www.archive-org-2014.com » ORG » W » WIKIPEDIA

Choose link from "Titles, links and description words view":

Or switch to "Titles and links view".

    Archived pages: 2198 . Archive date: 2014-09.

  • Title: Antropogeneza – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Antropogeneza.. Ten artykuł należy dopracować:.. Rozbudować rozdział o Homo erectus, dodać informacje o neandertalczykach, opisać dwie główne teorie co do miejsca powstania Homo sapiens: pożegnania z Afryką, autorstwa Leakeyów i policentryczną, poprawić także rozdziały o narodzinach kultury i cywilizacji.. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w.. dyskusji tego artykułu.. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.. gr.. ánthrôpos.. – człowiek,.. génesis.. – pochodzenie) –.. filogeneza.. człowieka, czyli pochodzenie, droga rozwojowa i procesy biologiczne, które doprowadziły do powstania anatomicznie nowoczesnego.. człowieka rozumnego.. Homo sapiens sapiens.. ), wyjaśniane na gruncie.. teorii ewolucji.. w oparciu o osiągnięcia.. antropologii.. filogenetyki.. molekularnej i.. antropolingwistyki.. Spis treści.. 1.. Pozycja człowieka w przyrodzie.. 2.. Rys historyczny myśli ewolucyjnej.. 3.. Filogeneza.. 1.. Wczesna ewolucja naczelnych.. Oligocen.. 2.. Rozwój człekokształtnych.. Radiacja w miocenie.. Driopiteki.. 3.. Ewolucja orangowatych.. Wczesne hominidy.. Wspólni przodkowie małp człekokształtnych i ludzi.. Sahelanthropus tchadensis.. Orrorin tugenensis.. 4.. Ardipithecus kadabba.. 5.. Ardipithecus ramidus.. Hipoteza Owena C.. Lovejoya dotycząca genezy monogamii i dwunożności u homininów.. 6.. Dwunożność.. Australopiteki.. Koncepcje dotyczące wytworzenia się nagiej skóry.. Australopithecus anamensis.. Australopithecus afarensis.. Kenyanthropus platyops.. Australopithecus bahrelghazali.. Australopithecus africanus.. 7.. Australopithecus sediba.. 8.. Paranthropus.. Ewolucja rodzaju.. Homo.. Zachowania narzędziowe.. Najstarsi przedstawiciele.. Pochodzenie rodzaju.. Homo ergaster.. Zasiedlenie Azji: 1,9 – 1,7 mln lat temu.. Homo erectus.. Zasiedlenie Europy.. Neandertalczyk.. Homo sapiens.. Od stada do cywilizacji.. Religia i kultura.. Rolnictwo i hodowla.. 4.. Zobacz też.. 5.. Bibliografia.. Polskojęzyczna literatura.. Polskojęzyczne artykuły.. Literatura i artykuły anglojęzyczne.. 6.. Przypisy.. 7.. Linki zewnętrzne.. [.. edytuj.. |.. edytuj kod.. ].. Człowiek jest.. ssakiem łożyskowym.. z najlepiej wśród wszystkich zwierząt dostosowanym.. mózgiem.. do myślenia abstrakcyjnego.. Człowiek jest przedstawicielem.. ssaków naczelnych.. (Primates), i ściślej –.. małp wąskonosych.. (Catarrhini).. Człekokształtne naczelne.. wyróżnia brak ogona, większe rozmiary ciała i powiększony w stosunku do masy ciała mózg.. Do.. człowiekowatych.. (Hominidae) zalicza się obecnie obok człowieka jego wymarłe formy oraz.. orangutany.. goryle.. szympansy.. Analogicznie jak przy wyjaśnianiu okoliczności.. powstania życia na Ziemi.. , pełne wyjaśnienie okoliczności towarzyszących powstaniu człowieka powinno ustalić kolejność powstawania charakteryzujących go.. cech taksonomicznych.. , za które – w dużym uproszczeniu – przyjmuje się najczęściej osiągnięcie dwunożnego chodu przy pionizacji postawy ciała oraz rozwój mózgowia, a zatem i.. inteligencji.. , rozumianej jako.. myślenie (również abstrakcyjne), pogłębienie zdolności uczenia się i rozwiązywania problemów.. Nie dysponujemy jeszcze pełną teorią antropogenezy.. Poniżej przedstawiono próbę podsumowania obecnego stanu wiedzy w tej dziedzinie.. Porównanie szkieletów człowieka (z lewej) i.. goryla.. Rysunek z Brehms Tierleben, Small Edition 1927.. Podobieństwa pomiędzy ludźmi i niektórymi dużymi.. małpami człekokształtnymi.. dostrzegano od bardzo dawna.. Malajczycy nazywali.. orangutana.. leśnym człowiekiem (.. orang-outang.. [1].. Karol Linneusz.. zaklasyfikował do.. rodzaju.. człowieka i.. szympansa.. , któremu nadał nazwę systematyczną.. Homo nocturnus.. [2].. (nocny człowiek, człowiek nocy).. [3].. , a rodzinę człowiekowatych (.. Hominidae.. ) umieścił wśród małp człekokształtnych.. [4].. Kolejny etap rozwoju myśli ewolucyjnej rozpoczął się od odkrycia w 1829 (Engis,.. Belgia.. ), w 1848 (Forbes' Quarry,.. Gibraltar.. ) i w 1856 roku (.. Neanderthal.. Niemcy.. ) kości istot podobnych do człowieka (.. neandertalczyk.. Pojawiło się wówczas pojęcie.. człowieka jaskiniowego.. , które przetrwało do naszych czasów w kulturze masowej.. Do czasów.. Darwina.. w świecie chrześcijańskim panowało powszechne przekonanie o wyjątkowej pozycji człowieka wśród żywych stworzeń (.. antropocentryzm.. Opublikowana przez Darwina.. teoria ewolucji.. [5].. wywołała lawinę dyskusji pomiędzy naukowcami (.. Thomas Henry Huxley.. Georges Cuvier.. Charles Lyell.. Richard Owen.. Alfred R.. Wallace.. i inni) oraz w wielu innych kręgach.. Karol Darwin zakładał, że poszukiwania skamielin wczesnych hominidów powinny być prowadzone w Afryce (Darwin, 1871).. Wnioskował tak z analizy zasięgu naturalnego występowania gatunków najbliżej spokrewnionych z człowiekiem.. Poszukiwania prowadzone w różnych regionach świata – poza młodszymi genealogicznie okazami – nie dostarczały nowych danych o formach starszych od neandertalczyka.. Począwszy od 1924 sytuacja zaczęła się zmieniać.. Wskazywany przez Darwina kierunek poszukiwań wydawał się właściwy i kolejne lata przynosiły coraz to nowe odkrycia.. Uwaga całego świata skoncentrowała się na afrykańskich stanowiskach archeologicznych.. Pierwsza rekonstrukcja wyglądu.. neandertalczyka.. W miarę napływających doniesień z wyników badań nad znalezionymi skamielinami obraz drogi rozwojowej człowieka ulegał zmianie.. Pojawiły się naukowe opisy odkrytych szczątków, pierwsze próby ich klasyfikowania (.. Australopithecus.. Plesianthropus.. Zinjanthropus.. Gigantopithecus.. Oreopithecus bambolii.. Meganthropus.. Pithecanthropus.. Palaeoanthropus.. Cyphanthropus.. Euranthropus.. Protanthropus.. ) oraz pierwsze próby rekonstrukcji ich wyglądu.. Kolejne odkrycia dostarczały nowych danych, często zmieniając dotychczasowy obraz antropogenezy.. Pierwsze.. łożyskowce.. Eomaia.. ) pojawiły się w.. kredzie.. z grupy wymarłych,.. żyworodnych ssaków.. , nazywanych.. Eupantotheria.. prawdopodobnie dała początek kilku grupom:.. Xenarthra.. Afrotheria.. Euarchontoglires.. Laurasiatheria.. oraz.. Protoeutheria.. euarchonty.. Plesiadapis.. ), w.. paleocenie.. dały początek pierwotnym.. małpiatkom.. , te dały początek linii ewolucyjnej, której pierwszym przedstawicielem był.. Eosimias.. , żyjący 45-40 mln lat temu.. Do tej linii ewolucyjnej obecnie należą.. małpy szerokonose.. makakokształtne.. małpy człekokształtne.. Na podstawie analizy wyników badań molekularnych ustalono, że małpy szerokonose (.. Platyrrhini.. ) oddzieliły się od wąskonosych ok.. 35 mln lat temu.. [6].. Nie ma pewności, co do tego, gdzie wyewoluowały naczelne.. Wielu badaczy skłania się ku Afryce, jednak prace archeologów na terenie Eurazji zdają się temu przeczyć.. Niektórzy naukowcy wskazują nawet na Amerykę Północną.. [7].. [8].. , która w.. i na początku.. eocenu.. wraz z Eurazją tworzyła.. Laurazję.. Wszystkie naczelne wyższe, które nie należą do.. małp szerokonosych.. ), zamieszkujących.. Nowy Świat.. , klasyfikowane są jako.. małpy wąskonose.. Do najwcześniejszych wąskonosych zaliczamy m.. rodzaje.. Propliopithecus.. Parapithecus.. , których pozostałości odkryto w.. Fajum.. , niedaleko.. Kairu.. w pokładach z wczesnego.. oligocenu.. (35 – 31 mln lat temu).. W tamtym czasie tereny stanowiska w Fajum porastał gęsty las tropikalny.. Wszystkie naczelne z Fajum (prócz wymienionych dwóch występowały tam także przynajmniej dwa inne wąskonose oraz sześć bardziej prymitywnych naczelnych) żyły w górnych partiach lasu, do czego miały znakomicie przystosowane kończyny.. Z prehominidów z Fajum rozwinęły się formy, takie jak.. Saadanicus.. , żyjący 29 – 28 mln lat temu.. W tamtym czasie z jednego z krewnych.. Saadanicusa.. wyewoluowały dwie główne linie rozwojowe wąskonosych:.. człekokształtne.. Hominoidea.. ) i.. zwierzokształtne.. Cercopithecoidea.. ), obecnie reprezentowane przez.. makakowate.. Osobny artykuł:.. Proconsul.. Do jednych z najwcześniejszych człekokształtnych zaliczany jest rodzaj.. – małpa, żyjąca już ok.. 27 mln lat temu, zaledwie 1 – 2 mln po rozdzieleniu się wąskonosych na człekokształtne i zwierzokształtne.. Był on znacznie większy od pierwotnych form z Fajum, posiadał także bardziej rozwinięty mózg.. Większość gatunków.. Procoonsula.. zamieszkiwała wilgotny las tropikalny, choć przynajmniej jeden żył w suchszym środowisku.. Małpy te żyły na przede wszystkim w Afryce Wschodniej.. Około 20 – 15 mln lat temu nastąpiła gwałtowna radiacja człekokształtnych, związana z wyewoluowaniem z.. Proconsuli.. bardziej rozwiniętych form, do których zaliczamy.. gibony.. Hylobatidae.. afropiteki.. Afropithecoinea.. ), do których zaliczamy przede wszystkim zamieszkujące Afrykę Wschodnią.. Afropithecus.. Kenyapithecus.. Czaszki czterech przedstawicieli małp wąskonosych.. Późnomioceńskie.. (15-5 mln lat temu) naczelne określane są jako.. hominoidy.. Charakteryzuje je:.. brak ogona.. zatrzymanie rozrostu.. kości miednicy.. budowa ramion i barków umożliwiająca zawieszanie się na gałęziach.. mózg nieznacznie większy niż u współczesnych małp (z uwzględnieniem proporcji ciała).. rozwój wzroku.. Około 14 mln lat temu zapewne z prymitywniejszych, afrykańskich form wyewoluowała rodzina.. Dryopithecidae.. , której typowym przedstawicielem był.. driopitek.. , zamieszkujący tereny Europy i Chin.. Charakteryzował się on grubszymi, potężniejszymi kośćmi w porównaniu z afropitekami i formami im pokrewnymi, jednak jego szczęka była drobniejsza, szkliwo zaś cieńsze, co utrudnia jednoznaczne umiejscowienie driopiteków na drzewie filogenetycznym człekokształtnych: nie jest pewne która grupa była bliżej spokrewniona z człowiekowatymi: czy driopiteki czy ich afrykańscy krewni, choć obecnie większość uczonych skłania się ku tym pierwszym.. Driopiteki zapewne dały początek żyjącym w Europie człekokształtnym, takim jak.. Orepithecus bambolii.. Anoiapithecus.. , który jest jednym spośród kilku możliwych antenatów rodziny.. człowiekowate.. Orangowate.. Ponginae.. ), których obecnym przedstawicielem jest.. orangutan.. Pongo.. ) wyewoluowały najprawdopodobniej w Afryce około 13 – 12 mln lat temu z afropiteków, form im pokrewnych lub z driopiteków.. Za najstarszy rodzaj uznawany jest.. Sivapithecus.. , którego skamieniałości odkryto w Kenii i.. Indiach.. Siwapiteki żyły w okresie od ponad 12 do 8 mln lat i dały początek szeregowi pokrewnych form, jak.. Ouranopithecus.. żyjący w.. Grecji.. Ankarapithecus.. , zamieszkujący.. Azję Mniejszą.. , czy.. Lufengpithecus.. Chin.. Ich bezpośrednim potomkami były także żyjące obecnie dwa gatunki orangutanów (.. ):.. borneański.. Pongo pygmaeus.. ) oraz.. sumatrzański.. Pongo abelii.. Około 1 mln lat temu pojawił się rodzaj.. , którego przedstawiciele dorastali do 3 m i osiągali masę do 540 kg.. Ta występująca w Indiach, Chinach i.. Wietnamie.. małpa jest uważana za największego naczelnego w dziejach.. Wymarła stosunkowo niedawno – 300 tysięcy lat temu.. Wykres, przedstawiający okresy występowania poszczególnych hominidów.. Mimo że termin „hominidy” oznacza przedstawicieli rodziny człowiekowatych, nieoficjalnie przyjęło się, iż hominidami są jedynie naczelne, należące do linii rozwojowej człowieka, charakteryzujące się dwunożną postawą ciała, znacznym wzrostem mózgu w stosunku do proporcji ciała, zmianą w uzębieniu i muskulaturze, naziemnym tryb życia, długotrwałym.. rozwojem osobniczym.. Pierwsze hominidy pojawiły się zapewne w okresie między od 14 – 10 do 7 – 6 mln lat temu, kiedy najpierw goryle (11 – 8 mln lat temu), a potem szympansy (7 – 5) oddzieliły się od linii rozwojowej człowieka.. Okres ten jest bardzo słabo poznany, skamieniałości są nieliczne, a te, które udało się odnaleźć trudno porównać z kośćmi dzisiejszych małp i ludzi.. Ostatnio przyjmuje się coraz szerzej używanie nazwy.. homininy.. zamiast hominidy, odkąd zaproponowano wydzielenie nowej, osobnej.. jednostki taksonomicznej.. podplemienia.. Hominina.. [9].. Ostatnie odkrycia człowiekowatych, pochodzących z południowej Europy zdają się podważać teorię, zakładającą, iż pierwsze hominidy pojawiły się w Afryce.. Małpy człekokształtne z Europy były zapewne potomkami driopiteków, które mogły się tam dostać poprzez Półwysep Arabski lub pomost lądowy pomiędzy dzisiejszym Marokiem i Półwyspem Iberyjskim.. Wśród południowoeuropejskich człekokształtnych z późnego miocenu były takie gatunki jak.. Pierolapithecus catalaunicus.. Katalonii.. Hiszpania.. ), sprzed 13 mln lat temu.. Inne, młodsze znaleziska pochodzą jednak z Afryki Wschodniej, jak skamieniałości.. Chororapithecus abyssinicus.. (11 – 10 mln lat temi), uważany przez wielu uczonych, za przodka współczesnych goryli,.. Samburupithecus kiptalami.. (9,5 mln),.. Nakalipithecus nakayamai.. (10 mln).. Istnieje hipoteza, że najstarsi przodkowie hominidów wyewoluowały z dryopiteków w Europie i na Bliskim Wschodzie, skąd ponownie przybyli do Afryki.. Na podstawie nielicznych znalezisk sprzed 7 mln lat temu nie można powiedzieć wiele na temat wspólnego przodka goryli, szympansów i ludzi.. Pewnych informacji dostarcza pochodząca sprzed 7 mln lat czaszka.. , który miał bardzo duże wały nadoczodołowe, małą puszkę mózgową, średnio wysuniętą do przodu trzewioczaszkę i silnie do tyłu mózgoczaszkę.. Czaszka.. , pochodząca sprzed 7 mln lat, znaleziona w Czadzie.. W latach 2001.. Michel Brunet.. opisał nowy gatunek hominida –.. , którego czaszkę liczącą ok.. 7 mln lat odkryto w Czadzie.. Brak szczątków sahelantropa, prócz kości czaszki uniemożliwia stwierdzenie, czy poruszał się on w pozycji dwunożnej, czy też jego chód przypominał sposób poruszania się dzisiejszych małp człekokształtnych.. Odkrywca sahelantropa – Michel Brunet uważa, że cechy kłów bardziej przypominają cechy człowieka, niż goryla czy szympansa.. Mimo tego jednak naczelny ten posiada wiele cech, upodobniających go do małp człekokształtnych: małą puszkę mózgową, szeroko rozstawione oczodoły.. Brunet uznaje to za dowód na bliskie pokrewieństwo z ostatnim wspólnym przodkiem szympansa, goryla i człowieka i proponuje uznać go za protoplastę wszystkich późniejszych hominidów, w tym orrorina i ardipiteka.. Z opinią Bruneta nie zgadza się wielu naukowców, którzy sceptycznie oceniają jego twierdzenie o hominidalnym charakterze kłów sahelantropa.. Uważają oni, że masywne wały nadoczodołowe, mała puszka mózgowa i inne cechy upodobniają go do małp.. Odnalezienie szczątków sahelantropa w Czadzie zadało ostateczny cios teorii, według której przodkowie szympansów i ludzi rozdzielili się, gdy kontynent afrykański pękł na dwie części.. Zgodnie z tą hipotezą hominidy ze wschodniej części (dzisiejsza Kenia, Etiopia, Uganda, Somalia, Tanzania) dały początek australopitekom i człowiekowi, te z zachodniej części (Dolina Kongo, Czad) natomiast – szympansom.. Wśród innych hominidów z tamtego okresu znamy.. , którego szczątki odkryli po raz pierwszy w 2001 roku paleontolodzy.. Martin Pickford.. Brigitte Senut.. Musèum Natrional d'Historie Naturelle.. w Paryżu.. Badacze ci odnaleźli fragmenty żuchwy, pojedyncze zęby, kości palców, kości ramienne i fragmenty kości udowych, pochodzących sprzed ok.. 6 mln lat.. Według odkrywców orrorina, naczelny ten jest niewątpliwie przedstawicielem człowiekowatych, skamieniałości potwierdzają zaś, iż poruszał się na dwóch nogach.. Utrzymanie wyprostowanej pozycji ułatwiał znacznie przyczepiony do dłuższej niż u wcześniejszych naczelnych szyjki uda, mięsień zasłaniacz zewnętrzny, obracający udo na zewnątrz.. Mimo dwunożnego chodu orrorin miał także wiele cech wczesnych naczelnych: duże, ostro zakończone kły oraz przystosowane do wspinania się po drzewach kończyny górne i palce.. Jego odkrywcy: Martin Pickford i Brigitte Senut uważają, że jest on bardziej podobny i bliżej spokrewniony z.. , aniżeli większość australopiteków (wśród nich jest słynna.. Lucy.. parantropy.. Zaproponowali utworzenie osobnego  ...   Południowej były bardziej wilgotne niż dzisiaj, jednak z biegiem czasu klimat osuszał się, co prowadziło do zanikania buszów i rozprzestrzeniania się sawann.. W 2010 roku opisano nowy gatunek hominida –.. , którego szczątki odkryto w położonej w Afryce Południowej jaskini Malapa, około 40 km od.. Johannesburga.. , który, jak sądzi większość naukowców, wyewoluował z.. , blisko z nim spokrewnionego.. Australopithecus garhi.. lub od.. Hominid ten łączy w sobie zarówno cechy prymitywne, np.. mały mózg, drobną posturę, czy długie ramiona, z cechami nowoczesnymi, jak płaską twarzą, długimi nogami i silną miednicą, przystosowaną do sprawnego chodzenia.. Wielu uczonych dostrzega w szkielecie.. Australopitecus sediba.. podobieństwo do pierwszych przedstawicieli.. , dawniej uważano tenże gatunek za bezpośredniego przodka praludzi, jednak po opisaniu żyjącego równolegle z nim, bardziej nowoczesnego.. Homo gautengensis.. uznaje się go za boczną, ślepą gałąź na drzewie genealogicznym hominidów.. dał prawdopodobnie początek zarówno młodszym formom australopiteków, jak i niezależnemu, bezpotomnemu rodzajowi, nazwanemu.. , do którego zaliczamy trzy gatunki:.. P.. aethiopicus.. oraz wywodzące się od niego.. robustus.. , który zachował wiele cech pierwotnych, i.. boisei.. , który uległ znacznej specjalizacji.. Początkowo parantropy wyobrażano sobie jako masywne, potężne hominidy, w rzeczywistości jednak miały one jedynie silne, duże, mocno wysunięte szczęki, przystosowane do rozcierania twardych pokarmów, np.. orzechów, a posturą ciała nie różniły się od australopiteków.. Ostatnie z parantropów żyły ok.. 1 mln lat temu, równolegle z pierwszymi przedstawicielami rodzaju.. Istnieje wiele teorii na temat przyczyn ich wymarcia: jedna z nich mówi, że hominidy te przegrały rywalizację z ludźmi, którzy byli znacznie bardziej wszechstronni i, co najważniejsze, posiadali umiejętność wytwarzania kamiennych narzędzi.. Pierwsi ludzie (łac.. ) wyewoluowali zapewne z któregoś z gatunków australopiteków ponad 2,5 mln lat temu.. Mieli oni, w porównaniu ze swoimi przodkami większe mózgi, byli nieco wyżsi oraz, co najważniejsze, posługiwali się kamiennymi.. narzędziami otoczakowymi.. Ich wynalezienie około 2,5 mln lat temu przypisuje się wprawdzie już australopitekom, jednak pierwsi ludzie udoskonalili je na tyle, że zasłużyły na miano.. kultury olduwajskiej.. Wynalezienie narzędzi otoczakowych umożliwiło im obronę przed dzikimi zwierzętami, a także pozwoliło udoskonalić metody polowania.. Odtąd mięso stawało się coraz ważniejszym elementem diety.. Niektórzy naukowcy przypuszczają, że miało to duże znaczenie dla poprawy bilansu energetycznego organizmu człowieka, pozwalającego na wykształcenie się coraz większego mózgu oraz mogło się przyczynić do rozwoju coraz bardziej złożonych form społecznych.. Najstarsi ludzie pojawili się ponad 2,5 mln lat temu, prawdopodobnie w Południowej Afryce, gdzie żył najstarszy znany gatunek.. Zamieszkiwany przez niego obszar sugeruje, iż mógł wywodzić się od.. Gautengensis.. był niewysoki (mierzył ok.. 90 cm), miał jednak większy mózg od swoich przodków, zapewne posługiwał się kamiennymi narzędziami.. Wśród nieco późniejszych praludzi, które zamieszkiwały tereny Afryki Wschodniej znajdują się.. Homo habilis.. (pojawił się ok.. 2,3 mln lat temu) i.. (występował od 2,4 mln lat temu), których wzajemne pokrewieństwo, a także relacje z.. pozostają nieznane.. Wyżej wymieniony.. posiadał dość duży mózg (ok.. 750 cm³), jednak jego wysunięta do przodu twarzoczaszka i silne wały nadoczodołowej upodobniały go do wczesnych hominidów.. Drugi, wschodnioafrykański praczłowiek –.. Homo rudolfensis,.. mimo mniejszej puszki mózgowej (ponad 500 cm³), miał twarzoczaszkę bardziej przypominającą twarz człowieka współczesnego.. Około 1,9 – 1,8 mln lat temu z któregoś z wczesnych gatunków.. w Afryce Wschodniej wyewoluował znacznie bardziej rozwinięty, dużo wyższy od swoich przodków (był to rodzaj ochrony przed upałem: większa powierzchnia ciała umożliwiała wydalanie więcej potu, który ochładzał ciało).. Podstawową cechą wyróżniającą go od wcześniejszych hominidów jest znacznie bardziej rozwinięty mózg, a szczególnie płat czołowy, odpowiadający za posługiwanie się mową, panowanie nad emocjami, myślenie symboliczne.. Zwiększona inteligencja umożliwiła wytwarzanie (od ok.. 1,5 mln lat) nowych rodzajów narzędzi:.. czoperów.. odłupków.. w przemyśle.. olduwajskim.. , a potem.. rozłupców.. pięściaków.. aszelskim.. Ponadto.. posiadał znacznie mniejsze kły, co świadczyło o zaniku.. – cechy występującej u małp i wczesnych hominidów.. Wraz z powolnym zanikiem dymorfizmu i zwiększeniem się zdolności umysłowych ludzie zaczęli tworzyć coraz bardziej zorganizowane grupy, które dawały im ogromną przewagę nad innymi hominidami, które z czasem zostały przez nich wyparte.. Pierwsze próby ekspansji poza Afrykę podjął człowiek prawdopodobnie około 2 – 1,9 mln lat temu, czego dowodem są chociażby pochodzące sprzed 1,8 mln lat szczątki hominida, odkryte w 1991 roku w.. gruzińskim.. miasteczku.. Dmanisi.. Odkrycie to wstrząsnęło światem nauki, bowiem dotychczas uważano, że jako pierwszy Afrykę opuścił około 1 mln lat temu.. Objętość puszek mózgowych dwóch odkrytych czaszek wynosiła odpowiedni 770 i 650 cm³, a zatem była znacznie mniejsza, niż u.. , do którego pierwotnie zaliczono człowieka z Dmanisi.. Poza tym anatomia czaszki przypominała budowę czaszki.. Odkrycie szczątków.. Homo georgicus.. , bo tak właśnie zaczęto nazywać tegoż hominida pokazało, że do podjęcia ekspansji na północ nie był potrzebny duży mózg.. Trasa ekspansji pierwotnych ludzi, którzy ok.. 1,9 – 1,7 mln lat temu skolonizowali Azję biegła prawdopodobnie ze Wschodniej Afryki, przez Bliski Wschód, Indie,.. Półwysep Malajski.. do Indonezji i na tereny Chin.. Niewykluczone, że właśnie ci pierwotni ludzie dali początek hominidowi, nazwanemu nieoficjalnie mianem.. , którego szczątki znaleziono na Jawie.. Ponad milion lat temu Afrykę opuściła druga fala.. Liczne grupy ludzi pierwotnych zaczęły zasiedlać tereny Bliskiego Wschodu, skąd skolonizowały tereny Azji Środkowej, Indii i Dalekiego Wschodu.. Azjatycka populacja przekształciła się z czasem w nowy gatunek –.. , nazywany dawniej.. Pithecanthropus erectus.. Ludzie ci zasiedlili także.. Jawę.. [15].. , gdzie żył już prawdopodobnie inny gatunek hominida, zwany.. megantropem.. i wywodzący się być może od pierwotnych przedstawicieli.. , którzy ok.. 1,9 – 1,7 mln lat temu zasiedlili Azję.. z pewnością posiadał już umiejętność panowania nad ogniem, jednak nie wiemy, czy potrafił go rozniecać.. Nie bał już się płomieni, a ogrzewał się ich ciepłem, piekł mięso i odstraszał nimi dzikie zwierzęta.. Zamieszkiwał jaskinie lub tymczasowe obozowiska.. Najdłużej.. przetrwał na Dalekim Wschodzie i na Jawie.. Ziemie te stanowiły rodzaj odizolowanej wyspy, na której ewolucja biegła niezależnie od rozwoju hominidów afrykańskich.. Dowodem tego jest fakt, iż nigdy na tamte tereny nie dotarły narzędzia kultury aszelskiej, która ogarnęła Afrykę, Ten rodzaj człowieka jest już bardzo zbliżony do człowieka rozumnego.. Podobny był jego wzrost, mózg także był porównywalnych rozmiarów (800-1250 cm³).. Do jego najbardziej charakterystycznych cechy możemy zaliczyć: grubsze kości, silnie zaznaczone łuki brwiowe oraz duże zęby.. Ta sekcja jest niekompletna.. Jeśli możesz,.. rozbuduj ją.. Mimo oddzielenia się.. ewolucja.. w Afryce trwała nadal.. Możemy przypuszczać, że ok.. 1 mln – 800 tys.. lat temu tamtejsi ludzie zaczęli przechodzić przez istniejące wówczas połączenia lądowe do południowej Europy, gdzie znaleziono skamieniałości, zaliczane do gatunków.. Homo antecessor.. (Hiszpania) i.. Homo capranensis.. (Włochy).. Jednak pierwszej udanej próby kolonizacji Europy dokonał prawdopodobnie dopiero.. Homo heidelbergensis.. , który 600 tysięcy lat temu pojawił się w Afryce.. Miał on mózg nieco mniejszy od naszego, był wysoki, posługiwał się nowoczesnymi jak na tamte czasy narzędziami.. Być może był pierwszym gatunkiem, który posługiwał się prymitywną mową oraz grzebał zmarłych.. szybko opanował większość Zachodniej, Południowej i Środkowej Europy, wyruszył także na Bliski Wschód i do Azji, gdzie napotkał populację.. Nie wiemy jakie relacje panowały między tymi oboma gatunkami.. człowiek rozumny.. Pierwotny.. zajmował się głównie myślistwem.. Prowadził koczowniczy tryb życia.. Polowania dostarczały mu wysokokalorycznego mięsa, skór, którymi się okrywał oraz kości wykorzystywanych do wytwarzania coraz wydajniejszych narzędzi.. W poszukiwaniu zwierzyny i nowych terenów łownych zaludniał nowe obszary.. Prehistoryczne wędrówki ludzkości.. Najstarsze ślady religii pojawiły się 100 tys.. lat temu w postaci pochówków (wiara w życie pośmiertne) i rysunków naskalnych.. Osobne artykuły:.. Religie prehistoryczne.. religie rodzime Australii.. Około 40 tys.. lat p.. n.. e.. pojawiły się w Indiach pierwsze zabytki.. sztuki prehistorycznej.. w postaci obiektów.. malarstwa jaskiniowego.. W toku rozwoju tej sztuki pojawiły się następnie ryty naskalne (.. petroglify.. formy rzeźbiarskie.. , w szczególności mała rzeźba mobilna (figurki).. Wędrówki zwierząt poszukujących źródeł wody i żywności przyczyniły się prawdopodobnie do celowej 'opieki' nad szczególnie przydatnymi dla człowieka gatunkami.. Już ok.. 9000 – 8000.. p.. doszło do.. udomowienia pierwszych zwierząt.. (pies, owca, koza).. Prawie 10 000 lat p.. człowiek zasiał ziarna dziko rosnących roślin, a około 8 000, a w niektórych regionach do 3000 lat p.. rozpoczął celową uprawę roli (zobacz:.. rolnictwo.. Przyczyniło się to do zmiany trybu życia na osiadły.. Zaczęły powstawać pierwsze.. osady.. , a ok.. 6,8 tys.. lat temu – pierwsze.. miasta.. W ten sposób archaiczny.. przez 250 tys.. lat opanował cały wolny od lodu świat i jako jedyny z rodzaju.. nabył umiejętności pozwalające mu przetrwać do czasów, które są początkiem.. cywilizacji.. Zobacz też kategorię:.. Paleoantropologia.. en:Wikipedia List of human fossils.. ang.. Jerzy Adam Kowalski.. Homo eroticus.. , Seria: Eros i logos, Wydawnictwo IBS, Opole 2011.. Christopher Stringer.. , Robin McKie,.. Afrykański exodus.. Pochodzenie człowieka współczesnego.. , Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2003.. Steve Olson.. Mapowanie historii ludzkości – Przeszłość ukryta w naszych genach.. , 2003.. Roger Lewin.. Wprowadzenie do ewolucji człowieka.. , 2002.. Henryk Szarski.. Historia zwierząt kręgowych.. , PWN, 1998.. Jerzy Dzik.. Wykłady.. Kate Wong.. Nasz najstarszy przodek?.. Świat Nauki.. Wydanie Specjalne, Numer 3 2003.. Meave Leakey.. , Alan Walker.. Najstarsze afrykańskie hominidy.. , Świat Nauki Wydanie Specjalne, Numer 3 2003.. Ian Tattersall.. Nie zawsze byliśmy sami.. Kate Wong,.. Zagadkowi neandertalczycy.. Pożegnanie z Afryką.. Alan G.. Thorne, Milford H.. Wolpoff,.. Policentryczna ewolucja człowieka.. Powikłany rodowód.. Rebecca L.. Cann, Allan C.. Wilson,.. Afrykański rodowód ludzkości.. Pionier z Gruzji.. , Świat Nauki, Numer 1 2004.. Pouczająca tragedia.. [16].. Rozmowa z João Zilhão,.. Czy neandertalczycy myśleli tak jak my?.. , Świat Nauki, Numer 7 2010.. G.. C.. Conroy.. Reconstructing Human Origins: a modern synthesis.. New York: W.. W.. Norton, 2005.. Yohannes Haile-Selassie,.. Late Miocene Hominids from the Middle Awash, Ethiopia.. , Nature, tom 412, s.. 178 – 181, 12 VII 2001.. , Jeffre H.. Schwartz,.. Extnict Humans.. , Westview Press, 2001.. ↑.. Maciej Faflak,.. Duże małpy zupełnie bez ogona.. , Międzynarodowy Biuletyn Ekologiczny, No.. – 11.. 2005.. Obecnie.. Pan troglodytes.. Blumenbach, 1775.. Karol Linneusz,.. Systema Naturae.. 10th edition, 1758.. Non placet, quod Hominem inter ant[h]ropomorpha collocaverim, sed homo noscit se ipsum.. Linnaeus – letters.. Charles Robert Darwin,.. The Origin of Species by Means of Natural Selection.. , 1859.. Carlos G.. Schrago,.. On the time scale of new world primate diversification.. , American Journal of Physical Anthropology, 28 Nov 2006.. Philip D.. Gingerich, Early Eocene Cantius torresi-oldest primate of modern aspect from North America.. Thierry Smith, Kenneth D.. Rose, Philip D.. Gingerich, Rapid Asia-Europe-North America geographic dispersal of earliest Eocene primate Teilhardina during the Paleocene-Eocene Thermal Maximum.. zob.. np.. „Molecular Phylogenetics and Evolution”, s.. 169-181, 1996.. Owen C.. Lovejoy.. Reexamining Human Origins in Light of Ardipithecus ramidus.. „Science Nr 326 (5949)”, s.. 74, 2009.. Opole: Wydawnictwo IBS, 2011, s.. 32-35, seria: Eros i logos.. ISBN 978-83-931776-0-8.. Desmond Morris:.. Naga małpa.. Warszawa: Prima, 2000, s.. 34-42.. {{{tytuł}}}.. Kowalski:.. 60-65.. Ian Tattersall,.. , Świat Nauki, Numer 3 2003, s.. 23.. Artykuł opisuje gatunek.. W języku angielskim:.. Palaeos.. org.. Paleoanthropology.. In Search of What Makes us Human.. Discovery of Early Hominids.. Paleoanthropology in the 1990's.. The Evidence for Human Evolution.. Exploring the Creation/Evolution Controversy.. Becoming Human.. W języku polskim:.. Ewolucja człowieka.. •.. d.. e.. Ewolucja.. kategoria.. Procesy ewolucyjne.. adaptacja.. dobór naturalny.. ewolucja molekularna.. ewolucja regresywna.. ewolucja rozbieżna.. ewolucyjny wyścig zbrojeń.. koewolucja.. makroewolucja.. megaewolucja.. mikroewolucja.. paralelizm ewolucyjny.. radiacja ewolucyjna.. specjacja.. Nauki związane z ewolucją.. biologia ewolucyjna.. biologia porównawcza.. ewolucyjna biologia rozwoju.. filogenetyka.. genetyka populacyjna.. kladystyka.. paleontologia.. Rodzaje specjacji.. allopatryczna.. filetyczna.. parapatryczna.. radiacyjna.. sympatryczna.. Rodzaje doboru naturalnego.. grupowy.. kierunkowy.. krewniaczy.. osobniczy.. płciowy.. różnicujący.. stabilizujący.. sztuczny.. Ewolucja molekularna.. dryf genetyczny.. filogenetyka molekularna.. mutacja.. tempo substytucji.. zegar molekularny.. Ewolucja poszczególnych taksonów.. dinozaurów.. człowieka.. hipopotamowatych.. koniowatych.. kotowatych.. nietoperzy.. ptaków.. płazów.. syren.. waleni.. Pojęcia.. atawizm.. brakujące ogniwo ewolucji.. dostosowanie.. efekt wąskiego gardła.. efekt założyciela.. hipoteza Czerwonej Królowej.. LUCA.. narządy analogiczne.. narządy homologiczne.. ostatni wspólny przodek.. Historia myśli ewolucyjnej.. ewolucjonizm (biologia).. lamarkizm.. O powstawaniu gatunków.. teoria rekapitulacji.. darwinizm.. neodarwinizm.. syntetyczna teoria ewolucji.. Wikiprojekt:Biologia.. Paleontologia.. portal.. wikiprojekt.. Geochronologia.. archaik.. proterozoik.. fanerozoik.. paleozoik.. mezozoik.. kenozoik.. Wymarłe zwierzęta.. allotery.. amonity.. nieptasie dinozaury.. fauna ediakarańska.. ichtiozaury.. kreodonty.. labiryntodonty.. mozazaury.. pterozaury.. ryby pancerne.. trylobity.. zauropterygi.. Rośliny kopalne.. benetyty.. klinolisty.. kordaity.. lepidofity.. paprocie nasienne.. pranagozalążkowe.. psylofity.. ryniofity.. trymerofity.. zosterofilofity.. antropogeneza.. eksplozja kambryjska.. ewolucja.. Fossillagerstätte.. masowe wymieranie.. skamieniałości.. mikropaleontologia.. paleoantropologia.. paleobiologia.. paleobotanika.. paleoekologia.. paleoklimatologia.. paleopatologia.. paleozoologia.. php?title=Antropogeneza oldid=40377923.. Kategorie.. Ukryte kategorie:.. Artykuły wymagające dopracowania.. Zalążki sekcji artykułów.. Artykuł.. Edytuj.. Edytuj kod źródłowy.. Cytowanie tego artykułu.. Afrikaans.. Azərbaycanca.. Boarisch.. Հայերեն.. ह न द.. ಕನ ನಡ.. Қазақша.. Кыргызча.. Latviešu.. മലയ ള.. Novial.. Occitan.. Oʻzbekcha.. Rumantsch.. Sicilianu.. Srpskohrvatski / српскохрватски.. Tagalog.. தம ழ.. Võro.. West-Vlams.. Winaray.. 粵語.. Zazaki.. Edytuj linki.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 07:32, 9 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Antropogeneza
    Open archive

  • Title: Portal:Antropologia/Artykuł miesiąca/archiwum – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Portal:Antropologia/Artykuł miesiąca/archiwum.. Portal:Antropologia.. Artykuł miesiąca.. Archiwum artykułów miesiąca w.. Wikiportalu Antropologia.. od najnowszego do najstarszego.. Bieżący artykuł miesiąca można znaleźć w szablonie.. artykuł miesiąca.. Archiwum.. Szamanizm.. — zespół praktyk i wierzeń opierających swe pojmowanie relacji świata namacalnego do świata duchowego na fundamentalnej roli.. szamana.. jako osoby zdolnej do podróży ekstatycznych w.. zaświaty.. dla dobra swojej wspólnoty bądź jej poszczególnych członków.. Szamanizmem właściwym nazywamy szamanizm wystepujący w społecznościach plemiennych.. Syberii.. i środkowej.. Azji.. , w któych szamanizm stanowi fundamentalny czynnik życia religijnego.. Ślady szamanizmu, obecne są bardziej lub mniej  ...   opartych na dwóch rzeczywistosciach (namacalnej i duchowej) oraz na trzech piętrach organizacji świata (.. kosmologia.. ): duchowy świat dolny, świat ziemski i wysoki, niebieski świat duchowy.. czytaj dalej.. Guanczowie.. berber.. Igwanciyen.. ) byli pierwszymi znanymi mieszkańcami.. Wysp Kanaryjskich.. Ta ludność o nieznanym pochodzeniu, znajdowała się na poziomie.. neolitu.. , kiedy w.. średniowieczu.. przybyli na wyspy Europejczycy.. Zamieszkiwali głównie jaskinie skalne.. Posługiwali się własnym.. językiem.. Kultura Guanczów zaginęła pod koniec.. XV.. wieku, pozostawiając nieliczne ślady.. php?title=Portal:Antropologia/Artykuł_miesiąca/archiwum oldid=34328881.. Portal Antropologia.. Portal.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 12:28, 20 sty 2013..

