www.archive-org-2014.com » ORG » W » WIKIPEDIA

Choose link from "Titles, links and description words view":

Or switch to "Titles and links view".

    Archived pages: 2198 . Archive date: 2014-09.

  • Title: Organizacja Narodów Zjednoczonych – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Organizacja Narodów Zjednoczonych.. Na tę stronę wskazuje.. przekierowanie.. z „UN”.. Un.. z „ONZ”.. Orkiestra Na Zdrowie (ONZ).. United Nations.. Naciones Unidas.. الأمم المتحدة.. Nations Unies.. 联合国.. Объединенные Нации.. Flaga ONZ.. państwa członkowskie ONZ.. Język roboczy.. arabski.. angielski.. francuski.. chiński.. rosyjski.. hiszpański.. Siedziba.. Nowy Jork.. Stany Zjednoczone.. Dodatkowe biura:.. Genewa.. Szwajcaria.. Wiedeń.. Austria.. Nairobi.. Kenia.. Członkowie.. 193.. Sekretarz generalny.. Ban Ki-moon.. Utworzenie.. 24 października.. 1945.. Multimedia w Wikimedia Commons.. Oficjalna strona organizacji.. ang.. , UN,.. fr.. Organisation des Nations Unies.. hiszp.. Organización de las Naciones Unidas.. ros.. Организация Объединенных Наций.. Organizacyja Objedinionnych Nacyj.. arab.. الأمم المتحدة.. al-Umam al-Muttahida.. chiń.. 联合国.. Liánhéguó.. ),.. ONZ.. – uniwersalna (z wyjątkiem.. narodów niereprezentowanych.. ).. organizacja międzynarodowa.. , z siedzibą w.. Nowym Jorku.. , powstała 24 października.. r.. [1].. [2].. w wyniku wejścia w życie, podpisanej 26 czerwca 1945 w.. San Francisco.. Karty Narodów Zjednoczonych.. ONZ jest następczynią.. Ligi Narodów.. ONZ stawia sobie za cel zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania.. praw człowieka.. Spis treści.. 1.. 2.. Cele ONZ.. 3.. Członkostwo ONZ.. 1.. Wystąpienie i wykluczenie z ONZ.. 2.. Członkowie pierwotni.. 3.. Obecni członkowie.. 4.. Zasady członkostwa.. 4.. Organy ONZ.. 5.. Organizacje wyspecjalizowane ONZ.. 6.. Operacje pokojowe ONZ.. 7.. Zobacz też.. 8.. Uwagi.. 9.. Przypisy.. 10.. Linki zewnętrzne.. [.. edytuj.. |.. edytuj kod.. ].. Osobne artykuły:.. Karta Atlantycka.. Deklaracja Narodów Zjednoczonych.. Idea powołania nowej organizacji światowej, powstała jeszcze w czasie trwania.. II wojny światowej.. Za pierwsze dokumenty zapowiadające utworzenie ONZ uznawane są.. podpisana 14 sierpnia 1941 oraz.. tzw.. Deklaracja waszyngtońska.. , która została podpisana w.. Waszyngtonie.. 1 stycznia.. 1942.. roku przez przedstawicieli 26 państw (w tym.. Polski.. Kolejna decyzja zapadła na.. konferencji w Teheranie.. w roku.. 1943.. Jej głównym pomysłodawcą był.. prezydent.. USA.. Franklin Delano Roosevelt.. , a jej nazwę zaproponował.. premier.. Wielkiej Brytanii.. Winston Churchill.. (wcześniej określenie „narody zjednoczone” w trakcie wojny stosowano nieraz na określenie sojuszu.. aliantów.. przeciw.. państwom osi.. Od sierpnia do października.. roku przedstawiciele.. Francji.. Chin.. oraz.. ZSRR.. przebywali w Dumbarton Oaks w.. , gdzie przedyskutowano zakres, cele i sposoby działania nowej organizacji.. 25 kwietnia.. roku zwołano pierwszą konferencję ONZ w.. , w której uczestniczyło 50 państw z całego świata – pierwszych członków organizacji.. Za członka ONZ od założenia uznawana jest też.. , której przedstawiciele (.. Rząd RP na uchodźstwie.. uznawany przez państwa-założycieli z wyjątkiem ZSRR) z powodów.. politycznych.. nie zostali zaproszeni na konferencję w San Francisco.. Zachodni politycy obawiali się bowiem reakcji.. Józefa Stalina.. [3].. Podczas konferencji,.. 25 czerwca.. , podpisano.. Kartę Narodów Zjednoczonych.. , akt prawny regulujący działalność ONZ.. Organizację Narodów Zjednoczonych powołano do życia 24 października 1945, kiedy postanowienia konferencji ratyfikowało pięciu przyszłych stałych członków.. Rady Bezpieczeństwa.. (Chiny, Francja, ZSRR, Wielka Brytania i USA), oraz większość pozostałych państw członkowskich.. Powołanie ONZ położyło jednocześnie kres działalności Ligi Narodów, która rozwiązała się formalnie 18 kwietnia.. 1946.. , przekazując pełnienie swej misji nowej organizacji.. Rocznica wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych – 24 października.. roku – jest obchodzona jako Dzień Narodów Zjednoczonych od.. 1948.. roku.. [4].. W grudniu 1945.. Kongres Stanów Zjednoczonych.. wystosował propozycję, aby siedziba ONZ mieściła się w.. , co zostało zaakceptowane.. Budynek siedziby głównej.. otwarto 9 stycznia.. 1951.. roku na terenach podarowanych ONZ przez.. Johna Rockefellera Jr.. , gdzie mieści się do dziś.. Część instytucji funkcjonuje jednak w innych miastach świata, m.. Genewie.. Hadze.. Wiedniu.. Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa za pomocą zbiorowych i pokojowych wysiłków.. Rozwijanie przyjaznych stosunków między narodami na zasadach.. samostanowienia.. równouprawnienia.. Rozwiązywanie konkretnych problemów międzynarodowych (gospodarczych, społecznych, kulturalnych, humanitarnych, czy dotyczących.. ) na zasadzie współpracy międzynarodowej oraz uznania równości.. ras.. płci.. języków.. wyznań.. Stanowienie ośrodka uzgadniania działań narodów w imię wspólnych celów.. Główna kwatera ONZ.. , Nowy Jork.. Sala obrad, Genewa.. Członkiem ONZ, według artykułu 4.. Karty NZ.. może być „każde państwo miłujące pokój, które przyjęło zobowiązania zawarte w Karcie” i – zdaniem ONZ – „jest w stanie je wypełniać”.. Przyjęcie następuje na podstawie uchwały.. Zgromadzenia Ogólnego.. podjętej na zalecenie.. Karta NZ nie określa konkretnych procedur wystąpienia z ONZ, wystąpienie takie jest więc możliwe na mocy jednostronnej deklaracji.. Jak dotąd z ONZ wystąpiło tylko jedno państwo –.. Indonezja.. w 1965, powróciła jednak do Organizacji już rok później.. Za uporczywe łamanie zasad Karty NZ państwo członkowskie może być usunięte z ONZ przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa.. Taka sytuacja miała miejsce w 1992, gdy wykluczono z Organizacji.. Jugosławię.. Dyskutowano także nad wykluczeniem.. RPA.. za stosowanie.. apartheidu.. Istnieje też procedura zawieszenia w prawach członka, podejmowana przez.. Zgromadzenie Ogólne.. na wniosek.. (w obu przypadkach większością 2/3 głosów).. Za członków pierwotnych uznanych jest 51 państw.. Są to:.. państwa, które wzięły udział w konferencji założycielskiej ONZ w.. , podpisały i ratyfikowały Kartę ONZ.. państwa, które podpisały.. Deklarację Narodów Zjednoczonych.. z 1942 r.. , podpisały i ratyfikowały Kartę ONZ.. To kryterium wprowadzono specjalnie dla.. , która nie mogła uczestniczyć w konferencji w.. z powodu braku rządu uznawanego przez wszystkie mocarstwa –.. Wielka Brytania.. i przeważająca większość krajów świata – uczestników konferencji, uznawały za rząd Rzeczypospolitej Polskiej.. z siedzibą w.. Londynie.. , z kolei.. uznawał podporządkowany sobie.. Rząd Tymczasowy.. Warszawie.. [a].. Animacja przedstawiająca członków ONZ na podstawie mapy świata na przestrzeni lat.. Osobny artykuł:.. Lista członków ONZ.. Obecnie członkami ONZ są 193 państwa.. Do ONZ.. nie należą.. :.. Status państwa-obserwatora..  ...   of the United Nations”.. (w języku angielskim) na oficjalnej stronie.. „ONZ”.. , artykuł w „WIEM”.. Jonathan Walker,.. Trzecia wojna światowa.. Tajny plan wyrwania Polski z rąk Stalina.. , Znak Horyzont, Kraków 2014, s.. 129.. Konferencje i obchody w ONZ.. http://edition.. cnn.. com/2012/11/29/world/meast/palestinian-united-nations/index.. html?hpt=hp_t1.. U.. N.. approves Palestinian „observer state” bid.. http://orka2.. sejm.. gov.. pl/IZ5.. nsf/main/7F3652ED.. Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych – z upoważnienia ministra -na zapytanie nr 1798 w sprawie statusu i działalności Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża.. Zobacz wiadomość w serwisie.. na temat.. budżetu ONZ na rok 2006.. Zobacz hasło.. w Wikisłowniku.. Oficjalna witryna internetowa ONZ.. Ośrodek informacji ONZ w Polsce.. Agendy ONZ w Polsce.. p.. •.. d.. e.. Emblemat ONZ.. Dokumenty.. Karta Narodów Zjednoczonych.. Rezolucje Zgromadzenia Ogólnego ONZ.. Członkostwo.. Członkowie ONZ.. Członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ.. Główne organy.. Rada Praw Człowieka.. Programy, fundusze i biura.. UNCTAD.. UNDCP.. UNDP.. UNEP.. UNFPA.. UN-HABITAT.. UNHCR.. UNICEF.. UNOOSA.. UNODC.. UNOSAT.. UNRWA.. WFP.. UNRIC.. UNV.. Organizacje wyspecjalizowane.. Bank Światowy.. FAO.. ICAO.. IFAD.. IMO.. ITU.. MFW.. ILO.. UPU.. WHO.. WIPO.. WMO.. UNESCO.. UNIDO.. UNITAR.. Siły pokojowe.. BINUB.. MINURSO.. MINUSMA.. MINUSTAH.. MONUA.. MONUSCO.. ONUB.. UNAMA.. UNCRO.. UNDOF.. UNEF.. UNFICYP.. UNIFIL.. UNMEE.. UNMIL.. UNMIN.. UNMIS.. UNMIT.. UNOCI.. UNOMIG.. UNOTIL.. UNPSG.. UNTSO.. Pozostałe.. UNPC.. UNCCP.. Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla.. 1901:.. Dunant.. Passy.. • 1902:.. Ducommun.. Gobat.. • 1903:.. Cremer.. • 1904:.. IPM.. • 1905:.. Suttner.. • 1906:.. Roosevelt.. • 1907:.. Moneta.. Renault.. • 1908:.. Arnoldson.. Bajer.. • 1909:.. Beernaert.. Estournelles de Constant.. • 1910:.. MSPB.. • 1911:.. Asser.. Fried.. • 1912:.. Root.. • 1913:.. La Fontaine.. • 1917:.. Czerwony Krzyż.. • 1919:.. Wilson.. • 1920:.. Bourgeois.. • 1921:.. Branting.. Lange.. • 1922:.. Nansen.. • 1925:.. Chamberlain.. Dawes.. • 1926:.. Briand.. Stresemann.. • 1927:.. Buisson.. Quidde.. • 1929:.. Kellogg.. • 1930:.. Söderblom.. • 1931:.. Addams.. Butler.. • 1933:.. Angell.. • 1934:.. • 1935:.. Ossietzky.. • 1936:.. Lamas.. • 1937:.. Cecil.. • 1938:.. Biuro Nansenowskie.. • 1944:.. • 1945:.. Hull.. • 1946:.. Balch.. Mott.. • 1947:.. Kwakrzy.. • 1949:.. Boyd Orr.. • 1950:.. Bunche.. • 1951:.. Jouhaux.. • 1952:.. Schweitzer.. • 1953:.. Marshall.. • 1954:.. WKNZdsU.. • 1957:.. Pearson.. • 1958:.. Pire.. • 1959:.. Noel-Baker.. • 1960:.. Luthuli.. • 1961:.. Hammarskjöld.. • 1962:.. Pauling.. • 1963:.. • 1964:.. King.. • 1965:.. • 1968:.. Cassin.. • 1969:.. MOP.. • 1970:.. Borlaug.. • 1971:.. Brandt.. • 1973:.. Kissinger.. Lê.. • 1974:.. MacBride.. Satō.. • 1975:.. Sacharow.. • 1976:.. Williams.. Corrigan.. • 1977:.. AI.. • 1978:.. Sadat.. Begin.. • 1979:.. Matka Teresa.. • 1980:.. Esquivel.. • 1981:.. • 1982:.. Myrdal.. Robles.. • 1983:.. Wałęsa.. • 1984:.. Tutu.. • 1985:.. Lekarze Przeciw Wojnie Nuklearnej.. • 1986:.. Wiesel.. • 1987:.. Arias.. • 1988:.. Siły pokojowe ONZ.. • 1989:.. Dalajlama.. • 1990:.. Gorbaczow.. • 1991:.. Suu Kyi.. • 1992:.. Menchú.. • 1993:.. Mandela.. de Klerk.. • 1994:.. Arafat.. Peres.. Rabin.. • 1995:.. Pugwash.. Rotblat.. • 1996:.. Belo.. Ramos-Horta.. • 1997:.. ICBL.. J.. • 1998:.. Hume.. Trimble.. • 1999:.. Lekarze bez Granic.. • 2000:.. Kim.. • 2001:.. Annan.. • 2002:.. Carter.. • 2003:.. Ebadi.. • 2004:.. Maathai.. • 2005:.. MAEA.. el-Baradei.. • 2006:.. Grameen Bank.. Yunus.. • 2007:.. MZdsZK.. Gore.. • 2008:.. Ahtisaari.. • 2009:.. Obama.. • 2010:.. Liu.. • 2011:.. Johnson-Sirleaf.. Gbowee.. Karman.. • 2012:.. Unia Europejska.. • 2013:.. OPCW.. Laureaci.. Nagrody Sacharowa.. 1988:.. Nelson Mandela.. Anatolij Marczenko.. Alexander Dubček.. Aung San Suu Kyi.. Adem Demaçi.. Matki z Plaza de Mayo.. • 1993: dziennik.. Oslobodenje.. Taslima Nasrin.. Leyla Zana.. Wei Jingsheng.. Salima Ghezali.. Ibrahim Rugova.. Xanana Gusmão.. ¡Basta Ya!.. Nurit Peled.. Izzat Ghazzawi.. Zacarias Kamuenho.. Oswaldo Payá.. Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy.. Kobiety w Bieli.. Reporterzy bez Granic.. Hauwa Ibrahim.. Alaksandr Milinkiewicz.. Salih Mahmoud Osman.. Hu Jia.. Memoriał.. Guillermo Fariñas.. Mohamed Bouazizi.. Asma Mahfuz.. Ahmad as-Sanusi.. Razan Zajtuna.. Ali Farzat.. Dżafar Panahi.. Nasrin Sotudeh.. Malala Yousafzai.. Kwartet bliskowschodni.. Strony negocjujące.. Autonomia Palestyńska.. Izrael.. Kwartet dyplomatyczny.. Ashton.. ) •.. Rosja.. Ławrow.. Ban.. Clinton.. Specjalny wysłannik.. Blair.. php?title=Organizacja_Narodów_Zjednoczonych oldid=40352074.. Kategorie.. Laureaci nagrody Sacharowa.. Nobliści - nagroda pokojowa.. Ukryta kategoria:.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2010-03.. Artykuł.. Edytuj.. Edytuj kod źródłowy.. Cytowanie tego artykułu.. Адыгэбзэ.. Afrikaans.. Alemannisch.. አማርኛ.. Аҧсшәа.. Aragonés.. Armãneashce.. Arpetan.. অসম য.. Asturianu.. Avañe'ẽ.. Авар.. Azərbaycanca.. Bân-lâm-gú.. Basa Banyumasan.. Башҡортса.. Bikol Central.. Bislama.. Boarisch.. བ ད་ཡ ག.. Буряад.. Чӑвашла.. Cebuano.. ChiShona.. Cymraeg.. ދ ވ ހ ބ ސ.. Diné bizaad.. Estremeñu.. Fiji Hindi.. Føroyskt.. Frysk.. Furlan.. Gaeilge.. Gaelg.. 贛語.. ગ જર ત.. 客家語/Hak-kâ-ngî.. Hausa.. Հայերեն.. ह न द.. Ilokano.. ব ষ ণ প র য মণ প র.. Interlingua.. Interlingue.. Ирон.. IsiZulu.. Basa Jawa.. Kalaallisut.. ಕನ ನಡ.. Kapampangan.. Къарачай-малкъар.. Қазақша.. Kernowek.. Kinyarwanda.. Kiswahili.. Коми.. Kreyòl ayisyen.. Kurdî.. Кыргызча.. Ladino.. Лезги.. ລາວ.. Latviešu.. Ligure.. Limburgs.. Lingála.. Lojban.. Lumbaart.. Malagasy.. മലയ ള.. Malti.. मर ठ.. მარგალური.. مصرى.. ماز رونی.. Baso Minangkabau.. Mirandés.. Монгол.. မ န မ ဘ သ.. Nāhuatl.. न प ल.. न प ल भ ष.. Нохчийн.. Nordfriisk.. Novial.. Occitan.. Олык марий.. Oʻzbekcha.. ਪ ਜ ਬ.. Pälzisch.. پنجابی.. Papiamentu.. پښتو.. ភ ស ខ ម រ.. Piemontèis.. Plattdüütsch.. Qırımtatarca.. Rumantsch.. Runa Simi.. Русиньскый.. Саха тыла.. Sámegiella.. स स क तम.. Sardu.. Scots.. Seeltersk.. Shqip.. Sicilianu.. ස හල.. SiSwati.. Soomaaliga.. کوردی.. Srpskohrvatski / српскохрватски.. Tagalog.. தம ழ.. Татарча/tatarça.. Тоҷикӣ.. Türkmençe.. اردو.. ئۇيغۇرچە / Uyghurche.. Vèneto.. Võro.. Walon.. 文言.. Winaray.. Wolof.. 吴语.. יי דיש.. Yorùbá.. 粵語.. Zazaki.. Žemaitėška.. Edytuj linki.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 00:44, 6 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Organizacja_Narod%C3%B3w_Zjednoczonych
    Open archive

  • Title: Międzynarodowa Organizacja Frankofonii – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Międzynarodowa Organizacja Frankofonii.. Organisation Internationale de la Francophonie.. Flaga Międzynarodwej Organizacji Frankofonii.. Paryż.. 56.. +2 stowarzyszonych.. +13 obserwatorów.. sekretarz.. Abdou Diouf.. 1970.. Frankofonia.. La Francophonie.. , z.. łac.. Francus.. = 'Francuz' +.. gr.. phone.. = 'głos, dźwięk') – termin utworzony w 1880 roku przez francuskiego geografa.. Onésime Reclus.. (brata.. Élisée Reclus.. ), oznaczający wspólnotę ludzi i.. państw.. posługujących się.. językiem francuskim.. Obecnie jest to.. międzynarodowa organizacja.. skupiająca.. rządy.. krajów francuskojęzycznych.. Tylko w kilku z tych krajów francuski spełnia rolę pierwszoplanową, w pozostałych odgrywa już pomniejszą rolę.. Struktura.. Szczyty.. Konferencje ministerialne.. Stała Rada Frankofonii.. Członkowie według kontynentów.. Europa.. Ameryka Północna.. Afryka.. Azja.. 5.. Australia i Oceania.. Igrzyska Frankofońskie.. Inspiracją dla utworzenia wspólnoty frankofońskiej była.. Brytyjska.. Wspólnota Narodów.. The Commonwealth of Nations.. W 1970 roku dwa byłe państwa.. kolonizatorskie.. Belgia.. oraz bogatsze kraje francuskojęzyczne na czele z.. Kanadą.. Szwajcarią.. stworzyły forum współpracy i pomocy biedniejszym krajom.. Jednak w przeciwieństwie do Commonwealthu, którego głównym celem jest podtrzymywanie.. demokracji.. oraz promowanie.. wśród swoich członków, Frankofonia skupia swoją działalność na promocji.. języka.. kultury.. francuskiej.. Międzynarodowa Organizacja Frankofonii posiada status obserwatora na.. Zgromadzeniu Ogólnym ONZ.. Szczyty frankofońskie odbywają się co dwa lata, w czasie których przedstawiciele krajów członkowskich dyskutują nad celami i  ...   względnie ministrowie spraw zagranicznych, z krajów członkowskich spotykają się, by przygotować kolejne szczyty organizacji oraz by wprowadzić w życie podjęte wcześniej postanowienia.. Stała Rada Frankofonii składa się z.. ambasadorów.. Frankofonii z krajów członkowskich.. Podobnie jak konferencje ministerialne ich głównym celem jest przygotowanie do szczytów frankofońskich oraz wprowadzenie decyzji na nich podjętych.. Członkowie Frankofonii.. , także.. Wspólnota francuska Belgii.. Bułgaria.. Luksemburg.. Mołdawia.. Monako.. Członkowie stowarzyszeni:.. Albania.. Andora.. Chorwacja.. Grecja.. Macedonia.. Węgry.. Obserwatorzy:.. Czechy.. Litwa.. Łotwa.. Słowacja.. Słowenia.. (rząd prowincji).. Ontario.. (obserwator, wkrótce może stać się członkiem).. Dominika.. Haiti.. Saint Lucia.. francuskie terytoria zamorskie.. Martynika.. Gwadelupa.. Gujana Francuska.. Reunion.. Saint-Pierre i Miquelon.. Majotta.. Polinezja Francuska.. Wallis i Futuna.. Nowa Kaledonia.. Burundi.. Czad.. Demokratyczna Republika Konga.. Dżibuti.. Egipt.. Gabon.. Gwinea.. Gwinea Bissau.. Gwinea Równikowa.. Kamerun.. Komory.. Madagaskar.. Mali.. Maroko.. Mauretania.. Niger.. Republika Środkowoafrykańska.. Republika Zielonego Przylądka.. Seszele.. Togo.. Tunezja.. Wybrzeże Kości Słoniowej.. Wyspy Świętego Tomasza i Książęca.. Laos.. Armenia.. Gruzja.. Vanuatu.. Igrzyska frankofońskie.. francuskie imperium kolonialne.. Unia Francuska.. Wspólnota Francuska.. W.. Wikimedia Commons.. znajdują się multimedia związane z tematem:.. Strona Organizacji Frankofońskiej.. Strona rządowa poświęcona Frankofonii.. php?title=Międzynarodowa_Organizacja_Frankofonii oldid=39125829.. Język francuski.. Organizacje międzynarodowe.. Obserwatorzy w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ.. Bamanankan.. Basa Sunda.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 01:30, 27 mar 2014..

    Original link path: /wiki/Mi%C4%99dzynarodowa_Organizacja_Frankofonii
    Open archive

  • Title: G8 – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: G8.. Ten artykuł wymaga modyfikacji na podstawie najświeższych informacji.. Niektóre treści są już na pewno lub najprawdopodobniej nieaktualne.. Artykuł należy zweryfikować i odpowiednio go zmienić.. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w.. dyskusji tego artykułu.. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.. inne znaczenia nazwy G8.. Skład grupy G8.. Prezydent.. Barack Obama.. François Hollande.. Japonia.. Premier.. Shinzō Abe.. Stephen Harper.. Niemcy.. Kanclerz.. Angela Merkel.. Władimir Putin.. (zawieszone).. David Cameron.. Włochy.. Matteo Renzi.. Dodatkowo.. Przewodniczący KE.. José Manuel Durão Barroso.. Grupa ośmiu najbardziej wpływowych państw świata.. Group of Eight.. Большая восьмёрка.. – istniejące do 2014 roku forum polityczno-gospodarcze zrzeszające państwa:.. (G6, od.. 1975.. (G7, od.. 1976.. ) i.. (G8 od.. 1997.. Na szczyty G8 zapraszany był także.. Przewodniczący Komisji Europejskiej.. , który jest przedstawicielem.. Unii Europejskiej.. Przywódcy państw G8 spotykali się na corocznych szczytach gospodarczych i politycznych.. Szczyty te były okazją do protestów organizowanych przez.. alterglobalistów.. Lokalizacja szczytu zmieniała się rotacyjnie według następującej kolejności: Francja, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Niemcy, Japonia, Włochy, Kanada, Rosja.. Po aneksji.. Krymu przez Rosję.. , pozostałe państwa grupy postanowiły 24 marca 2014 r.. o zawieszeniu Rosji.. Przyjmuje się, że w skład G8 wchodziły państwa najbardziej wpływowe i najbogatsze, co nie jest ścisłe, ponieważ nie obejmuje ona np.. - obecnie drugiej potęgi gospodarczej świata.. Dlatego też, w celu zwiększenia reprezentatywności forum, od 2005 odbywały się spotkania określane jako.. G8+5.. , z udziałem przedstawicieli.. Brazylii.. Meksyku.. Indii.. Przed zaproszeniem Rosji do składu grupy w 1997, od 1994 odbywały się spotkania po szczytach G7 z przedstawicielami Rosji, określane wówczas  ...   gronie 6 krajów.. Później została rozszerzona do 7 i w końcu 8 krajów.. Spotkania grupy odbywają się nieprzerwanie od.. Ta instytucja stała się centralnym forum globalnych rządów i globalnej polityki gospodarczej.. W ostatnich latach przy okazji szczytów G8 odbywają się protesty społeczne.. Po raz pierwszy protesty na dużą skalę odbyły się w.. Genui.. 2001.. roku, kiedy jeden z demonstrantów, działacz anarchistyczny.. Carlo Giuliani.. , został zastrzelony przez policjanta.. Duże protesty także odbyły się podczas szczytu G8 w.. 2005.. roku w.. Szkocji.. Jednym z argumentów wysuwanych przez krytyków G8 jest jej niedemokratyczność.. Grupa nie jest odpowiedzialna przed żadną.. międzynarodową organizacją.. i nie posiada formalnego statutu.. Grupa, zdaniem krytyków, podejmuje jednostronnie decyzje, które mają globalne skutki dla wszystkich.. Pozostała krytyka dotyczy odpowiedzialności za problemy związane z.. globalizacją.. ekonomiczną - biedę krajów globalnego Południa przez kraje Północy, które są zdaniem krytyków, odpowiedzialne za biedę i kryzys zadłużenia krajów południa, problemy ekologiczne, koncentrację kapitału w rękach.. korporacji.. i pojedynczych osób, etc.. ma galerię ilustracji związaną z tematem:.. Po inwazji Rosji na ukraiński Krym, kanclerz Niemiec Angela Merkel stwierdziła, że idea grupy G8 straciła rację bytu, uznając, że grupa przestała istnieć.. W czerwcu 2014 nie odbył się szczyt G8 w.. Soczi.. (Rosja), ale zamiast niego szczyt G7 (bez udziału Rosji) w Brukseli.. Formalnie Rosja została zawieszona 24 marca 2014 r.. Jim Acosta:.. S.. , other powers kick Russia out of G8.. CNN, 2014-03-25.. [dostęp 2014-03-25].. Państwa G8.. (członkostwo zawieszone).. (dodatkowa reprezentacja).. php?title=G8 oldid=39941325.. Ukryte kategorie:.. Artykuły wymagające aktualizacji.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2014-07.. Gagauz.. Tarandíne.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 22:10, 23 lip 2014..

    Original link path: /wiki/G8
    Open archive

  • Title: Unia Łacińska – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Unia Łacińska.. Mapa krajów członkowskich Unii Łacińskiej.. – to organizacja międzynarodowa zrzeszająca państwa, w których używane są.. języki romańskie.. Zajmuje się ochroną, wsparciem i promocją wspólnego dziedzictwa świata postłacińskiego.. Utworzono ją w.. 1954.. Madrycie.. , w.. Hiszpanii.. Jako sprawna instytucja, Unia Łacińska działa od roku.. 1983.. Liczy 35 członków na całym świecie.. Oficjalne nazwy unii to:.. po francusku.. Union Latine.. po hiszpańsku.. Unión Latina.. po katalońsku.. Unió Llatina.. po portugalsku.. União Latina.. po rumuńsku.. Uniunea Latină.. po włosku.. Unione Latina.. kataloński.. włoski.. portugalski.. rumuński.. Lista członków Unii Łacińskiej wg języka urzędowego:.. język francuski.. français.. język hiszpański.. español.. Argentyna.. (obserwator).. Boliwia.. Chile.. Dominikana.. Ekwador.. Filipiny.. Gwatemala.. Hiszpania.. Honduras.. Kolumbia.. Kostaryka.. Kuba.. Meksyk.. Nikaragua.. Panama..  ...   San Marino.. Stolica Apostolska.. Istria.. w Chorwacji.. (włosko-języczna część tego państwa).. Europa łacińska.. W Mołdawii język rumuński często nazywa się.. językiem mołdawskim.. Zakon Joannitów uznawany jest za podmiot prawa międzynarodowego na równi z państwami i organizacjami międzynarodowymi.. Jego dwie rzymskie nieruchomości i jedna na Malcie posiadają status eksterytorialny.. Zakon jest stroną umów międzynarodowych, utrzymuje stosunki dyplomatyczne, bierze udział w konferencjach międzynarodowych i działa w różnych organizacjach jako obserwator.. Stanowi suwerenne państwo i jest oficjalnie uznawany przez rządy 92 państw na świecie (w tym Polskę), przy których posiada on swoich ambasadorów.. Język hiszpański.. Język kataloński.. Język portugalski.. Język rumuński.. Język włoski.. php?title=Unia_Łacińska oldid=39424610.. Języki romańskie.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 19:24, 10 maj 2014..

