroidowe leki przeciwzapalne w postępowaniu antyhomotoksycznym.. „Heel.. pl Kwartalnik”.. 36.. 81,0.. 81,1.. Manning A.. Acetaminophen (Tylenol) Toxicity in Dogs.. 82,0.. 82,1.. WHG Dierenartsen:.. Giftige stoffen voor huisdieren - Vergiftiging.. Pardale-V Tablets: Presentation.. 28 września.. 2006.. Pardale-V Tablets: Legal Category.. 15 listopada.. 2005.. Vergiftigingen.. Dierenartsenpraktijk in de IJmond.. [dostęp 2012-12-18].. Villar D.. , Buck WB.. , Gonzalez JM.. Ibuprofen, aspirin and acetaminophen toxicosis and treatment in dogs and cats.. „Vet Hum Toxicol”.. 40.. 156–62, 1998.. PMID 9610496.. Johnston JJ.. , Savarie PJ.. , Primus TM.. , Eisemann JD.. , Hurley JC.. , Kohler DJ.. Risk assessment of an acetaminophen baiting program for chemical control of brown tree snakes on Guam: evaluation of baits, snake residues, and potential primary and secondary hazards.. „Environ Sci Technol”.. Sep 1;36.. 3827–33, 2002.. 1021/es015873n.. PMID 12322757.. wetenswaardigheden.. Zobacz hasło.. paracetamol.. Lista ośrodków ostrych zatruć w Polsce.. Przemysław Skibiński:.. Paracetamol – wilk w owczej skórze?.. , "Postępy farmacji".. ATC (N02).. Leki przeciwbólowe.. N 02 A –.. Opioidy.. N 02 AA – Naturalne alkaloidy.. opium.. morfina.. hydromorfon.. nikomorfina.. oksykodon.. kodeina.. dihydrokodeina.. heroina.. papaweretum.. N 02 AB – Pochodne fenylopiperydyny.. ketobemidon.. petydyna.. fentanyl.. N 02 AC – Pochodne difenylpropylaminy.. dekstromoramid.. pirytramid.. dekstropropoksyfen.. bezytramid.. metadon.. N 02 AD – Pochodne benzomorfanu.. pentazocyna.. fenazocyna.. N 02 AE – Pochodne orypawiny.. buprenorfina.. N 02 AF – Pochodne morfinanu.. butorfanol.. nalbufina.. N 02 AX – Inne.. tylidyna.. tramadol.. dezocyna.. meptazinol.. tapentadol.. N 02 B – Inne leki przeciwbólowe i.. przeciwgorączkowe.. N 02 BA –.. Kwas salicylowy.. jego pochodne.. aloksypryn.. salicylan choliny.. salicylan sodu.. salicylamid.. salsalat.. etenzamid.. salicylan morfoliny.. dipirocetyl.. benorylat.. diflunizal.. salicylan potasu.. guacetyzal.. karbasalan wapnia.. salicylan imidazolu.. N 02 BB –.. Pirazolony.. fenazon.. metamizol.. aminofenazon.. nifenazon.. N 02 BE – Anilidy.. bucetyna.. propacetamol.. N 02 BG – Inne.. rymazolium.. glafenina.. floktafenina.. wiminol.. nefopam.. flupirtyna.. zykonotyd.. metoksyfluran.. nabiksimols.. N 02 C –.. Leki przeciwmigrenowe.. N 02 CA – Alkaloidy.. sporyszu.. dihydroergotamina.. ergotamina.. metysergid.. lizuryd.. N 02 CB – Pochodne kortykosteroidów.. flumedrokson.. N 02 CC – Selektywni agoniści.. receptora 5-HT1.. sumatryptan.. naratryptan.. zolmitryptan.. ryzatryptan.. almotryptan.. eletryptan.. frowatryptan.. N 02 CX – Inne.. pizotifen.. klonidyna.. iprazochrom.. dimetotiazyna.. oksetoron.. php?title=Paracetamol oldid=40323909.. ATC-N02.. Amidy.. Fenole.. Związki wielofunkcyjne.. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (zagrożenia UE).. ދ ވ ހ ބ ސ.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 22:04, 2 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Paracetamol
    Open archive

  • Title: Rifaksymina – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: 25-octan (2.. ,16.. ,18.. ,20.. ,21.. ,22.. ,23.. ,24.. ,25.. ,26.. ,27.. ,28.. )-5,6,21,23,25-pentahydroksy-27-metoksy-2,4,11,16,20,22,24,26-oktametylo-2,7-(epoksypentadeka[1,11,13]trienimino)-benzofuro[4,5-.. ]pirydo[1,2-.. ]benzimidazolo-1,15(2.. )-dionu.. ryfaksymina, L 105, rifaxidin.. 43.. 51.. 785,88 g/.. C[C@H]1/C=C/C=C(\C(=O)NC2=C(C3=C(C4=C(C(=C3O)C)O[C@@](C4=O)(O/C=C/[C@@H]([C@H]([C@H]([C@@H]([C@@H]([C@@H]([C@H]1O)C)O)C)OC(=O)C)C)OC)C)C5=C2N6C=CC(=CC6=N5)C)O)/C.. 80621-81-4.. 6436173.. APRD01218.. MSDS.. Zewnętrzne dane MSDS.. Substancja nie jest klasyfikowana jako.. niebezpieczna według kryteriów systemu GHS.. niebezpieczna według europejskich kryteriów.. NFPA 704.. LD.. 2000 mg/kg (pies/szczur, doustnie).. A07AA11.. kategoria C.. 0,4%.. 6 godzin.. w 97% z.. kałem.. w postaci niezmienionej.. doustnie.. (ryfaksymina, L 105,.. rifaximin.. rifaximinum.. antybiotyk.. należący do grupy.. rifamycyn.. , wchłaniający się w nieznacznym stopniu z.. , stosowany w leczeniu zakażeń jelitowych.. Jego stosowanie wiąże się ze względnie niewielkimi działaniami ubocznymi i z niskim ryzykiem rozwinięcia.. oporności.. u bakterii.. Historia i otrzymywanie.. Zakres działania.. Oporność bakterii na rifaksyminę.. Zastosowania zarejestrowane.. Zastosowania w trakcie badań klinicznych.. Zastosowanie rifaksyminy u dzieci.. Rifaksymina w weterynarii.. Syntezę rifaksyminy opatentowali Egidio Marchi i Lauretta Montecchi z Alfa Farmaceutici S.. w 1982.. Lek jest badany i stosowany w terapii.. biegunki podróżnych.. od kilkunastu lat.. Do 2009 rifaksymina otrzymała zezwolenie na zastosowanie w 27 państwach.. Rifaksymina to syntetyczna pochodna.. rifamycyny S.. , rifamycyny SV.. lub rifamycyny O.. Jest to dokładnie pirydoimidazorifamycyna.. Otrzymuje się ją np.. w reakcji 3-bromo-rifamycyny S z 2-amino-4-metylo-.. pirydyną.. Reakcję prowadzi się w.. etanolu.. , w temperaturze od pokojowej do 60 °C, przez dwie do osiemnastu godzin.. Związek ten posiada trzy formy.. polimorficzne.. : α, β, γ, których udział w produkcie końcowym zależy od warunków.. krystalizacji.. oraz ilości wody we wstępnie oczyszczonym po reakcji związku.. Brakuje danych, która z form jest najbardziej aktywna jako lek.. Regulacje dotyczące czystości leków wprowadzone w 2000 przez.. FDA.. wymusiły na producencie opracowanie metody syntezy czystych form polimorficznych, co nie jest proste, gdyż rifaksymina jest.. higroskopijna.. , a po wchłonięciu wilgoci zaczyna samorzutnie przechodzić z jednej formy do drugiej.. Metody otrzymywania czystych form polimorficznych zostały opatentowane przez Alfa Wassermann w 2006.. Polegają one na rozpuszczeniu zsyntetyzowanego produktu w etanolu zawierającym ściśle określoną ilość wody, kondycjonowanie roztworu przez 4–36 godzin w temperaturze od 40 do 60 °C, a następnie wykrystalizowanie odpowiedniej formy