    Original link path: /wiki/Portal:Antropologia/Artyku%C5%82_miesi%C4%85ca/archiwum
    Open archive

  • Title: Guanczowie – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Ta ludność o nieznanym pochodzeniu znajdowała się na poziomie.. Model osady Guanczów.. Język.. Toponimy z języka Guanczów.. Organizacja społeczna i polityczna.. Sposób życia.. Rytuały pogrzebowe.. Religia.. 8.. Wygląd i pochodzenie.. 9.. 10.. 11.. Hiszpańska.. nazwa.. Guanches.. ma pochodzić, według.. Núñeza de la Peña.. , od przeinaczonego przez.. Hiszpanów.. Guanchinet.. , nazwy tubylczej oznaczającej człowieka (Guan) z.. Teneryfy.. (Chinet).. Wynika stąd, że nazwa Guanczowie pierwotnie odnosiła się tylko do mieszkańców tej wyspy; dopiero później zaczęto nią nazywać całą tubylczą ludność archipelagu.. Poddanie się królów Guanczów (malował.. Alonso Fernández de Lugo.. Guanczowie, którzy jako ludność zaginęli, na podstawie badań ich szczątków kostnych wydają się być bardzo podobni do.. człowieka z Crô-Magnon.. Niewątpliwie stanowili odgałęzienie.. Berberów.. , którzy od zarania starożytności zamieszkiwali północną.. Afrykę.. od.. Egiptu.. do.. Oceanu Atlantyckiego.. Pliniusz Starszy.. przekazał, że według króla.. Mauretanii.. Juby II.. Kartagińczycy.. , którzy jakoby odwiedzili archipelag pod dowództwem.. Hannona.. , stwierdzili, że był bezludny, ale zauważyli ruiny dużych budowli.. Można z tego wnioskować, że Guanczowie nie byli pierwszymi mieszkańcami wysp.. Brak jakichkolwiek śladów wpływów.. islamu.. wśród ludności żyjącej w czasie przybycia Hiszpanów, pozwala przypuszczać, że była to najdalej na zachód sięgająca.. migracja.. Berberów, która miała miejsce między epoką Pliniusza Starszego i podbojem Afryki Północnej przez.. muzułmanów.. Wielu Guanczów zginęło podczas zbrojnego oporu, stawianego podbojom hiszpańskim, wielu sprzedano jako.. niewolników.. , wielu przyjęło.. katolicyzm.. i połączyło się małżeństwem ze zdobywcami.. Chronologia.. Rok.. Wydarzenie.. 10 milionów lat p.. Powstaje archipelag Kanaryjski.. 3000 p.. Zaludnienie wysp przez wiele fal migracji z Afryki i Europy.. 1100 p.. Możliwe odkrycie wysp przez.. Fenicjan.. podczas wyprawy handlowej.. 500–200 p.. Nowa fala migracji z Afryki Północnej, która połączyła się z tubylczą ludnością.. I w.. Pliniusz Starszy opisuje wyprawę króla Mauretanii Juby II na Wyspy Kanaryjskie.. Nazwą "Insula Canaria" określa się wyspę.. Gran Canaria.. Inne źródła poświadczają przypuszczalną wiedzę o istnieniu archipelagu i jego mieszkańców – Guanczów (.. Owidiusz.. Metamorfozach.. II w.. Na mapie świata.. Ptolemeusza.. południk zerowy.. przechodzi przez.. Hierro.. 1312.. Archipelag zostaje ponownie odkryty przez.. Lancelotto Malocello.. 1402.. –.. 1406.. Jean de Béthencourt.. podbija wyspy.. Lanzarote.. Fuerteventura.. i Hierro w imieniu króla.. Kastylii.. 1441.. Franciszkanin.. hiszpański Didakus (.. Diego de Alcala.. ), misjonarz na Fuerteventurze, nawraca Guanczów.. 1478.. 1483.. Guanczowie z Gran Canarii zostają pokonani i podbici.. 1492.. rozpoczyna podbój wyspy.. La Palma.. 1493.. Próby zawarcia pokoju z Guanczami z Teneryfy kończą się niepowodzeniem.. Początek wojen hiszpańskich przeciwko królestwom Guanczów.. 1494.. 1496.. Alonso Fernández de Lugo dociera do Teneryfy.. 31 maja.. 1494 w.. La Matanza.. ponosi klęskę w bitwie przeciwko Guanczom.. 25 grudnia.. 1495.. Guanczowie zostają ostatecznie pokonani przez Hiszpanów w.. La Victoria.. Teneryfa jest ostatnią podbitą wyspą.. Kultura Guanczów zostaje niemal doszczętnie zniszczona.. Ryty naskalne na wyspie La Palma.. Język Guanczów.. Przetrwały ślady języka Guanczów – nieliczne wyrażenia i imiona wodzów zachowane w noszonych obecnie nazwiskach – świadectwa te pozwalają łączyć go z.. językami berberyjskimi.. Na większości wysp odnaleziono ryty naskalne.. Domingo Vandewalle.. , gubernator wojskowy.. La Palmy.. , był pierwszym, który zaczął je badać w.. 1752.. Dzięki wytrwałości.. Aquilino Padrana.. , księdza z La Palmy, zidentyfikowane i skatalogowane zostały inskrypcje na wyspie.. W.. 1878.. René Verneau.. odkrył w wąwozach Los Balos inskrypcje bardzo zbliżone do libijskich.. Wszystkie te ryty naskalne są bez wyjątku pochodzenia.. numidyjskiego.. Na Teneryfie i Gomerze, dwu wyspach gdzie Guanczowie zachowali największą jednolitość etniczną, nie odnaleziono żadnej takiej inskrypcji.. Pozwala to więc sądzić, że prawdziwi Guanczowie nie znali pisma.. Zidentyfikowano ślady obecności.. semickiej.. na innych wyspach, lecz na żadnej z nich nie było inskrypcji naskalnych.. Dość wiarygodna jest więc hipoteza, że Numidyjczycy z rejonu.. Kartaginy.. zmieszani z dominującymi w tej kolonii fenickiej Semitami przybyli na Wyspy Kanaryjskie i oni są źródłem owych inskrypcji naskalnych na.. Gran Canarii.. Guanczowie stworzyli również tzw.. el silbo.. język gwizdów.. , pozwalający porozumiewać się na większe odległości, wciąż będący w użyciu na.. La Gomerze.. Teneryfa.. : Achinech, Achineche lub Asensen.. La Gomera.. : Gomera lub Gomahara.. : Benahoare.. El Hierro.. : Esero lub Hero.. : Tamaran (według najnowszych teorii nazwa ta mogła odnosić się tylko do części wyspy).. : Titerogakaet lub  ...   sposobów mumifikacji.. Na Teneryfie i Gran Canarii.. zwłoki.. były tylko zawijane w skóry kóz lub owiec, podczas gdy na innych wyspach ciała konserwowano przy pomocy substancji.. żywicznej.. i umieszczano następnie w trudno dostępnej jaskini lub grzebano pod.. tumulusem.. Czynności związane z mumifikacją były przydzielone określonej klasie społecznej, przy czym balsamowanie kobiet wykonywały kobiety, a mężczyzn – mężczyźni.. Praktykowanie balsamowania zwłok nie było systematyczne i zwłoki czasem ukrywano po prostu w grotach lub zakopywano w ziemi.. Niewiele wiadomo o pierwotnych religiach Guanczów.. Wiadomo, iż wierzyli w Byt Najwyższy, zwany Akoran na Gran Canarii,.. Aczihuran.. na Teneryfie,.. Eraoranhan.. na Hierro i Abora na La Palma.. Kobiety z Hierro czciły boginię, zwaną Moneiba.. Tradycyjnie wierzono, że bogowie i boginie żyli na szczytach gór, skąd schodzili, aby wysłuchać modlitw wiernych.. Na innych wyspach mieszkańcy czcili.. Słońce.. Księżyc.. Ziemię.. gwiazdy.. Rozpowszechniona była wiara w.. demony.. Demon z Teneryfy nazywał się Guayota i żył na szczycie.. wulkanu.. Teide.. , który uważano za.. piekło.. , zwane Echeyde.. W niespokojnych czasach Guanczowie prowadzili swoje stada na święte pastwiska, gdzie oddzielano jagnięta od matek w nadziei, że ich rozpaczliwe beczenie wzbudzi litość w Wielkim Duchu.. Na czas świąt religijnych wojny i kłótnie były zawieszane.. Wczesne hiszpańskie zapiski wskazują na istnienie przynajmniej trzech (współcześnie wymarłych) grup zamieszkujących osobne wyspy.. Stare kroniki opisują jedną z tych grup jako "wysokich, jasnowłosych, niebieskookich" ludzi, druga grupa opisana była jako lud średniego wzrostu, o śniadej cerze.. Trzecia grupa miała być najniższa wzrostem, o drobnej posturze.. Guanczowie o jasnych włosach zamieszkiwali według tych informacji.. Teneryfę.. W jedenastym wydaniu Encyklopedii Britannica podaje się że Guanczowie byli ludem o szarych lub niebieskich oczach z włosami w różnych odcieniach blond, przypominającymi typ antropologiczny.. ludzi z Cro-Magnon.. Te informacje sprawiły że rozpoczęto badania nad pochodzeniem Guanczów.. Niektórzy naukowcy sugerowali że Guanczowie są potomkami jakiegoś odgałęzienia Celtów, lub innej grupy europejskiego pochodzenia.. Jest bowiem faktem że.. Celtowie.. plemiona germańskie.. odbywały odległe podróże jeszcze przed erą rzymską i kolonizowali niektóre regiony półwyspu iberyjskiego.. Wyspy były odwiedzane wielokrotnie przez podróżników z różnych starożytnych krajów w tym Numidyjczyków, Fenicjan, Kartagińczyków.. Istnieją przypuszczenia że inwazja germańskich.. Wandalów.. na północne wybrzeża Afryki, która miała miejsce w V i VI wieku n.. mogła sięgnąć aż na wyspy Kanaryjskie – jednakże kultura Wandalów stała na dużo wyższym poziomie niż neolityczna kultura Guanczów, a ta pozostawała niezmieniona przez tysiąclecia.. Obecnie najczęściej porównuje się kulturę Guanczów do kultury starożytnych.. , których język wykazuje duże podobieństwo do języka Guanczów.. Drugim dowodem jest ich wygląd – do dzisiaj ci Berberowie, którzy nie krzyżują się z arabskimi lub czarnymi afrykańskimi plemionami zachowali cechy wskazujące na ich bardzo starożytne pochodzenie – niebieskie lub zielone oczy lub jaśniejsze włosy (człowiek z Cro-Magnon).. Guanczowie mogą być zatem potomkami berberyjskich emigrantów z roku ok.. 6000 p.. Także współczesne badania genetyczne wskazują na berberyjskie pochodzenie Guanczów.. Ten artykuł zawiera jedynie listę.. źródeł.. lub.. linki zewnętrzne.. , więc jego.. weryfikowalność.. jest niejasna.. Aby uczynić ten artykuł weryfikowalnym, należy dodać więcej.. przypisów.. Artykuły: "La civilisation préhispanique" i "Les batailles de la conquête", Mike Eddy w:.. Le grand guide de Tenerife et des Canaries.. , Gallimard, 1993.. Isabelle Renault,.. Rites funéraires des Guanches.. , Archéologia nr 287, s.. 60-67 (1993).. Alfred W.. Crosby,.. Ecological Imperialism : The Biological Expansion of Europe, 900-1900,.. 1993.. John Mercer,.. The Canary Islanders : Their History, Conquest Survival,.. 1980.. Praca zbiorowa:.. Los Guanches desde la arqueologi a.. , Organismo autonomo de Museos y Centros, Tenerife (1999).. Momias, los secretos del pasado.. , Museo arqueologico y etnografico de Tenerife (1999).. José-Luis Conception,.. Los Guanches que sobrevivieron y su descendencia.. , 12 wydanie, Ediciones Graficolor, Tenerife (1999).. Wikimedia Commons.. ma galerię ilustracji związaną z tematem:.. Museo de la Naturaleza y el Hombre (Muzeum Natury i Człowieka) w jęz.. i hiszp.. Museo Canario (Muzeum Wysp Kanaryjskich) w jęz.. Encyklopedia Guanczów w jęz.. hiszp.. "Świat Guanczów" w jęz.. Doramas.. Piramidy w Güímarze.. Atlantyda.. php?title=Guanczowie oldid=38671982.. Berberowie.. Historia Hiszpanii.. Ludy Afryki.. Wyspy Kanaryjskie.. Ukryta kategoria:.. Artykuły z brakującymi przypisami.. Kurdî.. مصرى.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 11:56, 10 lut 2014..