    Original link path: /wiki/Unia_%C5%81aci%C5%84ska
    Open archive

  • Title: Rada Bezpieczeństwa ONZ – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Rada Bezpieczeństwa ONZ.. Sala posiedzeń Rady Bezpieczeństwa w siedzibie ONZ w.. – jeden z sześciu organów głównych.. Organizacji Narodów Zjednoczonych.. powołany na mocy.. (jej istnieniu i kompetencjom poświęcono rozdział V, VI i VII KNZ).. Na Radzie Bezpieczeństwa ciąży główna odpowiedzialność za utrzymanie.. pokoju.. i bezpieczeństwa na świecie.. Podobnie jak.. , może ona nakładać sankcje na państwa członkowskie.. Głosowanie.. Rada Bezpieczeństwa składa się z pięciu stałych członków oraz dziesięciu niestałych, wybieranych na dwa lata zgodnie z tzw.. kluczem regionalnym (5 miejsc dla.. Afryki.. Azji.. , 2.. Ameryki Łacińskiej.. Europy Zachodniej.. i 1.. Europy Środkowej.. Teoretycznie państwa te powinny posiadać „szczególne zasługi w utrzymaniu międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa”, w praktyce jednak decyduje parytet geograficzny.. ChRL jest reprezentowana w Radzie Bezpieczeństwa dopiero od 1971 r.. Wcześniej w Radzie.. Chiny.. reprezentował przedstawiciel.. Tajwanu.. Aktualnie w skład Rady Bezpieczeństwa wchodzą.. jako członkowie stali:.. Chińska Republika Ludowa.. ;.. jako członkowie niestali:.. Australia.. Jordania.. Korea Południowa.. Nigeria.. Dawniej w skład Rady Bezpieczeństwa, jako członkowie stali, wchodziły.. (do 1991 r.. ) oraz.. Republika Chińska.. (do 1971).. Obecnie prowadzone są prace nad ewentualnym rozszerzeniem liczby członków Rady Bezpieczeństwa, wśród kandydatów na członków stałych wymienia się m.. Japonię.. Indie.. Brazylię.. G4.. Żywo dyskutowana jest  ...   ważności uchwały wymagane są zgodne głosy członków stałych.. Jednak w drodze zwyczaju wykształciła się zasada, że uchwała zostaje przyjęta także w wypadku, gdy żaden z członków stałych nie wyrazi sprzeciwu (pierwszy przypadek takiej interpretacji, niezgodnej z literalnym brzmieniem art.. 27 Karty Narodów Zjednoczonych, miał miejsce w.. 1950.. w związku z interwencją ONZ w.. Korei.. Do zawetowania rezolucji potrzeba więc determinacji jednego z członków stałych lub 7 głosów innych państw.. Ten sposób głosowania jest powszechnie krytykowany, swą słabość ujawnił m.. w trakcie kryzysu irackiego.. 2003.. , proponuje się więc, by wprowadzić tzw.. podwójne weto (co najmniej 2 członków permanentnych musiałoby zagłosować przeciw, by decyzja nie weszła w życie).. W historii Rady Bezpieczeństwa najczęściej wetowali.. : ZSRR/Rosja (99), USA (79), Wielka Brytania (29), Francja (26) i Chiny (8).. Rada Bezpieczeństwa przedkłada Zgromadzeniu Ogólnemu sprawozdania coroczne lub specjalne (art.. 24, ust.. 3), w artykule 26 zobowiązano ją zaś do poczynienia szczególnych kroków prowadzących do kontroli zbrojeń.. Members of the Security Council.. [dostęp 2014-03-03].. Security Council - Veto List.. Główna strona Rady Bezpieczeństwa w portalu ONZ.. Stali członkowie.. Do 31 grudnia 2012.. Do 31 grudnia 2013.. Azerbejdżan.. php?title=Rada_Bezpieczeństwa_ONZ oldid=38825320.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 12:36, 3 mar 2014..