rifaksyminy przez ochłodzenie roztworu do 32–26 °C.. Oryginalny patent na syntezę leku wygasł w 2001, jednak Alfa Wassermann utrzymał.. monopol.. na produkcję leku dzięki opatentowaniu w 2006 (zgłoszenie patentowe z 2003) syntezy czystych form polimorficznych tej substancji.. Związek w formie polimorficznej może być syntezowany bez naruszenia patentowego, ale przepisy FDA i Unii Europejskiej uniemożliwiają wprowadzenia tej formy leku do obiegu.. Z tego względu.. leki generyczne.. nie będą dostępne aż do 2023.. Rifaksymina należy do antybiotyków o działaniu bakteriobójczym.. Efekt ten jest osiągany poprzez nieodwracalne wiązanie leku z podjednostką β.. polimerazy RNA zależnej od DNA.. w komórce.. bakterii.. , co prowadzi do zablokowania syntezy.. RNA.. i białek.. Działanie blokujące polimerazę RNA zależną od DNA jest wybiórcze wobec bakterii, ponieważ enzym ten w ich komórkach różni się istotnie od polimerazy RNA w komórkach organizmu człowieka.. W badaniu przeprowadzonym przez Brigidiego i współautorów wykazano, że u osób cierpiących na.. wrzodziejące zapalenie jelita grubego.. po odstawieniu rifaksyminy.. fizjologiczna flora jelitowa.. powraca do stanu sprzed rozpoczęcia terapii.. W związku z tym wysunięto wniosek, że ten antybiotyk nie wywiera trwałego wpływu na niepatologiczną mikroflorę kolonizującą ludzkie jelito.. W badaniach klinicznych wykazano, że po podaniu doustnym rifaksymina jest prawie niewykrywalna w.. osoczu krwi.. i w.. i potwierdzono, że wchłania się z przewodu pokarmowego w ilości mniejszej niż 1%.. Zwiększonego wchłaniania leku nie stwierdzono również w grupach pacjentów z.. chorobą Leśniowskiego-Crohna.. bądź wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, z uszkodzoną w przebiegu tych chorób.. błoną śluzową.. jelita.. Działanie rifaksyminy podanej doustnie ogranicza się w związku z tym do przewodu pokarmowego, gdzie osiąga ona bardzo wysokie stężenie.. W badaniu przeprowadzonym przez Jianga i wspólników oceniono, że stężenie antybiotyku w kale pacjentów z.. biegunką podróżnych.. , w pierwszym dniu po zakończeniu terapii tym lekiem w dobowej dawce 800 mg przez trzy kolejne dni, wynosiło średnio 7961 μg/g.. Wartość tę uznano za wysoką i wykazano, że przekracza ona.. minimalne stężenia hamujące.. dla bakterii branych pod uwagę w badaniu.. Rifaksymina jest antybiotykiem o szerokim spektrum, obejmującym bakterie.. Gram-ujemne.. , zarówno.. tlenowe.. , jak i.. beztlenowe.. bakterie Gram-ujemne:.. Salmonella.. Shigella.. coli.. Proteus.. Klebsiella.. Enterobacter.. Campylobacter.. Helicobacter pylori.. Yersinia.. Bacteroides.. bakterie Gram-dodatnie:.. Streptococcus.. Enterococcus.. Peptostreptococcus.. Staphylococcus.. Clostridium.. Minimalne stężenie hamujące rifaksyminy.. Patogen.. MIC.. 90.. (μg/ml).. Bakterie Gram–dodatnie.. Bakterie Gram–ujemne.. 12,5.. Enterococcus faecalis.. Salmonella enteritidis.. 0,25.. Staphylococcus aureus.. wrażliwy na.. metycylinę.. 0,015.. Escherichia coli.. szczepy enteroagregacyjne.. Bacillus cereus.. 0,06.. szczepy enterotoksyczne.. Clostridium perfringens.. Clostridium difficile.. 0,8.. Pseudomonas.. Campylobacter jejuni.. Enterobacter agglomerans.. Vibrio cholerae.. Yersinia enterocolitica.. Bacteroides fragilis.. Fusobacterium.. Wieloośrodkowe badanie kliniczne z udziałem 98 chorych na biegunkę podróżnych wykazało, że w porównaniu z.. rifampicyną.. rifaksymina nie indukuje w stopniu istotnym oporności bakterii w jelicie.. W piśmiennictwie można spotkać się z poglądem, że wyselekcjonowaniu szczepów opornych bakterii przeciwdziałają bardzo wysokie stężenia rifaksyminy osiągane w jelicie oraz panujące tam beztlenowe środowisko.. Ilość godzin upływająca od początku terapii do wystąpienia ostatniego nieuformowanego stolca w 3 grupach pacjentów z biegunką podróżnych leczonych odpowiednio: rifaksyminą w dawce 600 mg na dobę, w dawce 1200 mg na dobę i.. placebo.. według Steffena i wsp.. W grupach otrzymujących rifaksyminę okres ustępowania objawów jest krótszy.. Lek zarejestrowano w leczeniu chorób.. układu pokarmowego.. wywołanych bezpośrednio lub pośrednio przez bakterie wrażliwe na rifaksyminę i kolonizujące.. jelito.. Biegunki bakteryjne.. Skuteczność rifaksyminy w leczeniu ostrych zakażeń jelitowych przebiegających z.. biegunką.. porównywano w badaniach klinicznych z działaniem.. neomycyny.. paromomycyny.. i wykazano podobną lub większą aktywność przeciwbakteryjną w stosunku do porównywanych substancji.. Za zastosowaniem rifaksyminy w biegunkach o etiologii bakteryjnej przemawiają też jej właściwości, takie jak: bardzo niska wchłanialność z przewodu pokarmowego do krwi oraz niewielka szansa wytworzenia oporności bakteryjnej na lek, co zmniejsza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.. Biegunka podróżnych.. Zastosowanie rifaksyminy w terapii.. oceniano w badaniach klinicznych, porównując jej skuteczność z innymi lekami, takimi jak.. kotrimoksazol.. cyprofloksacyna.. i placebo.. Wykazano, że rifaksymina jest skuteczna w terapii biegunki podróżnych, w tym również w przypadkach, w których nie ustalono konkretnego czynnika.. etiologicznego.. schorzenia.. W jednym z badań wykazano, że najszybszą poprawę u pacjentów z tą chorobą przynosi rifaksymina stosowana jednocześnie z.. loperamidem.. W piśmiennictwie zwraca się też uwagę na to, że lek ten jest potencjalnym kandydatem do stosowania w.. profilaktyce.. farmakologicznej biegunki podróżnych.. Encefalopatia wątrobowa.. W badaniach klinicznych potwierdzono, że rifaksymina stanowi dobrą alternatywę dla tradycyjnych leków stosowanych w terapii.. nierozpuszczalnych.. dwucukrów.. Niektóre źródła podają, że lek przyczynia się do zmniejszenia stężenia.. amoniaku.. we krwi chorych z tym powikłaniem.. marskości wątroby.. W kilku badaniach z.. randomizacją.. potwierdzono zmniejszenie nasilenia objawów encefalopatii w wyniku leczenia chorych rifaksyminą podawaną w różnych dawkach.. Autorzy opracowania przedstawionego w.. Pharmacotherapy.. w 2008 roku twierdzą, że skuteczność rifaksyminy jest podobna lub nawet większa w porównaniu z innymi lekami stosowanymi w encefalopatii wątrobowej.. Z kolei w roku 2010 ukazała się praca, w której autorzy twierdzą, iż rifaksymina jest skuteczniejsza w terapii encefalopatii niż placebo i w istotnym stopniu zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu encefalopatii.. W badaniach klinicznych ocenia się skuteczność i bezpieczeństwo stosowania rifaksyminy w następujących jednostkach chorobowych i stanach:.. Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego.. W piśmiennictwie medycznym zwraca się uwagę na to, że.. zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego.. może być skutecznie leczony rifaksyminą.. W jednym z badań wykazano, że.. dekontaminacja.. jelita w zespole rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego zachodziła w większym stopniu przy stosowaniu rifaksyminy niż.. metronidazolu.. , a także stwierdzono mniejsze.. działania uboczne.. w przypadku rifaksyminy.. Objawowa niepowikłana choroba uchyłkowa jelit.. Ze względu na to, że bakterie mogą nasilać objawy.. choroby uchyłkowej jelit.. poprzez indukowanie stanu zapalnego wokół uchyłków, zwiększanie produkcji gazów jelitowych i rozkład włókien powodujący zmniejszenie ilości stolca, terapia antybiotykowa może przyczyniać się do złagodzenia dolegliwości.. W badaniach wykazano, że rifaksymina zmniejsza u pacjentów z chorobą uchyłkową nasilenie objawów, takich jak: ból brzucha, wzdęcie, bolesne parcie na stolec, biegunka i redukuje ryzyko wystąpienia.. zapalenia uchyłków.. Profilaktyka antybakteryjna przed zabiegami chirurgicznymi w obrębie jelit.. Korzyści z zastosowania rifaksyminy w profilaktyce powikłań związanych z zakażeniami u chorych w okresie okołooperacyjnym oceniano w kilku badaniach klinicznych.. Ze względu na wyniki tych badań potwierdzające skuteczność rifaksyminy, w piśmiennictwie można spotkać się z twierdzeniem, że lek ten powinien być zalecany w skojarzonej antybiotykoterapii profilaktycznej przed zabiegami operacyjnymi w obrębie jelita grubego.. Inne źródła zwracają uwagę na potrzebę dalszych badań potwierdzających tego typu rekomendacje.. Leczenie zespołu jelita drażliwego.. Wykorzystanie rifaksyminy w.. zespole jelita drażliwego.. zostało oparte na koncepcji.. przerostu flory bakteryjnej jelita.. jako przyczyny wzmożonej produkcji.. w jelicie powodującego.. wzdęcie.. (jedna z głównych dolegliwości w tej jednostce chorobowej).. W piśmiennictwie można znaleźć informacje o badaniu klinicznym, w którym stwierdzono redukcję produkcji wodoru przez bakterie jelitowe po zastosowaniu rifaksyminy, co powodowało mniejsze nasilenie oddawania.. gazów jelitowych.. W badaniu przeprowadzonym przez Pimentela i wsp.. wykazano korzystny efekt 10-dniowego leczenia rifaksyminą w dawce 1200 mg/dobę u 36% pacjentów z zespołem jelita drażliwego, który utrzymywał się przez 10 tygodni.. Skuteczność rifaksyminy w zespole jelita drażliwego potwierdzają również inne źródła.. W rekomendacjach.. American College of Gastroenterology.. (ACG) z 2009 zamieszczono pogląd, że rifaksymina jest jednym z dwóch antybiotyków (obok neomycyny), który w zespole jelita drażliwego ma korzystny i potwierdzony badaniami efekt w postaci zmniejszenia nasilenia biegunki, wzdęcia oraz innych objawów.. Inne potencjalne zastosowania.. element terapii przewlekłego.. potencjalna skuteczność w nawracających zakażeniach.. , wywołującym.. rzekomobłoniaste zapalenie jelit.. , w tym w zakażeniach szczepami niepoddającymi się leczeniu.. wankomycyną.. metronidazolem.. próby wykorzystania rifaksyminy jako jednego z elementów terapii zaostrzeń.. choroby Leśniowskiego-Crohna.. i w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.. terapia zapalenia.. zbiornika jelitowego.. (tzw.. pouchitis.. ) u pacjentów po.. proktokolektomii.. potencjalna skuteczność w.. eradykacji.. ewentualne wykorzystanie w wybiórczej dekontaminacji (wyjałowieniu) jelit u chorych z.. ostrym zapaleniem trzustki.. (jako profilaktyka.. spontanicznego bakteryjnego zapalenia otrzewnej.. enteropatią.. wywołaną.. niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi.. wspomniana w pojedynczych doniesieniach możliwość zastosowania rifaksyminy poza układem pokarmowym, np.. w zakażeniach bakteryjnych.. skóry.. pochwy.. przyzębia.. Rifaksymina przeciwwskazana jest u pacjentów, którzy wykazują.. nadwrażliwość.. na jakikolwiek składnik preparatu.. Leku nie stosuje się u chorych, u których biegunce towarzyszy.. albo obecność krwi w stolcu.. Jeśli biegunka zakaźna utrzymuje się przez 24–48 godzin po włączeniu rifaksyminy albo objawy choroby ulegają nasileniu, terapia tym lekiem powinna być przerwana.. Nie badano właściwości.. farmakokinetycznych.. rifaksyminy u chorych z.. , natomiast u pacjentów z.. nie ma wskazań do redukcji dawki.. Rifaksymina nie została zarejestrowana w Polsce w leczeniu dzieci do 12 roku życia, natomiast we Włoszech preparaty tego antybiotyku można stosować już u dwuletnich dzieci.. W niektórych krajach dopuszczono jej zastosowanie u młodszych dzieci oraz u.. w ramach badań klinicznych.. U chorych w wieku 65 lat oraz starszych lek był przebadany w ograniczonym zakresie.. W ciąży rifaksyminę stosuje się tylko wtedy, gdy korzyść dla matki ma przewagę nad ryzykiem dla.. – lek należy do.. kategorii C.. W trakcie.. karmienia piersią.. zaleca się odstawienie leku.. Czas leczenia nie powinien być dłuższy niż 7 dni.. W przypadku przedawkowania powinno zastosować się.. i postępowanie objawowe.. Interakcje farmakologiczne.. w organizmie człowieka nie są znane, w tym z lekami metabolizowanymi przez enzymy układu.. , mimo że wykazano w warunkach.. in vitro.. zdolność do indukowania przez rifaksyminę podjednostki CYP3A4 tego cytochromu.. W przeprowadzonych badaniach na ludziach nie wykazano interakcji z.. midazolamem.. doustnym lekiem antykoncepcyjnym.. zawierającym.. etynyloestradiol.. norgestymat.. Rifaksymina podawana doustnie, w związku z bardzo niską wchłanialnością z przewodu pokarmowego, nie wywołuje.. oporności krzyżowej.. Mycobacterium tuberculosis.. rifampicynę.. , należącą do rifamycyn i stosowaną w terapii.. gruźlicy.. Ze względu na niewielkie wchłanianie rifaksyminy z przewodu pokarmowego do krwi ogólnoustrojowe działania niepożądane występują rzadko.. Ogólne ryzyko niechcianych zdarzeń po zastosowaniu leku wynosi 0,7–2,0%.. Najczęstszym niepożądanym działaniem spoza przewodu pokarmowego jest wysypka skórna, pojawiająca się u 0,2% leczonych pacjentów.. Ponadto dość często podczas stosowania rifaksyminy stwierdza się łagodne objawy, takie jak wzdęcie brzucha, biegunkę, zaparcie stolca, ból brzucha, nudności, wymioty, gorączkę.. Zazwyczaj trudno określić, czy objawy te są skutkiem stosowania  ...   