    Original link path: /wiki/Guanczowie
    Open archive
  •  

  • Title: Tabu pokarmowe – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Tabu pokarmowe.. Skosztowanie owocu z.. drzewa poznania dobra i zła.. przez.. Adama i Ewę.. można rozumieć jako naruszenie boskiego tabu pokarmowego.. Fragment obrazu.. Lukasa Cranacha Starszego.. Adam i Ewa w rajskim ogrodzie.. – istniejący w określonych grupach społecznych lub kulturowych świadomy zakaz spożywania.. pokarmu.. pochodzenia.. roślinnego.. zwierzęcego.. , który jest jadalny z punktu widzenia fizjologii.. trawienia.. Nie jest znane tabu pokarmowe, które byłoby akceptowane we wszystkich kulturach.. Najpowszechniejszym jest zakaz.. kanibalizmu.. W wielu przypadkach.. tabu.. nie jest utrwalone pisemnie, posiada mimo to moc zakazu wiążącego określoną grupę.. Ponieważ.. używki.. , jak np.. alkohol.. , nie są zaliczane do żywności.. potrzebne źródło.. , naukowcy nie traktują zakazu picia alkoholu w.. islamie.. jako tabu pokarmowego.. Również ograniczone czasowo unikanie spożywania pewnych potraw, np.. w ramach.. postu.. , nie jest traktowane jako tabu pokarmowe.. Badaniami zjawiska zajmuje się kilka nauk, przede wszystkim.. antropologia.. etnologia.. dietetyka.. Wprowadzenie.. Teorie naukowe dotyczące tabu pokarmowego.. Rodzaje tabu pokarmowego o podłożu religijnym.. Wołowina.. Wieprzowina.. Konina.. Krew.. Tabu pokarmowe bez podłoża religijnego.. Mięso psów.. Azja.. Europa.. Owady.. Tabu roślinne.. Przegląd zakazów pokarmowych w różnych kulturach i regionach świata.. Zakazy prawne i unikanie spożywania niektórych produktów pochodzenia zwierzęcego.. Ptaki śpiewające.. Żółwie i inne zwierzęta.. Wnętrzności.. Mleko.. Unikanie rodzajów mięsa w wybranych krajach.. Kanibalizm.. Kult ofiarny u Azteków.. Człowiek.. zaliczany jest przez naukowców do.. zwierząt wszystkożernych.. , ponieważ jest przystosowany do spożywania i trawienia.. pokarmów.. zarówno pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego.. Niemniej jednak we wszystkich znanych społeczeństwach wybiera się z możliwych rodzajów pokarmu najlepsze i rozróżnia się pożywienie, które jest gorsze, którego się unika i takie, którego spożycie jest zabronione.. Ze względów zdrowotnych uzasadnione jest przede wszystkim unikanie spożycia pokarmów ciężkostrawnych i trujących.. Wszystkie inne zakazy i unikanie uważa się za przyswojone w społeczno-kulturowych ramach (grupach wyznaniowych, narodach czy kulturach) i dlatego zakazy takie znacznie różnią się od siebie.. Wybór pokarmu u człowieka nie jest jak u zwierząt podyktowany.. instynktem.. Obserwacje naukowe wykazały, że małe dzieci do wieku dwóch lat są z zasady gotowe wkładać do ust i jeść wszystko, także kamienie,.. chrząszcze.. kał.. Wstręt.. do spożywania niektórych rzeczy nie jest wrodzony, lecz nabyty w drodze interakcji ze społecznym otoczeniem.. U zwierząt nie stwierdzono prawdziwych emocji wstrętu.. Zakazany pokarm często kojarzy się z uczuciem wstrętu.. Fakt, że to samo pożywienie, które w jednej kulturze uważa się bezsprzecznie za niejadalne, może być uważane jako przysmak w innej (np.. mięso z psa), potwierdza, że reakcja wstrętu nie jest instynktem – nie jest więc związana z właściwościami obiektu, który jest zasadniczo jadalny.. Zdolność stłumienia reakcji wstrętu w ciężkich sytuacjach, np.. podczas klęski.. głodu.. , i spożycia pokarmu obłożonego tabu, jest zróżnicowana indywidualnie.. Zwykle silny wstręt przy jedzeniu powoduje.. wymioty.. , które uniemożliwiają dalsze spożywanie.. Ze znanych zakazów pokarmowych z całego świata najliczniej obłożonymi tabu są.. mięso.. i produkty zwierzęce – tylko mała liczba zakazów dotyczy roślin.. Daniel Fessler i Carlos David Navarrete znaleźli w 12 badanych grupach kulturowych 38 rodzajów tabu pokarmowych dotyczących potraw ze zwierząt i tylko 7 potraw z roślin.. Na świecie.. Chińczycy.. wyróżniają się najmniejszą liczbą zakazów pokarmowych – w Europie.. Francuzi.. Źródła historyczne wskazują na to, że liczba rodzajów tabu pokarmowego w Europie w.. czasach najnowszych.. wyraźnie wzrosła.. Istnieje kilka.. teorii naukowych.. , które próbują wyjaśnić powstawanie i istnienie tabu pokarmowego (poniżej opisano najbardziej znane).. Teoria kulturowo-materialistyczna.. , inaczej też.. ekonomiczno-racjonalistyczna.. Najbardziej znanym przedstawicielem.. materializmu kulturowego.. jest antropolog.. Marvin Harris.. , autor książki.. Krowy, świnie, wojny i czarownice.. , wydanej w 1975.. Przedstawiciele tej teorii wychodzą z założenia, że można wytłumaczyć tabu pokarmowe racjonalnie, jako wynik analizy kosztów i zysków z perspektywy jak najlepszego zaopatrzenia w żywność.. W swojej „teorii optymalnego poszukiwania pokarmu” twierdzą oni, że w każdej kulturze czy wspólnocie powstają przyzwyczajenia dotyczące pokarmu, które w zależności od regionalnych warunków mają ekologicznie albo ekonomicznie sens i obiecują największy zysk.. Harris wskazuje na to, że.. bydło domowe.. jest (albo było) bardzo drogocenne i że niemądrym posunięciem byłoby jego zabijanie i zjadanie.. Z tego przekonania miało powstać stopniowo tabu pokarmowe.. świętych krów.. Teoria społeczno-kulturowa.. albo.. funkcjonalistyczna.. Przedstawiciele tego podejścia, np.. Frederick J.. Simoons.. Eat not this Flesh.. Food avoidances in the Old World.. , 1967) wychodzą z założenia, że tabu służy przede wszystkim umocnieniu identyfikacji grupy i odgraniczeniu od pozostałych wspólnot.. Tabu pokarmowe przyczynia się w ten sposób do utrzymania porządku społecznego.. Tabu poddawane są celowo takie rodzaje pożywienia i potrawy, które są spożywane w innych grupach, od których dąży się do odgraniczenia.. Z reguły koncepcja ta nie potrafi jednak wyjaśnić, dlaczego właśnie jakieś szczególne pożywienie jest okładane tabu, a nie inne.. Teoria ta również nie zajmuje się szczegółowo znaczeniem poszczególnych rodzajów pożywienia.. Teoria strukturalistyczna.. Jej przedstawicielami są przede wszystkim.. Mary Douglas.. Purity and Danger.. , 1966),.. Claude Lévi-Strauss.. Ulrich Tolksdorf.. W swoich modelach traktują oni źródła pokarmu jako.. symbole.. , które mają pomóc w tworzeniu pewnego wymyślonego porządku w otoczeniu.. Zgodnie z tym każda kultura nie tylko dzieli artykuły spożywcze na „czyste” i „nieczyste”, na święte i zwyczajne.. Do tego dochodzi, że „czyste” pożywienie uchodzi za jadalne, „nieczyste” za niejadalne.. Różne kryteria służą.. klasyfikacji.. produktów.. Jeśli jakiś rodzaj potraw nie spełnia kryteriów, a zatem nie pasuje do żadnej kategorii klasyfikacji, wtedy społeczność nakłada na nią tabu.. Koncepcję zmodyfikował etnosocjolog.. Edmund Leach.. Kultur und Kommunikation.. , 1974): według niego, z reguły niejadalne są zwierzęta, które albo uważa się za bardzo obce albo za bardzo bliskie człowiekowi.. Leach porównał jadalność zwierząt do reguł obowiązujących w.. małżeństwie.. : blisko spokrewnione osoby obowiązuje tabu zaślubin i.. kazirodztwa.. Odpowiednio zwierzęta, z którymi człowiek obcuje w swoim miejscu zamieszkania (psy, koty), są poddane tabu pokarmowemu.. Brak pokrewieństwa oznacza zezwolenie na zaślubiny, a w przeniesieniu na pokarm jadalność dzikich zwierząt.. „Bardzo daleki” związek wyklucza bliskie kontakty socjalne u ludzi, jak i jadalność zwierząt, które uważa się za „dzikie” i „obce”.. Teoria emocjonalno-psychologiczna.. Jej reprezentanci to Fessler i Navarette.. Badacze ci wychodzą z założenia, że podstawą tabu pokarmowego są.. emocje.. i w swojej argumentacji przytaczają tezę, że uczucie wstrętu powstało w procesie.. ewolucji.. , aby ułatwić wybór pokarmu i zmniejszyć ryzyko śmierci przez „zły pokarm”.. Ryzyko to, ich zdaniem, jest większe w przypadku.. mięsa.. niż roślin.. Poprzez uczucie.. mdłości.. uczucie wstrętu w pewien sposób zaprogramowało się w.. mózgu.. Inne wyjaśnienia tabu pokarmowego mają być tylko uzasadnieniami racjonalnymi, które powstały później.. Koncepcja ta jednak jest kontrowersyjna, gdyż wyniki badań potwierdzają, że wstręt nie jest instynktem.. Wrodzone są tylko pewne preferencje.. smakowe.. Wszystkie dotychczasowe koncepcje zawodzą, gdyż żadna z nich nie jest w stanie wyjaśnić zadowalająco wszystkich znanych rodzajów tabu pokarmowego.. Dotyczy to także zakazów, które powstały w ramach ruchu.. wegetariańskiego.. , a które wydają się uwarunkowane względami.. etycznymi.. Jednak zdaniem Evy Barlösius:.. jest to wysoko nieprawdopodobne, aby tak zróżnicowane zjawiska jak zakaz zabijania bydła w Indiach, tabu na koninę w północnej Europie, wstręt do spożywania mięsa psów i kotów w Europie i Ameryce Płn.. , czy tabu na wieprzowinę w islamie i.. judaizmie.. powstały z tych samych przyczyn.. Jednym z najbardziej znanych zakazów pokarmowych jest.. hinduistyczne.. tabu zabijania bydła domowego i spożywania produktów z niego.. Przede wszystkim krowy dojne są uważane za.. święte.. i nietykalne.. Krowa jest dla hinduistów ucieleśnieniem bogini.. Prythiwi.. Matki Ziemi.. Poza tym według hinduskiej legendy sam.. Kryszna.. , inkarnacja boga.. Wisznu.. , dorastał w rodzinie pasterza bydła, dlatego jest przedstawiany na wizerunkach często jako pasterz z krową.. Byk o nazwie.. Nandi.. jest zwierzęciem towarzyszącym bogu.. Śiwa.. Dla niektórych hinduistów.. reinkarnacja.. jako krowa oznacza osiągnięcie poziomu stojącego bezpośrednio pod poziomem człowieka, który jest szczytem reinkarnacji.. Dusza człowieka, który zabije krowę, powraca na najniższy z 87 poziomów reinkarnacji.. Również.. mleko krowie.. i odchody uważane są za święte.. W większości.. indyjskich.. krajów i terytoriów związkowych zabijanie bydła jest zabronione prawem albo pozwala się na to tylko wyjątkowo.. Jednolitego prawa obowiązującego w całych Indiach jednak nie ma.. Zachowała się wypowiedź.. Mahatmy Gandhiego.. Podstawową zasadą hinduizmu jest ochrona krów.. Ochrona krów to dla mnie jedno z najwspanialszych zjawisk w ludzkiej ewolucji.. ) Ochrona krów to dar hinduizmu dla świata.. Hinduizm będzie żył tak długo, dopóki będą żyć hinduiści chroniący krowy.. Kult.. krów wśród hinduistów jest jednak zakorzeniony w różnym stopniu.. Podczas gdy wielu z nich, przede wszystkim na północy Indii, ma bardzo emocjonalny związek z tymi zwierzętami, w południowym regionie.. Kerala.. nie toleruje się jedynie ich zabijania, ale sprzedaje starsze zwierzęta chrześcijańskim albo islamskim rzeźnikom.. Krowie mięso jest tam nawet jedzone.. Z 450.. kast.. , które oficjalnie istnieją w Indiach, 117 ma zezwolenie na spożywanie wołowiny.. Z powodów finansowych kasty te mogą pozwolić sobie jedynie na.. wołowinę.. ze zwierząt padłych.. Dla większości hinduistów wołowina jest jednak tabu.. Słabe i mało produktywne krowy trzyma się najczęściej nadal w.. oborze.. i karmi się do ich śmierci; czasami oddaje się je do specjalnych schronisk, gdzie żyją na łaskawym chlebie.. Według Harrisa, liczba takich „domów starców” dla bydła wynosiła w Indiach w latach 80.. XX wieku ok.. 3 tys.. , w których żyło ok.. 580 tys.. zwierząt.. Najwięcej z nich należało do zwolenników.. dżinizmu.. Krowa na ulicy w.. Delhi.. Hinduiści najczęściej wierzą w to, że mieszkańcy Indii już w starożytności święcili i zasadniczo nie ubijali bydła – spożywanie wołowiny mieli rozpowszechnić w kraju dopiero.. muzułmanie.. Nie potwierdzają tego jednak źródła historyczne.. W okresie od roku 1800 do 800 p.. w północnych Indiach żyły.. indoaryjskie.. plemiona.. koczownicze.. , związane z kulturą.. wedyjską.. Jak wykazują analizy staroindyjskich źródeł, spożywały one wołowinę, jak i ofiarowywały bydło w ramach rytuałów religijnych.. Po ubiciu zwierzęta ofiarne były rozdawane między świty kapłanów i wojowników.. Bydło było w okresie wedyjskim nie tylko jednym z najważniejszych zwierząt ofiarnych, ale było spożywane chętnie na co dzień i to w dużych ilościach, jak na to wskazują liczne teksty.. W czasach władcy.. Aśoki.. w połowie III stulecia przed naszą erą tabu ubijania bydła jeszcze nie było.. Bramini.. spożywali wołowinę i przede wszystkim gości przyjmowano potrawami z tego mięsa.. Z czasem wołowina stała się tabu dla wszystkich hinduistów, podczas gdy produkty krowie ogłoszone zostały świętymi, czystymi i oczyszczającymi.. W okresie wedyjskim istniały już cztery kasty: kapłańska kasta braminów, kasta wojowników, kasta chłopów i rzemieślników i kasta sług.. Gdy populacja zaczęła się zwiększać, wzrosło zapotrzebowanie na ziemię orną, co zmniejszyło liczbę.. pastwisk.. , a co za tym idzie bydła.. W związku z tym wołowiną mogły odżywiać się wkrótce już tylko kasty uprzywilejowane.. Około roku 600 p.. doszło w okresie wojen i powodzi do klęsk.. W tym samym czasie powstał.. buddyzm.. jako.. religia.. konkurencyjna, potępiająca.. ofiary.. zwierzęce i zabijanie zwierząt w ogóle.. Według Harrisa, wynikiem tej konkurencji było powstanie w Indiach tabu pokarmowego na bydło:.. Przez 900 lat buddyzm i hinduizm walczyły ze sobą o żołądki i głowy mieszkańców Indii.. Na koniec hinduizm rozstrzygnął walkę na swoją korzyść, ale dopiero po tym jak bramini zrezygnowali z kultu ofiary zwierzęcej,.. rigwedy.. , przejęli zasadę zakazu ubijania i stworzyli sobie reputację strażników, a nie ubijających bydło.. ] Zamiast mięsa, mleko stało się najważniejszym rytualnym pożywieniem hinduizmu [.. ].. Gdyby negatywne tabu zostało nałożone na bydło całkowicie, oznaczałoby to koniec.. chowu.. bydła, gdyż „nieczyste” zwierzęta nie są trzymane przez wierzących.. W życiu chłopów bydło odgrywa jednak nadal ważną rolę, z której nie mogą oni zrezygnować, gdyż służy im jako zwierzę pociągowe na polu, dostarcza mleko, a odchody są używane jako.. nawóz.. opał.. Poza tym posiadanie przynajmniej jednej krowy uprawnia wielu chłopów małorolnych do posiadania małego kawałka ziemi.. Według Harrisa, jest to prawdziwa przyczyna powstania tabu świętej krowy.. Nie ma ona nic wspólnego z religią, lecz jest związana z ekonomią.. Według koncepcji społeczno-kulturowej, tabu świętej krowy służy umocnieniu własnej świadomości hinduistów i odgraniczeniu się od innych grup takich jak np.. chrześcijanie.. czy muzułmanie.. Odnosząc się do powstania tabu spożywania wołowiny koncepcja ta przekonuje co prawda mniej niż koncepcja Harrisa, wyjaśnia jednak równie przekonująco dalszą egzystencję tego tabu.. Karkówka z kością.. Zarówno w.. , jak i w islamie.. wieprzowina.. jest pisemnym tabu.. Tora.. zabrania spożywania kilku gatunków zwierząt, a interpretacje odpowiednich zakazów doprowadziły do powstania zasad.. koszerności.. Mięso.. świni.. nie zalicza się do pokarmu koszernego.. Księdze Kapłańskiej.. , Bóg mówi:.. Będziecie jedli wszystkie zwierzęta czworonożne, które mają rozdzielone kopyta, to jest racice, i które przeżuwają.. ) Wieprz, ponieważ ma rozdzielone kopyto, ale nie przeżuwa – będzie dla was nieczysty.. Nie będziecie jedli jego mięsa ani dotykali ich padliny – są one dla was nieczyste.. Koran.. wymienia spośród gatunków zwierząt tylko świnie jako zabroniony pokarm:.. On zakazał wam tylko: padliny, krwi i mięsa wieprzowego, i tego, co zostało złożone na ofiarę czemuś innemu niż Bogu.. Lecz ten, kto został do tego zmuszony, a nie będąc buntownikiem ani występnym, nie będzie miał grzechu.. ).. [17].. Pomimo tego także w islamie istnieje zasadniczy podział produktów na „czyste” (.. halal.. ) i nieczyste (.. haram.. ), który obowiązuje wiernych, nawet jeśli produkty spożywcze nie są wymienione w tekście Koranu.. Harris wskazuje na to, że autorytety obu religii dzisiaj często tłumaczą tabu wieprzowiny argumentując, że świnie są w rzeczywistości zwierzętami brudnymi, które lubią się tarzać w błocie, jedzą własne odchody oraz że można zachorować po spożyciu wieprzowiny na.. włośnicę.. Świnie faktycznie jedzą własne odchody, kiedy nie mogą znaleźć innego pożywienia.. Ponieważ nie posiadają.. gruczołów potowych.. szukają ochłody tarzając się w błocie.. Ale oprócz świń także.. kury.. kozy.. , uważane za „czyste”, spożywają własne odchody.. Włośnica natomiast została odkryta dopiero pod koniec XIX w.. i zdaniem Harrisa nie nadaje się na uzasadnienie tego starego tabu.. [18].. Peter Heine dodaje:.. Gdyby aspekt higieniczny miał być główną przyczyną zakazu, wtedy spożywanie wołowiny musiałoby być tym bardziej zabronione, gdyż może ona zawierać.. pasożyty.. , które wywołują śmiertelną chorobę –.. wąglika.. , podczas gdy skutki zakażenia włośnicą są mniej poważne (.. [19].. Półdzikie świnie na.. Korsyce.. Znaleziska archeologiczne potwierdzają, że wcześniej hodowano i jedzono świnie także na.. Bliskim Wschodzie.. W czasach.. rozciągały się tam duże lasy.. dębowe.. bukowe.. , w których stada świń znajdowały pokarm