    Original link path: /wiki/Rada_Bezpiecze%C5%84stwa_ONZ
    Open archive

  • Title: Rosja – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Российская Федерация.. Federacja Rosyjska.. Flaga Rosji.. Herb Rosji.. Hymn.. Государственный гимн Российской Федерации.. Niestety, Twoja przeglądarka ma wyłączoną obsługę JavaScript lub nie wspiera odtwarzania.. Możesz.. pobrać plik.. lub.. pobrać odtwarzacz.. pozwalający oglądać wideo w przeglądarce.. Hymn Państwowy Federacji Rosyjskiej).. Posłuchaj.. Konstytucja.. Konstytucja Rosji.. Język urzędowy.. , lokalnie także.. inne języki.. Stolica.. Moskwa.. Ustrój polityczny.. republika federalna.. o.. semiprezydenckim systemie rządów.. Głowa państwa.. Przewodniczący.. Dumy.. Siergiej Naryszkin.. Szef rządu.. Dmitrij Miedwiediew.. Powierzchnia.. • całkowita.. • wody śródlądowe.. na świecie.. 17 075 400 km².. 0,52%.. Liczba ludności (2013).. • całkowita.. • gęstość zaludnienia.. 143 600 000.. 8,4 osób/km².. PKB.. (2013).. • całkowite.. • na osobę.. 2118,0 mld.. USD.. 14 819.. PPP.. ) (2013).. 2556,2 mld.. 17 884.. Jednostka monetarna.. 1.. rubel rosyjski.. = 100.. kopiejek.. (RUB).. Istnieje po rozwiązaniu:.. 26 grudnia.. 1991.. Religia.. dominująca.. prawosławie.. (66%).. Strefa czasowa.. UTC.. +3 do +12.. Kod ISO 3166.. RU.. Domena internetowa.. ru.. su.. рф.. Kod samochodowy.. RUS.. Kod samolotowy.. CCCP, RA, RF i VP.. Kod telefoniczny.. +7.. w Wikipodróżach.. Wiadomości w Wikinews.. Hasło.. Portal.. Росси я,.. Rossija.. ;.. Российская Федерация,.. Rossijskaja Fiedieracyja.. posłuchaj po rosyjsku.. i.. ) – państwo rozciągające się od wschodniej.. Europy.. poprzez północną część.. po.. Ocean Spokojny.. Federacja Rosyjska jest.. największym państwem na świecie pod względem powierzchni.. szóstym największym w historii świata.. Pod względem liczby ludności zajmuje.. miejsce.. Rosja należy do największych gospodarek świata, pod względem PKB zajmuje 6.. miejsce na świecie.. [7].. Państwo rosyjskie dysponuje największymi na świecie.. zasobami naturalnymi.. i źródłami energii.. [8].. Rosja jest członkiem wielu międzynarodowych organizacji, m.. Rady Bezpieczeństwa ONZ.. [9].. G20.. Unii Celnej.. Wspólnoty Niepodległych Państw.. [10].. Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej.. [11].. Szanghajskiej Organizacji Współpracy.. [12].. i odgrywa znaczącą rolę w polityce światowej.. Początki państwowości ruskiej sięgają IX wieku.. Kultura ruska kształtowała się pod silnym wpływem.. Słowian południowych.. Bizancjum.. , za których pośrednictwem przyjęto.. W XII w.. Ruś Kijowska.. uległa rozbiciu na.. księstwa udzielne.. Wydzielone w XIII w.. Księstwo Moskiewskie.. doprowadziło do scalenia większości ziem ruskich i wyzwolenia ich spod panowania tatarskiego (XIII–XV w.. ).. Najazdy tatarskie wywarły silny wpływ na historię Rusi, a sami.. Tatarzy.. są obecnie największą mniejszością etniczną Rosji.. 1547.. roku.. Iwan IV Groźny.. przyjął tytuł cara, a nazwa państwa została zmieniona na.. Carstwo Rosyjskie.. W latach 862–1598 dynastią panującą byli.. Rurykowicze.. , w latach 1613–1917 na tronie zasiadali.. Romanowowie.. Za panowania.. Piotra Wielkiego.. doszło do umocnienia pozycji Rosji na arenie międzynarodowej i ustanowienia.. Imperium Rosyjskiego.. W XVI–XIX w.. Rosja zyskała ogromne obszary w Europie Wschodniej, Azji Północnej, Środkowej, na Kaukazie oraz przejściowo w Ameryce Północnej.. Rewolucje w 1917 r.. I wojna światowa.. położyły kres monarchii.. W listopadzie 1917 r.. władzę przejęli.. bolszewicy.. , którzy w 1922 r.. ustanowili.. Związek Radziecki.. Rosja (czyli.. Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka.. , w skrócie.. RFSRR.. ) odgrywała rolę dominującą.. Rządy.. Stalina.. doprowadziły do przekształcenia ZSRR w potężny ośrodek gospodarczy.. Zmiany te kosztowały jednak życie wielu milionów ludzi, którzy padli ofiarą okrutnej polityki.. Od lat 70.. XX w.. ZSRR przeżywał okres stagnacji.. Zbyt późne i nieudane reformy.. Michaiła Gorbaczowa.. nie powstrzymały rozkładu państwa.. W 1991 r.. doszło do rozwiązania ZSRR i od tej pory Rosja jest samodzielnym państwem.. Istnieje zasadnicza różnica między obecną pozycją Rosji a czasami.. zimnej wojny.. , kiedy ZSRR był jednym z dwóch światowych supermocarstw.. Pochodzenie nazwy kraju.. Polityka.. Partie polityczne.. Prawa i swobody obywatelskie.. System penitencjarny.. Demokracja w Rosji.. Stosunki międzynarodowe.. Problemy międzynarodowe.. Położenie.. Podział terytorialny.. Strefy czasowe.. Klimat.. Ukształtowanie powierzchni.. 6.. Wody.. 7.. Flora i fauna.. Największe miasta Rosji.. Demografia.. Statystyki demograficzne.. Struktura etniczna.. Prehistoria i starożytność.. Początki państwowości ruskiej.. Rozbicie dzielnicowe Rusi.. Jarzmo tatarskie.. Zjednoczenie ziem ruskich.. Imperium Rosyjskie.. Upadek caratu.. 8.. 9.. Gospodarka.. Waluta.. PKB, inflacja, bezrobocie.. Handel zagraniczny.. Przemysł.. Przemysł elektromaszynowy.. Nanotechnologie.. Inne informacje.. Transport.. Transport lotniczy.. Flota handlowa i drogi wodne.. Turystyka.. Sankcje gospodarcze.. Środki masowego przekazu.. Siły zbrojne.. Języki urzędowe.. 11.. Oświata.. 12.. Literatura i filozofia.. Muzyka i balet.. Sztuki piękne.. X–XIII wiek.. XIV–XVI wiek.. XVII–XX wiek.. Film.. Kuchnia.. Święta państwowe.. 13.. 14.. 15.. 16.. 17.. Bibliografia.. 18.. Nazwa.. pochodzi od.. greckiej.. nazwy Rusi Ῥωσσία (.. Rhōssía.. [13].. Zatem Rosja znaczy tyle co „Ruś”.. [14].. [15].. Nazwa kraju ewoluowała w następujący sposób:.. Rus.. (IX w.. ) →.. Rusija.. (XV w.. (XVI w.. O ile etymologia słowa.. jest oczywista, o tyle pochodzenie słowa.. Ruś.. wzbudza wiele kontrowersji.. W historii wywodzono ją od nazwy starożytnego plemienia.. Roksolanów.. [16].. [17].. , od słowa.. rossieje.. , co oznacza.. rozsiane.. (po ziemi, daleko).. [18].. i wielu różnych nazw topograficznych.. Współcześni językoznawcy wywodzą najczęściej nazwę „Ruś” od.. ugrofińskiego.. słowa „Ruotsi”, które oznacza „mieszkańcy wybrzeża”, „brzeżanie”.. Finowie.. do dzisiaj nazywają tak.. Szwedów.. , od których słowo to mogli przejąć, gdyż.. roslag.. oznacza w.. staronordyjskim.. „wybrzeże”.. [19].. Przez szereg stuleci używano dwóch nazw kraju równolegle.. Nazwa Rosja stała się bardziej popularna od Rusi po 1721 r.. Prezydent Rosji.. (po prawej) wraz z.. premierem.. Dmitrijem Medwiediewem.. (po lewej).. Ustrój polityczny Rosji.. Rosja jest republiką.. federalną.. o semiprezydenckim systemie rządów.. Od 17 IV 1992 r.. używa 2 równorzędnych nazw Rosja i Federacja Rosyjska.. Zgodnie z.. konstytucją.. , zaaprobowaną w.. referendum.. 12 grudnia.. 1993.. ,.. głową państwa.. jest.. Od 2012 r.. prezydent jest wybierany w.. głosowaniu powszechnym.. na 6-letnią.. kadencję.. [20].. (do 2012 r.. kadencja trwała 4 lata).. Prezydent ma szerokie uprawnienia w zakresie.. władzy ustawodawczej.. (prawo wydawania.. dekretów.. z mocą ustawy) i.. władzy wykonawczej.. (jest m.. gwarantem konstytucji, praw i swobód obywatelskich, naczelnym dowódcą.. sił zbrojnych.. oraz arbitrem w sprawach między władzą centralną i regionalną).. Organem władzy ustawodawczej jest dwuizbowy parlament –.. Zgromadzenie Federalne.. , składające się z izby wyższej:.. Rady Federacji.. oraz izby niższej:.. Dumy Państwowej.. W skład Rady Federacji wchodzi 166 członków (po 2 przedstawicieli z każdego z 83 podmiotów federacji: po 1 reprezentancie delegowanym przez głowę regionu i przez lokalny parlament).. [21].. Duma Państwowa składa się z 450 deputowanych którzy od 2012 są wybierani na 5-letnią kadencję.. kadencja trwała 4 lata) w wyborach powszechnych (225 mandatów zostaje obsadzonych w okręgu federalnym na podstawie.. systemu proporcjonalnego.. z list partyjnych, 225 – w okręgach 1-mandatowych).. Organem władzy wykonawczej jest.. rząd.. , na którego czele stoi przewodniczący (.. ) powoływany przez prezydenta i zatwierdzany przez Dumę (przy braku zgody Dumy prezydent posiada prawo do jej rozwiązania; premiera zatwierdza wówczas nowo wybrana Duma).. [22].. Członków rządu mianuje prezydent na wniosek premiera.. Subiekty Federacji Rosyjskiej mają własne konstytucje i organy władzy ustawodawczej (ordynacja wyborcza jest analogiczna do wyborów do Dumy) oraz wykonawczej (przewodniczący regionu powołuje rząd regionalny).. [23].. Kandydaturę na przewodniczącego regionu zgłasza prezydent a tę kandydaturę zatwierdza lokalny parlament.. Jeżeli żaden z trzech kolejnych kandydatów prezydenta nie otrzyma zgody parlamentu, to prezydent ma prawo do rozwiązania tego parlamentu.. Kandydatów zatwierdza wówczas nowo wybrany parlament.. [24].. Partie polityczne Federacji Rosyjskiej.. W Rosji istnieje.. system wielopartyjny.. Partie konkurują o miejsca w.. dwuizbowym parlamencie.. – 450-osobowej.. i 166-osobowej.. W wyniku.. ostatnich wyborów.. w Dumie znalazły się cztery partie:.. Jedna Rosja.. (64,30% głosów),.. Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej.. (11,57% głosów),.. Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji.. (8,14% głosów) oraz.. Sprawiedliwa Rosja.. (7,74% głosów).. Tylko te partie przekroczyły.. próg wyborczy.. 7% głosujących.. Do obecnie działających pozaparlamentarnych partii politycznych należą:.. Jabłoko.. (1,59% głosów w ostatnich wyborach parlamentarnych), Patrioci Rosji oraz Słuszna Sprawa.. W Rosji działa także szereg innych organizacji reprezentujących niemal wszystkie idee i opcje społeczno-polityczne współczesnego świata (m.. Akcja Autonomiczna, Asocjacja Ruchu Anarchistów, Front Narodowo-Patriotyczny „Pamięć”,.. Inna Rosja.. , Libertariańska Partia Rosji, Piracka Partia Rosji, Rewolucyjna Partia Robotnicza, Rosja Pracująca, Rosyjski Ruch Socjalistyczny, Rosyjski Socjaldemokratyczny Sojusz Młodzieży, Rosyjski Sojusz Obywatelski, Socjalistyczna Partia Pracujących, Sojusz Socjaldemokratów,.. Stowarzyszenie Rodziny Romanowów.. , Towarzystwo Inicjatywnych Obywateli Rosji, Unia Demokratyczna, Wielka Rosja, Wszechrosyjski Front Ludowy, Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia Bolszewików i.. Zielona Alternatywa.. Wolność prasy w różnych regionach Rosji w 2006 r.. Barwa zielona oznacza regiony „wolne”, pomarańczowa „wolne, ale zagrożone” a czerwona oznacza regiony z „brakiem wolności prasy”, dla regionów oznaczonych szarą barwą brak danych.. Poziom przestrzegania praw i swobód w Rosji jest niezwykle trudny do ustalenia ze względu na dość wielkie różnice panujące pomiędzy poszczególnymi regionami kraju, jak i silnym upolitycznieniem tematu.. Prawa i swobody obywatelskie gwarantuje w Rosji rozdział 2.. konstytucji przyjętej w 1993 r.. Rosja jest sygnatariuszem.. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka.. oraz członkiem innych międzynarodowych instytucji zobowiązujących państwo do przestrzegania praw i swobód obywatelskich.. Są to m.. Europejska Konwencja Praw Człowieka.. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych.. Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych.. Podporządkowanie prawodawstwa wewnętrznego wymienionym instytucjom umożliwia 15.. artykuł rozdziału 1.. konstytucji rosyjskiej.. Pomimo istnienia odpowiednich instrumentów prawnych, Rosja boryka się z zapewnieniem wolności i praw obywatelskich swoim obywatelom.. W rankingu.. The Economist 2006.. Rosja zajęła 102 miejsce na 167 ocenionych państw.. Press Freedom Index 2009.. organizacji.. , Rosja jest na 153 miejscu spośród 175 ocenionych państw.. [25].. W Rosji.. związki jednopłciowe.. nie są uznawane prawnie, ale stosunki homoseksualne nie są karane.. Propagacja homoseksualizmu wśród osób nieletnich jest karana.. Prostytucja.. jest nielegalna i karana grzywną.. Dozwolone jest posiadanie 6 gramów.. marihuany.. i 2 gramy.. haszyszu.. wyłącznie na własny użytek.. Dla posiadania większej ilości trzeba uzyskać specjalne zezwolenie.. Sprzedaż alkoholu osobom poniżej 18 roku życia jest zakazana.. Aborcja.. (z odpowiednimi ograniczeniami) oraz posiadanie broni palnej (z odpowiednimi ograniczeniami) są legalne.. Rosyjska Federalna Służba Wykonania Kar jest drugą co do wielkości (po amerykańskiej) machiną penitencjarną na świecie.. [26].. W więzieniach przetrzymywanych jest ponad 800 tys.. osób.. FSIN składa się z 765 obozów, 598 zakładów przemysłowych i 70 gospodarstw rolnych, z roczną produkcją o wartości ponad 525 mln $.. System penitencjarny w Rosji zatrudnia 350 tys.. 38,2% skazańców to recydywiści a 71,7% z ogółu więźniów odbywa karę za przestępstwa powiązane z narkobiznesem.. [27].. Ponad 150 tys.. więźniów choruje na gruźlicę lub HIV/AIDS.. W latach 2003–2004 w rosyjskich więzieniach zmarło ok.. 1600 osób.. Sobór Ziemski.. w 1612 r.. Tłum zgromadzony przed.. Monastyrem Ipatiewskim.. prosi matkę Michaiła Romanowa, by pozwoliła mu wyjechać do Moskwy na koronację carską.. Iluminacja książki.. z 167.. W średniowieczu, w okresie rozbicia dzielnicowego Rusi, na obszarze pomiędzy Bałtykiem i Uralem istniała.. Republika Nowogrodzka.. (1136–1478), z której z czasem wyodrębniła się także.. Republika Pskowska.. (1348–1510), później wcielone do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, co było kresem istnienia systemu demokratycznego republik.. W latach 1549–1653 były zwoływane przez cara (w okresie bezkrólewia przez.. Dumę.. Sobory Ziemskie.. Do ich kompetencji należały wybór cara oraz prawodawstwo, które mogło być dodatkowo sankcjonowane przez monarchę.. Duma jako organ władzy prawodawczej wykształciła się na Rusi już w X wieku.. Prawo do uczestniczenia w Dumie posiadali aż do 1711 r.. wyłącznie bojarzy, diakowie i dworiaństwo.. W drugiej połowie XVII wieku carowie zaczęli umacniać swoją pozycję kosztem Dumy, wprowadzając rządy absolutystyczne (.. samodzierżawie.. W 1711 r.. Duma została zastąpiona przez.. Senat Rządzący.. , który istniał do obalenia monarchii.. Duma była.. ponownie reaktywowana.. jako bezpośrednie następstwo rewolucji w 1905-1907 r.. i istniała do 6 X 1917 r.. , kiedy rozwiązano ją na polecenie.. Rządu Tymczasowego.. W drugiej połowie XIX w.. doszło do rozwoju samorządów lokalnych.. Po rewolucji październikowej została 12 XI 1917 r.. demokratycznie wybrana.. Konstytuanta.. , którą jednak 6 I 1918 r.. rozwiązali bolszewicy.. W początkowym okresie radzieckim i.. dyktatury proletariatu.. wprowadzono.. demokrację rad.. , w której.. burżuazja.. duchowieństwo.. straciły prawa wyborcze.. Rady Delegatów były wybierane na szczeblu lokalnym i centralnym.. Jako Parlament, Zjazd Rada miał zgodnie z konstytucją władzę ustawodawczą i wykonawczą, wybierał ze swojego grona Komitet Wykonawczy (tak jak każda rada).. W okresie stalinizmu demokracja rad i dyktatura proletariatu w praktyce zanikły, ustępując miejsca dyktaturze jednostek.. Do demokratycznych wyborów Rosja powróciła w ostatnich latach istnienia ZSRR w okresie.. pieriestrojki.. 26 III 1989 r.. odbyły się pierwsze alternatywne wybory do.. Zjazdu Deputowanych Ludowych.. , w którym zawiązała się opozycyjna.. Międzyregionalna Grupa Deputowanych.. Pod jej naciskiem 15 III 1990 r.. zniesiono konstytucyjną klauzulę o kierującej roli partii komunistycznej i proklamowano system wielopartyjny.. 26 III 1990 r.. odbyły się demokratyczne wybory do parlamentu.. Rosyjskiej FSRR.. oraz rad lokalnych.. Przewodniczącym Rady Najwyższej Rosji wybrano pozostającego w opozycji do ówczesnych władz.. Borysa Jelcyna.. , który w czerwcu 1991 zwyciężył w.. pierwszych wyborach prezydenckich.. w historii Rosji.. W 1993 doszło do.. kryzysu konstytucyjnego.. , rozwiązania parlamentu i zniesienia radzieckiej konstytucji.. Opór parlamentu przerodził się w pucz który został stłumiony przez wierne prezydentowi wojsko.. Pierwsze poradzieckie wybory do Dumy.. odbyły się 12 XII 1993 r.. wraz z wyborami do.. referendum konstytucyjnym.. Kadencja pierwszej Dumy i Rady Federacji trwała 2 lata.. Kolejne wybory do Dumy odbyły się w.. 1995.. 1999.. 2007.. W latach 2000–2005 zmieniono ordynacje regulujące wybory do Rady Federacji i wybory przewodniczących regionów, podnosząc rolę prezydenta.. Spotkanie przywódców państw grupy BRIC (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny) w Jekaterynburgu w 2008 r.. Ponieważ Federacja Rosyjska jest prawnym sukcesorem.. , a większość terytorium, ludności i produkcji przemysłowej ZSRR była w Rosji, po upadku ZSRR Rosja nadal pełni ważną rolę w polityce światowej.. Rosja jest obecnie pełnoprawnym członkiem następujących organizacji międzynarodowych:.. APEC.. ARF.. BIS.. BSEC.. Euroazjatycka Wspólnota Gospodarcza.. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju.. GCTU.. IAEA.. IBRD.. ICC.. Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca.. IDA.. IFC.. IFRCS.. Międzynarodowa Organizacja Hydrograficzna.. Inmarsat.. Interpol.. IPU.. ISO.. ITSO.. ITUC.. Klub Paryski.. Międzynarodowy Komitet Olimpijski.. MIGA.. NSG.. Organizacja Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym.. OSCE.. , PCA, PFP,.. Powszechny Związek Pocztowy.. Rada Arktyczna.. Rada Europy.. Rada Państw Morza Bałtyckiego.. Rada Partnerstwa Euroatlantyckiego.. , SCO,.. UNWTO.. WCO.. WFTU.. Wspólnota Niepodległych Państw.. WTO.. ZC.. Związek Białorusi i Rosji.. oraz posiada status obserwatora w organizacjach:.. CERN.. Międzynarodowa Organizacja ds.. Migracji.. Stowarzyszenie Integracji Latynoamerykańskiej.. OPA.. Organizacja Współpracy Islamskiej.. Rosja jest także sygnatariuszem.. Międzynarodowego Trybunału Karnego.. , partnerem w rozmowach.. ASEAN.. i gościem.. NAM.. -u.. [28].. Odtwórz plik multimedialny.. Koniec wojny z Gruzją.. Rosja uznaje niepodległość Abchazji i Osetii Południowej, Kreml 26 VIII 2008 r.. Większość sporów granicznych odziedziczonych po ZSRR zostało rozwiązanych w latach 2004–2010 drogą kompromisu.. Stuletni spór pomiędzy Chinami i Rosją o przebieg granicy na rzekach.. Amur.. Ussuri.. Argun.. został definitywnie ukończony na mocy porozumienia z 2004 r.. W 2005 r.. zakończono wytyczanie granicy rosyjsko-kazachskiej.. W 2010 zakończono 40-letni spór norwesko-rosyjski o obszar wodny o powierzchni ok.. 175 tys.. km² na.. Morzu Barentsa.. Oceanie Arktycznym.. Rząd fiński oficjalnie potwierdził brak jakichkolwiek roszczeń terytorialnych wobec rosyjskiej części.. Karelii.. , o którą upominały się niektóre fińskie ugrupowania polityczne.. Do nierozwiązanych problemów należy spór japońsko-rosyjski o południową część.. Wysp Kurylskich.. Japonia na konferencji w San Francisco w 1951 r.. zrzekła się praw do Wysp Kurylskich, zajętych przez wojska ZSRR 18 VIII 1945 r.. W okresie zimnej wojny uznała jednak, że traktat nie obejmuje czterech wysp, stanowiących „Terytoria Północne Japonii”.. Od zwrotu tych wysp uzależniła także zawarcie traktatu pokojowego z ZSRR po 1945 r.. , którego nie podpisano do dzisiaj.. Kolejny problem stanowi brak wytyczonej granicy ukraińsko-rosyjskiej na.. Morzu Azowskim.. i włączenie Krymu z Sewastopolem w skład Federacji Rosyjskiej.. Rosyjski parlament do tej pory nie ratyfikował dokumentu z 1990 r.. o przebiegu granicy z USA na.. Morzu Beringa.. Niektóre środowiska polityczne w Estonii i na Łotwie domagają się przywrócenia granic ustalonych na mocy.. traktatu z Tartu.. traktatu ryskiego.. (1920), co jest sprzeczne z porozumieniami zawartymi pomiędzy tymi krajami a Rosją w 1996 i 1997 r.. Przyczyną napięcia pomiędzy Gruzją, państwami zachodnimi i Rosją jest uznanie niepodległości.. Abchazji.. Osetii Południowej.. przez Federacją Rosyjską oraz uznanie suwerenności.. Kosowa.. przez państwa zachodnie.. Przyczyną nowego sporu może okazać się rywalizacja pomiędzy Rosją, Kanadą, USA, Norwegią i Danią o strefę ekonomiczną w roponośnej Arktyce.. Kontrowersje wzbudzały zgłaszane przez Rosję propozycje uruchomienia korytarza międzynarodowego mającego łączyć Białoruś z obwodem kalliningradzkim i który miał przebiegać przez terytorium Litwy.. Spór ten został zażegnany częściowym zniesieniem obowiązku wizowego dla obywateli rosyjskich (tzw.. przygraniczny ruch bezwizowy), umożliwiający swobodne przemieszczanie się Rosjan z obwodu kalliningradzkiego na Białoruś i Rosji.. Geografia Rosji.. Rosja położona jest na kontynencie euroazjatyckim.. Rozciąga się od Europy Wschodniej, obejmuje całą Azję Północną aż do Oceanu Spokojnego.. Rosja graniczy z.. Norwegią.. (196 km),.. Finlandią.. (1 313 km),.. Estonią.. (290 km),.. Łotwą.. (292 km),.. Białorusią.. (959 km),.. Ukrainą.. (1 576 km),.. Gruzją.. (723 km),.. Azerbejdżanem.. (284 km),.. Kazachstanem.. (6 846 km),.. Chinami.. (3 645 km),.. Mongolią.. (3 441 km),.. Koreą Północną.. (17,5 km) oraz.. Litwą.. (227 km) i.. Polską.. (210 km) – z dwiema ostatnimi poprzez.. obwód kaliningradzki.. Graniczy także z kilkoma państwami poprzez.. Morze Bałtyckie.. Morze Czarne.. Morze Kaspijskie.. Morze Ochockie.. Japonią.. (dzieli tylko 4 km) oraz poprzez.. Morze Beringa.. Cieśnina Beringa.. ) z.. (dzieli 4 km).. Długość granic lądowych wynosi 20 241,5 km, morskich – 37 653 km.. Rozciągłość południkowa Rosji wynosi do 4000 km, natomiast rozciągłość równoleżnikowa – do 9000 km.. Większa część Rosji należy do półkuli wschodniej, ale.. półwysep Czukocki.. oraz część wschodnia.. wyspy Wrangla.. należy do półkuli zachodniej (Rosja jest jedynym krajem azjatyckim zachodzącym do półkuli zachodniej).. Mapa podziału administracyjnego Rosji (stan na 01.. 03.. 2008).. Podział terytorialny Rosji.. W skład Federacji Rosyjskiej wchodzi 85 równoprawnych podmiotów:.. 46 obwodów.. amurski.. archangielski.. astrachański.. biełgorodzki.. briański.. czelabiński.. irkucki.. iwanowski.. jarosławski.. kaliningradzki.. kałuski.. kemerowski.. kirowski.. kostromski.. kurgański.. kurski.. leningradzki.. lipiecki.. magadański.. moskiewski.. murmański.. niżegorodzki.. nowogrodzki.. nowosybirski.. omski.. orenburski.. orłowski.. penzeński.. pskowski.. riazański.. rostowski.. sachaliński.. samarski.. saratowski.. smoleński.. swierdłowski.. tambowski.. tiumeński.. tomski.. tulski.. twerski.. uljanowski.. włodzimierski.. wołgogradzki.. wołogodzki.. woroneski.. 22 republiki.. Adygeja.. Ałtaj.. Baszkortostan.. Buriacja.. Chakasja.. Czeczenia.. Czuwaszja.. Dagestan.. Inguszetia.. Jakucja.. Kabardo-Bałkaria.. Kałmucja.. Karaczajo-Czerkiesja.. Karelia.. Komi.. Krym.. Mari El.. Mordwa.. Osetia Północna.. Tatarstan.. Tuwa.. Udmurcja.. 9 krajów.. Ałtajski.. Chabarowski.. Kamczacki.. Krasnodarski.. Krasnojarski.. Nadmorski.. Permski.. Stawropolski.. Zabajkalski.. 3.. miasta wydzielone.. Petersburg.. Sewastopol.. 1 obwód autonomiczny.. Żydowski.. 4 okręgi autonomiczne.. Chanty-Mansyjski – Jugra.. Czukocki.. Jamalsko-Nieniecki.. Nieniecki.. 18 marca 2014 podpisano umowę między Rosją a Republiką Krymu i miastem wydzielonym Sewastopol o włączeniu Krymu do Rosji jako nowe podmioty federacji.. [29].. Umowa ta weszła w życie z dniem ratyfikacji.. [30].. , co nastąpiło 21 marca 2014 roku.. [31].. Tego samego dnia dokonano odpowiednich zmian w.. Konstytucji Rosji.. dopisując do niej dwa nowe podmioty federacji –.. Republikę Krymu.. i miasto federalnego znaczenia.. [32].. , które włączono do nowo utworzonego.. Krymskiego Okręgu Federalnego.. [33].. De iure.. Republika Krymu jest nadal częścią.. Ukrainy.. jako.. Republika Autonomiczna Krymu.. i miasto o osobnym statusie.. Strefy czasowe w Rosji.. MSK-1.. Czas Kaliningradu.. UTC+3:00.. MSK.. Czas moskiewski.. UTC+4:00.. MSK+2.. Czas Jekaterynburga.. UTC+6:00.. MSK+3.. Czas Omska.. UTC+7:00.. MSK+4.. Czas Krasnojarska.. UTC+8:00.. MSK+5.. Czas Irkucka.. UTC+9:00.. MSK+6.. Czas Jakucka.. UTC+10:00.. MSK+7.. Czas Władywostoku.. UTC+11:00.. MSK+8.. Czas Magadanu.. UTC+12:00.. Nr.. strefy.. Nazwa.. Czas.. (czas standardowy).. Główne.. miasto.. czas Kaliningradu.. –1.. +3:00.. Kaliningrad.. czas moskiewski.. +4:00.. czas Jekaterynburga.. +2.. +6:00.. Jekaterynburg.. czas Omska.. +3.. +7:00.. Omsk.. czas Krasnojarska.. +4.. +8:00.. Krasnojarsk.. czas Irkucka.. +5.. +9:00.. Irkuck.. czas Jakucka.. +6.. +10:00.. Jakuck.. czas Władywostoku.. +11:00.. Władywostok.. czas Magadanu.. +8.. +12:00.. Magadan.. Tylko dwa regiony Rosji są podzielone przez strefy czasowe:.. obwód sachaliński.. (zachodnia część ma.. , wschodnia zaś –.. ) oraz.. , środkowa –.. , wschodnia –.. Istniejący podział na strefy czasowe tworzy trzy linie, przy przekroczeniu których czas lokalny zmienia się nie na jedną godzinę, a na dwie:.. granica pomiędzy strefą czasu moskiewskiego a strefą czasu Jekaterynburga,.. granica pomiędzy strefą czasu Jekaterynburga a strefą czasu Krasnojarska,.. granica pomiędzy strefą czasu Krasnojarska a strefą czasu Jakucka.. To powoduje że w Rosji na północ od równoleżnika 65° istnieje 6 stref czasowych, lecz w części południowej kraju jest 9 tych stref.. Wschodnia część.. Czukotki.. leży na.. półkuli zachodniej.. formalnie poza.. linią zmiany daty.. , ale tę linię przesunięto na wschód do granicy z USA.. Klimat przeważnie kontynentalny strefy umiarkowanej i podbiegunowej, na niewielkim obszarze wschodniego wybrzeża klimat.. monsunowy.. , a nad Morzem Czarnym klimat podzwrotnikowy typu śródziemnomorskiego.. Średnia temperatura lipca od +2 °C na północnym wybrzeżu i +15 °C na wschodzie do +25 °C na południu Niziny Wschodnioeuropejskiej.. Średnia temperatura stycznia od +1 °C nad Morzem Czarnym i –6 °C na zachodzie do –20 °C na wschodnim wybrzeżu i poniżej –30 °C w Syberii Wschodniej (w rejonie.. Ojmiakonu.. ok.. –50 °C).. Roczna suma opadów od ponad 600 mm na krańcu zachodnim i wschodnim do około 200 mm na Syberii Środkowej i Wschodniej oraz poniżej 200 mm na Nizinie Nadkaspijskiej.. W wysokich górach do 1000 mm.. Pokrywa śnieżna utrzymuje się od 1 miesiąca nad Morzem Czarnym do 9 miesięcy na wybrzeżach.. Morza Arktycznego.. Wraz ze zmniejszeniem się wpływu Oceanu Atlantyckiego maleje ilość opadów atmosferycznych i rośnie.. roczna amplituda temperatury powietrza.. W okolicach.. Wierchojańska.. odnotowano największe na Ziemi, wynoszące powyżej 60 °C, roczne amplitudy temperatury powietrza oraz najniższą temperaturę na półkuli północnej –67,8 °C.. Nieustannie trwa spór o wyznaczenie tak zwanego bieguna zimna półkuli północnej (w punkcie zamieszkanym stale przez ludzi); Wierchojańsk jest tylko jednym z takich miejsc, do innych należą.. Ojmiakon.. (ekspedycję zwaną „Wyprawą na biegun zimna” zorganizował tam polski podróżnik.. Jacek Pałkiewicz.. ) i wieś.. Tomtor.. W wielu z tych miejscowości organizuje się festiwale związane ze sławą „bieguna zimna”.. [34].. Topografia Rosji.. Złote Góry.. Ałtaju.. Wulkan Saryczewa.. na wyspie.. Matua.. Jezioro.. Bajkał.. Tajga.. syberyjska w.. obwodzie tomskim.. Niedźwiedź brunatny.. w moskiewskim ZOO.. Niedźwiedź zajmuje szczególne miejsce w kulturze rosyjskiej, a od czasu kiedy.. William Szekspir.. przyrównał Rosję do „niedźwiedzia z północy”, stał się symbolem Rosji.. [35].. Europejską część Rosji zajmuje.. Nizina Wschodnioeuropejska.. W jej części północnej dominuje krajobraz polodowcowy.. Najwyższymi wzniesieniami niziny są.. wzgórza Wałdaj.. , gdzie znajdują się źródła.. Wołgi.. – najdłuższej rzeki Europy oraz.. Dniepru.. Dźwiny.. Europejską część Rosji od azjatyckiej oddzielają góry.. Ural.. Na wschód od Uralu rozciąga się.. Nizina Zachodniosyberyjska.. o powierzchni około 3 mln km², która rzeką.. Jenisiej.. przechodzi w.. Wyżynę Środkowosyberyjską.. (wraz z górami.. Putorana.. ) o powierzchni około 3,5 mln km².. Na północ od Wyżyny Środkowosyberyjskiej rozciąga się.. Nizina Północnosyberyjska.. , natomiast na wschód rozpoczyna się.. Nizina Środkowojakucka.. Na wschód od tej niziny rozpoczynają się wschodniosyberyjskie pasma górskie na które składają się:.. Góry Wierchojańskie.. Góry Czerskiego.. Góry Czukockie.. Góry Koriackie.. Góry Środkowe.. na półwyspie.. Kamczatka.. Na południu Niziny Zachodniosyberyjskiej ku wschodowi rozciągają się południowo-syberyjskie pasma górskie na które składają się:.. Sajany.. Góry Jabłonowe.. Góry Borszczowoczne.. Góry Stanowe.. Pasmo Stanowe.. Góry Ałdańskie.. Dżugdżur.. Sichote Aliń.. Najwyższym szczytem Rosji jest.. Elbrus.. o wysokości 5642 m n.. p.. m.. znajdujący się w górach.. Kaukaz.. Około 70% powierzchni Rosji należy do zlewiska.. Oceanu Arktycznego.. , 20% do.. Oceanu Spokojnego.. , 8% przypada na obszar bezodpływowy.. (zlewisko.. Morza Kaspijskiego.. ), pozostałe 2% na zlewisko mórz.. Oceanu Atlantyckiego.. Łącznie w Rosji jest 2 562 489 wielkich i małych rzek o długości łącznej 8 373 606 km.. [36].. , w tym 120 tys.. rzek o długości ponad 10 km i długości łącznej 2,3 mln km.. [37].. Najdłuższymi.. rzekami Rosji.. są:.. Lena.. (4400 km),.. Ob.. (4338 km),.. Irtysz.. (dopływ rzeki Ob, 4248 km, 2010 km w Rosji),.. Jenisej.. (4102 km),.. Wołga.. (3690 km),.. Dolna Tunguzka.. (dopływ rzeki Jenisej, 2989 km),.. (2824 km),.. Wiluj.. (dopływ rzeki Lena, 2650 km),.. Oleniok.. (2292 km),.. Ałdan.. (dopływ rzeki Lena, 2273 km),.. Dniepr.. (2200 km, 485 km w Rosji),.. Kołyma.. (2129 km) i.. Don.. (1950 km).. Wołga jest najdłuższą rzeką europejskiej części Rosji, a zarazem całej Europy.. W Rosji jest ok.. 2 mln jezior.. Liczne małe jeziora występują też w strefie tundry (np.. w dolinie.. Indygirki.. Kołymy.. ), a na.. Nizinie Nadkaspijskiej.. znajdują się jeziora słone, będące pozostałością po.. Morzu Sarmackim.. i dawnym zasięgiem Morza Kaspijskiego.. W górach leżą jeziora śródgórskie, do których zalicza się m.. [38].. Największym jeziorem Rosji (i Świata) jest.. W Rosji znajduje się też najgłębsze jezioro na świecie –.. (ok.. ⅕ światowych zasobów wody słodkiej).. Ma on głębokość 1642 m, natomiast dno jeziora jest 1186,5 m p.. , co tworzy największą na świecie.. kryptodepresję.. Około 60 tys.. km² zajmują w Rosji.. lodowce.. , głównie w.. Arktyce.. i na.. Kaukazie.. (1800 km²).. Prawie 2 mln km² to.. bagna.. (najwięcej na.. Nizinie Zachodniosyberyjskiej.. W Rosji jest dużo sztucznych zbiorników wodnych, tworzących często systemy kaskad, m.. na Wołdze (Rybiński 4580 km², Niżnonowogrodzki 1590 km², Samarski 6450 km², Wołgogradzki 3117 km²), na Angarze (Bracki 5470 km²), na Donie (Cymlański 2700 km²), na Jeniseju (Krasnojarski 2000 km²) i na Kamie (Kamski 1915 km²).. Roślinność.. gleby.. układają się.. równoleżnikowo.. , wyróżnia się 4 zasadnicze strefy:.. Strefa.. tundrowa.. – zajmuje ok.. 25% powierzchni, pozbawiona drzew, rosną tu głównie.. mchy.. porosty.. , na południu zarośla karłowate.. Typowymi zwierzętami zamieszkującymi tę strefę są:.. renifer.. lis polarny.. zając bielak.. leming.. niedźwiedź polarny.. białozór.. myszołów włochaty.. sowa śnieżna.. W XX w.. reintrodukowano na Wyspie Wrangla.. woła piżmowego.. Rozwinięta hodowla.. reniferów.. Strefa ta przechodzi stopniowo w lasotundrę porosłą karłowatymi drzewami (.. modrzewiem.. brzozą.. ), gdzie hoduje się.. bydło.. i w niewielkim stopniu uprawia różne warzywa, m.. ziemniaki.. kapustę.. rzodkiewki.. leśna.. 