9813398.. , Riopel LM.. , Martinez-Sandoval F.. Rifaximin versus ciprofloxacin for the treatment of traveler's diarrhea: a randomized, double-blind clinical trial.. „Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America”.. 11 (33), s.. 1807–15, grudzień 2001.. 1086/323814.. PMID 11692292.. , Haake R.. , Taylor DN.. , Okhuysen PC.. Rifaximin treatment of pathogen-negative travelers' diarrhea.. „Journal of travel medicine : official publication of the International Society of Travel Medicine and the Asia Pacific Travel Health Association”.. 1 (14).. 16–9.. 1708-8305.. 00084.. PMID 17241249.. HL.. Dupont, ZD.. Jiang, J.. Belkind-Gerson, PC.. Okhuysen i inni.. Treatment of travelers' diarrhea: randomized trial comparing rifaximin, rifaximin plus loperamide, and loperamide alone.. „Clin Gastroenterol Hepatol”.. 5 (4), s.. 451-6, Apr 2007.. cgh.. 02.. 004.. PMID 17382603.. Rendi-Wagner P.. , Kollaritsch H.. Drug prophylaxis for travelers' diarrhea.. 5 (34), s.. 628–33, marzec 2002.. 1086/338640.. PMID 11803509.. 33,0.. 33,1.. Mas A.. , Rodés J.. , Sunyer L.. , Rodrigo L.. , Planas R.. , Vargas V.. , Castells L.. , Rodríguez-Martínez D.. , Fernández-Rodríguez C.. , Coll I.. , Pardo A.. Comparison of rifaximin and lactitol in the treatment of acute hepatic encephalopathy: results of a randomized, double-blind, double-dummy, controlled clinical trial.. „Journal of hepatology”.. 1 (38), s.. 51–8, styczeń 2003.. PMID 12480560.. 34,0.. 34,1.. Pedretti G.. , Calzetti C.. , Missale G.. , Fiaccadori F.. Rifaximin versus neomycin on hyperammoniemia in chronic portal systemic encephalopathy of cirrhotics.. A double-blind, randomized trial.. „The Italian journal of gastroenterology”.. 4 (23), s.. 175–8, maj 1991.. PMID 1751811.. Krzysztof Simon.. Współczesne metody leczenia encefalopatii wątrobowej: rifaksymina – nowy niewchłanialny antybiotyk.. W: Jacek Juszczyk (red.. ): Rifaksymina w leczeniu dysfunkcji przewodu pokarmowego.. 21–4, Marzec 2008.. Williams R.. , James OF.. , Warnes TW.. , Morgan MY.. Evaluation of the efficacy and safety of rifaximin in the treatment of hepatic encephalopathy: a double-blind, randomized, dose-finding multi-centre study.. „European journal of gastroenterology hepatology”.. 2 (12), s.. 203–8, luty 2000.. PMID 10741936.. Lawrence KR.. , Klee JA.. Rifaximin for the treatment of hepatic encephalopathy.. „Pharmacotherapy”.. 8 (28), s.. 1019–32, sierpień 2008.. 1592/phco.. 28.. 1019.. PMID 18657018.. NM.. Bass, KD.. Mullen, A.. Sanyal, F.. Poordad i inni.. Rifaximin treatment in hepatic encephalopathy.. 362 (12), s.. 1071-81, Mar 2010.. 1056/NEJMoa0907893.. PMID 20335583.. Ojetti V.. , Lauritano EC.. , Barbaro F.. , Migneco A.. , Ainora ME.. , Fontana L.. , Gabrielli M.. , Gasbarrini A.. Rifaximin pharmacology and clinical implications.. „Expert opinion on drug metabolism toxicology”, maj 2009.. 1517/17425250902973695.. PMID 19442033.. 40,0.. 40,1.. Pimentel M.. Review of rifaximin as treatment for SIBO and IBS.. „Expert opinion on investigational drugs”.. 3 (18), s.. 349–58, marzec 2009.. 1517/13543780902780175.. PMID 19243285.. Lauritano EC.. , Scarpellini E.. , Ojetti V.. , Roccarina D.. , Villita A.. , Fiore E.. , Flore R.. , Santoliquido A.. , Tondi P.. , Gasbarrini G.. , Ghirlanda G.. Antibiotic therapy in small intestinal bacterial overgrowth: rifaximin versus metronidazole.. „European review for medical and pharmacological sciences”.. 2 (13).. 111–6.. PMID 19499846.. Papi C.. , Ciaco A.. , Koch M.. , Capurso L.. Efficacy of rifaximin in the treatment of symptomatic diverticular disease of the colon.. A multicentre double-blind placebo-controlled trial.. „Alimentary pharmacology therapeutics”.. 1 (9), s.. 33–9, luty 1995.. PMID 7766741.. Latella G.. , Pimpo MT.. , Sottili S.. , Zippi M.. , Viscido A.. , Chiaramonte M.. , Frieri G.. Rifaximin improves symptoms of acquired uncomplicated diverticular disease of the colon.. „International journal of colorectal disease”.. 1 (18), s.. 55–62, styczeń 2003.. 1007/s00384-002-0396-5.. PMID 12458383.. Tursi A.. , Brandimarte G.. , Daffinà R.. Long-term treatment with mesalazine and rifaximin versus rifaximin alone for patients with recurrent attacks of acute diverticulitis of colon.. „Digestive and liver disease : official journal of the Italian Society of Gastroenterology and the Italian Association for the Study of the Liver”.. 7 (34), s.. 510–5, lipiec 2002.. PMID 12236485.. Gruttadauria G.. , La Barbera F.. , Cutaia G.. , Salanitri G.. Prevention of infection in colonic surgery by rifaximin.. A controlled, prospective, randomized trial.. „Rivista europea per le scienze mediche e farmacologiche = European review for medical and pharmacological sciences = Revue européenne pour les sciences médicales et pharmacologiques”.. 101–5, marzec 1987.. PMID 3334169.. Bresadola F.. , Intini S.. , Anania G.. , Noce L.. , Cedolini C.. , De Anna D.. [Chemotherapeutic prophylaxis in the preparation of the large intestine for surgical interventions: rifaximin P.. vs.. cephalosporin I.. ].. „Annali italiani di chirurgia”.. 2 (63).. 201–7.. PMID 1503379.. Chinyu G.. Su, Faten Aberra, Gary R.. Lichtenstein.. Utility of the Nonabsorbed ( 0.. 4%) Antibiotic Rifaximin in Gastroenterology and Hepatology.. „Gastroenterology Hepatology”.. 