i chłodzący cień.. Wzrost liczby ludności przyczynił się do karczowania coraz większych obszarów leśnych w celu pozyskania ziemi ornej i w ten sposób hodowla świń w tym gorącym regionie przestała się opłacać: świnie są co prawda wszystkożerne, ale w przeciwieństwie do zwierząt.. przeżuwających.. nie potrafią trawić roślin z wysoką zawartością.. celulozy.. , np.. traw.. Udomowione.. przez człowieka musiały być karmione.. zbożem.. albo innymi plonami, przez co stały się dla człowieka konkurencją w odżywianiu się.. Świnie nie nadają się również ani na zwierzęta pociągowe, ani do transportu ludzi.. Poza tym nie można ich doić.. Ich chów, zdaniem Harrisa, stał się po analizie kosztów i zysków w pewnym momencie nieekonomiczny i dlatego niepożądany.. [20].. Wprowadzenie tabu na wieprzowinę miałoby zatem związek ze zmianami środowiskowymi na Bliskim Wschodzie, a nie z systemem wiary, który wyniknął z wyobrażeń religijnych o „czystych” i „nieczystych” zwierzętach.. [21].. W przeciwieństwie do tej argumentacji strukturalistyczna koncepcja wychodzi z założenia, że zakaz spożywania wieprzowiny odzwierciedla systemy filozoficzne panujące w społeczeństwach Bliskiego Wschodu.. interpretuje przykazy.. Starego Testamentu.. dotyczące odżywiania się jako część porządku społecznego, w którym atrybuty „czysty” i „nieczysty” odgrywają ważną rolę.. Święte i czyste są wszystkie rzeczy, które są bez skazy, doskonałe i które dają się jednoznacznie określić.. Według Księgi Kapłańskiej stworzone zostały trzy grupy zwierząt: w wodzie, na lądzie i w powietrzu, przy czym każdej grupie odpowiadają pewne kryteria.. Zwierzęta, które spełniają wszystkie kryteria pewnej grupy, uważane są za „czyste”, zatem jadalne – inne za „nieczyste”, niejadalne.. Ponieważ świnia nie spełnia kryteriów dla zwierząt jadalnych, sklasyfikowana została jako zwierzę nieczyste.. [22].. Douglas uważa, że kryteria porządkowe zostały spisane w późniejszym czasie, aby potwierdzić i uzasadnić istniejące już zwyczaje odżywiania się.. Eva Barlösius wskazuje na to, że wielu produktów spożywczych nie spożywano na długo przed powstaniem przykazań odżywiania się w judaizmie.. Jej zdaniem klasyfikacja zwierząt według kryterium „przeżuwacze z rozdzielonymi kopytami” została stworzona w późniejszym okresie.. Simoons, jako zwolennik koncepcji funkcjonalistycznej, doszukuje się w tabu wieprzowiny wyniku konfliktu między grupami koczowniczymi i osiadłymi.. Chów świń nie pasował do stylu życia koczowników, którymi byli starożytni.. Izraelici.. Świnia stała się więc symbolem.. osiadłości.. i dlatego należało się zrzec jej jako.. zwierzęcia użytkowego.. Poza tym spożywanie wieprzowiny kojarzyło się Izraelitom z narodami, które zagrażały plemionom izraelskim.. [23].. Do tej argumentacji przyłączył się także badacz islamu Peter Heine, który zauważył, że w starożytnym.. Egipcie.. świnie były cenione jako zwierzęta ofiarne.. W związku z tym główną przyczyną tabu wieprzowiny byłoby wyróżnienie.. monoteizmu.. wobec.. politeistycznego.. otoczenia.. [24].. Anatomia.. konia w grafice egipskiej z.. XV wieku.. uważana jest w wielu krajach za normalny rodzaj pożywienia, w kilku innych jednak obłożona jest tabu albo jej spożywanie jest unikane.. Żydowskie przykazania pokarmowe zabraniają m.. także spożywania koniny, a w islamie zwykle nie traktuje się.. koni.. osłów.. jako zwierząt jadalnych, nie są.. Również w chrześcijaństwie przez długi okres obowiązywał.. papieski.. zakaz ubijania koni.. Konina jest pokarmowym tabu w.. Wielkiej Brytanii.. , w.. Stanach Zjednoczonych.. Australii.. , podczas gdy we.. Francji.. Belgii.. Niderlandach.. i we.. Włoszech.. sprzedaje się ją w sklepach.. Niemczech.. Austrii.. i w.. Szwajcarii.. istnieją.. rzeźnie.. zajmujące się.. ubojem.. koni, ale koninę je tylko mała część społeczeństwa – większość unika jej.. Podobnie jest w Polsce: co prawda koniny się nie jada, istnieją jednak rzeźnie przerabiające konie na produkty spożywcze, a Polska jest największym europejskim.. eksporterem.. koni, głównie do rzeźni włoskich.. [25].. W 2002 najwięcej koni ubito i przetworzono na produkty spożywcze w.. Chinach.. Meksyku.. Kazachstanie.. Argentynie.. Mongolii.. W 2001 roku tylko w Europie spożyto ok.. 153 tys.. ton koniny.. [26].. Ze strony fizjologii pożywienia nie ma przeciwwskazań dla odżywiania się koniną.. Mięso jest chude, niskokaloryczne i bogate w.. żelazo.. Znaleziska kości i malowidła na ścianach jaskiń zamieszkanych w.. epoce kamienia.. potwierdzają, że w czasach.. prehistorycznych.. człowiek często ubijał konie i odżywiał się nimi.. Kiedy to w Europie ze względu na zmiany klimatyczne pastwiska zarosły lasami, koniną odżywiały się jedynie typowe narody konno-koczownicze w głębi.. płyty euroazjatyckiej.. , jak.. Mongołowie.. Hunowie.. Nie trzymano jednak koni dla celów konsumpcyjnych, gdyż prawdziwymi dostarczycielami mięsa było bydło i świnie ze względu na ekonomiczniejsze wykorzystanie pokarmu przez te gatunki.. Starożytni Rzymianie.. nie odżywiali się koniną, lecz mięsem z osłów.. Nie byli narodem konno-koczowniczym, a w wyprawach zbrojnych ich.. kawaleria.. składała się z podbitych plemion.. [27].. Maurowie.. posiadali jednostki konne.. Ten naród muzułmański zdobył w 711 roku.. Hiszpanię.. i przekroczył w 720 roku.. Pireneje.. bitwie pod Tours.. w 732 roku Maurowie ponieśli porażkę w walce z wojskami.. Karola Młota.. i ich dalsze podboje zostały zahamowane.. Po bitwie pod Tours papież.. Grzegorz III.. napisał list do misjonarza.. Bonifacego.. , w którym zażądał natychmiastowego zaprzestania spożywania koniny.. [28].. Harris widzi bezpośredni związek między zakazem papieskim z jednej strony, a znaczeniem koni dla rycerstwa i zahamowaniem grożącej nadal ekspansji muzułmańskich Maurów z drugiej.. Konie były zbyt drogocenne, aby można je było ubijać.. Pomimo tego, padłe konie były nadal pożywieniem biedniejszych klas społeczeństwa.. We Francji jeszcze w XVIII w.. wydawano zakazy ubijania koni.. Podejście do spożywania koniny zmieniło się dopiero po.. bitwie pod Pruską Iławą.. , kiedy to główny lekarz armii.. Napoleona.. , baron.. Dominique Jean Larrey.. , radził głodującym żołnierzom zjadać mięso zabitych w walce koni.. Kilku francuskich naukowców podkreśliło w XIX w.. wartości odżywcze koniny i doradzali jej konsumpcję biedniejszym rodzinom.. Podczas oblężenia.. Paryża.. w 1871 przez armię.. pruską.. ubijano masowo konie, aby nakarmić głodującą ludność miasta.. [29].. Kanapka z szynką z koniny.. Podczas gdy w XIX w.. we Francji i kilku innych europejskich krajach dopuszczano, a nawet popierano spożywanie koniny, w Wielkiej Brytanii i w Stanach Zjednoczonych nadal obowiązywał zakaz, chociaż w tych krajach.. nie odgrywał ważnej roli.. Harris wyjaśnia to w ten sposób, że ze względu na imperium handlowe królestwa od XVIII w.. nie brakowało innego mięsa, nawet u niższych warstw społeczeństwa.. To samo można powiedzieć o sytuacji w Stanach Zjednoczonych.. Koninę nie tylko pomija się jako żywność, lecz wyraźnie odrzuca się ją; jest traktowana jako „niejadalna”, a więc tabu.. Pomimo tego Harris uważa, że wielu Amerykanów jadłoby koninę, gdyby była o wiele tańsza od wieprzowiny czy wołowiny.. Poza tym tłumaczy trwającą niechęć do koniny przez działalność „.. lobby.. na rzecz wołowiny”, jak i protesty.. miłośników zwierząt.. , których motywacji jednak nie zgłębia.. [30].. Teksasie.. pracują dwie duże rzeźnie koni, które eksportują swoje produkty prawie wyłącznie za granice USA i tylko małą część przerabiają na pożywienie dla psów.. Obecnie utrzymywanie się tabu pokarmowego dotyczącego koniny w krajach, które są głównie niekatolickie, da się jednak bardziej logicznie wyjaśnić wskazując na założenia teorii strukturalistycznej, dzielącej zwierzęta na „domowe” i „użytkowe”.. Te pierwsze są dla człowieka zbyt bliskie, aby można było myśleć o ich spożyciu, a konie są dziś trzymane głównie dla przyjemności i spędzania z nimi czasu.. [31].. Również w przypadku Polski można argumentować za pomocą teorii strukturalistycznej: konie zajmowały wyjątkowe miejsce w dziejach Polski uczestnicząc we wszystkich bitwach, które decydowały o losach kraju, do.. II wojny światowej.. włącznie.. Były tym samym dla Polaków towarzyszem walki, podróży, polowania i wypoczynku.. Zarówno w judaizmie, jak i islamie tabu obłożone jest spożywanie.. krwi.. , krwawego mięsa i produktów, których składnikiem jest krew.. Torze.. Księdze Powtórzonego Prawa.. (12,23) można  ...   polowanie na ptaki straciło w XIX wieku znaczenie gospodarcze, gdyż zaczęło przybywać innych źródeł zaopatrzenia ludności w mięso.. Mięso drobnych ptaków przestało być przysmakiem i stało się potrawą biednych, którzy nie mogli sobie pozwolić na zakup innego mięsa.. Wraz z pojawieniem się ideologii.. nacjonalizmu.. , niektórzy ówcześni autorzy twierdzili, że rezygnacja ze spożywania ptaków śpiewających jest oznaką wyższości.. cywilizacyjnej.. i kultury narodu.. Ludwig Reinhard wywyższał tak w 1912 Niemców jako.. Kulturmenschen.. (naród kultury):.. w przeciwieństwie do bezuczuciowych.. narodów romańskich.. , które bawi jeszcze jak za czasów cesarzy rzymskich płynąca krew i męczenie zwierząt; które te małe zwłoki skubią, nadziewają na cienkie ruszty wierzbowe i sprzedają swoim rodakom na rynkach.. Z drugiej strony sam Reinhard musiał przyznać, że skowronki w galarecie były ulubioną potrawą niemieckiego cesarza.. Wilhelma I.. Żółw zielony.. Przykładami tabu pokarmowego, które wynikają z zakazu prawnego, są.. , bobry i wiewiórki.. W Niemczech zakaz importu.. żółwi morskich.. – z których właściwie.. żółw zielony.. jest gatunkiem, którego mięso używane było do gotowania zup – istnieje od 1984 roku.. Produktów z żółwi nie spotyka się w sklepach od końca lat 80.. XX wieku.. Wiele gatunków żółwi morskich jest zagrożonych wyginięciem i są chronione konwencją.. CITES.. Zgodnie z prawem żydowskim żółwie są „nieczyste” i dlatego też tabu.. Zupę z żółwia zaczęto przyrządzać w XVIII w.. w Wielkiej Brytanii i szybko stała się egzotycznym specjałem bogatszej europejskiej.. burżuazji.. i symbolem wyższego statusu społecznego.. Jednak już od XVI w.. importowano i spożywano mięso żółwi w dużych ilościach.. Ponieważ żółwie morskie traktowano jako „ryby”, ich spożywanie było dopuszczalne podczas postu.. Do dzisiaj ich mięso jest potrawą postną w Ameryce Południowej.. Według.. WWF.. , tylko w Meksyku w okresie przed wielkanocnym zjada się około 10 tys.. żółwi pomimo istniejącego zakazu połowu.. [74].. Import żółwi morskich wzrósł w XIX w.. , co spowodowało, że już wtedy ich populacje zaczęły się zmniejszać.. To przyczyniło się z drugiej strony do ekskluzywności potrawy.. W okresie powojennym zupa z żółwi w puszkach była w.. RFN.. poszukiwanym produktem, który kupowany był także przez.. klasę średnią.. W latach 70.. , wraz z pojawieniem się ruchu ekologicznego, spożywanie żółwi zaczęto krytykować.. [75].. Pomimo tego, kraje Europy zachodniej były znaczącymi.. importerami.. mięsa żółwi i przypuszczalnie tylko małe grupy ich społeczeństw zaprzestałyby spożywania tego mięsa bez wejścia w życie zakazu prawnego.. Sprawianie żółwia na targu w.. Hanoi.. Wietnam.. W Ameryce Południowej i Azji spożywa się nadal różne gatunki.. żółwi lądowych.. jak i morskich.. W Chinach przerabia się żółwie na różnorakie produkty i lekarstwa, mające pomagać przy problemach z.. potencją.. Według nieoficjalnych danych spożywa się tam rocznie około 20 milionów sztuk żółwi.. [76].. bóbr.. jest objęty ochroną gatunkową i znikł z książek kucharskich jeszcze wcześniej niż żółw.. W wielu miejscach gatunek ten wymarł już w XIX w.. Ze względu na łuskowaty ogon bóbr był, podobnie jak żółwie morskie, traktowany w.. jak „ryba” i dlatego spożywany podczas postu, również w Polsce.. [77].. Przede wszystkim jego ogon był ceniony jako przysmak.. [78].. Wcześniej również zjadano w Europie.. wiewiórki.. Dziś chroni je prawo ochrony gatunkowej, ale jeszcze w niemieckojęzycznych książkach kucharskich z lat 50.. chwalono mięso wiewiórek jako delikatne i cieszące się dużą popularnością, szczególnie jako.. ragoût.. [79].. W marcu 2006 media angielskie przytaczały wypowiedź lorda Inglewooda, chcącego spopularyzować wśród brytyjskich uczniów spożywanie amerykańskich.. wiewiórek szarych.. Sciurus carolinensis.. ), które po sprowadzeniu na.. Wyspy Brytyjskie.. wypierają tam europejską wiewiórkę pospolitą.. [80].. W styczniu 2007 w amerykańskim stanie.. New Jersey.. ostrzegano natomiast oficjalnie przed spożywaniem wiewiórek występujących w pobliżu.. wysypisk odpadów.. ze względu na ich skażenie.. ołowiem.. Szczególnie.. Indianie Gór Ramapough.. cenią ich mięso.. [81].. Świeże jagnięce nerki.. Mózg świni.. Po uboju zwierząt użytkowych tradycyjnie przetwarzano wszystkie części zwierzęcia, które można wykorzystać na produkty spożywcze, i to nie tylko w biedniejszych gospodarstwach.. Z czasem jednak książki kucharskie zaczęły zawierać coraz mniej przepisów na potrawy z organów wewnętrznych, a potrawy z nich spotykano rzadziej na stołach.. Stephen Mennell zauważył, że.. największą niechęć odczuwają konsumenci nie wobec ogólnego spożywania mięsa, lecz wobec pewnych jadalnych organów zwierzęcych określanych jako.. wnętrzności.. [82].. Wnętrzności są zatem przykładem unikania potraw, aczkolwiek głębokość niechęci do nich jest odmienna w różnych krajach i regionach.. Wzrastająca niechęć do produktów z organów wewnętrznych nie dotyczy wszystkich organów w tym samym stopniu.. Poza tym organ zdecydowanie odrzucany przez większość jako potrawa może być przysmakiem mniejszych grup społeczeństwa, jak np.. trzustka.. cielęca.. [83].. Zdaniem Stephena Menella.. psychologowie społeczni mogliby prawdopodobnie stworzyć.. skalę Guttmana.. nastawień do spożywania wnętrzności z wzrastającą niechęcią od wątróbek, poprzez nerki, języki, trzustki, mózgi, kiszki, aż do jąder i oczu.. W skali tej Amerykanie osiągnęliby najwyższy stopień, Anglicy miejsce pośrodku, a Francuzi najniższy stopień obrzydzenia.. [84].. W Polsce nieprzerwaną popularnością cieszy się tradycyjna potrawa.. flaki.. , nadal chętnie spożywa się wątróbki wieprzowe i drobiowe, ozorki wołowe i żołądki kurze, które stanowią składniki potraw w licznych przepisach prezentowanych np.. na stronach internetowych.. Mniej popularne, choć również jadane, są nerki i móżdżek cielęcy, nie ma natomiast tradycji sporządzania potraw z jąder i oczu.. Mleko jest dla większości ludzi ciężkostrawne.. mleko.. produkty mleczne.. są cenionym pożywieniem w Europie i w Stanach Zjednoczonych, wielu ludzi w innych kręgach kulturowych odrzuca albo unika ich spożywania.. Unikanie to nie ma związku ze.. smakiem.. mleka, lecz z faktem, że wraz z wiekiem spada aktywność.. enzymu.. zwanego.. laktazą.. , który jest człowiekowi potrzebny, aby przetrawić cukier mleczny –.. laktozę.. Niemowlęta.. dysponują jeszcze tym enzymem, aby móc trawić mleko matki.. Ale zwykle produkcja tego enzymu po osiągnięciu wieku lat 3 zaczyna się zmniejszać.. Tolerancja laktozy zawartej w mleku jest zatem nie normą, a genetycznym odchyleniem od niej.. [85].. Przy niedoborze tego enzymu laktoza w.. jelicie grubym.. fermentuje, co powoduje bóle brzucha,.. wzdęcia.. biegunkę.. , przy czym stopień dolegliwości zależy od ilości spożytego mleka.. W przypadku wielu społeczeństw niespożywanie mleka nie jest związane z tabu, lecz jest przykładem unikania pożywienia z powodów fizjologicznych.. Naukowcy tłumaczą utrzymywanie się obecności laktazy u dorosłych ewolucją.. Chów bydła jako zwierząt użytkowych wprowadzono dopiero ok.. 8-6 tys.. lat.. najprawdopodobniej na Bliskim Wschodzie, skąd jego.. domestykacja.. rozprzestrzeniła się stopniowo na cały świat.. Dopiero od tego momentu mleko i produkty mleczne stały się pożywieniem człowieka.. Pasterze i hodowcy bydła byli dzięki genetycznej.. mutacji.. w stanie odżywiać się mlekiem i jego produktami, co przyczyniło się do tego, że byli według teorii ewolucji zdolniejszymi do pozostania przy życiu i rozmnażania się.. Zdolność ta mogłaby mieć duże znaczenie w regionach, gdzie dla zdrowia własna produkcja.. witaminy D.. przez ciało człowieka nie wystarcza ze względu na niskie nasłonecznienie.. Grupy etniczne, którym dzisiaj mleko nie szkodzi, są potomkami tych plemion pasterskich.. W wielu regionach świata chów bydła nie odgrywał aż do najnowszej historii żadnej roli i tam człowiek nie potrzebował laktazy.. [86].. Chińczycy uważają.. Camembert.. za „spleśniałe” mleko.. W przeciwieństwie do Chińczyków większość.. Hindusów.. potrafi przetrawić mleko.. W Indiach chów bydła ma tradycyjnie duże znaczenie, w Chinach to dość młoda dziedzina rolnictwa.. Harris wyjaśnia różnice rozwojowe tym, że w chińskim rolnictwie, opartym na nawadnianiu i budowaniu tarasów, nie było miejsca na zwierzęta pociągowe przez co chów bydła był bezsensowny.. Świń natomiast, które Chińczycy hodują od tysiącleci, nie można doić.. wapń.. zawarty jest również w warzywach liściastych jak sałata czy.. szpinak.. , nie było zapotrzebowania na mleko jako źródło wapnia.. [87].. Pomimo tego w czasach najnowszych w Chinach rozwinęła się gospodarka mleczna.. Po powstaniu republiki ludowej w 1949 w Chinach trzymano 120 tys.. krów dojnych, a roczna wydajność wynosiła 250 tys.. t.. Wcześniej mleko traktowano jako środek zdrowotny mający ogólnie krzepić chorych.. [88].. Od kilku lat rządy Chin propagują jednak konsumpcję mleka jako artykułu spożywczego.. W 2004 chowano już ok.. 10 mln krów produkujących 22 mln litrów mleka.. Przeciętne roczne spożycie mleka na głowę wynosiło 12 litrów, przy czym w miastach 25, a w.. Pekinie.. 