60% powierzchni i ok.. 80% wszystkich lasów kraju.. W jej skład wchodzą głównie drzewa iglaste (85%), z dominacją modrzewia (tzw.. tajga modrzewiowa typowa dla wschodniej Syberii, na wschód od.. Jeniseju.. ), oraz drzewa liściaste, z dominacją brzozy (15% powierzchni), występujące głównie w centralnej części kraju oraz na Syberii Zachodniej, gdzie tworzą kompleks tzw.. białej tajgi.. W ciągu krótkiego lata w lasach tych pojawiają się duże ilości.. komarów.. Poza wieloma gatunkami owadów żyją tam także liczne płazy i gady, m.. kumak dalekowschodni.. grzechotnik skalny.. połoz amurski.. żmija zygzakowata.. zaskroniec zwyczajny.. Typowymi dla tej strefy ptakami są:.. sikory.. jemiołuszki.. głuszce.. krogulce.. jastrzębie.. Na obszarze tajgi spotyka się wędrujące stada.. Występuje tam także wiele innych gatunków ssaków takich jak:.. tygrys syberyjski.. pantera śnieżna.. ryś.. niedźwiedź brunatny.. niedźwiedź himalajski.. bóbr.. wydra.. koziorożec syberyjski.. łoś.. jeleń wschodni.. sarna syberyjska.. łasica.. gronostaj.. norka.. wiewiórka.. rosomak.. borsuk.. lis.. wilk.. Po 1951 r.. restaurowano w Rosji populację.. żubra.. rasy kaukaskiej.. [39].. oraz odnowiono populację żubra nizinnego w lasach podmoskiewskich.. [40].. Obszar bardzo dobrych gleb (.. czarnoziemów.. ), ok.. 40% powierzchni stanowią grunty orne.. Dominuje tu uprawa.. pszenicy.. buraka cukrowego.. kukurydzy.. stepowa.. – brak roślinności drzewiastej, występują gleby kasztanowe i czarnoziemy.. Grunty orne stanowią ponad połowę powierzchni.. Uprawia się pszenicę, kukurydzę,.. słonecznik.. Na stepach żyje wiele.. owadów.. , takich jak:.. pasikoniki.. mszyce.. mrówki.. szarańcza.. skoczki.. Stepowymi ssakami są dzikie.. konie.. oraz małe gryzonie, takie jak:.. susły.. norniki.. chomiki.. Mała ilość stepowych dużych zwierząt kopytnych ogranicza możliwość zdobywania pokarmu przez drapieżniki.. Żyją tu.. wilki.. lisy.. oraz drapieżne ptaki:.. orły.. sokoły.. sowy.. myszołowy.. , a także.. kuropatwa.. przepiórka.. cietrzew.. drop.. 4) Strefa subtropikalna – obejmuje wybrzeże Morza Czarnego, gdzie występuje roślinność śródziemnomorska.. W strefie tej przeważają lasy liściaste i iglaste.. Rosną w nich zawsze zielone dęby oraz drzewa szpilkowe: różne gatunki.. sosen.. jałowców.. cedry.. cyprysy.. Łagodny klimat śródziemnomorski sprzyja uprawie wielu roślin.. Najbardziej typowe dla tej strefy są.. oliwka.. figowiec.. winorośl.. W strefie śródziemnomorskiej żyje wiele gatunków zwierząt, m.. jeleń szlachetny.. kozica.. koziorożec kaukaski.. żbik.. , różne gatunki.. nietoperzy.. sępów.. żmija kaukaska.. gniewosz plamisty.. wąż Eskulapa.. Miasta Rosji.. Zgodnie ze spisem powszechnym z 2002 r.. prawa miejskie.. posiada w Rosji 1108 miejscowości.. Nowosybirsk.. Niżny Nowogród.. Kazań.. Nazwa polska.. Nazwa rosyjska.. Ludność w tys.. (2010).. Powierzchnia w km² (2010).. Region.. Москва.. 11 514.. 1091.. miasto wydzielone.. Санкт-Петербург.. 4849.. 1439.. Новосибирск.. 1410.. 507.. obwód nowosybirski.. Екатеринбург.. 1344.. 1151.. obwód swierdłowski.. Нижний Новгород.. 1271.. 460.. obwód niżnonowogrodzki.. Казань.. 1137.. 613.. Samara.. Самара.. 1134.. 466.. obwód samarski.. Омск.. 1128.. 573.. obwód omski.. Czelabińsk.. Челябинск.. 1096.. 530.. obwód czelabiński.. Rostów nad Donem.. Ростов-на-Дону.. 1048.. 354.. obwód rostowski.. Ufa.. Уфа.. 1030.. 708.. Perm.. Пермь.. 986.. 800.. kraj Permski.. Wołgograd.. Волгоград.. 979.. 565.. obwód wołgogradzki.. Красноярск.. 962.. 348.. kraj Krasnojarski.. Woroneż.. Воронеж.. 848.. 596.. obwód woroneski.. Saratów.. Саратов.. 827.. 393.. obwód saratowski.. Togliatti.. Toльятти.. 722.. 315.. Krasnodar.. Краснодар.. 713.. 840.. kraj Krasnodarski.. Iżewsk.. Ижевск.. 611.. Jarosław.. Ярославль.. 607.. 205.. obwód jarosławski.. Uljanowsk.. Ульяновск.. 602.. 622.. obwód uljanowski.. Ludność Rosji.. Rok.. Ludność.. 1550.. 9–11 mln.. 148 275 000.. 1600.. 11–13 mln.. 148 460 000.. 1750.. 17 mln.. 2000.. 146 890 000.. 1850.. 60 mln.. 143 474 000.. 1897.. 67 473 000.. 2006.. 142 754 000.. 1914.. 89 900 000.. 142 221 000.. 1926.. 92 700 000.. 2008.. 142 009 000.. 1959.. 117 534 000.. 2009.. 141 904 000.. 130 079 000.. 2010.. 141 915 000.. 1989.. 147 020 000.. Źródło: Pipes Richard, Rosja carów, Warszawa 2006.. Oficjalne dane z radzieckich i rosyjskich spisów powszechnych.. Liczba ludności Rosji w latach 1897–2010.. [41].. W latach 1993–2008 występowało w Rosji zjawisko depopulacji.. Liczba jej mieszkańców spadła z 148,6 mln na początku 1993 r.. do 142 mln w 2008 r.. Przyczynami były zbyt niska stopa urodzeń, względnie niska.. oczekiwana dalsza długość trwania życia.. (związana z niskim poziomem opieki zdrowotnej, brakiem zdrowego trybu życia i alkoholizmem ludności) oraz niedostateczna liczba imigrantów.. [42].. W 2009 r.. po raz pierwszy od 15 lat zanotowano w Rosji przyrost ludności mimo nadal ujemnego przyrostu naturalnego.. [43].. W 2010 r.. znowu miał miejsce ubytek ludności w związku z ubytkiem naturalnym (241,4 tys.. osób) oraz saldem migracyjnym niewystarczającym dla kompensacji strat w ruchu naturalnym (158,1 tys.. osób).. [44].. W 2011 r.. znowu nastąpił ubytek ludności w związku z ubytkiem naturalnym (131,2 tys.. osób) według Rostatu.. Według.. Światowej Organizacji Zdrowia.. [45].. Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia (2009): w całej populacji 69 lat, u mężczyzn 63 lat, u kobiet 75 lata.. Śmiertelność poniżej 5 roku życia (2006): w całej populacji 13 na 1000, u chłopców 15 na 1000, u dziewczynek 11 na 1000.. Śmiertelność dorosłych (15-60 lat, 2006): w całej populacji 300 na 1000, u mężczyzn 432 na 1000, u kobiet 158 na 1000.. Oczekiwane dalsze trwanie życia w zdrowiu osób w wieku 60 lat (2002): mężczyźni: 10,1 lat, kobiety 14,2 lat.. Liczba miejsc szpitalnych (2006): 97 na 10 000 mieszkańców.. Liczba ludności.. 141 914 509.. Ludność według wieku.. 0 – 14 lat.. 15,1.. % (21 400 612).. 15 – 64 lat.. 72,0.. % (102 223 230).. ponad 64 lata.. 12,9.. % (17 890 667).. Średnia wieku.. całej populacji.. 38,5.. lat.. mężczyźni.. 35,2.. kobiety.. 41,7.. Ubytek naturalny.. -1,7.. osób/1000.. mieszkańców (2010.. [46].. Współczynnik urodzeń.. 12,6.. urodzeń/1000.. mieszkańców(2010].. /ref ).. Współczynnik zgonów.. 14,3.. zgonów/1000.. mieszkańców(2010.. Współczynnik migracji.. 1,11.. migrantów/1000.. Ludność według płci.. przy narodzeniu.. 1,06.. mężczyzn/kobiet.. poniżej 15 lat.. 1,05.. 0,93.. powyżej 64 lat.. 0,46.. Umieralność noworodków.. w całej populacji.. 7,53.. śmiertelnych/1000 żywych (2010.. [47].. płci męskiej.. 9,04.. śmiertelnych/1000 żywych.. płci żeńskiej.. 7,11.. Oczekiwana długość życia.. 68,98.. lat(2010.. mężczyzn.. 63,03.. kobiet.. 74,87.. Rozrodczość.. 1,54.. urodzeń/kobietę.. Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS.. 1,2%.. (2008).. Liczba osób żyjących z HIV/AIDS.. 870 000.. [48].. Liczba zmarłych na HIV/AIDS.. 12 500.. Rosjanie.. Zgodnie ze spisem ludności przeprowadzonym w 2002 r.. [49].. największą.. grupą etniczną.. Rosji są.. russkije.. , dosłownie.. ruscy.. Rusini.. ) należący do.. Słowian wschodnich.. Rosję zamieszkuje ich blisko 115,9 mln (prawie 80%).. Potocznie słowo.. (ros.. rossijanie.. ) jest używane do określenia wszystkich.. obywateli.. Rosji bez względu na przynależność etniczną, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego.. Dawniej etnicznych Rosjan nazywano też Wielkorusinami (ros.. wielikorusy.. ), gdyż zamieszkiwali nie tyle większą, co starszą część państwa, w przeciwieństwie do Małorusinów (dziś.. Ukraińców.. [50].. Grupami etnograficznymi w ramach narodu rosyjskiego są: Kamenszczyki, Karimczycy, Kierżacy, Kołymczanie,.. Kozacy.. , Mezency,.. Pomorcy.. , Ruskoustnicy i wiele innych.. [51].. [52].. Pozycja.. Naród.. Liczba.. %.. 115 889 107.. 79,82.. 19.. Buriaci.. 445 175.. 0,31.. 5 554 601.. 3,82.. 20.. Jakuci.. 443 852.. Ukraińcy.. 2 942 974.. 2,03.. 21.. Kumycy.. 422 409.. 0,29.. Baszkirzy.. 1 674 389.. 1,18.. 22.. Ingusze.. 413 016.. 0,28.. Czuwasze.. 1 637 090.. 1,13.. 23.. Lezgini.. 411 535.. Czeczeni.. 1 360 253.. 0,94.. 24.. Komiacy.. 293 406.. 0,2.. Ormianie.. 1 130 491.. 0,78.. 25.. Tuwińcy.. 243 442.. 0,17.. Mordwini.. 843 350.. 0,58.. 26.. Żydzi.. 229 938.. 0,16.. Awarowie.. 814 473.. 0,56.. 27.. Gruzini.. 197 934.. 0,14.. Białorusini.. 807 970.. 28.. Karaczajowie.. 192 182.. 0,13.. Kazachowie.. 653 962.. 0,45.. 29.. Romowie.. 182 766.. Udmurci.. 636 906.. 0,44.. 30.. Kałmucy.. 173 996.. 0,12.. Azerowie.. 621 840.. 0,43.. 31.. Mołdawianie.. 172 330.. Maryjczycy.. 604 298.. 0,42.. 32.. Lakowie.. 156 545.. 0,11.. 597 212.. 0,41.. 33.. Koreańczycy.. 148 556.. 0,1.. Kabardyjczycy.. 519 958.. 0,36.. 34.. (rosyjska grupa etniczna).. [53].. 140 028.. Osetyjczycy.. 514 875.. 0,35.. 35.. Inne narodowości.. 2 274 530.. 1,56.. Dargijczycy.. 510 156.. 36.. Bez podania narodowości.. 1 460 751.. 1,01.. Źródło:.. rosyjski spis powszechny 2002.. Religie w Rosji.. Cerkwie prawosławne na wyspie.. Kiży.. na jeziorze.. Onega.. pohost.. Kiży znajduje się na.. Liście światowego dziedzictwa UNESCO.. Meczet.. Achmata Kadyrowa.. Groznym.. – największy meczet w Rosji.. Chakaska.. szamanka.. – rosyjska pocztówka z 1908 r.. W Rosji przy przeprowadzeniu spisów ludności po 1937 r.. nie były zadawane pytania dotyczące stosunku do religii, dlatego oficjalnych statystyk brak.. Znaczny wpływ na stopień religijności wywarł okres socjalizmu, który trwał ponad 70 lat i w czasie którego religia była zwalczana.. Ze względu na specyfikę religijności Rosji i znaczne zróżnicowane wyznaniowe niemożliwe jest uzyskanie rzetelnych i jednoznacznych danych.. [54].. Według badań.. Pew Research Center.. z 2010 r.. 73,3% obywateli Rosji to.. chrześcijanie.. (71% prawosławni, 1,8% protestanci, 0,5% katolicy), 10% to.. muzułmanie.. Wyznawcy innych religii stanowią mniej niż 1% populacji.. Liczba.. ateistów.. agnostyków.. wynosi 16,2%.. [55].. [56].. 95% zarejestrowanych parafii prawosławnych przynależy do.. Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.. [57].. Liczba praktykujących prawosławnych jest stosunkowo niska i wynosi 15-20%.. 988.. prawosławie przyjął książę kijowski.. Włodzimierz I Wielki.. Data.. chrztu Rusi.. często jest uważana za początek samego Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.. Kościół stanowił początkowo.. metropolię.. w składzie.. Patriarchatu Konstantynopola.. i to właśnie patriarcha ekumeniczny dokonywał konsekracji głowy ruskiego prawosławia.. Metropolita początkowo rezydował w Kijowie.. Po najazdach tatarskich Kijów utracił jednak swe polityczne znaczenie.. 1299.. metropolita.. Maksym.. przeniósł swą siedzibę do.. Włodzimierza.. [58].. W 1325 r.. następca Maksyma,.. Piotr.. przeniósł stolicę Kościoła do Moskwy.. 1448.. Kościół uzyskał niezależność od Patriarchatu Konstantynopola (status.. autokefalii.. ), a metropolita.. Jonasz.. tytuł Metropolity Moskwy i Wszechrusi.. W 1589 r.. Hiob.. stał się pierwszym.. patriarchą.. Moskwy i całej Rusi.. Jako patriarchat zajmuje on piąte miejsce w.. dyptychu.. Kościołów prawosławnych, tuż po czterech patriarchatach.. starożytnych.. – konstantynopolitańskim,.. jerozolimskim.. antiocheńskim.. aleksandryjskim.. Rosyjski Kościół Prawosławny posiada obecnie: 157.. diecezji.. , 29 268.. parafii.. , 203.. biskupów.. , 30 670.. księży.. diakonów.. , 829.. monastyrów.. oraz 87 szkół teologicznych (w tym 5 akademii duchowych i 3 uniwersytety).. [59].. Islam jest najbardziej rozpowszechniony na.. północnym Kaukazie.. , środkowym.. Powołżu.. Uralu.. , Moskwie i Petersburgu.. [60].. Muzułmanie stanowią większość ludności w Inguszetii (98%), Czeczenii (96%), Dagestanie (94%), Kabardo-Bałkarii (70%), Karaczajo-Czerkiesji (63%), Baszkirii (54,5%) i Tatarstanie (54%), gdzie święta muzułmańskie obchodzone są na poziomie republikańskim.. Dominującym nurtem w islamie rosyjskim jest.. sunnizm.. (90%), bogate tradycje ma także.. sufizm.. Według Pew Research Center Rosja ma największą populację muzułmańską w Europie.. w Rosji miało żyć 16,4 mln muzułmanów (11,6% populacji rosyjskiej).. [61].. Pew Research Center szacuje, że liczba wyznawców islamu wzrośnie w 2030 do 18,6 mln, czyli 14,4% populacji Rosji.. Buddyzm jest religią tradycyjną w pięciu regionach Rosji:.. (jedyny w Europie region buddyjski),.. Kraj Zabajkalski.. obwód irkucki.. Większość rosyjskich buddystów wyznaje jego.. tybetańską odmianę.. wyznawana jest tradycyjna religia.. Maryjczyków.. [62].. , jedyna politeistyczna religia w Europie.. Na Syberii oraz Dalekim Wschodzie pośród niektórych.. ludów tubylczych.. spotykane są praktyki i wierzenia.. szamanistyczne.. animistyczne.. , należące do najstarszych wierzeń na świecie w ogóle.. Przypuszczalne kierunki migracji ludności praindoeuropejskiej na podstawie.. teorii kurhanowej.. Fioletowo zaznaczony najstarszy obszar (4000-3500 lat p.. n.. e.. Barwa ciemnopomarańczowa oznacza obszary zasiedlone do ok.. 2500 r.. a barwa jasnopomarańczowa tereny zasiedlone do ok.. 1000 r.. Historia Rosji.. Prehistoria ziem rosyjskich.. W czasach prehistorycznych szerokie stepy południowej Rosji były zasiedlone przez pasterskich.. nomadów.. ludność praindoeuropejska uformowała się na południu dzisiejszej Rosji (ok.. 10 000 lat temu), a następnie migrując do Europy i Azji dała początek m.. Grekom.. Germanom.. Celtom.. Bałtom.. Słowianom.. i ludom indo-irańskim.. Przypuszczalnie ok.. 6000-7000 lat temu przywędrowały z okolic Uralu do Europy Północnej pierwsze.. plemiona ugrofińskie.. Nowo przybyłe ludy wkrótce zdominowały ludność paleoeuropejską, która uległa całkowitej asymilacji z migrantami.. W okresie starożytnym.. Step Pontyjski.. był znany jako.. Scytia.. , a jego kresy zachodnie również jako Sarmacja.. Dorzecze.. było zasiedlone przez Słowian już w.. V w.. n.. [63].. Niektóre ziemie późniejszego.. Wielkiego Księstwa Moskiewskiego.. , zwłaszcza obszary północno-wschodnie, zostały zasiedlone przez ludność słowiańską po 1000 r.. Starożytni Grecy.. założyli wiele kolonii na rosyjskim wybrzeżu Morza Azowskiego i.. Czarnego.. (m.. Tanais.. Fanagoria.. Hermonassa.. Gorgippia.. ) przynosząc ze sobą zdobycze cywilizacji klasycznej.. W wyniku zjednoczenia się greckich kolonii powstało nad.. Morzem Azowskim.. Królestwo Bosporańskie.. 480 p.. – II wiek n.. [64].. , które wkrótce stało się zależne od.. Cesarstwa rzymskiego.. , a następnie.. W okresie starożytnym i we wczesnym średniowieczu przez terytorium Rosji wędrowały liczne ludy różnego pochodzenia, m.. Hunowie.. Alanowie.. Bułgarzy.. Chazarowie.. Połowcy.. Węgrzy.. Ok.. 632.. powstało na południu Rosji pierwsze państwo bułgarskie, tzw.. Stara  ...   względem liczby dziennikarzy zabitych podczas pełnienia obowiązków służbowych, co było w znacznej mierze spowodowane działaniami zbrojnymi na Kaukazie Północnym.. [107].. Korweta klasy Stiereguszczyj – pierwszy seryjnie produkowany okręt rosyjski od czasu rozpadu ZSRR i zarazem pierwszy, w którym na szeroką skalę zastosowano technologie.. stealth.. PAK FA.. – rosyjski.. samolot myśliwski.. V generacji opracowywany w biurze konstrukcyjnym.. Suchoja.. Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej.. Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej zostały utworzone na bazie.. Armii Radzieckiej.. po rozwiązaniu ZSRR.. 7 V 1992 r.. na mocy ustawy prezydenta.. utworzone zostało rosyjskie Ministerstwo Obrony, któremu podlegają wszystkie rodzaje wojsk.. Federacja Rosyjska należy do mocarstw.. nuklearnych.. Głównodowodzącym Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej jest.. prezydent Rosji.. (obecnie.. ), któremu podporządkowany jest Minister Obrony (obecnie.. Siergiej Szojgu.. Wojska rosyjskie dzielą się na 6 rodzajów:.. Siły Powietrzne.. (sztab w.. Kubince.. Wojska Lądowe.. (sztab w Moskwie),.. Marynarkę Wojenną.. Strategiczne Wojska Rakietowe.. (sztab we Odincowie),.. Wojska Obrony Powietrzno-Kosmicznej.. Bajkonurze.. Wojska Powietrznodesantowe.. Siły zbrojne podzielone są na 4 okręgi wojskowe, tj.. Zachodni Okręg Wojskowy, Południowy, Centralny i Wschodni.. [108].. Szczególny status posiada utworzone w 2010 r.. Zjednoczone Strategiczne Dowództwo Obrony Powietrzno-Kosmicznej.. W skład marynarki wojennej wchodzą 4 Floty: Bałtycka (dowództwo w.. Bałtijsku.. ), Północna (dowództwo w.. Siewieromorsku.. ), Pacyfiku (dowództwo we.. ) i Czarnomorska (dowództwo w.. Sewastopolu.. ) oraz Flotylla Kaspijska (dowództwo w.. Astrachaniu.. Część rosyjskiej obrony przeciwlotniczej jest zintegrowana z obroną przeciwlotniczą Białorusi.. [109].. Poza granicami Rosji i Białorusi wojska rosyjskie stacjonują w Armenii (102 Baza Południowego OW), Abchazji (7 Baza Południowego OW), Osetii Południowej (4 Gwardyjska Baza Południowego OW), Tadżykistanie (201 Baza Centralnego OW), Naddniestrzu (Grupa Operacyjna Wojsk Rosyjskich w Mołdawii podległa Zachodniemu OW), na Ukrainie (Flota Czarnomorska i inne formacje), w Kazachstanie (Wojska Kosmiczne), Azerbejdżanie (Wojska Kosmiczne), Kirgistanie (999 Baza Lotnicza „Kant”) oraz w Syrii (baza marynarki wojennej w Tartus).. wojsko rosyjskie liczyło 1,027 mln żołnierzy oraz 754 tys.. rezerwistów.. [110].. Liczba ludności zdolna do służby wojskowej w 2007 r.. wynosiła 50,2 mln osób.. Arsenał rosyjski liczy obecnie 2159 głowic nuklearnych, 442 aktywne nośniki głowic, ok.. 4000 aktywnych samolotów i śmigłowców (833 w rezerwie), 6650 czołgów (16000 w rezerwie), 12400 pojazdów opancerzonych (12000 w rezerwie), 7550 dział samobieżnych (5200 w rezerwie), 900 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych (3600 w rezerwie) i 2600 moździerzy (6600 w rezerwie).. Wydatki na zbrojenia w 2009 r.. wyniosły 61 mld $.. [111].. , czyli 3,4% ówczesnego PKB Rosji.. Zasięg występowania języka rosyjskiego.. Język używany.. języki urzędowe Rosji.. język rosyjski.. Językiem urzędowym Rosji jest język rosyjski – największy język z rodziny.. języków słowiańskich.. Posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln.. Oprócz samej Rosji język rosyjski jest także językiem urzędowym na Białorusi, w Kazachstanie,.. Kirgistanie.. , na.. Krymie.. Naddniestrzu.. Gagauzji.. Jest jednym z sześciu języków oficjalnych.. Posługuje się pismem zwanym.. grażdanką.. , odmianą.. cyrylicy.. powstałą na skutek jej uproszczenia.. Język literacki.. rozwinął się bezpośrednio z.. języka staroruskiego.. w XV w.. i uległ kodyfikacji na przełomie wieku XVIII i XIX.. Zgodnie z art.. 68 p.. 2 rosyjskiej konstytucji republiki mogą wprowadzać na swoim terytorium dodatkowe języki urzędowe.. Obecnie status języka urzędowego posiada oprócz rosyjskiego 27 innych języków:.. abazyński.. adygejski.. , ałtajski,.. baszkirski.. buriacki.. czeczeński.. czukocki.. czuwaski.. erzja.. inguski.. jakucki.. jidysz.. kabardyjski.. kałmucki.. karaczajo-bałkarski.. , chakaski,.. chantyjski.. komi.. mansyjski.. maryjski.. moksza.. nieniecki.. nogajski.. osetyjski.. tatarski.. tuwiński.. udmurcki.. [112].. [113].. [114].. Wyjątkowa sytuacja panuje w wieloetnicznym.. Dagestanie.. , gdzie obok rosyjskiego obowiązuje 13 dodatkowych języków urzędowych:.. agulski.. awarski.. azerski.. cachurski.. , dargiński, kumycki,.. lakijski.. lezgiński.. rutulski.. tabasarański.. i tacki.. Poza językami oficjalnymi, na obszarach zwartego zamieszkiwania mniejszości narodowych, języki tych mniejszości mogą być wprowadzane jako języki z urzędowym statusem w dowolnym regionie Rosji.. [115].. Rosja należy do krajów o najmniejszym odsetku.. analfabetów.. na świecie (0,6%).. W Rosji działają obecnie 1304.. uczelni.. (685 szkoły państwowe i 619 szkoły prywatne) i 48 państwowych.. uniwersytetów.. W latach 2003–2004 liczba uczniów szkół wyższych wyniosła 5 947 500 (5 228 700 uczniów szkół państwowych i 718 800 uczniów szkół prywatnych).. [116].. W rezultacie silnego nacisku państwa na promowanie nauk ścisłych oraz technologii w edukacji,.. matematyka.. fizyka.. chemia.. medycyna.. lotnictwo.. astronautyka.. są w Rosji najlepiej rozwiniętymi dziedzinami nauki.. [117].. Konstytucja Rosji gwarantuje obywatelom bezpłatny dostęp do edukacji.. Ewangeliarz Ostromira.. – drugi najstarszy zabytek piśmiennictwa ruskiego pochodzący z lat 1056–1057 – zbiory.. Rosyjskiej Biblioteki Narodowej.. Bursztynowa Komnata.. Carskim Siole.. – rekonstrukcja zniszczonego wnętrza z 2003 r.. literatura rosyjska.. Rosyjska literatura, powstała na przełomie X–XI w.. w związku z rozwojem piśmiennictwa i kultury feudalnej Rusi.. Jej fundamentem stała się ustna twórczość ludowa – tzw.. byliny.. skazy.. pieśni.. legendy.. i inne przejawy.. folkloru.. W rozwoju staroruskiej literatury XI–XIV w.. znaczną rolę odegrały integralne związki Rusi z Bizancjum i kulturą południowosłowiańską, skąd przeniesione zostały na Ruś m.. wzorce literatury religijnej.. monastyrach.. i cerkwiach, m.. Ławrze Peczerskiej.. (1051),.. Troicko-Siergijewskiej.. (1337/1345) i.. Monasterze Cyrylo-Biełozierskim.. (1397), zaczęły się gromadzić literatury i sztuki, a one same po stuleciach przekształciły się w pomniki architektury.. , w wyniku rozbicia dzielnicowego Rusi kultura ruska zaczęła się rozwijać odmiennie w różnych dzielnicach kraju.. Do najważniejszych zabytków literackich okresu staroruskiego należą m.. (1056–1057),.. Powieść minionych lat.. autorstwa.. Nestora.. (1113),.. Słowo o wyprawie Igora.. 1186),.. Żywot Aleksandra Newskiego.. (XIII w.. Zadońszczyzna.. autorstwa Sofoniusza (XIV w.. W XV-wiecznej literaturze pojawia się temat zjednoczenia całości ziem ruskich pod berłem carów moskiewskich, podjęty m.. Opowieści o książętach włodzimierskich.. Pachomiusza Logofeta oraz w.. Teorii trzech Rzymów.. Filoteusza z Pskowa.. Szczególne miejsce w literaturze tego okresu zajmuje.. Podróż za trzy morza.. (1466–1472).. Atanazego Nikitina.. , pierwsze w całości świeckie dzieło literatury rosyjskiej.. Najważniejszymi zabytkami literatury XVI-wiecznej są monumentalne, wielotomowe dzieła.. Wielkie Czytane Mineje.. Latopis Nikonowski.. , które stały się oficjalnymi kronikami ówczesnej Rosji.. [118].. Literatura ruska i ruski.. język literacki.. rozwijały się również w Wielkim Księstwie Litewskim, gdzie ostatecznie zanikły w XVII w.. ustępując.. literaturze polskiej.. i polskiemu językowi literackiemu.. W XVII w.. do najznaczniejszych pisarzy należeli.. Awwakum Pietrow.. , autor pierwszego dzieła autobiograficznego w jęzku rosyjskim, pdt.. Żywot protopopa Awwakuma.. (1672–1673) oraz.. Symeon Połocki.. , twórca rosyjskiego.. wiersza sylabicznego.. Z XVII w.. pochodzi także.. Synopsis Kijowski.. (1674).. Innocentego Gizela.. , uważany za pierwszy rosyjski podręcznik historii.. Dynamiczny rozwój literatury rosyjskiej nastąpił w okresie.. oświecenia.. pod koniec XVIII w.. Utworzono nowe szkoły i uniwersytety zorganizowane na wzór nowożytno-europejski.. Okres ten nazywany jest „brązowym” w literaturze rosyjskiej.. Do najważniejszych pisarzy tego okresu należą m.. Michaił Łomonosow.. Aleksandr Radiszczew.. Antioch Kantemir.. Gawriła Dierżawin.. Aleksandr Gribojedow.. oraz przedstawiciel.. preromantyzmu.. Iwan Kryłow.. Aleksander Puszkin.. – portret pędzla Wasilija Tropinina z 1827 r.. Muzeum Sztuk Pięknych im.. Puszkina w Moskwie.. Fiodor Dostojewski.. – portret pędzla.. Wasilija Pierowa.. z 1872 r.. Galeria Tretiakowska.. Wiek XIX nazywany jest często „złotym” w literaturze rosyjskiej.. W okresie tym pojawiły się liczne nowe prądy literackie i ideowe (m.. romantyzm, realizm, socjalizm i anarchizm) w rezultacie czego powstały takie dzieła jak:.. Eugeniusz Oniegin.. (1833),.. Wojna i pokój.. (1865–1869) czy.. Zbrodnia i kara.. (1866).. Do najważniejszych pisarzy tego okresu należą:.. Michaił Lermontow.. Taras Szewczenko.. (piszący także po ukraińsku),.. Iwan Turgieniew.. Nikołaj Gogol.. Lew Tołstoj.. Michaił Sałtykow-Szczedrin.. Nikołaj Niekrasow.. Fiodor Tiutczew.. Najważniejszymi filozofami tego okresu są: główny ideolog.. anarchizmu kolektywistycznego.. Michał Bakunin.. , ojcowie rosyjskiego.. socjalizmu.. Aleksandr Hercen.. Wissarion Bielinski.. okcydentalista.. Timofiej Granowski.. W połowie XIX w.. sformułowano w Rosji zasady.. słowianofilstwa.. Do najważniejszych przedstawicieli tego kierunku należą:.. Iwan Kiriejewski.. Piotr Czaadajew.. Nikołaj Danilewski.. W XIX wieku na bazie.. dialektów.. zachodnioruskich powstały nowe języki literackie:.. ukraiński.. białoruski.. , które nawiązywały do tradycji ruskich z byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego.. Okres od 1880 do 1917 r.. jest nazywany „srebrnym”.. W okresie tym w literaturze zaczyna dominować.. symbolizm.. Andriej Bieły.. Aleksandr Błok.. Marina Cwietajewa.. Wielu spośród symbolistów wyrażało poglądy.. dekadenckie.. Dymitr Mereżkowski.. Zinaida Gippius.. Konstantin Balmont.. Fiodor Sołogub.. Walerij Briusow.. Imażynistami.. byli.. Siergiej Jesienin.. Anatolij Marienhof.. Do.. akmeistów.. należeli m.. Nikołaj Gumilow.. Osip Mandelsztam.. Anna Achmatowa.. Szczególne miejsce zajmuje twórczość.. Antona Czechowa.. Do głównych filozofów tego okresu należeli:.. pozytywista.. Maksim Kowalewski.. nihilista.. i anarchista.. Piotr Kropotkin.. poczwennik.. Nikołaj Strachow.. W 1915 r.. w Petersburgu powstała.. rosyjska szkoła formalna.. , do której głównych działaczy należeli.. Wiktor Szkłowski.. Boris Tomaszewski.. Radykalni formaliści skupiali się także w Moskiewskim Kole Lingwistycznym, którego członkami byli m.. Roman Jakobson.. Nikołaj Trubecki.. Uczeni ci działali później w Czechosłowacji i USA, gdzie przyczynili się do powstania.. Praskiego Koła Lingwistycznego.. oraz w zasadniczy sposób wpłynęli na rozwój.. strukturalizmu.. Od 1917 r.. zaczyna dominować literatura o tematyce rewolucyjnej, z której następnie rozwinęła się rosyjska literatura radziecka.. Pojawiły się liczne.. kierunki awangardowe.. i nowe prądy umysłowe.. Do przedstawicieli.. internacjonalizmu.. należeli:.. Władimir Majakowski.. Marc Chagall.. Wasilij Kandinski.. Prekursorem ekspresjonizmu był.. Leonid Andriejew.. Czołowymi.. futurystami.. byli:.. Aleksiej Kruczonych.. Wadim Szerszeniewicz.. Wielimir Chlebnikow.. Na początku lat 40.. w literaturze zaczął dominować.. socrealizm.. , który obowiązywał do końca lat 50.. Do głównych przedstawicieli tego kierunku należeli.. Maksim Gorki.. Michaił Szołochow.. Innymi wpływowymi pisarzami okresu radzieckiego byli:.. symbolista.. Ilja Erenburg.. , mistrz krótkich form.. Izaak Babel.. Michaił Bułhakow.. Boris Pasternak.. Andriej Wozniesienski.. Vladimir Nabokov.. Miano bardów rosyjskich zyskali sobie.. Bułat Okudżawa.. Włodzimierz Wysocki.. W okresie radzieckim w znaczny sposób odstąpiono od tradycyjnych form kultury, usiłując zastąpić je nowymi,.. socjalistycznymi.. treściami.. Począwszy od lat 80.. widoczny jest powrót do starych tradycji ruskich przy czym jednocześnie nie próbuje się odrzucać dziedzictwa kulturowego okresu radzieckiego.. Po zniesieniu.. cenzury.. (1985–1990) zaczęły być wydawane teksty do tej pory nieopublikowane w Rosji, m.. utwory.. Aleksandra Sołżenicyna.. Wieniedikta Jerofiejewa.. Do obecnie tworzących pisarzy należą m.. Władimir Sorokin.. Wiktor Pielewin.. Siergiej Łukjanienko.. Wiktor Jerofiejew.. Anna Pawłowa.. Umierający łabędź.. Podstawy muzyki rosyjskiej stanowi bogaty folklor muzyczny, którego historia sięga okresu Rusi Kijowskiej.. Dynamiczny rozwój muzyki rosyjskiej nastąpił pod wpływem.. klasycyzmu.. na początku XIX w.. Do najważniejszych kompozytorów tego okresu należy.. Michaił Glinka.. , który wraz ze swymi uczniami z tzw.. potężnej gromadki.. ” (.. Aleksandr Borodin.. Modest Musorgski.. Nikołaj Rimski-Korsakow.. i inni) doprowadził do powstania rosyjskiej.. muzycznej szkoły narodowej.. Do najsłynniejszych dzieł tego okresu należą opery:.. Życie za cara.. (1836),.. (1868–1872) i.. Kniaź Igor.. (1869–1888).. Istotnym wydarzeniem było założenie Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego (1859) przez.. Antona.. Nikołaja Rubensteinów.. Za najważniejszego kompozytora okresu.. romantyzmu.. uważa się powszechnie.. Piotra Czajkowskiego.. Kontynuatorem tradycji romantycznych był m.. XX-wieczny kompozytor.. Siergiej Rachmaninow.. Do najznaczniejszych kompozytorów w XX w.. Aleksandr Skriabin.. Igor Strawinski.. Siergiej Prokofjew.. Dmitrij Szostakowicz.. , autor.. VII Symfonii Leningradzkiej.. (1941).. Do światowej sławy muzyków należą: skrzypkowie.. Dawid Ojstrach.. Gidon Kremer.. , wiolonczelista i dyrygent.. Mstisław Rostropowicz.. , pianiści:.. Vladimir Horowitz.. Swiatosław Richter.. Emil Gilels.. śpiewaczka.. operowa.. Galina Wiszniewska.. Rosyjski kompozytor.. Piotr Czajkowski.. skomponował najbardziej znane balety na świecie:.. Jezioro łabędzie.. (1875–1876),.. Dziadka do orzechów.. (1891–1892) i.. Śpiącą królewnę.. (1889).. Na początku XX w.. tancerze.. Wacław Niżyński.. wraz z impresariem.. Siergiejem Diagilewem.. i jego.. Ballets Russes.. położyli podwaliny pod taniec nowoczesny.. [119].. W okresie radzieckim kontynuowano tradycje sięgające XIX wieku.. [120].. Do największych gwiazd sceny radzieckiej należeli:.. Maja Plisiecka.. Rudolf Nuriejew.. Michaił Barysznikow.. Do najważniejszych światowych ośrodków baletu należą.. Teatr Wielki w Moskwie.. Teatr Maryjski.. Petersburgu.. Architektura miasta.. (2006).. Ławra Troicko-Siergijewska.. (2007).. Stacja Kijowska,.. metro w Moskwie.. Sztuka Rosji.. Główną bazę sztuki rosyjskiej stanowiła kultura plemion południowo- i wschodniosłowiańskich, a także.. sztuka bizantyjska.. i grecka.. W X w.. rozpoczęto budowę pierwszych świątyń opartych na wzorcach bizantyjskich, ale noszących oryginalne cechy lokalne, zaczęła się rozbudowa miast (m.. Suzdal.. ) z twierdzą –.. kremlem.. , wokół którego mieścił się.. gród.. Oprócz drewnianych budowli z silnymi wpływami budownictwa ludowego wznoszono także okazałe budowle kamienne.. Do najznaczniejszych należą: niezachowana do naszych czasów.. Cerkiew Dziesięcinna w Kijowie.. (990-96),.. Sobór św.. Sofii w Kijowie.. 1037.. ), kreml.. wraz z.. Soborem św.. Sofii.. (989, przebudowa 1045-52) oraz sobór Przemienienia Pańskiego w.. Czernihowie.. ukształtowało się kilka odrębnych szkół architektury i malarstwa, z czego na czołowej pozycji uplasowała się szkoła nowogrodzka.. W okresie tym powstały bogato zdobione freskami cerkwie nowogrodzkie: Zwiastowania (1180), św.. Jerzego (1180) i.. Spas-Neredica.. (1198).. Inne szkoły – pskowska oraz włodzimiersko-suzdalska – zapoczątkowały wznoszenie budowli z białego kamienia, harmonijnie wpisanych w krajobraz.. Do najokazalszych tego rodzaju budowli należą:.. cerkiew św.. św.. Borysa i Gleba w Kidekszy.. (1152),.. Sobór Spaso-Preobrażeński.. Peresławie Zaleskim.. sobór Zaśnięcia Matki Bożej.. (1158-89),.. Złote Wrota.. (1158-64) i.. sobór św.. Dymitra.. (1194-97) w.. Włodzimierzu.. , zamek kniazia.. Andrzeja Bogolubskiego.. (1158-65) i.. cerkiew Opieki Matki Bożej na Nerli.. (1165) w Bogolubowie, kreml.. suzdalski.. soborem Narodzenia Matki Bożej.. (1222-25, przebudowany w XVI w.. Jerzego w Juriewie-Polskim.. (1230-34).. Najazdy tatarskie zahamowały rozwój sztuki, ale już w XIV w.. zaczęła się odradzać architektura na całej Rusi Północno-Wschodniej.. W okresie tym powstały m.. Monaster Daniłowski.. w Moskwie (1300) – obecnie jedna z rezydencji patriarchów Moskwy i Wszechrusi,.. Siergijew Posadzie.. (1337/1345),.. Monastyr Świętego Cyryla Biełozierskiego.. (1397),.. Monaster Terapontowski.. nieopodal.. Wołogdy.. 