2 (3), s.. 186–97, Marzec 2006.. Piotr Małkowski.. Profilaktyka okołooperacyjna powikłań infekcyjnych w chirurgii przewodu pokarmowego.. 25–6, Marzec 2008.. Roman Tomecki.. Miejsce rifaksyminy w leczeniu zespołu jelita nadwrażliwego.. 14–6, Marzec 2008.. Di Stefano M.. , Strocchi A.. , Malservisi S.. , Veneto G.. , Corazza GR.. Non-absorbable antibiotics for managing intestinal gas production and gas-related symptoms.. 8 (14), s.. 1001–8, sierpień 2000.. PMID 10930893.. Fumi AL.. , Trexler K.. Rifaximin treatment for symptoms of irritable bowel syndrome.. „The Annals of pharmacotherapy”.. 3 (42), s.. 408–12, marzec 2008.. 1345/aph.. 1K345.. PMID 18303148.. Mearin F.. , Perelló A.. , Balboa A.. [Functional and motor gastrointestinal disorders].. „Gastroenterología y hepatología”, s.. 3–17, październik 2008.. PMID 19434861.. Barbara Bradley Bolen:.. IBS Management Guidelines 2009.. ibs.. about.. LJ.. Brandt, WD.. Chey, AE.. Foxx-Orenstein, LR.. Schiller i inni.. An evidence-based position statement on the management of irritable bowel syndrome.. „Am J Gastroenterol”.. 104 Suppl 1, s.. S1-35, Jan 2009.. 1038/ajg.. 122.. PMID 19521341.. Johnson S.. Recurrent Clostridium difficile infection: a review of risk factors, treatments, and outcomes.. „The Journal of infection”.. 6 (58), s.. 403–10, czerwiec 2009.. jinf.. 010.. PMID 19394704.. Bartlett JG.. New Antimicrobial Agents for Patients With Clostridium difficile Infections.. „Current infectious disease reports”.. 1 (11), s.. 21–8, styczeń 2009.. PMID 19094821.. Tae CH.. , Jung SA.. , Song HJ.. , Kim SE.. , Choi HJ.. , Lee M.. , Hwang Y.. , Kim H.. , Lee K.. The first case of antibiotic-associated colitis by Clostridium difficile PCR ribotype 027 in Korea.. „Journal of Korean medical science”.. 3 (24), s.. 520–4, czerwiec 2009.. 3346/jkms.. 24.. 520.. PMID 19543521.. Prantera C.. , Lochs H.. , Scribano ML.. , Sturniolo GC.. , Castiglione F.. , Cottone M.. Antibiotic treatment of Crohn's disease: results of a multicentre, double blind, randomized, placebo-controlled trial with rifaximin.. 8 (23), s.. 1117–25, kwiecień 2006.. 1365-2036.. 02879.. PMID 16611272.. Rubin DT.. , Kornblunth A.. Role of antibiotics in the management of inflammatory bowel disease: a review.. „Reviews in gastroenterological disorders”, s.. S10–5, 2005.. PMID 17713454.. Shen B.. , Remzi FH.. , Lopez AR.. , Queener E.. Rifaximin for maintenance therapy in antibiotic-dependent pouchitis.. „BMC gastroenterology”, s.. 26, 2008.. 1186/1471-230X-8-26.. PMID 18573211.. , Ugolini F.. , Rossi M.. , Brigidi P.. , Johansson R.. , Poggioli G.. Antibiotic combination therapy in patients with chronic, treatment-resistant pouchitis.. 6 (13), s.. 713–8, czerwiec 1999.. PMID 10383499.. Pelosini I.. , Scarpignato C.. Rifaximin, a peculiar rifamycin derivative: established and potential clinical use outside the gastrointestinal tract.. 122–30, 2005.. 1159/000081999.. PMID 15855757.. 62,0.. 62,1.. 62,2.. Normix – Riassunto delle Caratteristiche del Prodotto.. wł.. www.. torrinomedica.. it.. [dostęp 2009-08-06].. 63,0.. 63,1.. MedicineLab.. Marzena Kolasa, Ewa Małecka-Panas.. Rifaksymina u dzieci.. 27–30, Marzec 2008.. 65,4.. Xifaxan – charakterystyka produktu.. Alfa Wassermann Polska, 2007.. [dostęp 2009-06-21].. Showing drug card for Rifaximin (DB01220).. DrugBank, 2005-06-13.. [dostęp 2009-06-07].. Pentikis HS.. , Connolly M.. , Trapnell CB.. , Forbes WP.. , Bettenhausen DK.. The effect of multiple-dose, oral rifaximin on the pharmacokinetics of intravenous and oral midazolam in healthy volunteers.. 10 (27), s.. 1361–9, październik 2007.. 27.. 10.. 1361.. PMID 17896891.. Trapnell CB.. , Pentikis H.. Absence of effect of oral rifaximin on the pharmacokinetics of ethinyl estradiol/norgestimate in healthy females.. 2 (41), s.. 222–8, luty 2007.. 1H395.. PMID 17284510.. Indeks leków nazwy handlowe 2009.. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2009, s.. 996.. ISBN 978-83-7430-203-6.. 921.. Leki refundowane.. Ministerstwo Zdrowia.. [dostęp 2009-06-20].. Prescribing Information.. salix.. com, marzec 2008.. Drugs.. Drug Approval Package.. Food and Drug Administration.. Companies.. Products and therapeutic areas.. Alfa Wassermann.. BAMA-GEVE Today.. BAMA-GEVE.. hiszp.. prospectos.. org.. FET número 7: Rifaximina.. navarra.. es, listopad 2005.. Zaxine – Ficha Técnica.. wrzesień 2000.. pianetasalute.. com, 1997-09-12.. Salix Presents New Phase II Data Evidence Demonstrating the Clinical Utility of Rifaximin in Irritable Bowel Syndrome (IBS).. pheniciagroup.. [dostęp 2009-06-22].. Infarmedia – Informação aos Profissionais de Saúde.. port.. infarmed, Czerwiec 2006.. [dostęp 2009-07-18].. Alfa Wassermann Polska.. facmed.. unam.. mx.. [dostęp 2009-06-23].. 90,0.. 90,1.. Salix Pharmaceuticals' New Drug Application for LUMENAX -Rifaximin- for the Treatment of Travelers' Diarrhea Accepted for Filing by FDA.. Business Wire, 2002-02-25.. Rifaximin – Substance Summary.. [dostęp 2009-07-25].. Lombardo S.. , Santangelo G.. Therapeutic effectiveness of L 105, given in three pediatric formulations, as an intestinal antibacterial agent.. „Il Farmaco; edizione pratica”.. 5 (39), s.. 170–5, maj 1984.. PMID 6734801.. Beseghi U.. , De'Angelis GL.. Comparison of two non-absorbable antibiotics for treatment of bacterial enteritis in children.. 3-4 (2).. 131–6.. PMID 10546408.. Rifaximin (extension to topical use) – summary report (3).. Committee for veterinary medicinal products, maj 1998.. 