47.. Ok.. 200 mln Chińczyków (z 1,3 mld ogółu) pije mleko przynajmniej w małych ilościach.. Ser.. natomiast nadal uważany jest za „zepsute mleko” i nienadający się do jedzenia.. [89].. Tabela zawiera wyniki reprezentatywnej ankiety przeprowadzonej w 1992 na temat nastawienia wobec różnych zwierząt jako źródła pożywienia (dane w procentach; nie uwzględniono głosów respondentów niezdecydowanych).. [90].. Zwierzę/mięso.. Australia.. Anglia.. USA.. Japonia.. Norwegia.. Jeleń.. Odrzuca.. 49,7.. 62,6.. 35,7.. 61,3.. 23,9.. 39,2.. Akceptuje.. 27,5.. 17,6.. 40,2.. 17,2.. 51,5.. 38,2.. 72,3.. 84,9.. 60,2.. 52,2.. 51,4.. 80,6.. 13,4.. 4,4.. 23,1.. 26,3.. 27,1.. 10,0.. Kangur.. 47,7.. 80,9.. 64,1.. 67,7.. 55,2.. 79,6.. 28,2.. 6,8.. 15,9.. 13,2.. 12,9.. 7,5.. Baranina.. 9,8.. 16,1.. 29,0.. 33,0.. 7,2.. 30,9.. 66,6.. 45,3.. 40,1.. 45,2.. Homar.. 16,6.. 48,2.. 21,2.. 10,4.. 13,3.. 63,9.. 49,9.. 30,4.. 57,1.. 68,6.. 67,5.. Foka.. 89,0.. 91,1.. 86,6.. 65,6.. 44,2.. 87,8.. 5,2.. 2,9.. 6,3.. 14,4.. 31,7.. Wieloryb.. 93,1.. 92,8.. 79,1.. 40,7.. 38,5.. 87,7.. 2,0.. 2,3.. 8,5.. 32,5.. 37,4.. 6,7.. Dzikie ptaki.. 48,8.. 44,7.. 78,1.. 42,2.. 32,2.. 24,1.. 30,6.. 10,7.. 31,1.. 34,1.. Kanibalizm u.. Tupinambá.. , ilustracja w reportażu z podróży Hansa Stadena z 1557.. Kanibalizm w.. Wielkim Księstwie Litewskim.. Rosji.. 1571.. , wywołany morowym powietrzem i spustoszeniami.. wojny litewsko-rosyjskiej 1558-1570.. , grafika niemiecka z XVI wieku.. W dzisiejszych czasach.. kanibalizm.. prawie we wszystkich kulturach uważany jest za absolutne tabu.. Jest ono często spostrzegane jako miara dla stopnia cywilizacji.. Społecznej akceptacji spożycia mięsa ludzkiego można oczekiwać tylko w sytuacji wyjątkowych katastrof, np.. u rozbitków morskich lub lotniczych.. [91].. Harris ogranicza tabu dotyczące kanibalizmu do.. społecznie sankcjonowanego spożywania mięsa ludzkiego przy jednoczesnej obecności innych produktów spożywczych.. [92].. Antropolodzy i etnolodzy rozróżniają ogólnie cztery rodzaje kanibalizmu:.. tak zwany.. kanibalizm świecki.. , w którym mięso ludzkie traktuje się jako produkt spożywczy;.. kanibalizm antysocjalny.. , nazywany również.. kanibalizmem wojennym.. , w którym spożywa się jeńców wojennych;.. kanibalizm sądowniczy.. , w którym skazani są zjadani (często przez swoją wspólnotę) za karę;.. kanibalizm rytualny.. jako część kultu religijnego.. [93].. Kanibalizmem jako.. zaburzeniem psychicznym.. zajmuje się.. psychologia.. Do kanibalizmu rytualnego zalicza się np.. rytuały pogrzebowe, w których Indianie z basenu.. Amazonki.. spożywali popiół zmarłych.. Podłożem była tu wiara, że duch zmarłych w ten sposób nie zaginie i zostanie w ciele krewnych.. U plemienia.. Fore.. z Nowej Gwinei pochowani byli odkopywani po krótkim czasie przez kobiety i przez nie zjadani.. Praktyki te powstały, według Harrisa, dopiero w latach 20.. W latach 50.. przede wszystkim kobiety tego plemienia zaczęły chorować na nieznaną wówczas chorobę.. kuru.. , która najprawdopodobniej została wywołana przez spożywanie zakażonych ludzkich mózgów.. Harris tłumaczy powstanie kanibalizmu u Fore tym, że kobiety i dzieci plemienia otrzymywały znacznie mniej racji mięsa z większych zwierząt niż mężczyźni i były przez to zmuszone do odżywiania się roślinami, żabami i owadami.. Stąd cierpiały na niedobór białka, a kanibalizm był dla nich rozwiązaniem problemu.. [94].. Harris wychodzi z założenia, że w większości kultur mięso ludzkie spożywano tylko w związku z kanibalizmem wojennym.. Uważano, że zjadanie jeńców wojennych miało więcej sensu niż utrzymywanie ich jako.. Tupinamba.. Huroni.. Irokezi.. nie prowadzili wojen po to, aby zdobyć mięso ludzkie.. Mięso ludzkie było łupem pobocznym ich wypraw wojennych.. […] Ich postępowanie było rozsądne z perspektywy praktycznego odżywiania się, inaczej nie skorzystaliby z pierwszorzędnego źródła białka zwierzęcego.. [95].. Jego zdaniem tabuizacji kanibalizmu nie wprowadzono ze względów etycznych, lecz po przeciwstawieniu kosztów i zysków.. Większe społeczeństwa, zorganizowane państwowo, mają inne interesy niż małe wspólnoty: potrzebują więcej rąk do pracy i.. podatników.. Poza tym zaczęto trzymać coraz częściej.. zwierzęta użytkowe.. Stąd Harris wnioskuje,.. […] że mięso ludzkie przestano uważać za nadające się do jedzenia w zasadzie z tego samego powodu co wołowinę w przypadku braminów i psie mięso w przypadku Amerykanów: bilans między kosztami a pożytkiem był niekorzystny.. [96].. Rycina z „Codexu Florentino” (ok.. 1570) przedstawiająca ofiarowanie ludzi u Azteków.. Azteków.. wydaje się nie pasować do teorii Harrisa, gdyż naród ten nie zrezygnował ze spożywania mięsa ludzkiego po powstaniu państwowości azteckiej.. Masowe ofiarowywanie ludzi było ich kultem.. ofiarnym.. i to na większą skalę.. Tę trwającą stulecia praktykę potwierdzają duże ilości znalezionych kości i kopce z czaszek, które opisał po raz pierwszy.. Hernán Cortés.. podczas swojej wyprawy w.. 1519.. Rytuały ofiarne odbywały się w.. Tenochtitlán.. na najwyższej platformie.. piramidy.. w dzielnicy.. świątyń.. Tam kilku kapłanów wycinało ofierze serce, które było poświęcone jednemu z bóstw.. Głowy odcinano i używano do budowy kopców.. Pozostałe części ciała zwracano właścicielowi, który wziął jeńca do niewoli podczas wyprawy wojennej.. Zwłoki.. zjadano następnie podczas uczt.. Roczne liczby ofiar szacuje się w granicach od 15 tys.. do 250 tys.. ludzi, a ofiarami byli zarówno mężczyźni jak i kobiety, rzadziej dzieci.. [97].. Fakt, że Aztekowie zjadali potencjalnych niewolników i podatników, Harris tłumaczy tym, że Aztekowie nie prowadzili chowu bydła.. Ich jedynymi zwierzętami użytkowymi były psy i.. indyki.. , co jego zdaniem, nie wystarczało wyższym klasom jako źródło mięsa.. Pomimo tego Harris nie zgadza się z tezą Michaela Harnera, opisującą kanibalizm u Azteków jako skutek braku zwierząt użytkowych – problem, który miał być rozwiązany przez.. zaopatrzenie się w mięso w aztecki sposób.. Dla Harrisa koszty wypraw byłyby wyższe niż ich zysk.. [98].. Niedostatek mięsa zwierzęcego niekoniecznie zmuszał Azteków do spożywania ludzkiego mięsa.. On po prostu […] niwelował korzyści polityczne z ewentualnego zaprzestania kanibalizmu.. [99].. Harris określa aztecki kanibalizm jako.. wojenny.. , Harner natomiast jako.. świecki.. W kontekście religijnego kultu można go opisać również jako.. rytualny.. Harris nie wspomina o tym, że w centrum kultu Azteków znajdowało się.. To według.. mitu.. powstało z mięsa i krwi.. bóstw.. , które poświęciły się dla człowieka.. Poza tym życie w.. zaświatach.. uważano za ważniejsze niż ziemski byt.. W wierze Azteków zapewniony wstęp do.. raju.. miały ofiary kultowe i wojownicy, którzy zginęli podczas walki.. Oba rodzaje śmierci znajdowały się na najwyższym, 13.. stopniu w skali „kwalifikacji” do raju.. Aby zapewnić dalszy bieg Słońca, musiała być regularnie ofiarowywana krew ludzi, tak jak bogowie ofiarowali się dla jego biegu wcześniej, zapewniając tym samym egzystencję świata.. [100].. Wiary tej Aztekowie nie odrzucili nawet po stworzeniu rozwiniętego systemu instytucji państwowych i tym samym kontynuowali praktyki kanibalistyczne.. Rolf Degen: Nicht nur Verdorbenes macht Angst.. niem.. Tabula.. [dostęp 17.. 01.. 2008].. Fessler, Daniel M.. T.. /Carlos David Navarrete.. Meat Is Good to Taboo: Dietary Proscriptions as a Product of the Interaction of Psychological Mechanisms and Social Processes.. „Journal of Cognition and Culture”.. DOI.. :.. 1163/156853703321598563.. 1, Volume 3, s.. 1-40, s.. 4, 2003.. Monika Setzwein:.. Zur Soziologie des Essens.. , s.. 109 f, (de).. ↑.. 4,0.. 4,1.. Eva Barlösius:.. Soziologie des Essens.. 104, (de).. Prawo ochrony krów przed zabijaniem w indyjskich krajach związkowych.. The central fact of Hinduism is cow protection.. Cow protection to me is one of the most wonderful phenomena in human evolution.. ) Cow protection is the gift of Hinduism to the world.. And Hinduism will live so long as there are Hindus to protect the cow.. (cytacja Gandiego).. Nicolai Schirawski:.. Sehr verehrte Kuh.. , z:.. M.. Magazin.. , 09/2002,.. Marvin Harris:.. Good to eat.. Riddles of Food and Culture.. 61.. Ram Puniyani:.. Beef Eating: Strangulating History.. The Hindu.. , 2003,.. Wywiad z indyjskim historykiem D.. N.. Jha.. Renate Syed:.. Das heilige Essen – Das Heilige essen.. Religiöse Aspekte des Speiseverhaltens im Hinduismus.. , z: Perry Schmidt-Leukel (wyd.. ):.. Die Religionen und das Essen.. , Kreuzlingen 2000, s.. 131 i d.. , (de).. Renate Syed, s.. 135, (de).. Wohlgeschmack und Widerwillen.. 48 i n.. Marvin Harris,.. 53.. 60 i n.. Biblia Tysiąclecia.. , edycja online,.. pol.. Koran 2,173.. 40-43.. Peter Heine:.. Nahrung und Nahrungstabus im Islam.. , w: Perry Schmidt-Leukel (wyd.. 90, (de).. 46 i n.. 82 i n.. 102, (de).. 103 f, (de).. Peter Heine, s.. 91, (de).. Strona organizacji ekologicznej.. Vivy, akcji dla zwierząt.. , [30.. 09.. 07],.. Angielski artykuł Wikipedii.. Horse meat.. 89 i n.. Między innymi wymieniłeś również, że niektórzy jedli dzikie konie i jeszcze więcej z nich jadło oswojone konie.. W żadnym wypadku, święty bracie, nie możesz pozwolić na to, aby coś podobnego się powtórzyło.. ) Ponieważ zachowanie takie jest nieczyste i nie do zniesienia.. Cytacja według Marvina Harrisa:.. 98.. 98 i n.. 105 i n.. Niels Kayser Nielsen:.. Food, Hunting, and Taboo.. 66,.. Alois Payer:.. Die jüdischen Speisegesetze.. Manfred Goetz:.. Schächten von Opfer- und Nutztieren.. Erhard Oeser (2004):.. Hund und Mensch: die Geschichte einer Beziehung.. , Darmstadt, s.. 143 i d.. John Feffer:.. The Politics of Dog.. , 2002,.. Markus Rohner:.. Nicht nur Asiaten lieben Hundefleisch.. Artykuł o spożywaniu psiego mięsa w Szwajcarii.. Radiostacja MDR:.. Prinz Henrik isst gern Hundefleisch.. Artykuł z gazety.. Die ZEIT.. o spożywaniu psiego mięsa w Korei.. 193.. 194.. Zobacz Feffer, J.. (2002):.. , (en), oraz.. Artykuł z.. o spożywaniu psiego mięsa w Korei Południowej.. Wiadomość agencji.. Xinhua.. W Chinach zamknięto restaurację serwującą kocie mięso.. , z dnia 06.. 07.. 2006, na stronie internetowej Serwisu Informacyjnego Branży Turystycznej, [10.. 10.. 2007],.. Artykuł o spożywaniu psiego mięsa w Korei Północnej.. w portalu.. The moderate voice.. , [12.. Die Zeit.. Reportaż radiostacji.. NDR.. o spożywaniu psiego mięsa w Chinach z 2002 roku.. Raport z badań.. naukowców z uniwersytetu w.. Giessen.. , [10.. Dariusz Kortko, Tomasz Tosza:.. Co to za mięso? Psina.. Gazeta Wyborcza.. z dnia 27.. 1995, pl.. Wiadomość.. na stronie internetowej.. Wirtualnej Polski.. Makabra w Iłży: w schronisku wytapiali tłuszcz z psów.. Oeconomische Encyclopädie.. Krünitza, hasło.. Hund.. , (de).. Gertrud Blaschitz:.. Der Mensch und seine Beziehung zu seinen Haustieren Hund und Katze.. Uwe Spiekermann przypomina, że.. przeliczając oficjalne liczby ubić w ilość uzyskanego mięsa, przed I wojną światową w Niemczech pozyskiwano 84 t mięsa psiego rocznie, a w okresie 1920-1924 nawet 115 t rocznie – przy wielokrotnie większej liczbie ubić nielegalnych.. , w: Uwe Spiekermann (2002):.. Das Andere verdauen.. Begegnungen von Ernährungskulturen.. , w: U.. Spiekermann (wyd.. Ernährung in Grenzsituationen.. , Berlin, s.. 92-93, (de).. U.. Spiekermann:.. 94, (de).. Lothar Penning (1984):.. Kulturgeschichtliche und sozialwissenschaftliche Aspekte des Ekels.. 80, (de).. Zobacz Stephen Mennell:.. Die Kultivierung des Appetits.. 386 i d.. Hans-Werner Prahl/Monika Setzwein (1999):.. Soziologie der Ernährung.. 97, (de).. 57,0.. 57,2.. 57,3.. 57,4.. Insekten essen – Ekel oder Genuss?.. , [dostęp w 2003.. Aktualny stan prawny.. na stronie Głównego Inspektoratu Sanitarnego, [04.. 172-173.. 167.. 185.. 186-187.. 182-183.. 137-138, (de).. Z jadalnych roślin z rodziny.. bobowatych.. starożytni.. Grecy.. znali wyłącznie bób.. Punks, B.. (2006):.. Vegetarismus.. Religiöse und politische Dimensionen eines Ernährungsstils.. 22 i d.. ,.. Name=„dye”.. James Dye:.. Explaining Pythagorean Abstinence from Beans.. Antypapież Hipolit.. Odparcie wszelkich herezji.. , księga 1.. , rozdz.. 2, (pl).. 69,0.. 69,1.. 69,2.. Pythagoras and the Bean.. W celu wspierania marketingu rolnego, wzrostu spożycia i promocji produktów rolno-spożywczych Ustawa z dnia 22 maja 2009 r.. o funduszach promocji produktów rolno-spożywczych (.. Dz.. z 2009 r.. Nr 97, poz.. 799.. ) utworzyła Fundusz Promocji Mięsa Końskiego.. 79, (de).. Klaus Eder (1988):.. Die Vergesellschaftung der Natur.. , Frankfurt/M.. , s.. 111, (de).. 73,0.. 73,1.. 73,2.. Friedemann Schmoll:.. Der Mensch ist, was er nicht isst.. , w:.. Science Lunch.. , październik 2004,.. Informacja organizacji.. , 2006,.. Artykuł z miesięcznika.. mare.. Pro Wildlife.. Opis historii bobra w Polsce.. na stronie.. Przyrody Polskiej.. , [Dostęp 30.. Muzeum w Hidden: bóbr.. Andreas Grossweiler:.. Hirnpudding und Eichhörnchenpfeffer.. Artykuł na stronie internetowej.. BBC.. Jamie „must back squirrel-eating”.. ABC News.. N.. J.. Warns: Don’t Eat Squirrel Near Dump.. , [dostęp 30.. Stephen Mennell:.. Geschichte des Essens vom Mittelalter bis heute.. 392, (de).. Courtine, Robert J (1998, 2003 poprawiona edycja):.. The Concise Larousse Gastronomique (Larousse).. , London.. ISBN 0-600-60863-8.. , (en).. Stephen Mennell, s.. 392, (en).. 85,0.. 85,1.. Planet Wissen.. o trudności spożycia mleka.. 146.. 159 i d.. 88,0.. 88,1.. 88,2.. China today.. Der heiß umkämpfte Markt für Milchprodukte.. (2005),.. Artykuł gazety.. Süddeutsche Zeitung.. Źródło:.. Fukuzo Nagasaki:.. Pro- and Anti-Whaling Attitudes as Revealed in Public Opinion Polls.. , (tabela 11).. Opis katastrofy lotniczej.. w Andach z roku 1972, którą ocaleni przeżyli dzięki kanibalizmowi,.. 216.. Susanne Wetzel:.. Kannibalismus.. 220 i d.. 235.. 241.. 247 i d.. 254.. 256.. Informacje o kulturze Azteków.. Eva Barlösius.. , Juventa, Monachium 1999,.. ISBN 3-7799-1464-6.. Czystość i zmaza.. , PIW, Warszawa 2007,.. ISBN 978-83-06-03048-8.. Zagadki kultury.. PIW, Warszawa 1985,.. ISBN 83-06-01147-3.. Die Rätsel der Nahrungstabus.. (angielski tytuł oryginalny:.. 1985.. ), Klett-Cotta, Stuttgart 1988,.. ISBN 3-608-93123-6.. Dwijendra Narayan Jha:.. The Myth of the Holy Cow.. , Verso Books, London 2002,.. ISBN 1-85984-676-9.. All Manners of Food.. ), Athenäum, Frankfurt/Main 1988.. ISBN 3-610-08509-6.. Perry Schmidt-Leukel (wyd.. , Hugendubel, Kreuzlingen 2000,.. ISBN 3-7205-2115-X.. Tabu, Verbot, Meidung.. , Leske + Budrich, Opladen 1997,.. ISBN 3-8100-1797-3.. Simoons:.. Eat Not This Flesh.. Food Avoidances from Prehistory to the Present.. , Wisconsin Press, Madison 1994 (wydanie 2.. ),.. ISBN 0-299-14254-X.. Sabine Wilke:.. Die verspeiste Esskultur.. Nahrung und Nahrungstabus.. , Tectum Verlag, Marburg 2005,.. ISBN 3-8288-8789-9.. Rolf Degen:.. Nicht nur Verdorbenes macht Angst.. w:.. SVE, Bern 2005, luty.. Daniel M.. T.. Fessler, Carlos David Navarrete:.. Meat is Good to Taboo.. Journal of Cognition and Culture.. , Brill, Leiden 2003 (pdf).. ISSN.. 1567-7095.. , München 2002, wrzesień.. 0176-4152.. Beef Eating, Strangulating History.. , Madras 2003.. Alexander Rabl:.. Tabuzone Teller.. A La Cart.. Gourmet-Magazin.. , D+R Verlag, Wien 2006.. php?title=Tabu_pokarmowe oldid=40327408.. Dobre artykuły.. Odżywianie.. Socjologia kultury.. Etnologia i antropologia kulturowa.. Wyróżnione artykuły.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2010-07.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2010-03.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 00:53, 3 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Tabu_pokarmowe
    Open archive