1398.. Monastyr Sołowiecki.. (1429).. W wyniku przeniesienia siedziby metropolity ruskiego oraz wielkiego księcia z Włodzimierza do Moskwy (1325–1328) miasto to stało się w XIV w.. głównym ośrodkiem sztuki na Rusi.. Założony w.. 1147.. kreml moskiewski.. został w latach 1485–1495 rozbudowany według projektu włoskich architektów.. renesansowych.. Pietra Solariego.. i Marco Ruffo.. Do najznaczniejszych obiektów w Moskwie z tego okresu należą:.. Plac Czerwony.. Monaster Czudowski.. (1358), Monaster Wniebowstąpienia Pańskiego (1389),.. Sobór Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny.. (1326, przebudowa 1475–1479) architekta Aristotele’a Fioravantiego oraz.. Sobór Zwiastowania.. (XIV w.. , przebudowa 1484-89).. W latach 1555–1560 architekci Barma i Postnik Jakowlew zbudowali.. Cerkiew Wasyla Błogosławionego.. na Placu Czerwonym.. Innymi ważnymi zabytkami są: Monastyr św.. Eutymiusza w Suzdalu (większa część zabudowy z XVI w.. Monastyr Nowodziewiczy.. pod Moskwą (1524), Cerkiew Wniebowstąpienia w.. Kołomienskoje.. (1535),.. kreml.. Kazaniu.. (większa część zabudowy z XVI w.. ) oraz Pogost.. Okres ten wiąże się również z twórczością malarską.. Teofana Greka.. Andrieja Rublowa.. i Prochora z Gorodca.. Cerkwie moskiewskie były często bogato zdobione freskami m.. w Soborze Zwiastowania na kremlu (1405) oraz licznymi ikonami.. Pod wpływem działalności Andrieja Rublowa ukształtowała się w XVI w.. szkoła stroganowska – najwybitniejsza szkoła w ikonografii ruskiej.. Kozacy piszą list do sułtana.. Ilji Riepina.. z lat 1880–1891,.. Fuga.. , olej na płótnie, 1914 – zbiory Fundacji Beyeler’a,.. Bazylea.. W Rosji przez szereg stuleci działało wielu zagranicznych artystów, przede wszystkim: bizantyjskich, włoskich, niemieckich i francuskich.. Wiele.. barokowych.. obiektów w Petersburgu zostało zaprojektowanych przez.. szwajcarskiego.. artystę.. Domenico Trezziniego.. Innymi artystami zagranicznymi działającymi w Rosji byli Włosi:.. Bartolomeo Rastrelli.. Antonio Rinaldi.. Giacomo Quarenghi.. Carlo Rossi.. , Francuzi:.. Étienne Falconet.. Jean-Baptiste Vallin de la Mothe.. Jean-Baptiste Le Blond.. Andreas Schlüter.. Wielu z nich postanowiło w Rosji osiąść na stałe i zostało nadwornymi artystami carów.. Do najważniejszych zabytków tego okresu należą: historyczne centrum.. oraz powiązane z nim obiekty w miejscowościach:.. Carskie Sioło.. Peterhof.. Pawłowsk.. Strelna.. Gatczyna.. Oranienbaum.. Ropsza.. Pułkowo.. Szlisselburg.. Kronsztadt.. (XVIII–XX w.. ) – wszystkie na.. W 1757 r.. została otwarta.. Akademia Sztuk Pięknych w Petersburgu.. , która nadała malarstwu rosyjskiemu rolę i status międzynarodowy.. Do najwybitniejszych malarzy portretowych z Akademii należeli:.. Iwan Argunow.. Fiodor Rokotow.. Dymitr Lewicki.. Władimir Borowikowski.. W XIX w.. zaczął dominować realizm, który w znaczny sposób wpłynął na kształt rosyjskiej tożsamości.. Rosyjski pejzaż z rozległymi rzekami, lasami dziewiczymi i gajami brzozowymi wraz z pełnymi wigoru scenami rodzajowymi i ich żywiołowymi bohaterami stał się symbolem rosyjskości.. Istotnym wydarzeniem w historii malarstwa było powołanie stowarzyszenia.. pieriedwieżników.. 1870.. ), organizującego ruchome wystawy w różnych regionach Rosji.. Członkami stowarzyszenia byli m.. Wiktor Wasniecow.. Ilja Riepin.. Wasilij Surikow.. Iwan Kramskoj.. Izaak Lewitan.. Iwan Szyszkin.. Awangarda rosyjska obejmowała szereg zjawisk i zróżnicowanych kierunków w ramach.. modernizmu.. , które dominowały w sztuce rosyjskiej w latach 1890–1932.. Szczególne miejsce zajęły kierunki:.. secesja.. Michaił Eisenstein.. Michaił Wrubel.. Aleksandr Benois.. neoprymitywizm.. Michaił Łarionow.. Natalia Gonczarowa.. abstrakcjonizm.. (Wasilij Kandinski), inżynieria strukturalna (.. Władimir Szuchow.. konstruktywizm.. Aleksandr Rodczenko.. Iwan Leonidow.. Władimir Tatlin.. Konstantin Mielnikow.. suprematyzm.. Kazimierz Malewicz.. El Lissitzky.. kubizm.. kubofuturyzm.. rajonizm.. , Michaił Łarionow, Natalia Gonczarowa,.. Dawid Burluk.. Aleksandra Ekster.. Wiera Muchina.. Borys Jofan.. Jewgienij Wuczeticz.. Czołowym.. konceptualistą.. i przedstawicielem soc-artu (radziecka odmiana.. pop-artu.. ) był.. Dmitrij Prigow.. Neoprymitywiści rosyjscy utworzyli grupę artystyczną.. Walet karowy.. (1909) a kubofuturyści Ośli ogon (1910).. Czołowi konstruktywiści współpracowali z.. Wchutiemasem.. Wielu rosyjskich artystów odniosło sukcesy zagranicą, m.. malarze Wasilij Kandinski, Marc Chagall,.. Iwan Puni.. i rzeźbiarz.. Naum Gabo.. Do najważniejszych rosyjskich muzeów sztuki należą:.. Ermitaż.. Najbogatsze zbiory twórczości ludów pierwotnych posiada Muzeum Antropologii i Etnografii przy Akademii Sztuk w Petersburgu.. Kadr z filmu.. Ojciec Sergiusz.. z 1918 r.. – w roli ojca Sergiusza.. Iwan Mozżuchin.. Pancernik Potiomkin.. – radziecki plakat filmowy z 1926 r.. Film rosyjski.. Podczas kiedy na Zachodzie kino było przede wszystkim formą rekreacji i wypoczynku dla klasy pracującej, kinematografia rosyjska aż do wybuchu rewolucji w 1917 r.. była rozrywką elity i była dostosowana do jej wymagań intelektualnych.. [121].. Pierwsze filmy zostały wyświetlone w Rosji przez.. braci Lumière.. 1896.. W tym samym roku powstaje w Rosji pierwszy film uwieczniający koronację cara.. Kremlu.. autorstwa Camille Cerfa.. pojawiają się pierwsze filmy produkcji rosyjskiej o charakterze dokumentalnym.. Do najważniejszych filmów z okresu Rosji carskiej należą m.. Stieńka Razin.. (1908),.. Obrona Sewastopola.. (1911) i.. Odejście wielkiego starca.. (1912).. Kino rosyjskie i później radzieckie stało się po rewolucji lutowej jednym z najbardziej innowacyjnych ruchów kulturalnych, w rezultacie czego powstały takie dzieła jak np.. (1918),.. Niezwykłe przygody Mister Westa w krainie bolszewików.. (1924),.. (1925),.. Matka.. (1926),.. Październik: 10 dni, które wstrząsnęły światem.. (1928) i.. Człowiek z kamerą.. (1929).. [122].. Radzieccy twórcy filmowi, przede wszystkim.. Siergiej Eisenstein.. Andriej Tarkowski.. należeli do grona najbardziej innowacyjnych i wpływowych reżyserów.. W 1919 r.. aktor i reżyser.. Władimir Gardin.. otworzył w Moskwie.. Instytut Kinematografii.. – najstarszą uczelnię filmową na świecie.. Za ojca radzieckiego kina można uważać.. Lwa Kuleszowa.. , reżysera i teoretyka sztuki, który w zasadniczy sposób wpłynął na powstanie Instytutu Kinematografii.. Do jego uczniów należeli m.. Wsiewołod Pudowkin.. W atmosferze nadchodzącej wojny oraz w przeciągu II wojny światowej Eisenstein nakręcił dwa dramaty historyczne –.. (1938) oraz.. Iwan Groźny.. (1942–1946), mające głęboki wydźwięk polityczny.. W 1922 r.. Dziga Wiertow.. wraz z członkami grupy.. Kino-Oko.. ogłosił radykalny manifest, negujący rozrywkowe kino zachodnie przedstawiające wyidealizowany świat burżuazji oraz postulujący filmowanie zwykłych, prostych ludzi.. Od 1932 r.. zaczyna dominować promowany przez władze.. i zanika kino awangardowe.. W okresie tym powstają takie dzieła jak:.. Czapajew.. Lecą żurawie.. (1957) czy.. Ballada o żołnierzu.. (1959).. W latach 60.. i 70.. wielką popularność zyskały komedie.. Leonida Gajdaja.. , np.. Operacja "Y", czyli przypadki Szurika.. (1965),.. Brylantowa ręka.. (1968) i.. Iwan Wasiljewicz zmienia zawód.. (1973).. W 1969 r.. Władimir Motyl.. nakręcił.. Białe słońce pustyni.. – pierwszy film z gatunku „ostern”.. Film ten oglądany był przez radzieckich kosmonautów podczas lotów kosmicznych.. [123].. W przeciągu lat 80.. i 90.. pomimo zniesienia cenzury, kino rosyjskie przeżywało kryzys spowodowany drastycznymi cięciami w dotacjach państwowych.. Na początku XXI w.. , wraz z polepszeniem się sytuacji gospodarczej w kraju, kino rosyjskie doznało odrodzenia.. Poziom produkcji filmowej w Rosji w bardzo krótkim czasie osiągnął wyższy pułap od produkcji brytyjskiej lub niemieckiej.. [124].. Dochody z kinematografii wyniosły w 2007 roku 565 mln $, o 37% więcej niż o rok wcześniej.. [125].. Do najbardziej znanych filmów nakręconych po roku 1991 należą m.. Spaleni słońcem.. (1994) i.. Dwunastu.. (2007).. Nikity Michałkowa.. Brat.. (1997).. Aleksieja Bałabanowa.. Rosyjska arka.. (2002).. Aleksandra Sokurowa.. 9 kompania.. (2005).. Fiodora Bondarczuka.. Kuchnia rosyjska ze względu na różnorodność etniczną i kulturową kraju jest niezwykle bogata i różnorodna.. Powstawała często w surowych warunkach klimatycznych a jej podstawy stanowią:.. ryby.. drób.. dziczyzna.. grzyby.. , owoce leśne i.. miód.. Ze względu na urodzaj żyta, pszenicy, jęczmienia i prosa na południu kraju, powstało w Rosji wiele rodzajów.. pieczywa.. kwasu chlebowego.. piwa.. wódki.. Głównymi składnikami zup i sosów o różnych smakach są potrawy sezonowe lub magazynowane oraz ryby i mięso.. Za tradycyjne dania rosyjskie uważa się m.. przepiórkę.. pierogami.. pielmieni.. naleśniki.. , czarny kawior (podawany jako zakąska), wędzone, suszone lub surowe ryby (np.. bieługa.. , jesiotr, tołpyga),.. paschę.. barszcz.. botwinę.. i wiele innych.. Data.. Polska nazwa.. Oryginalna nazwa.. 1 stycznia.. 5 stycznia.. Nowy Rok.. Новый год.. 7 stycznia.. prawosławne.. Boże Narodzenie.. Рождество Христово.. 23 lutego.. Dzień Obrońcy Ojczyzny.. День защитника Отечества.. 8 marca.. Międzynarodowy Dzień Kobiet.. Международный женский день.. 1 maja.. Święto Wiosny i Pracy.. Праздник весны и труда.. 9 maja.. Dzień Zwycięstwa.. День Победы.. 12 czerwca.. Dzień Rosji.. День России.. 4 listopada.. Dzień Jedności Narodowej.. День народного единства.. Ogień olimpijski w Soczi w dniu otwarcia Igrzysk.. Rosjanie zawsze odnosili wielkie sukcesy pod względem liczby utalentowanych sportowców i ilości zdobytych medali na.. igrzyskach olimpijskich.. oraz w innych zawodach międzynarodowych.. W przeciągu istnienia ZSRR radzieccy olimpijczycy zdobyli największą liczbę medali na 14 spośród 18 olimpiad.. Biorąc pod uwagę ten fakt można stwierdzić, iż Związek Radziecki był w owym czasie dominującą potęgą sportową.. Począwszy od.. Olimpiady Letniej.. w 1952 r.. sportowcy radzieccy zawsze byli w pierwszej trójce pod względem liczby zdobytych złotych medali.. W 1980 r.. Letnie Igrzyska Olimpijskie.. miały miejsce w Moskwie, a w 2014 r.. Zimowe Igrzyska.. odbyły się w.. 2 grudnia 2010 r.. Komitet Wykonawczy FIFA powierzył Rosji organizację.. mistrzostw świata.. w piłce nożnej w 2018 r.. Ambasada Rosji w Polsce.. CIA.. szacuje liczbę ludności Rosji w sierpniu 2012 na 142,51 mln.. Robert Elgie:.. Semi-presidentialism outside Europe.. London; New York:.. Routledge.. , 2007, s.. 8, 9, tablica 1.. ISBN 978-0-203-95429-4.. Matthew Søberg Shugart:.. Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns.. [dostęp 02.. 11.. 2012].. s.. Демография – Федеральная служба государственной статистики.. Federalna Służba Statystyczna.. [dostęp 26-11-2013].. ↑.. 4,0.. 4,1.. 4,2.. Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków.. na rok 2013:.. International Monetary Fund:.. World Economic Outlook Database, April 2014.. [dostęp 11-04-2014].. Internetowa wersja encyklopedii Britannica.. Federacja Rosyjska: generalna charakterystyka.. [dostęp 2011-02-05].. [zarchiwizowane z.. adresu.. 2003-10-21].. http://data.. worldbank.. org/indicator/NY.. GDP.. MKTP.. PP.. CD?order=wbapi_data_value_2012+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last sort=desc.. Komisja Federacji Rosyjskiej przy UNESCO: panorama Rosji.. [dostęp 2010-01-22].. Oficjalna strona Komitetu WNP w Mińsku.. WNP.. [dostęp 2011-02-04].. Oficjalna strona Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej.. EaWG.. Oficjalna strona Szanghajskiej Organizacji Współpracy.. SOW.. 13,0.. 13,1.. Rut A.. Agiejewa:.. Strany i narody: proischożdienije nazwanij.. Moskwa: Nauka, 1990, s.. 141-153.. ISBN 5-02-002609-3.. Ottův slovník naučný.. T.. V Praze: Jan Otto, 1904, s.. cz.. Aleksandr D.. Niekipelow (red.. ):.. Nowaja rossijskaja enciklopedija.. 1 (Rossija).. Moskwa: Enciklopedija, 2004, s.. 200.. ISBN 5-94802-003-7.. D.. A.. Maczinskij:.. Niektoryje problemy etnogeografii wostocznojewropejskich stiepiej wo II w.. do n.. – I w.. // Archeologiczeskij sbornik Gosudarstwiennogo Ermitażje.. 1974, s.. 122-133.. Porównaj z:.. Szymon Zimorowic.. Roksolanki, to jest ruskie panny.. (Lwów, 1654).. Wywód.. Macieja Stryjkowskiego.. Aleksander Brückner:.. Słownik etymologiczny języka polskiego.. Kraków: Nakładem Krakowskiej Spółki Wydawniczej, 1927, s.. 463, 469.. 20,0.. 20,1.. Ustawa Federacji Rosyjskiej o poprawce do Konstytucji Rosyjskiej z dnia 30 grudnia 2008 nr 6-ФКЗ.. «Об изменении срока полномочий Президента Российской Федерации и Государственной Думы».. //.. Gazeta Rosyjska.. z 31 grudnia 2008.. Lista członków Rady Federacji na witrynie Rady Federacji.. Konstytucja Federacji Rosyjskiej art.. 111 ust.. Federalna Ustawa od 06.. 10.. 1999 N 184-ФЗ.. Część III, art.. 7 (в).. Witryna oficjalna Dumy.. Ustawa Federalna od 11.. 12.. 2004 N 159-ФЗ.. Oficjalna witryna Dumy.. Reporters Sans Frontières – Press Freedom Index 2009.. World Prison Population List.. Roy Wamsley, King’s Kollege, październik 2006.. Big Costs and Little Security.. Władisław Inoziemcew, Moscow Times, 22 grudnia 2006.. 28,00.. 28,01.. 28,02.. 28,03.. 28,04.. 28,05.. 28,06.. 28,07.. 28,08.. 28,09.. 28,10.. 28,11.. Russia overview.. W:.. [on-line].. , 2011.. [dostęp 6 marca 2012].. Подписан Договор о принятии Республики Крым в Российскую Федерацию.. Администрация Президента РФ.. [dostęp 2014-03-19].. Договор между Российской Федерацией и Республикой Крым о принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов.. Федеральный закон «О ратификации Договора между Российской Федерацией и Республикой Крым о принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов», принятому Государственной Думой 20 марта 2014 года, одобренному Советом Федерации 21 марта 2014 года.. Администрация Президента РФ, 2014-03-21.. [dostęp 2014-03-21].. Федеральный конституционный закон «О принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов – Республики Крым и города федерального значения Севастополя», одобренному Государственной Думой 20 марта 2014 года, Советом Федерации 21 марта 2014 года.. Указ Президента Российской федерации «Об образовании Крымского федерального округа».. Tomtor:.. http://www.. 1sn.. ru/12274.. html.. Ojmiakon:.. http://planetyakutia.. com/about-yakutia/events/0001407/.. The Bear Understanding: The Presence and Meaning of the Bear in Shakespeare’s The Winter’s Tale.. Ministerstwo zasobów naturalnych i ekologii Rosji.. „Stan i wykorzystanie zasobów wodnych Rosji w 2009”.. 37,0.. 37,1.. Rocznik statystyczny Rosji 2010.. Klimat i zasoby naturalne Rosji.. Classification and Mapping of Climates of the Baykal Mountain-Basin System.. Lidia V.. Zablotskaya, Mikhail A.. Zablotsky and Marina M.. Zablotskaya, Origin of the hybrids of North American and European bison in the Caucasus Mountains.. (Text presented in Russian at 2nd Conference of Bison Specialist Group, SSC/IUCN in Sochi, on 26–30 September 1988, and translated into English in 1990, but never published.. Приокско-Террасный государственный природный биосферный заповедник.. Dane na podstawie publikacji Federalnej Służby Statystycznej oraz demoscope.. Anatoli Vichnevski.. Les enjeux de la crise démographique en Russie / The Challenges of Russia’s Demographic Crisis.. „Russie.. NEI.. Visions”.. N° 41, juin 2009.. Paris:.. IFRI.. Dane.. Rostatu.. na 1 stycznia 2010.. 44,0.. 44,1.. Demografia Rosji w 2010 r.. Dane o Rosji na stronie Światowej Organizacji Zdrowia, dostęp 2009-03-29, 1:40.. Dodatkowe informacje można znaleźć w.. Highlights on health in the Russian Federation 2005 (dane w formacie PDF).. 46,0.. 46,1.. 46,2.. 46,3.. 46,4.. Ruch naturalny ludności Rosji w 2010 r.. Umieralność noworodków w Rosji w 2010 r.. www3.. who.. int.. Wyniki zbiorcze spisu ludności Rosji w 2002 r.. Struktura narodowościowa (dane w formacie XLS).. Dostępne w Internecie, dostęp 2008-07-20, 23:12.. Łącznie dane wymieniają 142 zadeklarowane nazwane w spisie narodowości, pozycję „Inne narodowości” oraz grupę osób (1%), które nie podały swojej narodowości.. Określenie „Małorusini” występuje także w polskiej literaturze, m.. patrz: Jerzy Hawryluk,.. „Pisali jak chcieli” – spisy ludności w II Rzeczypospolitej.. , Ukraińskie Pismo Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, nr 2 (60), 2002 r.. dostępne w Internecie, dostęp 2008-03-03, 18:12.. ; Grzegorz Rąkowski,.. Polska egzotyczna – przewodnik.. , Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Pruszków 1994, s.. 352-356,.. ; Aleksander Wysocki,.. Zarys problemu świadomości narodowej rdzennych mieszkańców województwa poleskiego w świetle dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego.. , Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej, nr 27, 2005 r.. dostęp 2008-03-03, 18:12.. Tolkowyj slowar „Russkije”.. Rosyjskie Muzeum Etnograficzne.. [dostęp 2011-02-17].. Etnograficzeskije gruppy russkogo naroda.. Instytut Etnologii i Antropologii Rosyjskiej Akademii Nauk.. Zgodnie z rosyjskim spisem powszechnym z 2002 r.. zaliczani do narodu rosyjskiego.. The Cambridge Companion to Atheism,.. strony 51-52 (Cambridge University Press, 2007).. Religious Composition by Country, in Percentages.. The Pew Research Center.. [dostęp 2014-06-24].. Christian Population as Percentages of Total Population by Country.. Сведения о религиозных организациях, зарегистрированных в Российской Федерации По данным Федеральной регистрационной службы.. grudzień 2006.. [dostęp 20 marca 2009].. St Maximus, Metropolitan of Kiev.. Rosyjska Cerkiew prawosławna w liczbach na forum www.. znak.. org.. pl.. Michael Mainville:.. Russia has a Muslim dilemma.. November 19, 2006.. [dostęp 2007-12-27].. 61,0.. 61,1.. The Pew Forum for Relifion Public Life.. The Future of the Global Muslim Population: Projections for 2010–2030.. Марийская Традиционная Религия » Mari-el.. name – Марий Эл увер, статьи, город Йошкар-Ола, марийские шрифты.. W 517 r.. bizantyjscy kronikarze odnotowali, że Słowianie przekroczyli Dunaj od strony Niziny Czarnomorskiej.. Jest to pierwszy niepodważalny dowód obecności słowiańskiej w Europie i pozwala wnioskować, że dorzecze Dniepru było zasiedlone już w V w.. Porównaj z: Zdeněk Váňa,.. Świat dawnych Słowian.. (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985).. Gocha R.. Tsetskhladze:.. The Greek Colonisation of the.. Black Sea.. Area: Historical Interpretation of Archaeology.. 48: F.. Steiner, 1998.. ISBN 3515073027.. Golden, „conversion” 141-145, 161; Brook.. passim.. ; Graetz 139; Rossman 82; Pinkus, Benjamin.. The Jews of the Soviet Union: The History of a National Minority.. , Cambridge University Press, 1988, s.. While anti-Jewish persecutions are known to have occurred in Byzantium, scholars differ on their specific extent, nature and consistency.. E.. g.. , Angold, Michael.. Church and Society in Byzantium Under the Comneni.. , 1081-1261, Cambridge University Press, 1995, s.. 508; Gil, Moshe.. A History of Palestine, 634–1099.. , Cambridge University Press, 1992, s.. 9; Haldon, John F.. Byzantium in the Seventh Century: The Transformation of a Culture.. , Cambridge University Press, 1990, 345.. ISBN 0-521-31917-X.. See also Scharf 97-99; Whittow, Mark.. The Making of Byzantium, 600–1025.. , University of California Press, 1996, s.. 44; Bowman, Stephen B.. , Ankori, Zvi.. The Jews of Byzantium 1204–1453.. Bloch Pub Co (December 2001); Starr, Joshua,.. The Jews in the Byzantine Empire 641–1204.. Burt Franklin (1970); R.. Jenkins „Byzantium”; Ostrogorski 161; Cohen 112; Norwich 89; Geanakoplos 268;.. The Oxford History of Byzantium.. ; Browning 54; Cameron 272-274.. , Brook; Dunlop; Golden,.. Khazar Studies.. ; Christian 282-300.. – latopis ruski Nestora.. Podział z 1054 r.. na podstawie.. Ottove encyklopedie.. V.. Spečiūnas.. Lietuvos valdovai (XIII–XVIII a.. ): enciklopedinis žinynas.. Wilno, 2004.. 15-78.. Encyclopedia Lituanica.. Boston, 1970–1978, Vol.. 5, s.. 395.. Historians disagree on exact dating: Maciej Stryjkowski provided 1320/21, Aleksandr Ivanovich Rogov argues for 1322, C.. Rowell for 1323, Feliks Shabul’do for 1324, Romas Batūra for 1325.. Rowell, S.. C.. (2000).. „Baltic Europe”.. in Michael Jones.. The New Cambridge Medieval History c.. 1300 – c.. 1415.. VI.. Cambridge University Press.. 707.. ISBN 0-521-36290-3.. http://books.. google.. com/books?id=LOS1c0w91AcC pg=RA1-PA707 as_brr=3.. (1994).. Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295–1345.. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series.. 97.. ISBN 978-0-521-45011-9.. „В некотором царстве, в некотором государстве.. ” Sigurd Shmidt, doktor nauk historycznych, członek.. RAN.. , Czasopismo „Rodina”, Nr 12/2004.. Bakhrushin S.. V.. i Skazkin S.. D.. , ИСТОРИЯ ДИПЛОМАТИИ ОТ ДРЕВНЕГО МИРА ДО НАШИХ ДНЕЙ.. Sekcja 3, Rozdział 2, XVI wiek.. Liczba uwzględnia mieszkańców Polski, Finlandii, Litwy, Łotwy, Estonii, Besarabii i innych obszarów utraconych przez Rosję w wyniku I wojny światowej.. Porównaj z: Andrzej Witkowicz,.. Wokół terroru białego i czerwonego 1917–1923.. (Warszawa: Biblioteka.. Le Monde diplomatique.. , Książka i Prasa, 2008, s.. 149).. Ogólna liczba terroru stalinowskiego (lata 1924–1953) wynosi 11-13 mln zabitych i zmarłych w tym 1 mln ofiar nie będących obywatelami ZSRR.. 7-9 mln zgonów było spowodowanych głodem i epidemiami.. Porównaj z: Andrzej Witkowicz:.. 445).. World War II.. Encyclopædia Britannica.. [dostęp 2008-03-09].. The Allies' first decisive successes Stalingrad and the German retreat, summer 1942 – February 1943.. Encyclopedia Britannica.. [dostęp 2008-03-12].. 80,0.. 80,1.. Vadim Erlikman:.. Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik.. 2004.. Note: Estimates for Soviet World War II casualties vary between sources.. ISBN 5-93165-107-1.. Liczbę tę jako najmniejszą możliwą podaje Andrzej Witkowicz w:.. 476).. Reconstruction and Cold War.. Library of Congress.. Great Escapes from the Gulag.. TIME.. [dostęp 2008-08-01].. Anders Aslund:.. Russia’s Capitalist Revolution.. [dostęp 2008-03-28].. Russian Federation.. [dostęp 2008-02-24].. Daniel Treisman:.. Is Russia’s Experiment with Democracy Over?.. [dostęp 2007-12-31].. Norman Stone:.. No wonder they like Putin.. Serwis Ekonomiczny RP.. Główni eksporterzy broni.. Phillip Killicoat (Department of Economics, Oxford University).. WEAPONOMICS: THE GLOBAL MARKET FOR ASSAULT RIFLES.. World Bank Policy Research Working Paper 4202, April 2007.. Retrieved on 20 May 2012.. Trends in International Arms Transfer 2009.. Oficjalna strona przedsiębiorstwa Russo-Balt.. Oficjalna strona firmy Kamaz.. Nanotechnology state investment until 2015.. Russia Bids to Become a Tech Tiger.. pdf.. UNWTO Tourism Highlights, 2013 Edition.. , 06 2013.. [dostęp 2014-02-04].. http://biznes.. newsweek.. pl/standard-and-poor-s-obniza-rating-rosji-do-bbb-newsweek-pl,artykuly,284753,1.. Interwiew z NBC Channel.. 12 lipca 2006.. Worldwide Press Freedom Index 2007.. Russia as friend, not foe.. , By Nicolai N Petro.. Svetlana Pasti.. Two Generations of Contemporary Russian Journalists.. European Journal of Communication.. (ang.. 20 (1), s.. 89-115, 2005.. Панфилов: убийства журналистов не остановить, пока убийц не наказывают.. // РИА Новости 09:13 15.. 2009.. Олег Панфилов: Все нападения на журналистов в России, связанные с их деятельностью, – политические.. Информационный портал Лениздат.. ру.. 7 сентября 2009 15:29.. http://journalists-in-russia.. org/journalists/index/federaldistrictplus:Chechnya.. Указ Президента РФ от 20.. 09.. 2010 № 1144 «О военно-административном делении Российской Федерации».. Russia, Belarus to sign agreement on joint air defense system.. , GlobalSecurity.. org, 2006.. IISS Military Balance 2010, s.. 222.. SIPRI Publications.. Języki europejskiej części Rosji.. Języki azjatyckiej części Rosji.. Minority languages of Russia on the Net.. Закон РФ от 25 октября 1991 г.. N 1807-I „О языках народов Российской Федерации”.. Bologna Process International Reports: Russia.. Department of State.. Dane z 2008.. 01.. 02.. Zbigniew Barański i Antoni Semczuk (red.. Literatura rosyjska w zarysie.. , część I, s.. 62-63 (Warszawa: PWN, 1972).. Lynn Garafola:.. Diaghilev’s Ballets Russes.. Oxford University Press, s.. 576.. ISBN 0195057015.. Kathryn Karrh Cashin:.. Alexander Pushkin’s Influence on Russian Ballet – Chapter Five: Pushkin, Soviet Ballet, and Afterward.. 121,0.. 121,1.. History of the motion picture: The Soviet Union.. [dostęp 2008-01-07].. Russia::Motion pictures.. Encyclopædia Britannica, 2007.. White Sun of the Desert / Beloe solntse pustyni.. Film Society of Lincoln Center.. [dostęp 2008-01-18].. Zygmunt Dzieciolowski:.. Kinoeye: Russia’s reviving film industry.. Russian Entertainment Media Industry worth $27,9 bn by 2011.. PricewaterhouseCoopers.. Nikołaj Karamzin.. Historya państwa rossyiskiego M.. Karamzina.. Wyd.. 1-13.. Warszawa: u Zawadzkiego i Węckiego, 1824-1830.. Nicholas Riasanovsky.. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009.. ISBN 9788323326151.. Andrzej de Lazari.. Dusza polska i rosyjska: (od Adama Mickiewicza i Aleksandra Puszkina do Czesława Miłosza i Aleksandra Sołżenicyna): materiały do „katalogu” wzajemnych uprzedzeń Polaków i Rosjan.. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2004.. ISBN 8391804631.. Piotr Eberhardt.. Geografia ludności Rosji.. Warszawa: Wyd.. Naukowe PWN, 2002.. ISBN 8301137207.. Grzegorz Ziętala.. Geografia gospodarcza Rosji.. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2006.. ISBN 8373382282.. Marian Jakóbiec (red.. Historia literatury rosyjskiej: praca zbiorowa.. 2 zmienione.. 1-2.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976.. Wikiprojekt.. Zobacz w.. Wikicytatach.. kolekcję cytatów.. o Rosji.. Premier Federacji Rosyjskiej.. Rząd Federacji Rosyjskiej.. Duma Państwowa.. Rada Federacji.. Sąd Konstytucyjny Federacji Rosyjskiej.. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej.. Najwyższy Sąd Arbitralny Federacji Rosyjskiej.. RosjaPL.. info – portal o Rosji, Ukrainie i krajach b.. pol.. Wikimedia Atlas: Rosja.. – wikiatlas z mapami w Commons.. Rossya.. Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.. , Tom IX (Pożajście – Ruksze) z 1888 r.. Państwa Azji.. Państwa.. Afganistan.. Bahrajn.. Bangladesz.. Bhutan.. Brunei.. Irak.. Iran.. Jemen.. Katar.. Kazachstan.. Kirgistan.. Korea Północna.. Malediwy.. Malezja.. Mjanma.. Mongolia.. Nepal.. Oman.. Singapur.. Sri Lanka.. Syria.. Tadżykistan.. Tajlandia.. Turcja.. Turkmenistan.. Uzbekistan.. Zjednoczone Emiraty Arabskie.. Terytoria zależne.. Akrotiri (Wielka Brytania).. Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego (Wielka Brytania).. Dhekelia (Wielka Brytania).. Wyspa Bożego Narodzenia.. Wyspy Kokosowe.. Podmioty o ograniczonym.. uznaniu międzynarodowym.. Abchazja.. Cypr Północny.. Górski Karabach.. Osetia Południowa.. Tajwan.. obecnie uznawana przez 5 państw.. obecnie uznawany przez 1 państwo.. Obecnie jest to państwo.. in statu nascendi.. ; działające na jej obszarze.. Palestyńskie Władze Narodowe.. zostały powołane w 1994 w wyniku porozumień z Oslo jako tymczasowa struktura administracyjna zarządzająca obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu do czasu uzyskania niepodległości przez Palestynę, kiedy to staną się organami nowego państwa.. obecnie uznawany przez 23 państwa.. Państwa Europy.. Białoruś.. Bośnia i Hercegowina.. Czarnogóra.. Dania.. Finlandia.. Irlandia.. Islandia.. Liechtenstein.. Malta.. Norwegia.. Serbia.. Szwecja.. Ukraina.. Gibraltar (Wielka Brytania).. Guernsey (Wielka Brytania).. Jan Mayen (Norwegia).. Jersey (Wielka Brytania).. Svalbard (Norwegia).. Wyspa Man (Wielka Brytania).. Wyspy Owcze (Dania).. Naddniestrze.. Kosowo.. Państwo o nazwie będącej przedmiotem sporu, patrz.. Spór o użycie nazwy Macedonia.. Mołdawska Republika Naddniestrzańska nie jest uznawana przez żadne państwo.. Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 105 ze 193 państw członkowskich ONZ.. Obecnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.. Członkostwo w organizacjach międzynarodowych.. obserwatorzy:.. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (.. OBWE.. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.. (OECD).. Państwa członkowskie.. Nowa Zelandia.. (Komisja Europejska bierze udział w pracach OECD).. Kandydaci.. Obserwatorzy.. Współpracujący.. Republika Południowej Afryki.. Organizacje afiliowane.. Międzynarodowa Agencja Energetyczna.. Agencja Energii Nuklearnej.. Europejska Konferencja Ministrów Transportu.. Klub Sahelu.. Organizacja Współpracy Gospodarczej.. Państw Morza Czarnego.. Kraje członkowskie.. Kraje kandydujące.. Grupa 20 najważniejszych gospodarek światowych.. Rada.. Państw Morza Bałtyckiego.. Komisja Europejska.. Szanghajska Organizacja Współpracy (.. SCO.. Wspólnota Niepodległych Państw (WNP).. Turkmenistan jest członkiem stowarzyszonym od 26 sierpnia 2005 roku.. Ukraina dotychczas nie ratyfikowała Statutu WNP.. php?title=Rosja oldid=40365534.. Członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych.. Artykuł z propozycją przetłumaczenia z języka angielskiego.. Wikidata VOY: nowe.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2014-02.. Acèh.. Akan.. Ænglisc.. ܐܪܡܝܐ.. Aymar aru.. Bahasa Banjar.. Chamoru.. Chavacano de Zamboanga.. Chi-Chewa.. ChiTumbuka.. Corsu.. Deitsch.. ཇ ང་ཁ.. Emiliàn e rumagnòl.. Эрзянь.. Eʋegbe.. Fulfulde.. Gàidhlig.. Gĩkũyũ.. 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺.. Хальмг.. Hawai`i.. Igbo.. ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut.. Iñupiak.. IsiXhosa.. क श र / کٲش ر.. Kirundi.. Кырык мары.. Лакку.. Latgaļu.. Luganda.. Māori.. Mìng-dĕ ng-ngṳ.. Мокшень.. Молдовеняскэ.. Dorerin Naoero.. Na Vosa Vakaviti.. Nedersaksies.. Norfuk / Pitkern.. Nouormand.. ଓଡ ଆ.. Oromoo.. Pangasinan.. Перем Коми.. Picard.. Tok Pisin.. Ποντιακά.. Qaraqalpaqsha.. Reo tahiti.. Romani.. Gagana Samoa.. Sängö.. Sesotho.. Sesotho sa Leboa.. Setswana.. سنڌي.. Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ.. Sranantongo.. Taqbaylit.. Tetun.. ትግርኛ.. Lea faka-Tonga.. ᏣᎳᎩ.. Tsetsêhestâhese.. Tshivenda.. Twi.. Удмурт.. ᨅᨔ ᨕ ᨁ.. Vahcuengh.. Vepsän kel’.. Volapük.. West-Vlams.. Xitsonga.. Zeêuws.. Тыва дыл.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 19:01, 7 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Rosja
    Open archive