2006-07-18].. Fatro International – Products.. Fatro.. Fatroximin D.. Interaktywny katalog witamin i leków www.. citovet.. pl.. [dostęp 2010-11-21].. Fatroximin Topic Spray.. Wykaz produktów leczniczych weterynaryjnych dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.. Ministerstwo Zdrowia RP.. Fatroximin intrauterine foam – informacje o leku.. Ogólnopolski Serwis Weterynaryjny – Vademecum Leków.. Jan K.. Podlewski, Alicja Chwalibogowska-Podlewska:.. Wydanie specjalne.. Warszawa: Medical Tribune Polska, 2009, s.. 687.. ISBN 978-83-60135-54-9.. „Pharmindex® Kompendium Leków 2009”, s.. 1073.. Warszawa: CMP Medica Poland Sp.. z o.. o.. 1426-4269.. Charakterystyka produktu leczniczego.. alfawassermann.. ATC (A07).. – Leki przeciwbiegunkowe, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe stosowane w chorobach przewodu pokarmowego.. A 07 A – Leki przeciwdrobnoustrojowe stosowane.. w chorobach przewodu pokarmowego.. A 07 AA –.. Antybiotyki.. neomycyna.. nystatyna.. natamycyna.. streptomycyna.. polimiksyna B.. paromomycyna.. amfoterycyna B.. kanamycyna.. wankomycyna.. kolistyna.. rifaksymina.. fidaksomycyna.. A 07 AB – Sulfonamidy.. ftalilosulfatiazol.. sulfaguanidyna.. sukcynylosulfatiazol.. A 07 AC – Pochodne imidazolu.. mikonazol.. A 07 AD – Inne leki przeciwdrobnoustrojowe stosowane.. broksychinolina.. acetarsol.. nifuroksazyd.. nifurzyd.. A 07 B – Leki adsorbujące.. A 07 BA – Węgiel aktywowany.. węgiel aktywowany.. A 07 BC – Inne leki adsorbujące.. pektyny.. krospowidon.. attapulgit.. diosmektyt.. A 07 D – Leki hamujące perystaltykę.. A 07 DA – Leki hamujące perystaltykę.. difenoksylat.. loperamid.. difenoksyna.. tlenek loperamidu.. w połączeniach.. A 07 E – Leki przeciwzapalne stosowane.. A 07 EA – Kortykosteroidy do stosowania.. miejscowego.. prednizolon.. hydrokortyzon.. prednizon.. betametazon.. tiksokortol.. budezonid.. beklometazon.. A 07 EB – Leki przeciwalergiczne z wyłączeniem.. kortykosteroidów.. kwas kromoglikanowy.. A 07 EC – Kwas aminosalicylowy.. i inne podobne leki.. sulfasalazyna.. mesalazyna.. olsalazyna.. balsalazyd.. A 07 F – Preparaty przywracające prawidłową florę.. jelitową, hamujące biegunkę.. A 07 FA – Preparaty przywracające prawidłową florę.. bakterie wytwarzające.. kwas mlekowy.. Saccharomyces boulardii.. A 07 X – Różne leki przeciwbiegunkowe.. A 07 XA – Inne leki przeciwbiegunkowe.. białczan taniny.. ceratonia.. • związki.. racekadotril.. ATC (D06).. – Antybiotyki i chemioterapeutyki.. D 06 A – Antybiotyki.. do stosowania zewnętrznego.. D 06 AA –.. Tetracyklina.. i jej pochodne.. demeklocyklina.. chlorotetracyklina.. oksytetracyklina.. tetracyklina.. D 06 AX – Inne.. kwas fusydowy.. chloramfenikol.. bacytracyna.. gentamycyna.. tyrotrycyna.. mupirocyna.. ryfaksymina.. amikacyna.. retapamulina.. D 06 B – Chemioterapeutyki.. D 06 BA – Sulfonamidy.. sól srebrowa.. sulfadiazyny.. sulfatiazol.. mafenid.. sulfametyzol.. sulfanilamid.. sulfamerazyna.. D 06 BB –.. Leki przeciwwirusowe.. idoksurydyna.. tromantadyna.. acyklowir.. podofilotoksyna.. inozyna.. pencyklowir.. lizozym.. ibacytabina.. edoksudyna.. imikwimod.. dokozanol.. sinekatechina.. D 06 BX – Inne.. metronidazol.. ingenol.. php?title=Rifaksymina oldid=40288310.. ATC-A07.. Benzimidazole.. Kumarany.. Diole.. Estry kwasu octowego.. Pirydyny.. Rifamycyny.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 13:44, 31 sie 2014..

    Original link path: /wiki/Rifaksymina
    Open archive

  • Title: Acetazolamid – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Acetazolamid.. -[5-(aminosulfonylo)-1,3,4-tiadiazol-2-ilo]acetamid.. Acetazolamidum.. 222,25 g/.. biały lub prawie biały krystaliczny proszek.. CC(=O)NC1=NN=C(S1)S(=O)(=O)N.. 59-66-5.. 1986.. DB00819.. 1,771 g/cm³ (20 °C).. ; ciało stałe.. 0,98 mg/ml (30 °C).. glikol polipropylenowy 400.. : 87,81 mg/ml.. : 7,44 mg/ml.. : 3,93 mg/ml.. gliceryna.. : 3,65 mg/ml.. 258–259 °C.. logP.. −0,26.. 7,2.. Zasadowość.. 6,8.. 97,9.. Zagrożenia według MSDS.. Uwaga.. Zwroty H.. H315.. H319.. Zwroty EUH.. brak zwrotów EUH.. Zwroty P.. P305.. P351.. P338.. Drażniący.. (Xi).. AC8225000.. 4300 mg/kg (mysz, doustnie).. metazolamid.. S01 EC01.. moczopędne.. 90%.. 3–9 h.. 98%.. brak.. Genetyka i fizjologia.. Choroby.. jaskra.. choroba wysokościowa.. sulfonamidowych.. inhibitorów anhydrazy węglanowej.. Do leczenia wprowadzony został w 1953 roku.. Jest słabym.. diuretykiem.. ; jego działanie ustępuje po 3 dniach stosowania.. Acetazolamid jest prekursorem sulfonamidowych leków moczopędnych, stosowanym obecnie głównie w leczeniu.. jaskry.. Wskazania do stosowania.. Środki ostrożności.. Horace Davenport z.. Harvard Medical School.. w latach 40.. XX wieku odkrył, że bardzo duże ilości.. anhydrazy węglanowej.. znajdują się.. nerkach.. Skłoniło to.. Rudolfa Höbera.. do wysnucia wniosku, iż niektóre skutki uboczne stosowania dużych dawek sulfonamidów, m.. alkalizacja.. i zwiększone jego wydalanie, wiążą się z.. inhibicją.. tego enzymu.. bostoński.. lekarz, William Schwartz, próbował wywołać.. diurezę.. u pacjentów z.. , stosując w tym celu duże dawki.. sulfanilamidu.. Próby nie przyniosły jednak większych rezultatów ze względu na poważne.. objawy niepożądane.. Davenport, zainteresowany teorią przedstawioną przez Höbera, zaproponował współpracę nad silniejszymi inhibitorami anhydrazy węglanowej Richardowi Roblinowi – ówczesnemu pracownikowi firmy farmaceutycznej.. Cyanamid.. Ten zsyntetyzował.. tiofeno-2-sulfonamid.. , związek, który 40-krotnie przewyższał siłą inhibicji sulfanilamid.. Posłużył on Davenportowi do prowadzenia dalszych badań nad anhydrazą węglanową.. Opublikowana w 1949 roku przez Schwartza praca na temat jego prób z sulfanilamidem zainteresowała Roblina.. Wraz z Jamesem Clappem zsyntetyzował około 20 związków –.. heterocyklicznych.. sulfonamidów – spośród których największą siłą inhibicji wyróżniał się acetazolamid.. Wprowadzono go do lecznictwa w 1953 roku.. Acetazolamid od 1956 roku wypierał z lecznictwa klinicznego.. diuretyki rtęciowe.. Anhydraza węglanowa II, zahamowana przez acetazolamid.. Anhydraza węglanowa XII w połączeniu z acetazolamidem.. Anhydraza węglanowa jest.. enzymem.. , który katalizuje reakcję powstawania.. kwasu węglowego.. i wody.. Acetazolamid hamuje.. anhydrazę węglanową.. kanaliku bliższym.. Dzieje się to przez oddziaływanie atomu.. grupy sulfonamidowej.. grupy prostetycznej.. Cząsteczka acetazolamidu dodatkowo jest stabilizowana przez.. wiązanie wodorowe.. między atomem azotu grupy sulfonamidowej i atomem tlenu.. grupy fenolowej.. tyrozyny.. 