  • Title: Poliandria w Tybecie – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Poliandria w Tybecie.. Tybetanka.. – córki z rodzin, w których nie było synów, tradycyjnie posiadały szerokie uprawnienia, w tym prawo zawierania.. matrylokalnego.. małżeństwa.. poligynicznego.. – analogicznie do.. patrylokalnych.. małżeństw.. poliandrycznych.. , zawieranych przez braci z jedną kobietą, rzadziej ojca z udziałem synów; w gestii kobiety leży utrzymywanie seksualnej równowagi w poliandrycznym małżeństwie, za co jest darzona szacunkiem i poważana.. Poliandria.. w Tybecie.. tybetańska.. tradycja.. kilku mężczyzn z jedną kobietą, zwykle w formie związku pomiędzy.. braćmi.. i wspólną.. żoną.. (tzw.. poliandria braterska.. ) albo jako małżeństwo między.. ojcem.. synami.. , a jego następną żoną (tzw.. poliandria dwupokoleniowa.. Rzadziej występujący wariant w formie wspólnego związku małżeńskiego pomiędzy braćmi i dwiema kobietami jest nazywany.. poligynandrią.. Wstęp.. Przyczyny poliandrii.. Warstwy społeczne i struktura rodzinna.. Tre-ba.. Abo.. Du-jung.. Mi-bo.. Poliandria braterska.. Poligynia siostrzana.. Poligamia dwupokoleniowa.. Bibliografia źródłowa.. W wyniku aktywnych represji ze strony.. chińskiego.. rządu wobec przejawów kultury tybetańskiej, w tym poliandrii, praktyka ta została oficjalnie uznana za zjawisko marginalne, obecnie jednak odradza się za sprawą nowych czynników społeczno-gospodarczych i kulturowych.. Poliandria jest nadal rozpowszechniona u.. Tybetańczyków.. , którzy osiedlili się w.. Himalajach.. , poza granicami Chin oraz na obszarach, gdzie panują podobne warunki społeczno-ekonomiczne, np.. Nepalu.. , oraz wśród okolicznych ludów o podobnej kulturze.. Analogiczną, tradycyjną praktyką małżeńską w Tybecie i pobliskich krajach, jest.. poligynia.. , czyli zawieranie małżeństwa przez matkę i jej.. córki.. ze wspólnym.. mężem.. poligynia dwupokoleniowa.. ) lub zawieranie małżeństwa przez siostry ze wspólnym mężem (.. poligynia siostrzana.. Panujący uprzednio.. system feudalny.. zmuszał również do utrzymywania tradycyjnej.. endogamii.. we własnej.. klasie społecznej.. , a także wśród.. krewnych.. Po utracie niepodległości Tybetu na rzecz.. ChRL.. , reformy wprowadzone w latach.. 1959.. -.. 60.. , wyzwalające chłopów.. pańszczyźnianych.. oraz znoszące.. niewolnictwo.. , wpłynęły negatywnie na tradycyjny system małżeński: wcześniej podlegli chłopi klas.. du-jung.. mi-bo.. , jako pierwsi zaczęli masowo unikać małżeństw.. poligamicznych.. , które i tak pośród nich zdarzały się rzadziej niż.. , występując tylko w bogatszych rodzinach z powodów gospodarczych.. W związku z polityką.. kontroli urodzin.. władze chińskie zabroniły tradycyjnych małżeństw, wprowadzając nowe.. prawo rodzinne.. i delegalizując rozpowszechniony system wieloosobowego.. związku cywilnego.. , drastycznie zmieniając w ten sposób struktury społeczne Tybetu.. Tym niemniej, poliandria braterska stała się najpopularniejszą formą małżeństwa wśród bogatszych chłopów, szczególnie w latach bezpośrednio po zniesieniu.. maoizmu.. w chińskiej polityce gospodarczej.. Badania antropologiczne przeprowadzone do.. lat 70.. , które miały na celu wyjaśnienie zjawiska poliandrii w Tybecie, a szczególnie najczęściej spotykanej odmiany czyli.. poliandrii braterskiej.. , doprowadziły do wysunięcia różnych.. hipotez.. Do lat 70.. najczęściej spotykane w literaturze antropologicznej hipotezy to:.. Zaburzenie proporcji liczby kobiet w stosunku do mężczyzn jako rezultat domniemanej, nagminnej praktyki.. dzieciobójstwa żeńskich noworodków.. Wprowadzenie poliandrii zażegnało problem niedoboru kobiet, pozwalając na małżeństwa kilku spokrewnionych mężczyzn z jedną kobietą.. Potrzeba ograniczenia przyrostu naturalnego w każdym nowym pokoleniu, aby zapobiec.. przeludnieniu.. i pojawieniu się.. , podyktowana specyficznymi warunkami naturalnymi Tybetu związanymi z dużą wysokością.. n.. p.. m.. – ziemia uprawna jest skąpa i mało płodna, a klimat nie sprzyja uprawie, poza tym nie ma możliwości zwiększenia areału rolnego.. Poliandrię przyjęto w celu uchronienia się przed głodem.. 1971.. antropolog społeczny.. Melvyn Goldstein.. zakwestionował obydwa wyjaśnienia.. Według Goldsteina praktyka zabijania żeńskich noworodków nigdy nie zadomowiła się w Tybecie, zaś kobiety w tybetańskim społeczeństwie zawsze korzystały z wielu praw.. W literaturze tybetańskiej nie znaleziono informacji demograficznych, które popierałyby pierwszą hipotezę, np.. wzmianek o względnym niedoborze kobiet.. Podważył także drugą teorię, dowodząc, że poliandria występuje głównie w rodzinach posiadaczy ziemskich, a nie wśród najuboższych warstw społecznych, gdzie prawdopodobieństwo głodu jest najwyższe.. Melvyn Goldstein zaproponował wytłumaczenie praktykowania poliandrii.. uwarstwieniem społecznym.. Tybetu, albowiem struktury rodzinne i małżeńskie stanowiły ścisłe odzwierciedlenie miejscowej organizacji społecznej o wyraźnie zdefiniowanych klasach.. Ten fakt oraz lokalna geografia glebowa wykluczały pozyskanie nowej ziemi rolnej.. Potrzeba zachowania w posiadaniu ziemi, którą dana rodzina uprawiała od wielu pokoleń oraz konieczność osiągnięcia maksymalnej wydajności pracy poprzez zaangażowanie wszystkich mężczyzn w danej rodzinie, a także pracowników najemnych, w celu uzyskania nadmiaru bogactwa potrzebnego do wywiązania się z dziedzicznych zobowiązań podatkowych, uwarunkowały rozpowszechnienie poliandrii.. (nie dotyczyło.. mnichów.. zamieszkałych osobno w.. klasztorach.. Tradycyjna organizacja społeczna w Tybecie miała cechy.. feudalne.. - ziemie rolne należały do.. arystokratycznych.. rodzin, organizacji religijnych i władz centralnych.. Podział tych ziem był w gestii ich właścicieli.. Społeczeństwo tybetańskie dzieliło się na:.. ger-ba.. - arystokratycznych panów.. mi-ser.. - chłopów pańszczyźnianych.. Przynależność do tych klas była dziedziczna, również powiązania pomiędzy panami i chłopami były dziedziczne.. Chłopi byli dalej zróżnicowani na trzy klasy, mianowicie:.. tre-ba.. , których było najmniej, zajmowali uprzywilejowaną pozycję polityczną i gospodarczą wśród chłopów.. mieszkali w "zakładowych jednostkach rodzinnych" (.. corporate family units.. ) o określonych nazwach, które dziedzicznie były niezmienne od pokoleń.. oraz posiadali wielkie połacie ziemi, nadane im prawnie przez ich panów, które również podlegały prawu dziedziczenia z pokolenia na pokolenie.. W zamian musieli płacić.. podatki.. dosłownie znaczy "podatnik") i odbywali pańszczyznę w formie pracy ludzkiej i zwierzęcej.. Melvyn Goldstein przedstawił tę "zakładowość" następująco:.. Tre-ba zorganizowani byli w zakładowe jednostki rodzinne o określonych nazwach, którym nadano dziedzicznie duże połacie ziemi rolnej z ręki arystokratycznych panów.. Te jednostki rodzinne posiadały.. tytuł własności.. do swojej ziemi i o ile wywiązywały się ze swoich zobowiązań podatkowych, nie podlegały.. ewikcji.. Z drugiej strony, te jednostki rodzinne były związane ze swoją ziemią bez prawa odejścia.. A zobowiązania tre-ba wobec swojego pana (lub panów) były wielorakie i było ich dużo, w tym praca pańszczyźniana, ludzka i zwierzęca, jak i różnego rodzaju podatki w formie usług, dóbr i pieniędzy.. Podatek w formie pracy zwierzęcej był szczególnie uciążliwym, ponieważ wymagał od rodziny tre-ba utrzymywania w gotowości zwierząt jucznych i wierzchowych,.. , i bycia z nimi w pogotowiu do wykonania zadań komunikacyjnych, do miejsc odległych o nawet 15 mil, tam i z powrotem.. To zobowiązanie wymagało wielkich nadwyżek bogactwa (utrzymywanie  ...   równi, a ich "ojciec" był zobowiązany nie faworyzować żadnego z dzieci, nawet wiedząc, które począł.. Biologiczne.. ojcostwo.. nigdy nie było i nadal nie jest uważane w Tybecie za ważne.. Podobnie, dzieci musiały traktować wszystkich swoich.. stryjów.. jak ojców, unikając traktowania pokolenia starszego na zasadzie "tata/mama i wszyscy inni", nawet gdy wiedziały czyimi były potomkami.. Wyróżnienie najstarszego brata ma miejsce jedynie w formie grzecznościowego zwrotu związanego z przewodniczeniem rodzinie, lecz nie ma związku z rzeczywistym ojcostwem zwracającego się dziecka.. Rozwód.. ze strony jednego z braci nie stanowił problemu.. Bracia niezadowoleni z małżeństwa poliandrycznego mogli swobodnie opuścić domostwo.. Małżeństwa poliandryczne cechowały napięcia i konflikty na różnym tle, np.. kwestionowanie autorytetu najstarszego brata przez młodszego, faworytyzm seksualny ze strony żony - szczególnie w przypadku dużych różnic wiekowych pomiędzy braćmi.. Gdy dochodziło do rozpadu domostw oraz dzielenia mienia i dzieci, wtedy córki zazwyczaj pozostawały z matką, podczas gdy zamężne kobiety z dziećmi prawie nigdy nie opuszczały domostw, zaś owdowiałe kobiety z dziećmi zawsze powracały do domostwa, w którym się urodziły.. Poliandria braterska jest obecnie najpopularniejszą formą małżeństwa na tybetańskiej wsi, ze względu na korzyści ekonomiczne.. W innym uwarunkowaniach społeczno-ekonomicznych, np.. na uchodźstwie w zurbanizowanych Indiach bez konieczności unikania podziału ziemi, poliandria zanika na rzecz monogamii.. Poligynia siostrzana to rodzaj małżeństwa analogiczny do poliandrii braterskiej, choć spotykany w Tybecie znacznie rzadziej.. Siostrzane małżeństwa poligyniczne stanowią preferowany wybór w rodzinie, w której na świat przyszły wyłącznie córki.. Wg tradycyjnych zasad spadkowych posiadanie uprawnień do ziemi stanowiło domenę mężczyzn.. W wyjątkowych sytuacjach, gdy brakowało męskich potomków, prawa do ziemi zakładowej (obecnie rodzinnej) przechodziły na córki.. Siostry wspólnie zawierają związek małżeński z panem młodym, aby w konsekwencji utrzymać ziemię w stanie niepodzielonym.. Pan młody wprowadza się do domu sióstr na zasadzie.. matrylokalności.. , stając się uprawnionym członkiem ich rodziny.. W przypadku zwyczajowej zasady.. patrylokalności.. , która także przeważa w Tybecie - panny młode wprowadzają się do domu rodziny męża (mężów).. Dwupokoleniowa.. poligamia.. opiera się na zasadzie jednego, wspólnego małżeństwa, a jej celem jest uniknięcie podziału ziemi rodzinnej.. Istnieją dwie formy poligamii dwupokoleniowej:.. poliandria.. Poliandria dwupokoleniowa może mieć miejsce w rodzinie, w której umarła matka, zanim syn zdążył się ożenić, jeżeli.. wdowiec.. ożeni się ponownie, przy czym ojciec i syn zaangażują się we współmałżeństwo z jedną kobietą, zamiast utworzenia dwóch spowinowaconych rodzin (osobnych małżeństw), co pozwala zachować niepodzieloną jednostkę ziemi.. Analogicznie, o poligynii dwupokoleniowej mówi się, gdy kobieta nie posiadająca syna owdowieje i zawrze poligyniczny związek małżeński z udziałem córki, co również prowadzi do zachowania niepodzielonej jednostki ziemi.. Jiao, Ben.. 2001.. Socio-economic and Cultural Factors Underlying the Contemporary Revival of Fraternal Polyandry in Tibet.. (Czynniki społeczno-gospodarcze i kulturowe cechujące współczesne odrodzenie się poliandrii braterskiej w Tybecie), PhD dissertation (praca doktorska), Department of Anthropology,.. Case Western Reserve University.. Cleveland.. , str.. 198.. Link sprawdzony 2008-02-17.. 2,1.. str 4-5.. str.. (ang.. "Similarly, a form of polyandry called polygynandry in which two or more brothers marry two wifes is occasionally practiced.. ".. xi.. Levine, Nancy E.. 1988.. The Dynamics of Polyandry: Kinship, Domesticity and Population on the Tibetan Border.. Chicago.. : wydawnictwo.. University of Chicago Press.. 309 stron.. ISBN 0-226475697.. 171.. 162.. xii.. str 53-54.. str 94.. Goldstein:.. Stratification, Polyandry, and Family Structure in Central Tibet (str.. 66).. Cytat: Tre-ba were organized into named corporate family units which hereditarily held sizable amounts of agricultural land from their lord.. These family units held written title to their land and could not be evicted so long as they fulfilled specified obligations.. On the other hand, however, they were tied to their land and were unable unilaterally and permanently to leave it.. The tre-ba obligations to their lord (or lords) were very extensive, including wideranging corvée services in the form of human and animal labor as well as a variety of taxes in kind and money.. The animal labor tax was particularly burdensome because it required the tre-ba families to maintain carrying and riding animals, such as donkeys and horses, and be prepared at any time to accompany their animals to the next communication station about 15 miles away and back.. This obligation required substantial surplus wealth (for maintaining these animals and the people who looked after them) and was a tax obligation only for the tre-ba status.. The tre-ba, therefore, hereditarily held considerable amounts of land but reciprocally had heavy tax responsibilities.. 11,0.. 11,1.. Goldstein, Melvyn C.. "Stratification, Polyandry, and Family Structure in Central Tibet".. Southwestern Journal of Anthropology.. , 27(1): 64-74, str.. 66.. 68.. 13,0.. 13,1.. 1987.. "When Brothers Share a Wife".. Natural History.. , 96(3):109-112, str.. 110.. Link sprawdzony 2008-02-18.. 14,0.. 14,1.. 67.. 69.. 16,0.. 70-71.. str 95.. 72.. 25.. 20,0.. 20,1.. 109.. , Silk, Joan.. 1997.. "Why Polyandry Fails: Sources of Instability in Polyandrous Marriages".. Current Anthropology.. , 38(3): 375–398, str.. 386.. (czerwiec 1997).. 73.. (Czynniki społeczno-gospodarcze i kulturowe cechujące współczesne odrodzenie się poliandrii braterskiej w Tybecie).. PhD dissertation (praca doktorska), Department of Anthropology,.. , 27(1): 64-74.. , 96(3):109-112.. Childs, Geoff.. 2003.. "Polyandry and population growth in a Historical Tibetan Society".. History of the Family.. , 8:423–444.. Link sprawdzony 2008-02-07.. 1976.. "Fraternal Polyandry and Fertility".. Human Ecology.. , 4(2): 223–233.. , 38(3): 375–398.. Crook, John H.. Crook, Stamati.. 1994.. "Explaining Tibetan polyandry: Socio-cultural, Demographic, and Biological Perspectives".. Rozdział zawarty w: Crook, John H.. Osmaston, Henry A.. (Redaktorzy),.. Himayalan Buddhist Villages: Environment, Resources, Society and Religious Life in Zangskar, Ladakh.. (str.. 735–786),.. Bristol.. Wielka Brytania.. University of Bristol.. , wydawnictwo Bristol Classical Press.. 866 stron.. ISBN 0-86292-386-7.. Papers on Tibetan Marriage and Polyandry.. (Prace naukowe na temat małżeństw i poliandrii w Tybecie), The Center for Research on Tibet, Department of Anthropology,.. php?title=Poliandria_w_Tybecie oldid=38053837.. Małżeństwo.. Kultura Tybetu.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 16:19, 2 gru 2013..