  • Title: Stany Zjednoczone – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Ten artykuł dotyczy Stanów Zjednoczonych Ameryki.. inne znaczenia tej nazwy.. The United States of America.. Stany Zjednoczone Ameryki.. Flaga Stanów Zjednoczonych.. Godło Stanów Zjednoczonych.. Dewiza.. : (.. In God we trust.. Ufamy Bogu.. The Star-Spangled Banner.. Gwiaździsty sztandar.. Konstytucja Stanów Zjednoczonych.. brak języka urzędowego na poziomie federalnym.. Waszyngton.. konstytucyjna republika.. Typ państwa.. federacja.. Zastępca.. głowy państwa.. wiceprezydent.. Joe Biden.. szefa rządu.. 9 373 967 km².. 6,76%.. Liczba ludności (2014).. 317 845 000.. 33,8 osób/km².. 16 800 mld.. 53 101.. dolar amerykański.. centów.. (USD, $).. Niepodległość.. 4 lipca 1776 (uznanie niepodległości 1783).. protestantyzm.. (52%).. –5 do –11 – zima.. UTC –4 do –10 – lato.. US.. us.. mil.. edu.. N.. +1.. Pacyfik:.. Baker.. Guam.. Howland.. Jarvis.. Johnston.. Kingman.. Mariany Północne.. Midway.. Palmyra.. Samoa Amerykańskie.. Wake.. ; Atlantyk:.. Wyspy Dziewicze.. Navassa.. Portoryko.. Stany Zjednoczone Ameryki w Wikicytatach.. United States.. United States of America.. ) –.. federacyjne.. państwo.. Ameryce Północnej.. graniczące z.. od północy,.. Meksykiem.. od południa,.. Oceanem Spokojnym.. od zachodu,.. Oceanem Arktycznym.. od północnego zachodu i.. Oceanem Atlantyckim.. od wschodu.. Trzecie pod względem liczby ludności państwo (po.. Chinach.. Indiach.. , a czwarte pod względem terytorium (po.. Rosji.. Kanadzie.. W jego skład wchodzą także pozastanowe wyspy na.. ) i na.. Atlantyku.. – największa z nich, formalnie.. państwo stowarzyszone.. ze Stanami Zjednoczonymi).. Zasoby naturalne.. Naturalne zagrożenia.. Wprowadzenie.. Europejskie początki.. Konflikty kolonistów z władzami Wielkiej Brytanii i Deklaracja Niepodległości.. Rozwój terytorialny i polityka zagraniczna.. Wojna brytyjsko-amerykańska.. Dalsza ekspansja terytorialna i ogłoszenie izolacjonizmu.. Rozwój gospodarczy.. Indianie.. Wojna secesyjna.. Izolacjonizm.. Początek XX wieku.. Prezydentury Williama McKinleya i Theodore’a Roosevelta.. 13.. 14.. Lata międzywojenne.. 15.. Wielki kryzys.. 16.. New Deal.. 17.. Potwierdzenie izolacjonizmu.. 18.. II wojna światowa.. 19.. Po II wojnie światowej.. 20.. Polityka „powstrzymywania” i „maccartyzm”.. 21.. Lata 50.. 22.. Lata 60.. 23.. Lata 70.. 24.. Lata 80.. 25.. Lata 90.. 26.. Wojna z terroryzmem.. Ustrój polityczny i prawny.. Podział władzy.. System prawny.. Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki.. Przestrzeganie praw i swobód.. Freedom in the World 2005.. Wolność prasy i mediów.. System karny.. Stany federalne.. Charakterystyka gospodarki.. Dane z 2006.. Usługi.. Rolnictwo.. System podatkowy.. Literatura.. Muzyka.. Język.. Szkolnictwo.. Biblioteki.. Służba zdrowia.. Media.. Rankingi międzynarodowe.. Mount Hood.. w stanie.. Oregon.. Geografia Stanów Zjednoczonych.. Geografia Portoryko.. Geografia Wysp Dziewiczych Stanów Zjednoczonych.. Obszar.. całkowity: 9,612312 mln km².. lądu: 9,2 mln km².. wodny: 470 tys.. km².. Uwaga: dane dotyczą jedynie 50 stanów i okręgu stołecznego.. Porównanie: obszar ten odpowiada mniej więcej: 1/2 powierzchni.. , 3/10 powierzchni.. ; 1/2 powierzchni.. Ameryki Południowej.. ; jest nieco mniejszy od.. , około dwa i pół razy większy od.. i prawie 31 razy większy od Polski.. Granice lądowe:.. długość całkowita: 12248 km.. granica z.. : 8893 km (w tym 2477 km z Alaską), z.. : 3326 km.. linia brzegowa: 19924 km (bez wysp na Pacyfiku i Atlantyku).. Mapa średnich rocznych opadów atmosferycznych na terenie 48 stanów kontynentalnych (bez.. Alaski.. Hawajów.. ) w.. calach.. Klimat kontynentalnej części Stanów Zjednoczonych jest w większości umiarkowany, tropikalny na Hawajach i Florydzie, arktyczny na Alasce, półsuchy na Wielkich Wyżynach na zachód od rzeki.. Missisipi.. oraz suchy na południowym zachodzie.. Powierzchnia kraju jest ukształtowana przez równiny centralne, góry na zachodzie, wzgórza i niskie góry na wschodzie; krajobraz wulkaniczny na Hawajach.. najniższy punkt: Death Valley (.. Dolina Śmierci.. ) 86 m.. najwyższy punkt: (.. Alaska.. Mount McKinley.. 6194 m.. Zasoby naturalne to m.. węgiel.. miedź.. ołów.. molibden.. fosforany.. uran.. złoto.. rtęć.. nikiel.. potas.. srebro.. wolfram.. cynk.. ropa naftowa.. gaz ziemny.. drewno.. i olbrzymie zasoby niewykorzystanych w 2014 roku nasyconych bituminami.. łupków bitumicznych.. (do produkcji benzyny).. Zasoby te w większości są niewykorzystywane.. Spowodowane jest to szczególną polityką Stanów Zjednoczonych, która zmierza do oszczędzania surowców naturalnych (większość jest kupowana od innych państw).. W chwili, gdy światowe zapasy surowców będą już wykorzystane tylko USA będzie je posiadać.. Naturalne zagrożenia kraju to.. tsunami.. wulkany.. trzęsienia ziemi.. huragany.. wzdłuż wybrzeża.. Zatoce Meksykańskiej.. tornada.. na obszarach centralnych i południowo-wschodnich, lawiny błotne i pożary w Kalifornii, powodzie.. Petroglify.. Una Vida w.. Chaco Culture National Historical Park.. kultura Anasazi.. (I w.. do końca XIII wieku n.. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki.. Zróżnicowane językowo i kulturowo, wojujące pomiędzy sobą ludy.. tubylczych Amerykanów.. , w tym stosunkowo mniej rozszczepieni.. Inuit.. , zamieszkiwały obszary dzisiejszych Stanów Zjednoczonych przez około 10 tys lat.. Przed przybyciem.. Europejczyków.. i co za tym idzie, sprowadzeniu siłowo przez nich na te ziemie pojmanych w.. Afryce Zachodniej.. i zniewolonych.. Afrykanów.. do pracy na.. plantacjach.. , populacja.. autochtonów.. stanowiła ponad 1 mln mieszkańców.. Wskutek ścierania się z technologicznie bardziej zabójczą.. imigracją.. Europejczyków, populacja tubylcza poddana była chronicznym działaniom wojennym, kulturowo wyniszczającym.. W ich wyniku została sprowadzona do znikomego ułamka nowej całości.. Murzyni.. zaś, pierwotnie niewolnicy, wskutek krwawej.. wojny secesyjnej.. w latach 60.. XIX wieku i wygranej przez.. przeciwników niewolnictwa.. zostali uwolnieni.. Proces ich integracji społecznej, jak i.. Indian.. , nadal trwa.. Dziś Stany Zjednoczone są zarówno po części wymieszanym kulturowo, etnicznie, religijnie i obyczajowo krajem.. Z drugiej strony, jest także głęboko miejscami spolaryzowanym, podzielonym politycznie, etnicznie, ekonomicznie i obyczajowo państwem.. Jest to kraj o populacji liczącej ponad 318 mln ludzi z tendencją wzrostową, nacechowany dużym wzrostem imigracji (legalnej i nielegalnej), szczególnie z sąsiedniego.. Nadal tu niektóre przetrwałe społeczności Indian utrzymują odrębność kulturowo-narodowościową (.. Lakotowie.. Hopi.. Wielu Indian służy czy służyło w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych (np.. Nawahowie.. służący podczas II wojny światowej jako.. Indiańscy szyfranci.. W wielu środowiskach o odosobnionym charakterze etnicznym, imigranci czy rodzimi obywatele w dużej mierze utożsamiają się z etnicznością przodków, jednak nie jest to krajową normą społeczną.. Inscenizacja z 2000 r.. , przedstawiająca przybycie.. wikingów.. do zatoki w.. L'Anse aux Meadows.. w „.. Winlandii.. Nowej Fundlandii.. , ok.. Pierwsi Europejczycy prawdopodobnie dotarli na obrzeża Stanów Zjednoczonych ok.. Byli to.. wikingowie.. , a ściślej,.. Islandczycy.. , którzy najpierw zostali.. banitami.. wydalonymi do.. Grenlandii.. , lub byli to ich potomkowie.. Znalezisko archeologiczne w postaci kilkuletniej osady wikingów z szeregiem domostw odkryto w latach 60.. XX wieku na samym skraju północnej.. Archeolodzy skandynawscy szukali go na podstawie dokładnych chronologii i opisów w.. sagach islandzkich.. , pierwotnie przekazywanych.. tradycją ustną.. Miejsce to, po pieczołowitej rekonstrukcji i budowie przeszklonego nowoczesnego muzeum, zostało wpisane na.. listę światowego dziedzictwa UNESCO.. Zagadnieniem obecnie badanym, aczkolwiek nadal nieustalonym, jest gdzie konkretnie ci wikingowie, korzystający z L’Ans Aux Meadows, zapuścili się dalej na południe wzdłuż wybrzeża Atlantyku, czy w głąb kontynentu pobliskim wielkim ujściem.. Rzeki Świętego Wawrzyńca.. Dopiero ok.. 500 lat później wyprawa.. Krzysztofa Kolumba.. zawitała m.. na plaże.. , w 1492.. W prawie tym samym czasie (1497, 1498),.. Giovanni Caboto.. (John Cabot),.. wenecki.. żeglarz.. włoskiego.. pochodzenia w służbie króla.. Anglii.. , opływał.. kanadyjskie.. i amerykańskie wybrzeża, szukając.. Przejścia Północno-Zachodniego.. , lądując m.. w dzisiejszym stanie.. Maine.. , lecz ginąc na morzu w drodze powrotnej, opodal Islandii.. Niemniej, jego żegluga stała się podstawą prawną roszczeń Anglii do ziem Ameryki Północnej, w tym obszarów po części stanowiących Wybrzeże Wschodnie dzisiejszego terytorium Stanów Zjednoczonych.. Niedługo potem, w 1542, Kalifornia została „odkryta” przez żeglarza.. portugalskiego.. Juana Rodrígueza Cabrillo.. , który analogicznie do Cabota służył królowi.. Oczywiście, kraina ta była ludnie zamieszkana przez rozmaitych Indian.. W 1565 Hiszpanie ustanowili.. St.. Augustine.. na Florydzie, pierwszą przetrwałą do dziś osadę Europejczyków na terenie Stanów Zjednoczonych.. Przez następne 235 lat była stolicą hiszpańskiej Florydy.. Natomiast pierwsi koloniści z Anglii, po stosunkowo trwałej osadzie na obszarze Stanów Zjednoczonych, założyli ufortyfikowaną kolonię.. Jamestown (Wirginia).. w 1607.. Jednak osada ta, podatna na ataki Indian i głód, nie przetrwała i została ostatecznie po latach ewakuowana.. Nieco późniejsi koloniści z Anglii, których osada jednak przetrwała i dała początek anglojęzycznej kulturze Stanów Zjednoczonych w postaci obecnej, to.. purytanie.. , protestanccy uchodźcy na tle religijnym, przybyli w okolice dzisiejszego nadmorskiego.. Plymouth (Massachusetts).. w 1620 na statku „.. Mayflower.. Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych.. Rycina Paula Revere’a.. Współczesna replika statku, na którym miało miejsce „Boston Tea Party” (.. herbatka bostońska.. ), zakotwiczona na stałe jako muzeum w Bostonie.. Większością.. kolonii.. zarządzali wtedy specjalnie przysłani z.. gubernatorzy.. , przeważnie niezwiązani z lokalnymi społecznościami.. Jednocześnie rozwijały się jednak lokalne samorządy, które dążyły do uzyskania większej niezależności od.. metropolii.. Wyrazem tego był np.. Kongres z Albany.. Tymczasem Anglia traktowała swe zamorskie posiadłości jako rynek zbytu i źródło surowców.. Nie było zgody na powstawanie.. manufaktur.. , co nie poprawiało nastrojów wśród kolonistów.. Akty nawigacyjne.. , czyli ustawy mające za zadanie ochronę angielskich posiadłości przed konkurencją innych.. mocarstw.. kolonialnych dokładnie regulowały, które towary mogą być produkowane w koloniach, a które muszą być sprowadzane z Europy.. Działania zbrojne w czasie.. brytyjskiej wojny z Indianami i Francuzami.. skłoniły władze do nowego rodzaju opodatkowania ludności.. W 1765 wprowadzono tak zwaną.. opłatę stemplową.. Wywołało to wzburzenie mieszkańców, gdyż uważali oni za niesprawiedliwy obowiązek płacenia podatków do wspólnej kasy, przy jednoczesnym braku swej reprezentacji w.. parlamencie.. Ogłoszono nawet bojkot angielskich towarów, co spowodowało chwilowe ustępstwa rządu, jednak stało się jasne, że bez radykalnej zmiany obecnego stanu, ponowny konflikt pozostawał kwestią czasu.. W 1770 przeciwko nowym cłom zaprotestowali mieszkańcy.. Bostonu.. Protestujący tłum został ostrzelany przez wojsko, a całe wydarzenie przeszło do świadomości kolonistów jako.. masakra bostońska.. W 1773.. Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska.. otrzymała od rządu prawo do sprzedaży.. herbaty.. amerykańskim koloniom.. z pominięciem ceł i podatków, co wyraźnie uderzało w lokalnych.. importerów.. tego produktu.. W odpowiedzi kilkudziesięciu członków konspiracyjnej organizacji.. Synowie Wolności.. , tuż po przypłynięciu transportu herbaty do.. portu.. Bostonie.. wdarło się na pokład statku (przebrani za.. ) i cały ładunek zniszczono.. Zajście nazwano ironicznie.. herbatką bostońską.. Reakcją brytyjską było zamknięcie bostońskiego portu, co spowodowało zakłócenia handlu w regionie.. Nastroje społeczne uległy radykalizacji, a zwołany w 1774.. I Kongres Kontynentalny.. podjął decyzję do przygotowania zbrojnego wystąpienia, usiłując jednak nadal prowadzić rokowania ze stroną brytyjską.. Polityka prowadzona przez Wielką Brytanię, zwłaszcza w latach 60.. XVIII wieku oraz szerzące się idee.. oświeceniowe.. dokonały gruntownej zmiany w społeczeństwie kolonistów.. Przestawali być już poddanymi brytyjskimi i jawnie zaczęli dążyć do niezależności.. Zachodzące w tym czasie procesy i wydarzenia tego okresu zwane są.. rewolucją amerykańską.. 19 kwietnia 1775 roku doszło do pierwszej konfrontacji zbrojnej sił kolonistów z armią brytyjską –.. bitwy pod Lexington.. Po pierwszym starciu uzbrojonych kolonistów z oddziałami angielskimi zebrał się po raz drugi Kongres Kontynentalny, który postanowił prowadzić wojnę z Anglią i powierzył naczelne dowództwo George’owi Washingtonowi, ziemianinowi z Wirginii.. Nie było jednak jasności, o co walczyć: czy o ustępstwa rządu w sprawie podatków, czy o połączenie stanów w federacje i uzyskanie pełnej samodzielności.. W świetle prawa międzynarodowego kolonie były częścią Anglii, a do tej pory nie zdarzyło się, aby część jakiegoś państwa jednolitego narodowo zbuntowała się i ogłosiła odrębnym państwem.. Jednak pod wpływem idei oświeceniowych wśród kolonistów zwyciężyła myśl o ogłoszeniu pełnej niepodległości.. Zgromadzenia poszczególnych stanów zaczęły ogłaszać niepodległość.. Powołano specjalny komitet z Thomasem Jeffersonem na czele, który opracował projekt.. Deklaracji Niepodległości.. Deklaracja stwierdzała, że wszyscy ludzie zostali stworzeni równymi i są obdarzeni nienaruszalnymi prawami – do życia, wolności i ubiegania się o szczęście.. W celu zabezpieczenia tych praw został wyłoniony rząd.. W dniu 4 lipca 1776 r.. wszyscy członkowie Kongresu (bez jednego) podpisali Deklarację Niepodległości.. Równało się to powstaniu nowego państwa – Stanów Zjednoczonych Ameryki.. W Deklaracji Niepodległości po raz pierwszy idee oświecenia zostały zastosowane w praktyce.. Dziewczyna z plemienia.. Arikara.. Sepia, 1909.. Z tomu nr 5 kolekcji „The North American Indian” 2228 fotografii Indian autorstwa Edwarda S.. Curtisa.. W zbiorach cyfrowych.. Arikara nietypowo uprawiali rolę, zamieszkując.. preryjne.. okolice koryta.. Missouri.. , właśnie na terytorium zakupionym od Francji.. Pomimo licznych kłopotów wewnętrznych, Stany Zjednoczone z powodzeniem rozszerzały swoje terytorium.. W 1803.. Thomas Jefferson.. odkupił.. francuską.. Luizjanę.. Napoleona.. , co niemal dwukrotnie zwiększyło terytorium kraju.. Ponadto w 1818 udało się uzyskać.. Terytorium Dakoty.. W 1812 wybuchł kolejny spór brytyjsko-amerykański.. Zarzewiem konfliktu stało się pogranicze.. oraz spór związany z blokadą handlową (.. blokada kontynentalna.. ) stosowaną przez napoleońską.. Francję.. wobec.. Brytyjczyków.. Anglia.. wykorzystała pretekst, aby podjąć zbrojną próbę przywrócenia statusu kolonialnego Stanów Zjednoczonych, ale bez skutku.. zakończyła się.. traktatem gandawskim.. w 1814, w zasadzie nie przynosząc wymiernych korzyści żadnej ze stron.. W końcowej fazie jednak przewaga militarna była po stronie amerykańskiej, co zapoczątkowało budowę mitu o niezwyciężonej armii.. Było to także dodatkowym czynnikiem w procesie formowania się narodu amerykańskiego.. Konsekwencją konfliktu było także podpisanie.. ugody Rusha-Bagota.. w 1817, dotyczącej.. demilitaryzacji.. strefy nadgranicznej oraz.. konwencji w 1818.. , dotyczącej regulacji granic.. Flaga Nowej Hiszpanii.. W 1821 kolejny prezydent Stanów Zjednoczonych,.. James Monroe.. , doprowadził do uzyskania.. hiszpańskiej Florydy.. , co było kolejnym krokiem w umacnianiu pozycji państwa jako najsilniejszego gracza na kontynencie.. W 1823 prezydent Monroe ogłosił opracowaną przez ówczesnego.. sekretarza stanu.. Johna Quincy’ego Adamsa.. , tzw.. Doktrynę Monroe’a.. zakładającą dążenie do powstrzymania europejskiej ekspansji na całym kontynencie.. amerykańskim.. w zamian za brak ingerencji Stanów Zjednoczonych w sprawy Europy.. Oznaczało to początek długiej epoki w dziejach amerykańskiej polityki zagranicznej – okresu.. izolacjonizmu.. W tym czasie koloniści osiedlali się także na terenach niepodległego od 1821.. , szczególnie na terenie.. Teksasu.. Władze tego kraju odmawiały jednak przyznania praw politycznych mieszkańcom tej prowincji, co doprowadziło do formowania się ruchu oporu.. Mieszkańcy wykorzystując.. anarchię.. i wojny domowe nękające Meksyk proklamowali w 1836.. Republikę Teksasu.. , a w 1845 ogłosili przyłączenie do USA jako 28.. stan.. Spowodowało to wybuch.. wojny amerykańsko-meksykańskiej.. , trwającej w latach 1846-1848.. W jej wyniku Meksyk utracił także tereny dzisiejszych.. Nowego Meksyku.. , które łącznie z.. Teksasem.. stanowiły przed wojną połowę jego obszaru.. Tymczasem w 1846 Stany Zjednoczone uzyskały brytyjski.. , a w 1867 dokonały ostatniego nabytku na kontynencie kupując od cara rosyjską.. Alaskę.. za 7 mln dolarów w złocie.. Ogółem powierzchnia Stanów Zjednoczonych wzrosła w XIX wieku sześciokrotnie.. Liberalne.. zasady rządzące gospodarką amerykańską skutkowały jej gwałtownym rozwojem.. Powszechne prawo wyborcze dla białych i liczne wolności polityczne przyczyniały się do wzmożonego napływu osadników z Europy.. Zakładali oni dynamicznie rozwijające się przedsiębiorstwa, zachowując przy tym.. etos pracy.. , wytrwałości i oszczędności.. Udział Stanów Zjednoczonych w produkcji światowej wzrósł z poziomu 7% w 1840 do 23,3% w 1870.. Powszechnie wprowadzano nowe urządzenia, np.. kombajny.. Jednak coraz bardziej uwidaczniał się podział na dwie strefy gospodarcze – przemysłową i.. zurbanizowaną.. Północ oraz rolnicze Południe, gdzie na plantacjach masowo wykorzystywano pracę niewolników uprowadzonych w Zachodniej Afryce.. Indianie w Ameryce Płn.. w XVII wieku – część wschodnia.. Indianie Ameryki Północnej.. Na początku XIX wieku w Ameryce Północnej żyło ok.. 1 mln.. , utrzymujących się głównie z łowiectwa, zbieractwa i rybołówstwa lub rolnictwa.. Postępujący proces osadnictwa białych oznaczał dla.. tubylców.. groźbę utraty macierzystych terenów.. Podzieleni na niewielkie, słabe militarnie, ekonomicznie i politycznie plemiona, tubylcy stopniowo ulegali cywilizacyjnej przewadze europejskich kolonizatorów.. Ekspansja osadnicza na zachód doprowadziła do szybkiego skurczenia się indiańskich terenów łowieckich i wytępienia stad.. bizonów.. , będących dotychczas podstawą utrzymania dla wielu plemion na.. prerii.. Kolejnym zagrożeniem dla Indian były nieznane im uprzednio choroby, takie jak.. ospa.. , oraz częste przypadki popadania w uzależnienie od alkoholu dostarczanego przez białych.. Część Indian decydowała się na podjęcie walki zbrojnej, lecz nie miała ona szansy powodzenia w walce z regularną i dobrze uzbrojoną armią osadników.. Wielu poległo też w podsycanych przez kolonizatorów wojnach międzyplemiennych.. Ocalałych Indian osiedlano w niewielkich.. rezerwatach.. , ulokowanych głównie na nieużytkach, w tym na specjalnie utworzonym.. Terytorium Indiańskim.. (w dzisiejszej Oklahomie).. Konflikty władz państwowych z Indianami przeszły do historii pod nazwą.. wojen z Indianami.. Wojny te ustały dopiero pod koniec XIX wieku, a krótko potem liczebność Indian w Stanach Zjednoczonych osiągnęła minimum.. Stopniowy wzrost liczby Indian i poziomu ich życia nastąpił dopiero w latach dwudziestych i trzydziestych – po tym jak w 1924 roku wszystkim.. tubylczym Amerykanom.. przyznano obywatelstwo amerykańskie, a w 1934 roku.. ustawa o reorganizacji Indian.. Indian Reorganization Act.. ) usankcjonowała ich prawo tubylczych plemion do autonomii i rozwoju w ramach demokratycznych struktur.. W 1944 roku powstał.. Krajowy Kongres Indian Amerykańskich.. (NCAI), największa dziś organizacja amerykańskich Indian, a w latach 60.. XX wieku miał miejsce szczyt.. panindiańskiego.. społeczno-politycznego, kulturowego i religijnego odrodzenia tubylczych Amerykanów, zapoczątkowany przez.. AIM.. i inne organizacje młodego pokolenia miejskich Indian.. Bitwa pod Gettysburgiem.. podczas.. wojna secesyjna.. W tym czasie zaostrzyły się przeciwieństwa pomiędzy Północą a Południem, które zogniskowały się na kwestii murzyńskiej.. Wywoływało to kryzysy polityczne, powstał ruch.. abolicjonistyczny.. Próbowano zawierać różne ugody (m.. kompromis Missouri.. w 1820,.. kompromis w 1850.. ustawa Kansas-Nebraska.. z 1854) jednak nie przynosiły one rezultatów.. Przeciwnicy niewolnictwa skonsolidowali się po skazaniu na śmierć i straceniu w 1859 abolicjonisty.. Johna Browna.. , który próbował wywołać powstanie.. murzyńskie.. Wybór przeciwnika niewolnictwa, republikanina.. Abrahama Lincolna.. na prezydenta w 1860 spowodował wystąpienie 11 stanów południowych (pod przewodnictwem.. Karoliny Południowej.. Unii.. (24 podtrzymały lojalnie Unię).. Stany te utworzyły następnie.. Skonfederowane Stany Ameryki.. , zwane Konfederacją, w odróżnieniu od Unii.. Krwawa.. trwała do 1865.. Zakończyła się militarną klęską Konfederacji i spustoszeniem Południa.. Okres polityczno-ekonomiczny w historii USA po tej wojnie jest znany jako.. Rekonstrukcja Stanów Zjednoczonych.. Kolejni prezydenci wzorem.. Monroe.. uważali, że należy zamknąć Amerykę przed wpływami Europy i wynieść Stany Zjednoczone do roli arbitra pomiędzy wszystkimi krajami Nowego Świata.. Doktryna ta jest znana jako.. izolacjonizm.. Praktyczną realizacją tej doktryny było sprzeciwianie się utworzeniu.. Cesarstwa Meksykańskiego.. Napoleona III.. , odkupienie od.. w 1867.. , arbitraż prezydenta.. Grovera Clevelanda.. w sporze pomiędzy.. Wenezuelą.. Gujaną Brytyjską.. Stany Zjednoczone zaczęły prowadzić politykę.. imperialną.. w stosunku do mniejszych krajów kontynentu amerykańskiego.. Za prezydentury.. Williama McKinleya.. , Stany Zjednoczone stoczyły.. wojnę kolonialną z Hiszpanią.. , w wyniku której zdobyły w 1898.. Kubę.. Karaibach.. na Pacyfiku.. W ciągu kilkudziesięciu kolejnych lat po zakończeniu wojny domowej, USA rozwinęły się w największą potęgę przemysłową świata.. Przyłączono 17 państw-terytoriów, które stały się nowymi stanami Stanów Zjednoczonych.. Jako ostatnie zostały wchłonięte: Nowy Meksyk i suwerenne dotąd państwa: Oklahoma (w 1907 roku) oraz Arizona (w 1912 roku).. Rozwinięto połączenia kolejowe, łącząc m.. brzegi obu oceanów.. W gospodarce zaczęto stosować na szeroką skalę energię elektryczną i.. silniki spalinowe.. Szybko zaczęła rozwijać się.. motoryzacja.. dzięki zakładom.. Henry Forda.. , przyczyniając się do rozwoju kraju.. Powstały pierwsze gigantyczne korporacje produkujące m.. stal, maszyny, okręty.. Rozwinął się przemysł naftowy, chemiczny, bawełniany, górnictwo węgla kamiennego.. Dzięki szybkiemu rozwojowi gospodarczemu i technologicznemu powstały wielkie fortuny:.. P.. Morgana.. Johna D.. Rockefellera.. Andrew Carnegiego.. Wzrost gospodarczy w tym okresie przekraczał 10%.. Korzystając z kłopotów Wielkiej Brytanii w.. Wojnie Burskiej.. w Afryce Południowej, Stany Zjednoczone zmonopolizowały budowę.. Kanału Panamskiego.. Traktat Claytona-Bulwera.. Budowę rozpoczęto 1850 roku i zakończono w 1914 roku.. Przez pośrednictwo w.. wojnie rosyjsko-japońskiej.. i udział w konferencji w.. Algeciras.. Stany Zjednoczone weszły do polityki międzynarodowej jako równorzędny partner.. europejskich.. W polityce wewnętrznej wykrystalizował się podział na Republikanów i Demokratów.. Dojście do władzy jednego ze stronnictw powodowało zazwyczaj zwrot w polityce państwa oraz wymianę personelu na stanowiskach wszystkich szczebli.. Ważniejszymi momentami było:.. wprowadzenie ceł ochronnych na wyroby przemysłowe przez prezydenta.. w 1890;.. wysiłki prezydenta.. Roosevelta.. w zwalczaniu korupcji i rządów bogaczy;.. wprowadzenie przez.. Wilsona.. prawa dotyczącego reformy celnej, prawa wyborczego kobiet i.. prohibicji alkoholowej.. (która wbrew zamierzeniu pomysłodawców spowodowała rozwój przestępczości).. Silna pozycja polityczna i gospodarcza Stanów Zjednoczonych zapewniła im decydujący udział w.. I wojnie światowej.. W pierwszych jej latach prezydent Wilson przestrzegał zasady nieinterweniowania w konflikt europejski i próbował pogodzić zwaśnione strony, jednak gdy.. ogłosiły nieograniczoną wojnę.. podwodną.. , Stany Zjednoczone wypowiedziały im wojnę 6 kwietnia 1917 roku.. Szybko zmobilizowano około 4 milionów żołnierzy i wybudowano flotę.. Wysłanie korpusu interwencyjnego do Francji spowodowało wygraną.. ententy.. Wilson miał duży wkład w opracowanie traktatu pokojowego.. Ogłosił tzw.. 14 punktów Wilsona.. , które stały się podstawą.. traktatu wersalskiego.. Jednak.. Kongres.. nie ratyfikował traktatu wersalskiego i nie wyraził zgody na przystąpienie Stanów Zjednoczonych do.. Nie uznano też.. Rosji Sowieckiej.. powstałej po wojnie.. Następni prezydenci uprawiali politykę powrotu do.. Pierwsze dziesięciolecie powojenne stanowiło okres świetności Stanów Zjednoczonych.. Zarobiwszy krocie na sprzedaży broni przemysł amerykański przeżywał rozkwit.. Eksport i inwestycje zagraniczne wzrosły kilkakrotnie,.. zyskał status głównej.. waluty.. świata.. Rząd stosował taktykę tzw.. małego rządu (jak najmniej interwencji państwa w gospodarkę).. Rozkwit gospodarczy spowodował wielką falę imigrantów, ludność USA wzrosła o kilkanaście milionów osób.. W 1924 roku przyznano też obywatelstwo amerykańskie wszystkim Indianom żyjącym w granicach Stanów Zjednoczonych.. 24 października 1929 roku, nazywanego potem.. „czarnym czwartkiem”.. nastąpił krach na giełdzie w.. Był to początek.. wielkiego kryzysu światowego.. Produkcja w Stanach Zjednoczonych zmalała o 50%; w 1932 roku.. bezrobocie.. osiągnęło 25%; co czwarty farmer stracił ziemię na skutek zadłużenia.. Środki podjęte przez.. prezydenta.. Herberta Hoovera.. dla ratowania gospodarki okazały się niewystarczające.. Jego następca, demokrata.. , wprowadził politykę określaną mianem.. Nowego Ładu Ekonomicznego.. Było to odejście od.. liberalizmu.. banki.. poddano kontroli rządowej, wdrożono program robót publicznych, upadające przedsiębiorstwa wzmocniono przez udzielanie pożyczek, powstały dopłaty dla rolników.. Wprowadzono pierwszy w historii system ubezpieczeń emerytalnych, ustanowiono 40-godzinny tydzień pracy, zwiększono zasiłki dla bezrobotnych, zakazano zatrudniania dzieci, ustalono minimalne płace, zalegalizowano związki zawodowe – to wszystko zapoczątkowało erę demokratycznego socjalizmu.. Prawdziwy przełom w gospodarce spowodował wybuch.. i zamówienia na broń.. Najwyższa stawka podatkowa wynosiła wtedy w USA 70%.. W 1933 roku Roosevelt ogłosił.. politykę dobrego sąsiedztwa.. wobec Ameryki Łacińskiej.. W tym samym roku Stany Zjednoczone nawiązały stosunki dyplomatyczne ze.. Związkiem Radzieckim.. Kongres nadal podtrzymywał izolacjonizm i uchwalał kolejne ustawy o.. neutralności.. (1935, 1936, 1937), w których deklarowano nieingerowanie Stanów Zjednoczonych w konflikty europejskie.. Stany Zjednoczone zostały faktycznie formalnie włączone do.. japońskim.. atakiem na.. Hawaje.. , w tym bazy.. amerykańskiej marynarki wojennej.. Pearl Harbor.. Oʻahu.. , 7 grudnia 1941 roku.. Kraj został w ten sposób wciągnięty do trwającej już.. wojny na Pacyfiku.. , odpierając ataki japońskie na posiadłości brytyjskie,.. holenderskie.. i amerykańskie, a także zapobiegając zajęciu.. Australii.. Wkrótce też wojnę Stanom Zjednoczonym wypowiedziała.. hitlerowska.. III Rzesza.. W ramach skierowanej na pomoc państwom zaangażowanym w walkę z państwami Osi ustawy.. Lend Lease.. , udzieliły również ogromnej bezzwrotnej pomocy materialnej w postaci uzbrojenia, wyposażenia, ciężarówek, a zwłaszcza materiałowej, w postaci paliw, amunicji, ciepłej odzieży, żywności oraz maszyn służących do produkcji wojennej.. Następnie przystąpiły do ofensywy w Afryce Północnej i dokonały inwazji we.. Włoszech.. W czerwcu 1944 roku dokonały największego.. desantu.. w historii.. Wraz z Brytyjczykami Amerykanie otworzyli front zachodnioeuropejski, lądując przy silnym oporze w Normandii (.. operacja Overlord.. ) i uwalniając północną Francję, następnie kraje niderlandzkie i zachodnie Niemcy.. W świetle fanatycznego oporu na wyspach Pacyfiku, a także, aby zapobiec olbrzymim stratom armii Stanów  ...   wielu krytyków, jak noblista i były doradca ekonomiczny Billa Clintona.. Joseph Stiglitz.. , który popiera europejski model socjalny i uważa, że taka polityka w kraju mniej rozwiniętym doprowadziłaby do kryzysu; w Stanach Zjednoczonych po II wojnie światowej panował.. keynesizm.. i państwowy interwencjonizm, które nadal występują, ale w ograniczonej formie.. Ważnym przejawem interwencjonizmu jest istnienie.. banku centralnego.. , zwanego.. Systemem Rezerwy Federalnej USA.. W latach siedemdziesiątych prezydent z ramienia Partii Demokratycznej.. Jimmy Carter.. powiedział: „Wszyscy jesteśmy keynesistami”.. Powrót do idei liberalnych, które dominowały do czasów.. Wielkiego kryzysu.. , nastąpił w latach osiemdziesiątych za rządów Ronalda Reagana, którego doradcą był.. Milton Friedman.. ; stąd bierze się nazwa neoliberalizm; nie był to jednak pełny powrót, gdyż podatki w latach dwudziestych XX wieku stanowiły 7% PKB.. Budżet Stanów Zjednoczonych i firmy prywatne wydają łącznie 3% PKB na badania naukowe, co jest jednym z najwyższych na świecie poziomów: pieniądze te otrzymuje na przykład.. NASA.. , której wiele projektów wykorzystano w cywilnym przemyśle, jak.. satelity telekomunikacyjne.. ; państwowe instytuty naukowe stworzyły także.. Internet.. Polityka Partii Republikańskiej opiera się na zmniejszaniu podatków dla najbogatszych oraz zmniejszaniu, ale nie likwidacji wydatków na sferę socjalną.. jest drugim po.. finansowym centrum świata, jeśli wziąć pod uwagę kwoty przepływających pieniędzy.. Oprócz wysoko rozwiniętej bankowości inwestycyjnej, Stany Zjednoczone posiadają rozwinięty.. zbrojeniowy (np.. Raytheon.. General Dynamics.. Northrop Grumman.. Bell Helicopter Textron.. ), stoczniowy, samochodowy (wielkie koncerny, m.. General Motors.. Ford Motor Company.. Chrysler.. , które od kilku lat przeżywają kryzys, wykazują straty i utraciły pozycje liderów światowego rynku motoryzacyjnego na rzecz firm japońskich), petrochemiczny (.. ExxonMobil.. Conoco Phillips.. ), chemiczny (.. DuPont.. Monsanto.. Dow Chemical Company.. PPG Industries.. ), aluminiowy (.. Alcoa.. ), komputerowy (.. Microsoft.. HP.. Apple Inc.. AMD.. Intel.. Oracle.. ), elektroniczny (.. IBM.. Texas Instruments.. Motorola.. ), energetyczno-lotniczo silnikowy (.. General Electric.. , które raczej jest olbrzymim konglomeratem, w tym świadczącym usługi finansowe), lotniczy i kosmiczny (.. Lockheed Martin.. Boeing.. ), maszynowy, metalurgiczny, włókienniczy, farmaceutyczny (.. Merck.. Lilly.. ), kosmetyczny (.. Neutrogena.. Johnson Johnson.. Procter Gamble.. ), spożywczy (mięsny, młynarski, piwny, mleczarski, owocowo-orzechowo-warzywny, konfekcjonerski), drzewny, celulozowo-papierniczy (.. International Paper.. ), drogowy i budowlany (.. Caterpillar.. Turner Construction.. ) czy maszyn rolniczych.. John Deere.. Stany Zjednoczone są największym producentem żywności na świecie, znacznie dystansując Francję, która zajmuje drugie miejsce.. Użytki rolne, skoncentrowane obecnie w rękach korporacji i niezależnych rolników, stanowią 46% powierzchni.. Uprawia się:.. kukurydzę.. (coraz bardziej na produkcję.. etanolu.. pszenicę.. soję.. jęczmień.. truskawki.. jagody.. cytrusy.. , figi, daktyle,.. sorgo.. bawełnę.. tytoń.. ryż.. drzewa.. owocowe i orzechowe wszelkiego rodzaju, prawie wszystkie możliwe.. warzywa.. brzoskwinie.. , orzeszki ziemne,.. kiwi.. W Stanach Zjednoczonych prowadzi się intensywną hodowlę.. bydła.. trzody chlewnej.. drobiu.. Szeroko przetwarza się mleko na różnego rodzaju sery oraz wyroby mleczne i cukiernicze (np.. czekolada.. Ghirardelli.. w San Francisco, czy też popularne w całym kraju lody).. Doskonale rozwinęła się uprawa nowych, szlachetnych odmian.. winogron.. , a co za tym idzie, wysokiej klasy win (m.. w hrabstwach Sonoma i Napa w północnej Kalifornii czy stanie Nowy Jork).. W wielu regionach istnieją liczne.. mikrobrowary.. produkujące różne gatunki.. ale.. Podatki stanowią około 27% PKB i jest to poziom niższy o kilkanaście punktów procentowych niż w Polsce (43,5%), a znacznie niższy niż w krajach Europy Zachodniej (.. – 52%, Francja 44%, Wielka Brytania 36%), wyższy jednak niż na przykład w.. (19%).. Podatki w Stanach Zjednoczonych dzielą się na federalne i stanowe oraz na pośrednie i bezpośrednie.. Federalna progresja podatkowa dla osób fizycznych składała się w 2006 ze stawek 10%, 15%, 25%, 28%, 33% i 35% dla osób z dochodami powyżej 336 tys.. Poszczególne stany nakładają także własne podatki dochodowe progresywne lub liniowe, maksymalnie 12%.. Stawki podatkowe dla osób prawnych (przedsiębiorstw) wynoszą od 15 do 39%.. Ważnym podatkiem jest.. podatek obrotowy.. , występujący w większości stanów, którego stawka wynosi do 7,25% (niektóre hrabstwa nakładają nieco wyższą stawkę) i trafia częściowo do stanowej, a częściowo do miejskiej lub gminnej kasy; płaci się go przy zakupach, podobnie jak podatek.. VAT.. w Europie.. Na benzynę i większość.. alkoholi.. jest nakładana.. akcyza.. Poszczególne stany i władze lokalne nakładają charakterystyczne tylko dla nich podatki na rzecz lokalnej społeczności.. Wysokie są również podatki od nieruchomości, płacone w zależności od dzielnicy i powierzchni: stanowią one zwykle ok.. 1/3 wpływów budżetowych dla stanu.. Podatki rząd przeznacza na edukację (w kwotach przeznaczanych na jednego ucznia i studenta są w światowej czołówce, chociaż w przeciwieństwie do krajów europejskich za publiczne usługi edukacyjne trzeba częściowo płacić bezpośrednio), wojsko (procentowo więcej niż inne kraje), administrację, infrastrukturę drogową, która należy do najlepiej rozwiniętych na świecie, zamówienia publiczne u dużych koncernów na komputeryzację administracji, samochody dla różnych służb itd.. , a także dopłaty do ich działalności oraz do rolnictwa, dzięki czemu amerykańscy farmerzy po zniesieniu ceł z.. doprowadzili do bankructwa wielu tamtejszych rolników i opanowali tamtejszy rynek rolny.. Stany Zjednoczone mają rozbudowaną sieć autostrad, w znakomitej większości o statusie międzystanowym.. Ich długość wynosi 77 tys.. kilometrów (1.. miejsce na świecie).. W okolicach miast drogi posiadają wszystkie betonowe zabezpieczenia, a w rejonach słabo zaludnionych są zazwyczaj ogrodzone.. Nawierzchnia skrajna jest zazwyczaj rowkowana poprzecznie, aby akustycznie ostrzec kierowcę, że zbacza z drogi.. Minimum stanowią dwa pasy w jednym kierunku, które czasem rozszerzają się nawet do dziewięciu.. Ważną rolę pełni także transport lotniczy i towarowy kolejowy.. Stany Zjednoczone posiadają największą na świecie sieć linii kolejowych – ich łączna długość wynosiła 226 612 km (dane z 2005 według.. World Factbook.. Mniejsze znaczenie niż w Europie ma transport publiczny.. Birmingham.. Dothan.. Bullhead.. Phoenix.. Fort Smith.. Highfill.. Hartford.. New Haven.. Aberdeen.. Pierre.. Bismarck.. Fargo.. Georgetown.. Middletown.. Bartow.. Daytona Beach.. Fort Lauderdale.. Jacksonville.. Key West.. Miami.. Orlando.. Palm Beach.. Fort Myers.. Tallahassee.. Tampa.. Atlanta.. Savannah.. Boise.. Hailey.. BMI.. MDW.. ORD.. Peoria.. Tolono.. Evansville.. IND.. Des Moines.. CID.. McKinleyville.. Bakersfield.. SNA.. LGB.. LAX.. MOD.. OAK.. ONT.. Sacramento.. SFO.. SJC.. Garden City.. Wichita.. Charleston.. Columbia.. Asheville.. Charlotte.. Cincinnati.. Louisville.. Colorado Springs.. Denver.. Alexandria.. Nowy Orlean.. Bangor.. Trenton.. BWI.. Salisbury.. Hyannis.. Charlevoix.. GRR.. Lansing.. Bemidji.. Minneapolis.. Gulfport.. Golden Triangle.. Kansas City.. Billings.. Belgrade.. Lincoln.. Omaha.. Boulder City.. Elko.. Las Vegas.. Reno.. Manchester.. Portsmouth.. Atlantic City.. Monmouth.. EWR.. PCT.. Albuquerque.. Farmington.. Roswell.. Santa Fe.. Albany.. Buffalo.. LGA.. JFK.. Cleveland.. Columbus.. Lawton.. Oklahoma City.. Eugene.. Portland.. Erie.. Allentown.. Pittsburgh.. PVD.. Abilene.. Austin.. Dallas-Love.. El Paso.. Houston-G.. Houston-W.. P.. Hobby.. San Antonio.. Memphis.. Blountville.. Cedar City.. Provo.. Salt Lake City.. George.. Burlington.. Rutland.. Bellingham.. Seattle.. Charlottesville.. Richmond.. IAD.. DCA.. Bridgeport.. Yeager.. Greenville.. Milwaukee.. Casper.. Cheyenne.. Jackson.. Yellowstone.. Porty lotnicze w Stanach Zjednoczonych.. OAK – Oakland, SFO – San Francisco, SJC – San Jose, MOD – Modesto, LGB – Long Beach, SNA – Santa Ana, LAX – Los Angeles, ONT – Ontario, MDW – Chicago-Midway, ORD – Chicago-O’Hare, CID – Cedar Rapids, BMI – Bloomington, IND – Indianapolis, GRR – Grand Rapids, DCA – Waszyngton-Reagan-National, IAD – Waszyngton-Dulles, BWI – Baltimore, PVD – Warwick, JFK – Nowy Jork-JFK, LGA – Nowy Jork-LaGuardia, EWR – Newark, PCT – Princeton.. Hilo.. Honolulu.. Porty lotnicze w Stanach Zjednoczonych na Hawajach.. Anchorage.. Aniak.. Atka.. Barrow.. Bethel.. Cold Bay.. Cordova.. Deadhorse.. Dillingham.. Fairbanks.. Homer.. Kenai.. King Salmon.. Kodiak.. McGrath.. Nome.. Unalaska.. Valdez.. Yakutat.. Porty lotnicze w Stanach Zjednoczonych na Alasce.. New Year’s Day.. trzeci poniedziałek stycznia.. Dzień.. Martina Luthera Kinga.. Martin Luther King, Jr.. Day.. 20 stycznia (co 4 lata,.. w latach po latach wyborczych).. Dzień Inauguracji.. Inauguration Day.. trzeci poniedziałek lutego.. Urodziny.. Waszyngtona.. Washington’s Birthday.. ostatni poniedziałek maja.. Dzień Pamięci.. Memorial Day.. 4 lipca.. Dzień Niepodległości.. Independence Day.. pierwszy poniedziałek września.. Święto Pracy.. Labor Day.. drugi poniedziałek października.. Dzień Kolumba.. Columbus Day.. 11 listopada.. Dzień Weteranów.. Veterans Day.. czwarty czwartek listopada.. Dzień Dziękczynienia.. Thanksgiving Day.. 25 grudnia.. Christmas Day.. Ważni pisarze amerykańscy to m.. przedstawiciel.. Edgar Allan Poe.. , realista.. Henry James.. Mark Twain.. Jack London.. Herman Melville.. znany głównie z powieści.. Moby Dick.. Eugene O’Neill.. (Nagroda Nobla 1936),.. William Faulkner.. (Nagroda Nobla 1949),.. Joseph Heller.. Ernest Hemingway.. (Nagroda Nobla 1954),.. John Steinbeck.. (Nagroda Nobla 1962), tworzący w.. jidisz.. Isaac Bashevis Singer.. (Nagroda Nobla 1978),.. Saul Bellow.. (Nagroda Nobla 1976),.. Truman Capote.. Toni Morrison.. (Nagroda Nobla 1993),.. John Updike.. Philip Roth.. , jak również autorzy literatury sensacyjnej, m.. Stephen King.. Robert Ludlum.. oraz literatury fantastycznej, m.. William Gibson.. Neuromancer.. Philip Kindred Dick.. Powieść graficzna.. jest także wynalazkiem literatury Stanów Zjednoczonych.. W Stanach Zjednoczonych narodziły się.. jazz.. country.. gospel.. rock.. thrash metal.. grunge.. blues.. pop.. disco.. hip-hop.. house.. techno.. Znani kompozytorzy muzyki poważnej to m.. Philip Glass.. Terry Riley.. Steve Reich.. Film amerykański.. Stany Zjednoczone są drugim po.. producentem filmów na świecie.. Słynne jest szczególnie.. Hollywood.. Chociaż Stany Zjednoczone nie mają oficjalnego języka na poziomie federalnym, to.. język angielski.. jest de facto językiem narodowym.. W 2003 około 215 milionów Amerykanów, czyli 82% populacji powyżej piątego roku życia mówiło w domu tylko po angielsku.. Język angielski jest używany w kontaktach między Amerykanami a obcokrajowcami.. Znajomość angielskiego jest wymagana od imigrantów pragnących naturalizacji.. Jednak w użyciu jest jeszcze wiele innych języków.. jest drugim z najczęściej używanych i najczęściej nauczanych języków.. dla 30% społeczeństwa język hiszpański jest językiem ojczystym.. Z powyższych powodów niektórzy Amerykanie chcą chronić język angielski i żądają, aby stał się on językiem oficjalnym.. Obecnie jest on oficjalnym językiem w dwudziestu pięciu stanach.. Trzy stany wprowadziły dodatkowo inny język jako urzędowy obok angielskiego:.. język hawajski.. jest urzędowym na.. Hawajach.. Luizjanie.. jest używany w.. Nowym Meksyku.. , gdzie chociaż nie ma on oficjalnego statusu, to jednak wydawane są w nim wszystkie dokumenty.. Inne często używane języki to:.. polski.. mandaryński.. kantoński.. W językach tych dostępne są naziemne lub kablowe stacje radiowe i telewizyjne.. W wielu dzielnicach dużych miast na co dzień używa się właśnie tych języków: w sklepach, prywatnych szkołach.. Sporządzane są w nich również szyldy i napisy.. Dlatego zdarza się, że osoba urodzona w takiej dzielnicy mówi bardzo słabo po angielsku.. amerykańska odmiana języka angielskiego.. język hiszpański w Stanach Zjednoczonych.. Procentowy udział wyznań chrześcijańskich w Stanach Zjednoczonych.. Religia w Stanach Zjednoczonych.. Bezwyznaniowość w USA.. Stany Zjednoczone nie mają oficjalnej religii państwowej.. Według U.. Religious Landscape Survey, w 2008 r.. 78,4% Amerykanów określiła się jako.. 51,3% Amerykanów należało do różnych Kościołów.. protestanckich.. Amerykański protestantyzm jest bardzo podzielony, w Stanach Zjednoczonych istnieją setki Kościołów, które działają lokalnie.. W 2008 r.. największymi grupami protestanckimi byli:.. baptyści.. (17,2%), a dalej:.. metodyści.. (6,2%),.. luteranie.. (4,6%), bezdenominacyjni (4,5%),.. zielonoświątkowcy.. (4,4%),.. prezbiterianie.. (2,7%),.. restoracjoniści.. (2,1%) i.. anglikanie.. (1,5%).. Kościoła katolickiego.. należało 23,9% społeczeństwa i jest to tym samym największa wspólnota religijna w Stanach Zjednoczonych.. Amerykańscy katolicy są przede wszystkim potomkami Włochów, Irlandczyków, Polaków i Niemców.. Do wzrostu liczby katolików, w założonym przez protestantów kraju, przyczyniła się imigracja z krajów Ameryki Południowej.. Inne religie to:.. mormoni.. (1,7%),.. Świadkowie Jehowy.. (0,7%),.. buddyzm.. (0,6%),.. hinduizm.. (0,4%).. 16,1% Amerykanów nie należało do żadnej wspólnoty religijnej, spośród których najliczniejsi byli niesprecyzowani i wolnomyśliciele, rzadziej natomiast.. ateiści.. W Stanach Zjednoczonych powstał także.. Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich.. , którego członkowie nazywani są mormonami od uznawanej przez nich za świętą obok Biblii.. Księgi Mormona.. , wierzący, iż Chrystus po zmartwychwstaniu objawił się Indianom.. Jest to jeden z najbogatszych Kościołów na świecie, gdyż jego członkowie płacą 10% podatku na jego rzecz.. Pieniądze przeznacza na budowę i utrzymanie kościołów, broszury, książki rozdawane za darmo, szkoły i misje na całym świecie (jest m.. współwłaścicielem sieci.. Hotel Marriott.. W stanie.. stanowią oni ponad 70% ludności, a w sąsiednich stanach nawet 30%, co powoduje istnienie specyficznej kultury: wydawane tam są mormońskie książki i powieści, produkowane są mormońskie filmy itd.. Inną charakterystyczną wspólnotą są.. amisze.. , żyjący bez prądu, ubierający się na czarno i jeżdżący wyłącznie konnymi powozami.. Charakterystyczni są także protestanccy fundamentaliści biblijni, którzy traktują Biblię jako jedyny i nieomylny autorytet.. W Stanach Zjednoczonych znajduje się również Główne Biuro koordynujące działalność społeczności.. Świadków Jehowy.. na całym świecie (Nowy Jork, Brooklyn).. Amerykanie są jednym z najbardziej religijnych narodów spośród krajów wysoko rozwiniętych.. 87% Amerykanów deklaruje się jako osoby religijne, a 40% Amerykanów podaje, że regularnie praktykuje (więcej w regionach wiejskich niż miejskich).. Najmniej osób deklarujących regularne praktyki religijne jest w stanie.. , gdzie przyznaje się do tego tylko 24% mieszkańców, i co charakterystyczne, ma on najwyższe podatki w całych Stanach oraz jako jedyny stan wyraźny system trójpartyjny, w którym obok dominującej Partii Demokratycznej i drugiej Partii Republikańskiej w legislaturze zasiada z dużą ilością przedstawicieli socjaldemokratyczna.. Progressive Party of Vermont.. Były prezydent George Bush jest protestantem (.. metodystą.. ) i swoje cotygodniowe orędzia do narodu oraz niektóre inne przemówienia kończył słowami „God bless America” (niech Bóg błogosławi Amerykę).. Harvard Square w.. Cambridge (Massachusetts).. Stany Zjednoczone były jednym z pierwszych państw, które wprowadziło szkolnictwo publiczne.. System edukacji w Stanach Zjednoczonych jest mieszaniną szkolnictwa publicznego i prywatnego.. Ponad 80% amerykańskich dzieci chodzi do szkół publicznych, w których jednak poziom nauczania jest często niezadowalający, np.. w większości szkół publicznych nauczyciel historii nie musi posiadać dyplomu uniwersyteckiego z historii.. Szkolnictwo publiczne jest podporządkowane władzom stanowym.. Pewien wpływ na edukację posiada jednak federalny.. Departament Edukacji Stanów Zjednoczonych.. Przeważnie wymaga się od dzieci, aby uczęszczały do przedszkola, a edukację kończyły na 12.. poziomie, co zwykle ma miejsce w 18.. roku życia, niektóre stany pozwalają kończyć edukację w 16.. roku życia.. Dzieci mogą kształcić się także w domu, w szkołach prywatnych i religijnych.. Po szkole średniej część absolwentów wstępuje do college’ów, na uniwersytety lub do innych szkół wyższych.. Są to uczelnie prywatne lub państwowe.. Ceny wahają się od około 3 do 50 tys.. dolarów za rok.. Na stanowym, publicznym, finansowanym z podatków i czesnego.. University of California.. pracuje najwięcej noblistów na świecie.. Z kolei prywatny.. Harvard University.. , który jednak otrzymuje dużo pieniędzy z budżetu stanowego i federalnego, jest według amerykańskich rankingów najlepszy na świecie.. Należy jednak zauważyć, że w tych rankingach bierze się pod uwagę takie czynniki, jak ilość publikacji naukowych w angielskojęzycznej prasie naukowej.. Dlatego uniwersytety z nieangielskojęzycznych krajów europejskich i Japonii wypadają w nich gorzej.. Stany Zjednoczone posiadają rozbudowany system bezpłatnych bibliotek publicznych.. Biblioteki takie znajdują się w prawie wszystkich miastach, w większych miastach jest ich kilka.. Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych.. , pełniąca funkcję biblioteki narodowej, posiada 142 mln.. woluminów.. , co czyni ją największą biblioteką na świecie.. , 7% jej zbiorów jest napisana w językach słowiańskich, posiada ona m.. największy w Stanach Zjednoczonych zbiór książek po.. polsku.. Amerykańska służba zdrowia jest – zwłaszcza pod względem innowacyjności – w światowej czołówce.. W innych dziedzinach jednak, jak ogólny dostęp do służby zdrowia, znajduje się w nie najlepszej kondycji.. Stany Zjednoczone znalazły się na 15.. pozycji.. Rocznie wydaje się tam 1,8 biliona dolarów na służbę zdrowia.. Cechą, która wyróżnia system amerykański, jest dobrowolność ubezpieczeń zdrowotnych (z wyjątkiem stanu Massachusetts gdzie od 2006 r.. istnieje ustawowy przymus).. Ponad 41 mln Amerykanów (w połowie tej liczby bardzo dobrze sytuowanych) nie jest ubezpieczona.. Do tego dochodzi ogromna liczba nielegalnych imigrantów, którzy również nie są ubezpieczeni.. Ponadto większość ubezpieczonych musi dopłacać do usług (co-payment).. W 1993 prezydentowi.. Clintonowi.. (i jego żonie.. ) nie udało się wprowadzić ustawowej kasy chorych i doprowadzić do powszechnego obowiązku płacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne.. Obecnie, w przeciwieństwie do krajów europejskich, amerykańska służba zdrowia jest mieszaniną sektora publicznego i prywatnego.. W 2004 36% kosztów leczenia pokrywały prywatne ubezpieczalnie ze środków dobrowolnie ubezpieczonych w nich obywateli, 15% pacjenci z własnych środków i 44% rząd federalny oraz rządy stanowe i lokalne z podatków nałożonych na mieszkańców.. W Stanach Zjednoczonych nie ma kanałów ogólnonarodowych takich jak w Europie.. W dużych miastach i okolicach działa kilka kanałów, które mają nazwy składające się z czterech liter, na przykład WBAL-TV, i nadają naziemne programy lokalne i programy najczęściej jednej z dużych sieci, takich jak.. FOX.. ABC.. , czy.. CBS.. W określonych godzinach wieczornych można zobaczyć na nich te same programy: popularne seriale, talk shows i programy sportowe.. Działają także kanały połączone z mniejszymi sieciami bez zasięgu ogólnokrajowego.. Takich kanałów jest zwykle kilka lub kilkanaście na określonym obszarze.. Na obszarach zamieszkanych przez Latynosów naziemnie dostępne są także kanały hiszpańskojęzyczne.. Dodatkowo w telewizji kablowej i satelitarnej dostępne są również takie stacje, jak.. CNN.. ESPN.. CNBC.. MTV.. PBS.. zajmuje się dofinansowaniem produkcji o charakterze edukacyjnym i społecznym ze środków publicznych, chociaż nie posiada własnego kanału.. IMD International:.. Światowy Rocznik Konkurencyjności 2005.. , ranking 60 gospodarek (państw i regionów).. Światowe Forum Ekonomiczne.. : Światowy Raport Konkurencyjności 2004–2005, ranking wzrostu konkurencyjności 104 państw.. T.. Kearney i Foreign Policy Magazine:.. Wskaźnik Globalizacji 2005.. , ranking 62 państw.. Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych.. (UNDP):.. Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2004.. , ranking 177 państw.. Save the Children.. Sytuacja Matek Świata 2004.. , ranking 119 państw.. Heritage Foundation.. The Wall Street Journal.. Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005.. , ranking 155 państw.. The Economist.. Quality of Life Index 2005.. , ranking 111 państw.. Transparency International.. Wskaźnik Percepcji Korupcji 2004.. , ranking 146 państw.. Wskaźnik Wolności Prasy 2004.. , ranking 167 państw.. Zobacz portal z wiadomościami w serwisie.. abolicjonizm.. literatura amerykańska.. obszary metropolitalne w Stanach Zjednoczonych.. miasta Stanów Zjednoczonych według liczby ludności.. W latach 1776–1956.. E pluribus unum.. Z wielości jedność.. Stan na 11 kwietnia 2014.. POPClock Projection.. [dostęp 2014-04-11].. 2,0.. 2,1.. 2,2.. 2,3.. na rok 2013.. Świat w liczbach.. „The Economist”, s.. 12 i 14, 2003.. Generacja Woodstock.. www.. wprost.. [dostęp 2009-11-16].. Prinson Planet.. Maciej Koszowski:.. Anglosaska doktryna precedensu.. Porównanie z polską praktyką orzeczniczą.. , Warszawa 2009.. Freedom in the World, 2005.. [dostęp 2013-06-23].. Prison Statistics.. One in 100: Behind Bars in America 2008.. [dostęp 2014-08-09].. 12,0.. 12,1.. [dostęp 2009-12-06].. Bez dogmatu, Fakty i mity światowej gospodarki, Piotr Szumlewicz.. The Guardian, Paul Harris, Witajcie w Bogatystanie.. Gazeta Wyborcza, Aleksander Kaczorowski, Ehrenreich, Barbara: Za grosze.. Supplemental Nutrition Assistance Program.. Polska, z raportu Biura Spisu Powszechnego za 2006 r.. , s.. tvn24.. pl:.. 000.. 000 dolarów długu USA.. [dostęp 17.. 2011].. USA: Stopa bezrobocia najwyższa od ćwierć wieku – Rzeczpospolita.. „The Wall Street Journal.. Polska”, s.. 4, 2007-08-31.. „Neoliberalizm to religia”, wywiad z Josephem Stiglitzem z Gazety Wyborczej.. Lewica.. pl, Działając w imię rachunku ekonomicznego, Patryk Kisling.. The Religious Composition of the United States.. Religious composition of the US.. „Nie mieli pojęcia, że Polacy ginęli w obozach” – Wpadka Baracka Obamy – Onet Wiadomości.. Największa biblioteka na świecie.. [dostęp 2010-06-07].. Andrzej Bartnicki, Donald T.. Critchlow:.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, seria: 1 wydanie.. ISBN 8301118946.. ISBN 978-83-01-11894-5.. Hugh Brogan:.. Longman History of the United States of America.. Longman, 1985-03-25, s.. 1-740.. ISBN 0582353858.. ISBN 978-0-582-35385-5.. (istnieje tłumaczenie na polski z 2004 w wydaniu Ossolineum.. poczytaj.. pl/14756.. com/books?id=yp2BAAAACAAJ.. Philip Jenkins:.. Historia Stanów Zjednoczonych.. ISBN 978-83-233-2830-8.. Anglosaska doktryna precedensu: Porównanie z polską praktyką orzeczniczą.. Warszawa: Warszawska Firma Wydawnicza, 2009.. ISBN 978-83-61748-04-5.. Paweł Zaremba:.. Gryf Publications Ltd, 1968.. Wayda, Władysław, Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej.. (Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa).. Informacje.. siostrzanych projektach.. Teksty źródłowe.. Wikiźródłach.. Cytaty.. Wikimedia Atlas: Stany Zjednoczone.. Rząd USA.. Strony rządowe.. – oficjalny portal rządu Stanów Zjednoczonych.. Biały Dom.. – oficjalna strona Prezydenta Stanów Zjednoczonych.. Departament Stanu USA.. – oficjalna strona amerykańskiego Departamentu Stanu.. – oficjalna strona Senatu Stanów Zjednoczonych.. Izba.. – oficjalna strona Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych.. Sąd Najwyższy.. – oficjalna strona Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych.. Portret USA.. – publikacja Agencji Informacyjnej Stanów Zjednoczonych, wrzesień 1997.. US Census Bureau.. – statystyka domowa i ekonomiczna.. Atlas Narodowy USA.. CIA World Factbook, dane o USA.. Inne.. Gazety w USA.. The USA Country.. Political institutions.. Narodowe motto: historia i konstytucyjność.. Dokumenty historyczne.. Archiwum 163 interwencji USA.. Banknoty USA.. System polityczny USA.. Content Białym Domu do swobodnego użytku na licencji Creative Commons.. Państwa Ameryki Północnej.. Antigua i Barbuda.. Bahamy.. Barbados.. Grenada.. Jamajka.. Saint Vincent i Grenadyny.. Salwador.. Anguilla (Wielka Brytania).. Bermudy (Wielka Brytania).. Brytyjskie Wyspy Dziewicze (Wielka Brytania).. Grenlandia (Dania).. Kajmany (Wielka Brytania).. Martynika (Francja).. Montserrat (Wielka Brytania).. Navassa (Stany Zjednoczone).. Portoryko (Stany Zjednoczone).. Saba (Holandia).. Saint-Barthélemy (Francja).. Saint-Martin (Francja).. Saint-Pierre i Miquelon (Francja).. Sint Eustatius (Holandia).. Sint Maarten (Holandia).. Turks i Caicos (Wielka Brytania).. Wyspa Clippertona (Francja).. Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (Stany Zjednoczone).. Dawne kolonie, protektoraty i.. terytoria zależne Wielkiej Brytanii.. Wolne Państwo Irlandzkie.. Akrotiri.. Dhekelia.. Gibraltar.. Guernsey.. Jersey.. Wyspa Man.. Helgoland.. Zjednoczone Kraje Wysp Jońskich.. Minorka.. Basuto.. Beczuana.. Brytyjska Afryka Zachodnia.. Gambia.. Złote Wybrzeże.. Togo Brytyjskie.. Południowa Nigeria.. Północna Nigeria.. Kamerun Brytyjski.. Protektorat Zatoki Ambas.. Brytyjska Afryka Wschodnia.. Uganda.. Tanganika.. Zanzibar.. Somali Brytyjskie.. Libia.. Sudan Anglo-Egipski.. Brytyjska Afryka Centralna.. Niasa.. Rodezja.. Rodezja Południowa.. Rodezja Północna.. Kolonia Przylądkowa.. Kolonia Rzeki Oranje.. Natal.. Transwal.. Związek Południowej Afryki.. Suazi.. Walvis Bay.. Afryka Południowo-Zachodnia.. Zululand.. Trzynaście kolonii.. Massachusetts Bay.. Rhode Island i Plantacje Providence.. Prowincja Kanada.. Dolna Kanada.. Górna Kanada.. Nowa Szkocja.. Cape Breton.. Wyspa Księcia Edwarda.. Kolonia Nowej Fundlandii.. Dominium Nowej Fundlandii.. Labrador.. Terytorium Północno-Zachodnie.. Ziemia Ruperta.. Kolumbia Brytyjska.. Terytorium Stikine.. Vancouver.. Ameryka Łacińska i Karaiby.. Honduras Brytyjski.. Brytyjskie Wyspy Dziewicze.. Kajmany.. Brytyjskie Wyspy Podwietrzne.. Brytyjskie Wyspy Zawietrzne.. Montserrat.. Wybrzeże Moskitów.. Saint Christopher-Nevis-Anguilla.. Trynidad i Tobago.. Turks i Caicos.. Federacja Indii Zachodnich.. Gujana Brytyjska.. Antarktyda i Ocean Atlantycki.. Brytyjskie Terytorium Antarktyczne.. Bermudy.. Falklandy.. Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha.. Wyspa Świętej Heleny.. Wyspa Wniebowstąpienia.. Tristan da Cunha.. Georgia Południowa i Sandwich Południowy.. Aden.. Protektorat Adeński.. Oman Traktatowy.. Indie Brytyjskie.. Hongkong.. Straits Settlements.. Malaje.. Borneo Północne.. Sarawak.. Weihai.. Ocean Indyjski.. Andamany.. Nikobary.. Wyspy Ashmore i Cartiera.. Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego.. Cejlon.. Wyspy Heard i McDonalda.. Nowa Południowa Walia.. Australia Południowa.. Queensland.. Wiktoria.. Kolonia Rzeki Swan.. Australia Zachodnia.. Ziemia van Diemena.. Tasmania.. Oceania.. Nowa Gwinea Brytyjska.. Brytyjskie Terytoria Zachodniego Pacyfiku.. Wyspy Salomona.. Wyspy Cooka.. Fidżi.. Tonga.. Wyspy Gilberta i Lagunowe.. Nauru.. Nowe Hebrydy.. Niue.. Pitcairn.. Samoa.. Tokelau.. Imperium brytyjskie.. Brytyjskie terytoria zależne.. Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (OTP,.. Potencjalni kandydaci.. Światowa Organizacja Handlu.. Botswana.. Ghana.. Gujana.. Lesotho.. Makau.. Malawi.. Namibia.. Papua-Nowa Gwinea.. Surinam.. Tanzania.. Zambia.. Zimbabwe.. , w tym poszczególne kraje członkowskie:.. Organizacja Państw Amerykańskich.. (OPA).. Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu.. (NAFTA).. Kontrola autorytatywna.. (obiekt geograficzny):.. VIAF.. 140618185.. LCCN.. n78095330.. GND.. 4078704-7.. NDL.. 00871907.. BnF.. 118636082.. SUDOC.. 026376598.. WorldCat.. php?title=Stany_Zjednoczone oldid=40333252.. Państwa należące do NATO.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2013-11.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2011-10.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2014-05.. گیلکی.. Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ.. Ripoarisch.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 20:12, 3 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Stany_Zjednoczone
    Open archive