199.. oraz między atomem azotu pierścienia tiadiazolowego i grupą OH tyrozyny 200.. Hamowanie aktywności anhydrazy węglanowej prowadzi do niedoboru.. (podwyższenie.. wodorowęglanowych.. , co uniemożliwia wymianę.. sód.. –.. Rezultatem tego jest zwiększone wydalanie wody, jonów sodowych i wodorowęglanowych, co prowadzi do.. kwasicy metabolicznej.. , będącej jednak w dużym stopniu zjawiskiem samoograniczającym się.. Do kanaliku dalszego dociera zwiększona ilość jonów sodu, co nasila wymianę.. , czego następstwem może być.. hipokaliemia.. Diuretyczne działanie acetazolamidu jest jednak krótkotrwałe – po 3 dniach stosowania zanikają jego właściwości moczopędne z powodu pojawienia się mechanizmów kompensacyjnych, niezależnych od anhydrazy węglanowej.. Zahamowanie działania enzymu w.. wyrostkach rzęskowych.. oku.. powoduje zmniejszenie ilości wytwarzanej.. cieczy wodnistej.. i spadek.. ciśnienia wewnątrzgałkowego.. Efekty te, w przeciwieństwie do działania moczopędnego, są trwałe i nie ulegają zmianie w przypadku długotrwałego leczenia acetazolamidem.. Acetazolamid jest również stosowany jako lek wspomagający w leczeniu.. padaczki.. i napadów nieświadomości.. Hamowanie anhydrazy węglanowej w obrębie.. OUN.. opóźnia nieprawidłowe wyładowania.. neuronów.. Ponadto acetazolamid zmniejsza wydzielanie.. płynu mózgowo-rdzeniowego.. Acetazolamid jest inhibitorem co najmniej czterech.. izoform.. anhydrazy węglanowej, m.. izoformy II, XII i XIII.. Acetazolamid dobrze wchłania się z.. Po podaniu doustnie dawki 500 mg, maksymalne stężenie leku w osoczu występuje po 1–3 godzinach.. Łatwo przechodzi on do wielu.. tkanek.. narządów.. erytrocytów.. wątroby.. gałki ocznej.. ośrodkowego układu nerwowego.. , jak również przenika przez.. i do mleka matki.. Acetazolamid nie kumuluje się w organizmie.. Z białkami osocza wiąże się w 70–90%, a jego.. wynosi 6–9 godzin.. Nie podlega metabolizmowi, jest wydalany przez nerki w postaci niezmienionej.. Obecnie acetazolamid nie jest stosowany ani w leczeniu.. nadciśnienia tętniczego.. , ani jako lek moczopędny.. Jest jednak jednym z ważniejszych leków w leczeniu.. wtórnej oraz z otwartym kątem przesączania.. W przypadku jaskry z zamkniętym kątem przesączania, acetazolamid stosuje się tylko w leczeniu krótkookresowym poprzedzającym operację.. Krótkotrwały efekt działania acetazolamidu można wykorzystać w leczeniu stanów przebiegających z.. zasadowicą metaboliczną.. Acetazolamid przyspiesza.. aklimatyzację.. w warunkach wysokogórskich przez przeciwdziałanie.. zasadowicy oddechowej.. , jednak jego wpływ na znoszenie objawów tej choroby jest niewielki.. Acetazolamid stosowany jest również przy.. obrzękach.. polekowych oraz obrzękach u chorych z.. niewydolnością serca.. padaczce.. grand mal.. petit mal.. (u dzieci) oraz w napadach mieszanych acetazolamid używany jest w połączeniu z innymi.. lekami przeciwpadaczkowymi.. Alkalizacja moczu spowodowana wzrostem wydalania wodorowęglanów przez acetazolamid bywa niekiedy wykorzystywana w celu krótkotrwałego zwiększenia wydalania.. kwasu moczowego.. lub innych związków o charakterze.. kwaśnym.. Acetazolamid jest przeciwwskazany u chorych z.. hiponatremią.. hipokaliemią.. zaburzeniami czynności wątroby i nerek.. kamicą wapniową.. kwasicą hiperchloremiczną.. przewlekłą, niewyrównaną jaską z zamkniętym kątem przesączania, w leczeniu długotrwałym.. nadwrażliwością na acetazolamid lub sulfonamidy.. W przypadku nadwrażliwości na acetazolamid wystąpić mogą objawy podobne do tych występujących po zastosowaniu sulfonamidów, a mianowicie:.. zespół Stevensa-Johnsona.. zespół Lyella.. martwica wątroby.. niedokrwistość aplastyczna.. skaza krwotoczna.. W badaniach na zwierzętach wykazano.. teratogenne.. embriotoksyczne.. działanie acetazolamidu.. Brak przeprowadzonych badań u kobiet w.. Nie zaleca się więc stosowania acetazolamidu u kobiet ciężarnych, szczególnie w I.. trymestrze.. Z uwagi na to że związek ten przenika do mleka matki, nie zaleca się jego stosowania u kobiet karmiących.. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania acetazolamidu i.. kwasu acetylosalicylowego.. w dużych dawkach, ze względu na możliwość wystąpienia ciężkich objawów ubocznych.. Acetazolamid, zastosowany w dawkach większych niż zalecane, nie zwiększa diurezy, może natomiast nasilić senność i.. parestezje.. , dlatego w czasie leczenia pacjenci nie powinni prowadzić pojazdów mechanicznych ani obsługiwać maszyn..  ...   18 (6), s.. 1898–903, marzec 2008.. 008.. PMID 18295485.. SK.. Nair, JF.. Krebs, DW.. Christianson, CA.. Fierke.. Structural basis of inhibitor affinity to variants of human carbonic anhydrase II.. „Biochemistry”.. 34 (12), s.. 3981–9, marzec 1995.. PMID 7696263.. MK.. Alberts, CR.. Clarke, CG.. MacAllister, LM.. Homer.. Pharmacokinetics of acetazolimide after intravenous and oral administration in horses.. „Am J Vet Res”.. 61 (8), s.. 965–8, sierpień 2000.. PMID 10951991.. Söderman, P.. Hartvig, C.. Fagerlund.. Acetazolamide excretion into human breast milk.. „Br J Clin Pharmacol”.. 17 (5), s.. 599–600, maj 1984.. PMID 6733009.. WA.. Ritschel, C.. Paulos, A.. Arancibia, MA.. Agrawal i inni.. Pharmacokinetics of acetazolamide in healthy volunteers after short- and long-term exposure to high altitude.. „J Clin Pharmacol”.. 38 (6), s.. 533–9, czerwiec 1998.. PMID 9650543.. Urinary excretion of acetazolamide in healthy volunteers after short- and long-term exposure to high altitude.. „Methods Find Exp Clin Pharmacol”.. 20 (2), s.. 133–7, marzec 1998.. PMID 9604855.. MC.. van Patot, G.. Leadbetter, LE.. Keyes, KM.. Maakestad i inni.. Prophylactic low-dose acetazolamide reduces the incidence and severity of acute mountain sickness.. „High Alt Med Biol”.. 9 (4), s.. 289–93, 2008.. 1089/ham.. 1029.. PMID 19115912.. Dunin-Bell, S.. Boyle.. Secondary prevention of HAPE in a Mount Everest summiteer.. 10 (3), s.. 293–6, 2009.. 