    Original link path: /wiki/Poliandria_w_Tybecie
    Open archive

  • Title: Plik:P anthropology brown2.png – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Plik:P anthropology brown2.. png.. Plik.. Historia pliku.. Wykorzystanie pliku.. Grafika w wyższej rozdzielczości nie jest dostępna.. P_anthropology_brown2.. (77 × 68 pikseli, rozmiar pliku: 6 KB, typ MIME: image/png).. Plik.. P anthropology brown2.. znajduje się w.. – repozytorium wolnych zasobów.. Dane z.. jego strony opisu.. znajdują się poniżej.. Opis.. hghgh icon in the same style as the other "P"-icons.. Data.. 16 grudnia 2009, 21:52.. (UTC).. Źródło.. P_anthropology.. Autor.. Rex.. derivative work:.. Przykuta.. talk.. To zdjęcie było poddane obróbce cyfrowej i może różnić się od wersji oryginalnej.. Zmiany:.. color.. Oryginał można obejrzeć tu:.. Modyfikacje zostały wykonane przez użytkownika.. ភ ស ខ ម រ.. Plattdüütsch.. Vèneto.. 中文(简体).. 中文(繁體).. 中文(台灣).. +/−.. Ja, właściciel praw autorskich do tego dzieła, udostępniam je na poniższych licencjach.. Ten plik udostępniony jest na licencji.. Creative Commons.. Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.. 0.. Wolno:.. dzielić się.. – kopiować, rozpowszechniać, odtwarzać i wykonywać utwór.. modyfikować.. – tworzyć utwory zależne.. Na następujących warunkach:.. uznanie autorstwa.. – Utwór należy oznaczyć w sposób określony przez Twórcę lub Licencjodawcę.. na tych  ...   zgodnie z warunkami.. GNU Licencji Wolnej Dokumentacji.. , w wersji 1.. 2 lub nowszej opublikowanej przez.. Free Software Foundation.. ; bez niezmiennych sekcji, bez treści umieszczonych na frontowej lub tylnej stronie okładki.. Kopia licencji załączona jest w sekcji zatytułowanej.. GNU Licencja Wolnej Dokumentacji.. http://www.. gnu.. org/copyleft/fdl.. html.. GFDL.. GNU Free Documentation License.. Możesz wybrać, którą licencję chcesz zastosować.. Oryginalny rejestr przesyłania.. This image is a derivative work of the following images:.. File:P_anthropology.. licensed with Cc-by-sa-3.. 0-migrated, GFDL.. 2005-08-26T22:59:29Z.. 77x68 (2618 Bytes).. Anthropology icon in the same style as the other "P"-icons.. {{GFDL}}.. Uploaded with.. derivativeFX.. Kliknij na datę/czas, aby zobaczyć, jak plik wyglądał w tym czasie.. Data i czas.. Miniatura.. Wymiary.. Użytkownik.. aktualny.. 23:54, 16 gru 2009.. 77 × 68.. (6 KB).. {{Information |Description=hghgh icon in the same style as the other P -icons.. |Source=*.. |Date=2009-12-16 21:52 (UTC) |Author=*.. user:Rex.. *derivative work: ~~~ |Permission=see below |ot.. Poniższa strona odwołuje się do tego pliku:.. Portal:Nauki społeczne i humanistyczne.. org/wiki/Plik:P_anthropology_brown2.. Zobacz w Wikimedia Commons.. Dodaj lokalny opis.. Utwórz kod źródłowy lokalnego opisu..