  • Title: Plik:LHR Terminal 3 waiting area.jpg – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Plik:LHR Terminal 3 waiting area.. jpg.. Plik.. Historia pliku.. Wykorzystanie pliku.. Globalne wykorzystanie pliku.. Rozmiar podglądu –.. 800 x 289 pikseli.. Inne rozdzielczości:.. 320 x 115 pikseli.. 640 x 231 pikseli.. 1024 x 369 pikseli.. 1280 x 462 pikseli.. Rozmiar pierwotny.. (3072 × 1108 pikseli, rozmiar pliku: 1,1 MB, typ MIME: image/jpeg).. Plik.. LHR Terminal 3 waiting area.. znajduje się w.. – repozytorium wolnych zasobów.. Dane z.. jego strony opisu.. znajdują się poniżej.. Opis.. English:.. The waiting area at London Heathrow airport's terminal 3.. Terminal 3 uses a centralised waiting area rather than seats at each gate.. 26 sierpnia 2005.. Źródło.. Taken by user (Tom Murphy VII).. Autor.. Tom Murphy VII.. Udziela się zgody na kopiowanie, rozpowszechnianie oraz modyfikowanie tego dokumentu zgodnie z warunkami.. GNU Licencji Wolnej Dokumentacji.. , w wersji 1.. 2 lub nowszej opublikowanej przez.. Free Software Foundation.. ; bez niezmiennych sekcji, bez treści umieszczonych na frontowej lub tylnej stronie okładki.. Kopia licencji załączona jest w sekcji zatytułowanej.. GNU Licencja Wolnej Dokumentacji.. gnu.. org/copyleft/fdl.. GFDL.. GNU Free Documentation License.. true.. Ten plik udostępniony jest na licencji.. Creative Commons.. Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.. 0.. Wolno:.. dzielić się.. – kopiować, rozpowszechniać, odtwarzać i wykonywać utwór.. modyfikować.. – tworzyć utwory zależne.. Na następujących warunkach:.. uznanie  ...   Commons Attribution-Share Alike 2.. Kliknij na datę/czas, aby zobaczyć, jak plik wyglądał w tym czasie.. Data i czas.. Miniatura.. Wymiary.. Użytkownik.. aktualny.. 18:14, 28 sie 2005.. 3072 × 1108.. (1,1 MB).. Brighterorange.. The waiting area at London Heathrow airport s terminal 3.. Terminal 3 uses a centralized waiting area rather than seats at each gate.. Date: 26 August 2005 Source: Taken by user (Tom Murphy VII) {{GFDL}}{{cc-by-sa-2.. 0}}.. Category:airports.. \.. Następujące strony odwołują się do tego pliku:.. Port lotniczy Londyn-Heathrow.. Portal:Geografia.. Portal:Geografia/Miejsce.. Portal:Geografia/Szablony.. Ten plik jest wykorzystywany także w innych projektach wiki:.. Wykorzystanie w az.. org.. Hitrou hava limanı.. Wykorzystanie w cs.. Doprava v Londýně.. Wykorzystanie w de.. London Heathrow Airport.. wikivoyage.. Flughafen London Heathrow.. Wykorzystanie w en.. User:Brighterorange.. User:Hastyo1996/London Heathrow Airport.. Wykorzystanie w eu.. Londres-Heathrow aireportua.. Wykorzystanie w he.. נמל התעופה לונדון הית'רו.. משתמש:ויקיג'אנקי/הרחבתמדריכים/נמל התעופה לונדון הית'רו.. Wykorzystanie w it.. wikinews.. Sventati a Londra diversi attentati aerei.. Wykorzystanie w ja.. ロンドン・ヒースロー空港.. Wykorzystanie w lv.. Hītrovas lidosta.. Wykorzystanie w no.. London Heathrow lufthavn.. Wykorzystanie w ru.. Хитроу.. Wykorzystanie w sr.. Аеродром Хитроу.. Wykorzystanie w th.. ท าอากาศยานลอนดอนฮ ทโธรว.. Wykorzystanie w tr.. Heathrow Havalimanı.. Wykorzystanie w ur.. صارف:امین اکبر/ائیرپورٹ.. Wykorzystanie w vi.. Sân bay London Heathrow.. org/wiki/Plik:LHR_Terminal_3_waiting_area.. Zobacz w Wikimedia Commons.. Dodaj lokalny opis.. Utwórz kod źródłowy lokalnego opisu..