1094.. PMID 19775220.. Katayama, H.. Miura, S.. Takanashi.. Long-term effectiveness and side effects of acetazolamide as an adjunct to other anticonvulsants in the treatment of refractory epilepsies.. „Brain Dev”.. 24 (3), s.. 150–4, kwiecień 2002.. PMID 11934510.. WG.. Reiss, KS.. Oles.. Acetazolamide in the treatment of seizures.. „Ann Pharmacother”.. 30 (5), s.. 514–9, maj 1996.. PMID 8740334.. Farmakologia: podstawy farmakoterapii.. Podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy pod redakcją Wojciecha Kostowskiego i Zbigniewa S.. Hermana.. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s.. 180-1.. ISBN 978-83-200-3725-8.. 26,2.. 26,3.. 26,4.. 26,5.. 26,6.. 26,7.. 26,8.. Diuramid®.. Polpharma SA.. [dostęp 2012-02-18].. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne:.. Farmakopea Polska VIII.. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s.. 3491.. ISBN 9788388157530.. MH.. Schwenk, WL.. St Peter, MG.. Meese, PC.. Singhal.. Acetazolamide toxicity and pharmacokinetics in patients receiving hemodialysis.. 15 (4).. 522–7.. PMID 7479208.. Ruben S.. Vardanyan:.. Synthesis of essential drugs.. Amsterdam [etc.. ]: Elsevier, 2006, s.. 131.. ISBN 978-0-444-52166-8.. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 31 marca 2011 r.. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.. [dostęp 2012-02-17].. ScienceDirect – xPharm: The Comprehensive Pharmacology Reference Home Page.. [dostęp 2009-11-27].. 223–237.. Jan Kazimierz Podlewski, Alicja Chwalibogowska-Podlewska, Robert Adamowicz:.. ISBN 8385632824.. ATC (S01).. – Leki.. oftalmologiczne.. S 01 A – Leki stosowane w zakażeniach oczu.. S 01 AA – Antybiotyki.. chlortetracyklina.. framycetyna.. tobramycyna.. benzylopenicylina.. dihydrostreptomycyna.. ryfamicyna.. erytromycyna.. polimyksyna B.. ampicylina.. mikronomycyna.. netylmycyna.. azydamfenikol.. azytromycyna.. cefuroksym.. S 01 AB –.. Sulfonamidy.. sulfametizol.. sulfafurazol.. sulfadikramid.. sulfacetamid.. sulfafenazol.. S 01 AD – Preparaty przeciwwirusowe.. idoksyrudyna.. triflurydyna.. interferon.. widarabina.. famcyklowir.. fomiwirsen.. gancyklowir.. S 01 AX – Inne.. ofloksacyna.. norfloksacyna.. lomefloksacyna.. lewofloksacyna.. gatyfloksacyna.. moksyfloksacyna.. bezyfloksacyna.. preparaty.. rtęci.. • preparaty.. nitrofural.. bibrokatol.. rezorcyna.. tetraboran sodu.. heksamidyna.. chlorheksydyna.. propionian sodu.. dibromopropamidyna.. propamidyna.. pikloksydyna.. powidon.. S 01 B – Leki przeciwzapalne.. S 01 BA – Kortykosteroidy.. kortyzon.. triamcynolon.. fluorometolon.. medryzon.. klobetazon.. alklometazon.. dezonid.. formokortal.. rimeksolon.. loteprednol.. acetonid fluocynolonu.. S 01 BB – Kortykosteroidy w połączeniach.. z lekami rozszerzającymi źrenice.. S 01 BC – Niesteroidowe leki przeciwzapalne.. indometacyna.. oksyfenbutazon.. diklofenak.. flurbiprofen.. ketorolak.. piroksykam.. bendazak.. kwas salicylowy.. pranoprofen.. nepafenak.. bromfenak.. S 01 C – Połączenia leków.. przeciwzapalnych z przeciwinfekcyjnymi.. S 01 CA – Połączenia kortykosteroidów.. z lekami przeciwinfekcyjnymi.. fluokortolon.. fludrokortyzon.. metyloprednizolon.. chloroprednizolon.. S 01 CB – Połączenia kortykosteroidów,.. leków przeciwinfekcyjnych.. i leków rozszerzających źrenice.. S 01 CC – Niesteroidowe leki.. przeciwzapalne w połączeniach.. S 01 E – Leki stosowane.. w jaskrze i zwężające źrenicę.. S 01 EA – Sympatykomimetyki.. stosowane w jaskrze.. adrenalina.. dipiwefryna.. apraklonidyna.. brimonydina.. S 01 EB – Parasympatykomimetyki.. pilokarpina.. karbachol.. ekotiopat.. demekarium.. fizostygmina.. neostygmina.. fluostygmina.. aceklidyna.. acetylocholina.. paraokson.. S 01 EC – Inhibitory.. acetazolamid.. diklofenamid.. dorzolamid.. brynzolamid.. S 01 ED – Leki β-adrenolityczne.. tymolol.. betaksolol.. lewobunolol.. metypranolol.. karteolol.. befunolol.. S 01 EE – Analogi.. latanoprost.. unoproston.. bimatoprost.. trawoprost.. tafluprost.. S 01 EX – Inne.. guanetydyna.. dapiprazol.. S 01 F – Leki rozszerzające źrenicę.. S 01 FA – Preparaty przeciwcholinergiczne.. atropina.. skopolamina.. metylskopolamina.. cyklopentolat.. homatropina.. tropikamid.. S 01 FB – Preparaty sympatykomimetyczne.. (bez preparatów stosowanych w jaskrze).. efedryna.. ibopamina.. S 01 G – Leki zmniejszające.. przekrwienie oraz przeciwalergiczne.. S 01 GA –.. Sympatykomimetyki.. stosowane.. jako leki zmniejszające przekrwienie.. nafazolina.. tetryzolina.. ksylometazolina.. oksymetazolina.. oksedryna.. S 01 GX – Inne.. lewokabastyna.. kwas spaglumowy.. nedokromil.. lodoksamid.. emedastyna.. azelastyna.. ketotifen.. olopatadyna.. epinastyna.. alkaftadyna.. S 01 H – Środki znieczulające miejscowego.. S 01 HA – Środki do znieczulenia miejscowego.. kokaina.. oksybuprokaina.. tetrakaina.. proksymetakaina.. prokaina.. cynchokaina.. lidokaina.. S 01 J – Preparaty diagnostyczne.. S 01 JA – Środki barwiące.. fluoresceina.. róż bengalski.. S 01 K – Preparaty pomocnicze w chirurgii oka.. S 01 KA – Substancje wiskoelastyczne.. kwas hialuronowy.. hypromeloza.. S 01 KX – Inne.. chymotrypsyna.. S 01 L – Leki stosowane w leczeniu.. zaburzeń naczyniowych oka.. S 01 LA – Leki przeciwneowaskularyzacyjne.. werteporfina.. anekortaw.. pegaptanib.. ranibizumab.. S 01 X – Pozostałe leki oftalmologiczne.. S 01 XA – Inne preparaty oftalmologiczne.. gwajazulen.. retinol.. • hipertoniczny roztwór.. chlorku sodu.. jodek potasu.. edetynian sodu.. etylomorfina.. ałun.. acetylocysteina.. jodoheparynat.. nandrolon.. dekspantenol.. alteplaza.. heparyna.. cyklosporyna.. • autologiczne.. komórki macierzyste.. rąbka rogówki •.. sztuczne łzy.. merkaptamina.. okryplazmina.. php?title=Acetazolamid oldid=36633816.. Dobre artykuły.. ATC-S01.. Inhibitory anhydrazy węglanowej.. Leki przeciwdrgawkowe.. Tiadiazole.. Hasła chemiczne wymagające uzupełnienia źródeł (NFPA 704).. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 18:12, 5 cze 2013..

    Original link path: /wiki/Acetazolamid
    Open archive



  •  


    Archived pages: 2198