    Original link path: /wiki/Plik:P_anthropology_brown2.png
    Open archive

  • Title: Wikiprojekt:Antropologia – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Wikiprojekt:Antropologia.. Niektórzy.. Wikipedyści.. postanowili stworzyć.. projekt.. , którego celem jest lepsza organizacja pojęć.. antropologicznych.. oraz opieka nad.. portalem antropologicznym.. Każdy, kto zechce pomóc przy rozbudowie obecnych haseł, jest tu mile widziany.. Chętnych prosimy o zgłaszanie się w sekcji.. Uczestnicy.. Cele projektu.. WikiProjekt nadrzędny.. WikiProjekty pokrewne.. Zadania Wikiprojektu.. Ważne artykuły.. Kategoryzacja artykułów.. Bibliografia (weryfikowalność).. Tłumaczenie artykułów.. Przenoszenie haseł z kategorii do listy przeglądowej.. Ilustrowanie artykułów.. Zadania jednorazowe.. Przegląd zagadnień.. Zadania wykonane.. Martwe linki zewnętrzne.. Sylwetka miesiąca.. Zalążek miesiąca.. Nowe artykuły.. Do zrobienia.. Dodatkowe boxy.. Przestrzeń nazw.. Propozycje haseł.. Etnologia.. Zasoby.. Szablony.. Ochotnicy.. Czy wiesz – Oś czasu dalekiej przyszłości.. Głównym celem tego projektu jest powiększanie bazy liczby pojęć antropologicznych oraz poprawa ich jakości, jak również tworzenie i poprawianie artykułów biograficznych o antropologach.. Celem projektu jest także katalogowanie zebranych informacji w kategoriach i porzadkowanie tych kategorii, ułatwianie czytelnikom poruszania się dzięki szablonom nawigacyjnym oraz ilustrowanie artykułów odpowiednimi grafikami - zdjęciami, wykresami, diagramami itp.. brak - docelowo ma powstać.. WikiProjekt Nauki społeczne.. WikiProjekt Psychologia.. WikiProjekt Socjologia.. Wikipedysta.. Jak mogę pomóc?.. Pundit.. GG 4717512.. Specializuje sie w.. badaniach jakościowych.. , zajmuję się.. antropologią organizacji.. i chcę stopniowo rozwijać pojęcia z nimi związane.. Gut.. GG 5595141.. Ja tu tylko sprzątam ;-) Generalnie jeśli będę w stanie coś ulepszyć to rzecz jasna to zrobię.. No i postaram się podziałać w kierunku bibliografii.. Karol007.. GG 8180226.. paleoantropologia, wszystko co się wiąże ze zdrowiem i medycyną (również dawną) a jest w tym projekcie oraz ogólna troska o wszystkie artykuły.. joystick.. Zobaczę, ile znajdę czasu bo ostatnio cierpię na jego chroniczny brak.. Jeśli już, to głównie.. antropologia kulturowa.. Uhmm.. GG 5761321.. Interesuję się:.. Antropologią kulturową.. , tematami związanymi z.. etnicznoscią.. dyskursem.. tożsamością.. kulturą materialną.. Wnuk-pl.. Antropologia kulturowa, dawne i wspólczesne przejawy mitu, legendy i rytuału.. Mogę również dokonywać korekty (ort.. , styl.. Wookie90.. GG 6514111.. Interesuję się: przede wszystkim.. antropologia religii.. , ale też nie pogardzę ogółem antropologii kulturowej.. Jako że z moją spostrzegawczością bywa różnie, nie podejmę się sprawdzania literówek i ortów, postaram się od czasu do czasu skrobnąć jakieś wyczerpujące hasło i.. zobaczymy co jeszcze :).. Reguly.. GG.. Wierzenia i systemy wyznaniowe.. Cień.. GG 1074922.. Wiki-zainteresowania: etnologia, w tym zwłaszcza.. Kategoria:Indianie.. i biografie etno-historyczne, pomoc w tłumaczeniach z języka angielskiego, wypracowywaniu kompromisów i sprawdzaniu poprawności językowej.. Timber Wolf.. GG 4582092.. Biografie etno-historyczne, pomoc w tłumaczeniach z języka angielskiego czy rosyjskiego, wypracowaniu kompromisów i sprawdzaniu poprawności językowej, ogolnie antropologia - staram sie interesowac wszystkim po troszku z kazdego dzialu.. ImreKiss.. Folklorystyka i historia polskiej etnografii.. Adrien.. Z zainteresowania i powołania religioznawca, etnolog i historyk kultury.. Zajmuję się głównie pisaniem i redagowaniem artykułów z etnologii.. Inieto.. amazonistyka, teoria antropologii, metodologia.. Wicki.. Głównie antropologia kulturowa, tłumaczenie, tworzenie i rozbudowa haseł.. Zderzak.. GG 5055008.. Etnolog, etnograf, muzealnik, zabytkoznawca, konserwator.. Interesuję się głównie regionalizmami Polski północno-wschodniej.. Czerwony Towarzysz.. tradycja jako kategoria kulturowa, "tradycyjna kultura ludowa", kultury regionów, etniczność, etnogeneza i historia etniczna, antropologia historii i polityki, antropologia diaspor, antropologia Australii i wysp Mórz Południowych, tłumaczenia (w razie potrzeby: angielski, czeski, niemiecki, rosyjski).. Bekonowitch.. Kulturoznawca i arabista.. Zajmuje się.. antropologią kulturową.. i pracuje nad jej hasłem głównym.. Jeżeli jesteś użytkownikiem tego projektu, wstaw na swoją stronę użytkownika szablon.. {{.. user projekt antropologia.. }}.. co da taki efekt.. Ten wikipedysta jest uczestnikiem.. Projektu Antropologia.. W tym miejscu znajdują się artykuły, które przez członków projektu zostały.. uznane za ważne.. i nad którymi zamierzają oni pracować, aby doprowadzić je do lepszego stanu, a w dalszej perspektywie do.. formy medalowej.. Stan artykułu.. (stub, do dopracowania, medal itp.. Czego brakuje?.. badania terenowe.. krótka definicja i  ...   już opisana w haśle.. kula (rytuał).. Niektóre inne artykuły też.. Dobrze byłoby zrobić odpowiednie redirecty.. Następnie brakujące hasła stamtąd przenosimy na stronę.. Wikipedia:Propozycje tematów/Antropologia.. Na Wikipedii jest.. mnóstwo artykułów.. zawierających przestarzałe, nie działające odnośniki zewnętrzne.. Bardzo często stanowią one źródła dla artykułów i wymagają pilnej naprawy! Pod poniższym linkiem znajduje się lista haseł zawierających martwe linki, z kategorii.. Antropologia fizyczna.. oraz jej podkategorii:.. Artykuły z kategorii "Antropologia fizyczna" (i podkategorii) zawierające martwe linki.. Ważne!.. Przed rozpoczęciem weryfikacji martwych linków, uważnie przeczytaj.. instrukcje, jak to robić.. !.. Jednym z celów Wikiprojektu jest też opieka nad portalem antropologicznym.. to miejsce, w którym użytkownicy w łatwy sposób mogą odnaleźć interesujące ich zagadnienia z zakrsu socjologii.. Ze względu na to, że artykułów z zakresu socjologii ciagle przybywa, powinien być on co jakiś czas, najlepiej co miesiąc, aktualizowany.. Portal:Antropologia/Szablony.. - edytuj portal.. Na stronie.. Portal:Antropologia/Artykuł miesiąca.. Znajduje się aktualny artykuł miesiąca.. Jeżeli chcesz zaproponować artykuł na następny miesiąc, zrób to na stronie.. dyskusji.. Wpierw jednak zajrzyj do.. archiwum.. , aby sprawdzić czy artykuł ten nie był już wybrany wcześniej.. Portal:Antropologia/Sylwetka miesiąca.. Znajduje się aktualny biogram miesiąca.. Jeżeli chcesz zaproponować artykuł biograficzny na następny miesiąc, zrób to na stronie.. Wpierw zajrzyj do.. , aby sprawdzić czy sylwetka danego socjologa nie była już wybrana wcześniej.. Portal:Antropologia/Zalążek.. Znajduje się aktualny zalążek miesiąca.. Jeżeli chcesz zaproponować zalążek artykułu do rozbudowania na następny miesiąc, zrób to na stronie.. Wpierw oczywiście zajrzyj do.. Jeżeli napiszesz nowy artykuł, dodaj go na górę strony.. Portal:Antropologia/Ostatnio dodane.. Jeżeli w nowo wprowadzonym do Wikipedii artykule z zakresu socjologii znajdziesz ciekawą informacje, dodaj ją na górę strony.. Portal:Antropologia/Ciekawostki.. , jednocześnie ciekawostkę z dołu strony przenieść do archiwum.. Na tej stronie dobrze byłoby, gdyby było ciągle 3-5 ciekawych informacji z nowych artykułów.. Jeżeli chcesz sprawdzić, które artykuły ostatnio pojawiły się w kategorii antropologia, wejdź.. tutaj.. Nowe strony oznaczone są literą N.. O ile będzie możliwość ciągłego kontrolowania wydarzeń w świecie związanych z antropologią, można utworzyć box.. Aktualności.. - mogłyby tam być informacje o ostatnich konferencjach, zdarzeniach związanych z działalnością opisanych w Wikipedii antropologów itp.. Nalezy przenieść szablony boxów pod właściwą przestrzeń nazw - Wikiportal:Antropologia:XXX - Portal:Antropologia:XXX.. Jeżeli szablony zostaną przeniesione, należy też zrobić poprawki w linkach powyżej.. Społeczeństwo acefaliczne.. Etnocyd.. Etnogeografia.. Grupa krewniacza.. Grupa pochodzeniowa.. Konwergencja kulturowa.. Narodowy Spis Powszechny 2011.. Wymiana małżeńska.. Uniwersalia kulturowe.. Tutaj można zaproponować szablony nawigacyjne, które wykorzystane mogłyby być w artykułach antropologicznych.. Grupa społeczna.. Tutaj można zaproponować linki do stronspoza Wikipedii zawierających cenne informacje, które można by wykorzystać, przy tworzeniu artykułów.. Dyskusja ogólna nad problemami związanymi z artykułami antropologicznymi znajduje się na stronie.. Dyskusja Wikipedii:WikiProjekt Antropologia.. W ramach Wikiprojektu możemy się podzielić zadaniami - uczestnicy dopisują swoje propozycje zadań, a także zgłaszają się do wybranych przez siebie.. Zadanie.. Ochotnik.. wybór artykułu co miesiąc.. , ?.. czy wiesz że.. regularna rotacja ciekawostek.. sylwetka miesiąca.. wybór sylwetki co miesiąc.. zalążek miesiąca.. wybór zalążka co miesiąc.. dopisywanie polskich.. dopisywanie polskich antropologów.. , ? ?.. dopisywanie zagranicznych.. dopisywanie obcych antropologów.. ? ? ?.. metodologia.. tworzenie artów i stubów o metodologii.. rozszerzanie stubów.. tworzenie haseł i rozszerzanie stubów z etnologii.. terminologia.. kontrola polskiego nazewnictwa haseł.. bibliografia.. dodawanie i poprawianie bibliografii.. Czy na pewno to tematyka humanistyczna? Raczej biologia.. Jak ktoś ma ochotę to się zgłaszam.. 09:39, 10 mar 2013 (CET).. Annako.. dyskusja.. ) 09:40, 10 mar 2013 (CET).. Czy wiesz –.. Oś czasu dalekiej przyszłości.. Matma Rex.. 19:09, 22 gru 2013 (CET).. php?title=Wikiprojekt:Antropologia oldid=38287977.. Wikiprojekty społeczne i nauk społecznych.. Wikiprojekty kulturowe i nauk humanistycznych.. Wikiprojekt.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 22:06, 1 sty 2014..

    Original link path: /wiki/Wikiprojekt:Antropologia
    Open archive

  • Title: Wikipedia:Biblioteka/Antropologia – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Wikipedia:Biblioteka.. Celem powstania tej strony jest zgromadzenie informacji o cennych pozycjach książkowych (także w postaci elektronicznej) z zakresu.. i nauk pokrewnych posiadanych przez polskich wikipedystów.. Wzór namiarów bibliograficznych:.. autor, tytuł, miejsce i rok wydania, wydawca, nr ISBN | wikipedysta-posiadacz.. Lista pozycji.. Amerykańska antropologia kognitywna.. , red.. Michał Buchowski, Warszawa 1993, Instytut Kultury,.. ISBN 83-85323-50-3.. Antropologia kultury.. Zagadnienia i wybór tekstów.. , Warszawa 1995, Wyd.. UW,.. ISBN 83-230-9807-2.. Kuba G.. Burszta Wojciech J.. , Poznań 1998, Zysk i s-ka,.. ISBN 83-7150-322-9.. Lévi-Strauss Claude,.. Antropologia strukturalna.. , Warszawa 2000, Wyd.. KR,.. ISBN 83-86989-67-X.. Słownik etnologiczny: terminy ogólne.. Zofia Staszczak, Poznań - Warszawa 1987, PWN,.. ISBN 83-01-07673-9.. Antropologia religii.. Frazer James George,..  ...   i religia.. Szkice z antropologii religii.. , Kraków 2000, wyd.. Nomos,.. ISBN 83-85527-19-2.. Adamt.. Mitologia.. McLeish Kenneth,.. Leksykon mitów i legend świata.. Warszawa 2001, Książka i Wiedza,.. ISBN 83-05-13168-8.. Leach Marjorie,.. Uniwersalny leksykon bóstw.. Poznań 1998, Oficyna Wyd.. Atena,.. ISBN 83-85414-30-4.. Cotterell Arthur,.. Słownik mitów świata.. , Warszawa 1996, Książnica,.. ISBN 83-7132-450-2.. Leeming D.. , Leeming M.. Mity o stworzeniu świata i ludzi.. , Poznań 1994, Oficyna wyd.. ISBN 83-85414-32-0.. Zaświaty i krainy mityczne.. Małgorzata Sacha-Piekło, Kraków 1999, Znak,.. ISBN 83-7006-854-5.. Mikoś Kazimiera,.. Boginie deszczu.. , Kraków 1997, Wyd.. UJ,.. ISBN 83-233-1071-8.. , ISSN 0239-782X |.. php?title=Wikipedia:Biblioteka/Antropologia oldid=31808010.. Biblioteka Wikipedii.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 14:13, 27 cze 2012..

    Original link path: /wiki/Wikipedia:Biblioteka/Antropologia
    Open archive

  • Title: Kategoria:User antro – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Kategoria:User antro.. Ta kategoria grupuje Wikipedystów, którzy posiadają znajomość terminologii stosowanej w.. O tym jak znaleźć się w tej kategorii możesz przeczytać w.. Wieży Specjalności.. Strony w kategorii „User antro”.. Poniżej wyświetlono 80 spośród wszystkich 80 stron tej kategorii.. Wikipedysta:AdamMandala.. Wikipedysta:Adrien.. Wikipedystka:AJPlatinum.. Wikipedysta:Almera.. Wikipedysta:Alvea.. Wikipedysta:Amshed.. Wikipedysta:Apolka.. B.. Wikipedysta:Barlu.. Wikipedysta:Bekonowitch.. Wikipedysta:Bohdan Prystupa.. Wikipedysta:Ciaszek.. Wikipedysta:Cień.. Wikipedystka:Cierncyprysu.. D.. Wikipedystka:D.. A.. P.. Wikipedysta:Damballah.. Wikipedysta:Darq93.. Wikipedysta:Demiqu.. Wikipedysta:Dictatores.. Wikipedysta:DonRosa CarlBarksFan.. Wikipedysta:Drakken.. Wikipedysta:Dytmar.. Wikipedysta:Dziki610.. E.. Wikipedysta:Egyszer.. F.. Wikipedysta:Febus.. Wikipedysta:Felis domestica..  ...   Wikipedysta:Karolinasar.. Wikipedysta:KLS99I.. Wikipedysta:Kordiano.. L.. Wikipedysta:Lasercats.. M.. Wikipedysta:M-Koszowski.. Wikipedysta:Maaniuch.. Wikipedysta:Majan.. Wikipedystka:Mara Kieno.. Wikipedysta:Marcelus.. Wikipedysta:Michał Małszycki.. Wikipedysta:Milki.. Wikipedysta:Mirosj.. Wikipedysta:Mistrzyczek.. Wikipedysta:Molimo.. Wikipedysta:Montesquieu.. Wikipedysta:Moongroow.. Wikipedysta:Mordenhaj.. Wikipedysta:Motylus21.. M cd.. Wikipedysta:MPiXel.. Wikipedysta:Nietzsche.. Wikipedysta:Ninedin.. Wikipedysta:Nuna.. Wikipedysta:Pawelboch.. Wikipedysta:Plukasz.. Wikipedysta:Poroboszcz.. Wikipedysta:Pundit.. Q.. Wikipedysta:Quiros.. R.. Wikipedysta:Reguly.. Wikipedysta:Rhiannon.. Wikipedysta:Richelieu.. S.. Wikipedysta:Szalonysmok.. Wikipedysta:Timber Wolf.. Wikipedysta:TLop.. Wikipedysta:Uhmm.. V.. Wikipedysta:Vandererst.. Wikipedysta:Wanpela.. Wikipedysta:Wedrowiec.. Wikipedysta:WhiteD.. Wikipedysta:Wicki.. Wikipedysta:Władysław Goliński.. Wikipedysta:Wnuk-pl.. Wikipedysta:Wookie90.. Z.. Wikipedysta:Zbyszek.. pl.. Wikipedysta:Zderzak.. php?title=Kategoria:User_antro oldid=29967889.. Wikipedyści według Wieży Specjalności.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 23:18, 22 lut 2012..

    Original link path: /wiki/Kategoria:User_antro
    Open archive

  • Title: Wikipedia:Propozycje tematów/Antropologia – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Wikipedia:Propozycje tematów.. Propozycje podajemy w kolejności alfabetycznej – tu znajdują się ogólne kwestie dotyczące antropologii, zobacz też:.. Wikipedia:Propozycje tematów/Etnografia (Etnologia).. antropologia systemowa.. E-Marketing.. Klasyfikacja mitu.. Klimenti.. – plemię albańskie; (.. en.. Kultura Iberyjska.. kultura pasterska.. kultura romanellska.. kultura vučedolska.. – kultura archeologiczna przełomu eneolitu i wczesnej epoki brązu w Kotlinie Karpackiej paleolitu  ...   o wszystkich największych kręgach kulturowych świata (zasięg, nazwa,rasa, religia, języki, peryzacja) -.. krąg kulturowy.. łowiczanie.. – grupa etniczna.. Mitologia jorubańska.. Mitologia melanezyjska.. Mitologia mikronezyjska.. Mitologia precesyjna.. Mitologia polinezyjska.. Naród wieloetniczny.. Scientific racism.. - dużo interwiki.. wskaźnik antropometryczny.. złóg antypotypowy.. php?title=Wikipedia:Propozycje_tematów/Antropologia oldid=40189747.. Propozycje tematów.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 15:53, 19 sie 2014..

    Original link path: /wiki/Wikipedia:Propozycje_temat%C3%B3w/Antropologia
    Open archive

  • Title: Plik:P Moai brown.png – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Plik:P Moai brown.. P_Moai_brown.. (400 × 360 pikseli, rozmiar pliku: 167 KB, typ MIME: image/png).. P Moai brown.. Own work based on: #.. Image:P blank.. svg.. 16 grudnia 2009, 22:47.. P_Moai.. Sambach.. This work, previously under Public Domain, or a Free License has been digitally enhanced, I the creator of this work, hereby grant the permission to copy, distribute and/or modify this document under the terms of  ...   Foundation; with no Invariant Sections, no Front-Cover Texts, and no Back-Cover Texts.. File:P_Moai.. 0-migrated, GFDL-retouched.. 2008-09-20T17:26:36Z.. 400x360 (220225 Bytes).. Own work based on: # [[:Image:P blank.. svg]] {{GFDL-retouched}} [[Category:Files by User:Sambach from he.. wikipedia]] [[Category:P icons]].. 2008-09-20T17:24:23Z.. 400x360 (224965 Bytes).. 00:48, 17 gru 2009.. 400 × 360.. (167 KB).. {{Information |Description=Own work based on: #.. |Date=2009-12-16 22:47 (UTC) |Author=*.. *derivative work: ~~~ |Permission=see below |other_versions= }} {{.. org/wiki/Plik:P_Moai_brown..

    Original link path: /wiki/Plik:P_Moai_brown.png
    Open archive



  •  


    Archived pages: 2198