    Original link path: /wiki/Plik:LHR_Terminal_3_waiting_area.jpg
    Open archive

  • Title: Państwo – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Ten artykuł dotyczy formy organizacji społeczeństw.. Inne znaczenie tej nazwy.. – organizacja mająca.. monopol.. na stanowienie i wykonywanie prawa na określonym.. terytorium.. Ma zdolność do nawiązywania i utrzymywania.. stosunków dyplomatycznych.. z innymi państwami.. Państwo jest często mylone z.. narodem.. i krajem.. Definicja politologiczna.. Definicja prawna.. Kryterium uznania państwa.. Teorie powstania państwa.. Forma państwa.. Typy państw.. Symbole państwowe.. Cechy państwa.. Funkcje państwa.. Państwo jest przymusową organizacją, wyposażoną w atrybuty.. władzy.. zwierzchniej po to, by ochraniać przed zagrożeniami zewnętrznymi i wewnętrznymi ład, zapewniający zasiedlającej jego terytorium społeczności, składającej się ze współzależnych grup o zróżnicowanych interesach, warunki egzystencji korzystne odpowiednio do siły ich ekonomicznej pozycji i politycznych wpływów.. [według.. Mariusz Gulczyński.. Nauka o polityce.. Druktur, Warszawa 2007].. Prawne kryteria państwowości.. , przyjęte na mocy konwencji w.. Montevideo.. z 1933, określane są następująco: (artykuł 1.. ) "Państwo jako podmiot prawa międzynarodowego powinno mieć następujące elementy:.. stałą ludność,.. suwerenną władzę,.. określone.. (wielkość państwa nie wpływa na jego podmiotowość) oddzielone od innych.. granicą.. zdolność wchodzenia w relacje międzynarodowe".. Konwencja była regionalną.. umową międzynarodową.. i ograniczała się jedynie do państw amerykańskich, ale jej zasady zostały uznane w zwyczajowym prawie międzynarodowym.. Niektórzy wątpią jednak, czy te kryteria są wystarczające.. Podstawowym problemem państwowości jest.. uznanie państwa.. na arenie międzynarodowej, czyli stwierdzenie przez podmiot prawa międzynarodowego faktu istnienia jakiegoś państwa i gotowości do respektowania związanych z tym skutków prawnych.. Przedmiotem uznania może być: państwo,.. , powstańcy, strona walcząca czy.. naród.. Uznanie państwa może być udzielone bądź indywidualnie przez podmiot prawa międzynarodowego (nawiązanie stosunków dyplomatycznych lub podpisanie umowy bilateralnej), bądź kolektywnie przez grupę państw (podobnie jak w przypadku pojedynczego państwa) lub.. organizację międzynarodową.. (przyjęcie w poczet członków).. Uznanie państwa powinno mieć charakter jednoznaczny i nieodwracalny, choć w praktyce spotyka się przypadki zawieszenia lub zerwania stosunków dyplomatycznych czy wykluczenie członka organizacji.. Konsekwencje uznania państwa.. : teoria konstytutywna mówi, że państwo istnieje tylko wtedy, gdy jest uznane przez inne państwa, zaś teoria deklaratoryjna twierdzi, że istnienie państwa jest niezależne od uznania go przez inne państwa.. W naukach zajmujących się teorią państwa (.. politologia.. ) nie ma powszechnie uznanej teorii wyjaśniającej problem powstania organizacji państwowej.. W ciągu wieków kształtowały się różnorodne koncepcje dotyczące tego problemu.. Teistyczna.. – jest to najstarsza teoria, która zakłada, że państwo powstało dzięki działaniu siły nadprzyrodzonej, zamiarowi Bożemu.. Modyfikacją tej doktryny jest koncepcja.. Tomasza z Akwinu.. , który twierdził, że od.. Boga.. pochodzi idea władzy, natomiast konkretne państwa to dzieło ludzi.. Ta koncepcja była popularna w.. monarchiach absolutnych.. i stanowiła uzasadnienie dla nieograniczonej władzy.. monarchy.. , jako pochodzącej od Boga.. Każde wystąpienie przeciwko władzy traktowane było jako grzech.. Teologiczna.. – jej twórcą był.. Augustyn.. , który w dziele zatytułowanym.. De civitatis Dei.. twierdził, że władza pochodzi od Boga, a państwo na ziemi powinno wzorować się na państwie niebieskim.. Teorię tę zmodyfikował.. Tomasz z Akwinu.. : władza pochodzi od Boga, ale wyróżnić można rządy dobre i złe.. "Jeżeli rządy nie prowadzą do dobra wspólnego, ale do prywatnego dobra rządzącego lub partii stojącej u władzy, są to rządy niesprawiedliwe i przewrotne" [według.. Korab-Karpowicz.. Historia filozofii politycznej.. 2010, rozdz.. VI, św.. Tomasz z Akwinu, s.. 178.. ].. Patriarchalna.. – koncepcja, która utożsamia państwo z rodziną; w tej teorii władza królewska wywodzi się z tradycji władzy ojca rodziny; koncepcja ta jest charakterystyczna dla.. feudalnej monarchii.. Patrymonialna.. – poprzez przyłączenie ziem związana z posiadaniem majątku w postaci ziemi.. Umowy społecznej.. – zakłada, że państwo jest rezultatem umowy pomiędzy członkami społeczeństwa lub między społeczeństwem a władzą, oraz neguje tezę o Boskim pochodzeniu władzy.. Twórcą koncepcji był.. Thomas Hobbes.. , a wybitnym przedstawicielem m.. Jean-Jacques Rousseau.. Podboju i przemocy.. – zakłada, że państwa powstają w wyniku podbijania słabszych plemion przez plemiona silniejsze, w ten sposób za pomocą podbojów powiększa się terytorium państwa.. Sformułowana została w XIX w.. Ludwika Gumplowicza.. Solidarystyczna.. – twórcą był.. Émile Durkheim.. : państwo powstało jako forma solidarnego dzielenia się obowiązkami.. Psychologistyczna.. Leon Petrażycki.. : państwo to najlepsza forma zaspokajania potrzeb psychicznych – bezpieczeństwa,.. afiliacji.. , dominacji.. Marksistowska.. – zakłada, że państwo powstało w wyniku rozpadu.. wspólnoty pierwotnej.. , w której panowała wspólna własność narzędzi i środków, na klasy, co nastąpiło głównie w wyniku powstania własności prywatnej.. Przewaga ekonomiczna pozwoliła klasom posiadającym własność zdobyć władzę.. To doprowadziło  ...   kapitalistycznymi a socjalistycznymi, jest forma własności – w państwach kapitalistycznych większość dóbr skupiona jest w rękach tzw.. klasy średniej oraz wyżej, w krajach socjalistycznych własność jest domeną państwa, rozumianego jako prawny przedstawiciel całego narodu i ogółu żyjących w nim obywateli.. flaga państwowa.. herb państwowy.. hymn państwowy.. (narodowy),.. pieczęć państwowa.. dewiza (motto) państwa, np.. francuskie.. wolność, równość, braterstwo.. inne symbole np.. Marianna.. we.. Wuj Sam.. Państwo jest organizacją polityczną.. Sensem jego istnienia, osią jego zainteresowania jest rządzenie społeczeństwem.. Jest organizacją globalną, rządzącą całym społeczeństwem.. Państwo jest organizacją przymusową; ma monopol terytorialny na stanowienie i wykonywanie prawa.. Normy prawne pochodzące od państwa mogą być w razie chęci.. aparatu państwowego.. wymuszone fizycznie.. Państwo ma monopol na stosowanie przemocy w celu pozyskania środków na swoje finansowanie – w razie niepłacenia.. podatków.. państwo może użyć przemocy fizycznej aby wymusić ich zapłacenie.. Zdaniem.. politologów.. państwo cechuje:.. Suwerenność.. – państwo jest niezależne od innych organizacji państwowych w zakresie realizacji funkcji wewnętrznych i zewnętrznych państwa.. Powszechność – cecha ta dotyczy powszechności zasad prawnych w państwie, które obejmują wszystkich obywateli w równym stopniu.. Terytorium.. – obszar lądowy państwa oraz.. wody przybrzeżne.. wody wewnętrzne.. morze terytorialne.. ), a także.. przestrzeń powietrzna.. nad lądem i wodami państwa oraz podziemie pod nimi.. Biorąc pod uwagę zasięg przestrzenny aktywności państwa, można wyróżnić dwie jego funkcje:.. wewnętrzna – obejmuje działania, które maja zagwarantować.. bezpieczeństwo i ład w kraju.. W ramach realizacji tej funkcji można wyróżnić działalność:.. prawodawczą – tworzenie.. prawa.. , które obowiązuje na terytorium państwa,.. porządkową – podejmowanie działań, które zapewniają porządek na terytorium państwa,.. administracyjną – zarządzanie przez odpowiednie.. organy państwowe.. określonymi dziedzinami życia publicznego,.. socjalną – dążenie państwa do zapewnienia obywatelom.. minimum egzystencji.. , walka z.. bezrobociem.. oraz starania o poprawę warunków pracy,.. kulturalną – działalność państwa w zakresie wspierania.. badań naukowych.. , rozwoju oświaty i kultury, ochrony zabytków i promocji kultury za granicą,.. gospodarczo-organizatorską – polega na zarządzaniu przez państwo.. gospodarką.. oraz na oddziaływaniu na nią.. Państwo stara się promować gospodarkę w świecie, chronić ją przed nieuczciwą konkurencją oraz stwarzać warunki dla jej rozwoju.. zewnętrzna - obejmuje aktywność międzynarodową państwa,.. stosunki z innymi państwami.. , działalność w organizacjach międzynarodowych, co ma na celu ochronę suwerenności zewnętrznej państwa.. Organami, które realizuję tę funkcję są m.. służby dyplomatyczne.. wojsko.. związanych z państwem.. państwo narodowe.. państwo wielonarodowe.. państwo uniwersalne.. wirtualne państwo.. państwo dróżnik.. państwo korporacyjne.. formy państwowe.. – ustrój terytorialny.. państwa świata.. lista państw świata według kontynentów.. skarbnica Wikipedii/Państwa świata.. siła państwa.. system polityczny.. ustrój polityczny.. anarchizm.. obywatelstwo.. ojczyzna.. patriotyzm.. nacjonalizm.. szowinizm.. Leszczyński, T.. Snarski,.. Wiedza o społeczeństwie.. Vademecum maturalne 2009.. , Gdynia 2009, s.. Arystoteles:.. Warszawa 1964.. Dubel Lech, Kostrubiec Jarosław, Ławnikowicz Grzegorz, Markwart Zbigniew:.. Elementy nauki o państwie i polityce.. Warszawa 2011.. Ehrlich Stanisław:.. Wstęp do nauki o państwie i prawie.. Warszawa 1979.. Gray John:.. Liberalizm.. Kraków 1994.. Justyński Janusz:.. Wybór tekstów źródłowych z historii doktryn politycznych i prawnych.. Toruń 1994.. Korab-Karpowicz, W.. Julian:.. Od Tukidydesa do Locke'a.. Kęty 2010.. Lamentowicz Wojciech:.. Państwo współczesne.. Warszawa 1993.. Łopatka Adam:.. Wstęp do prawoznawstwa.. Warszawa 1975.. Sczaniecki Michał:.. Powszechna historia państwa i prawa.. Warszawa 1991.. Sylwestrzak Andrzej:.. Historia doktryn politycznych i prawnych.. Warszawa 1995.. Olszewski Henryk, Zmierczak Maria:.. Poznań 1993.. Winczorek Piotr:.. Nauka o państwie.. Warszawa.. Zieliński Eugeniusz:.. Nauka o państwie i polityce.. Warszawa 2006.. Państwa Afryki.. Algieria.. Erytrea.. Etiopia.. Liberia.. Sudan.. Sudan Południowy.. Majotta (Francja).. Reunion (Francja).. Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha (Wielka Brytania).. Sahara Zachodnia.. Somaliland.. Integralne części państw.. położonych poza Afryką.. Ceuta.. (część.. Isla de Alborán.. Isla del Perejil.. Islas Chafarinas.. Madera.. Portugalii.. Melilla.. Peñón de Alhucemas.. Peñón de Vélez de la Gomera.. Sokotra.. Jemenu.. Wyspy Kanaryjskie.. Wyspy Rozproszone.. Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych.. Wyspy Selvagens.. obecnie okupowana przez Maroko.. nieuznana niepodległość od Somalii ogłoszona 18 maja 1991.. Państwa Ameryki Południowej.. Aruba (Holandia).. Bonaire (Holandia).. Curaçao (Holandia).. Gujana Francuska (Francja).. Falklandy (Wielka Brytania).. Państwa Australii i Oceanii.. Kiribati.. Mikronezja.. Palau.. Tuvalu.. Wyspy Marshalla.. Norfolk.. Wyspy Morza Koralowego.. Integralne części.. państw położonych poza.. Australią i Oceanią.. Stanów Zjednoczonych.. Papua.. Papua Zachodnia.. Indonezji.. Wyspa Wielkanocna.. Sala y Gómez.. Ogasawara.. Minami Tori-shima.. Okino Tori-shima.. Kazan Rettō.. php?title=Państwo oldid=40300198.. Prawo konstytucyjne.. Prawo międzynarodowe.. Teoria stosunków międzynarodowych.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 13:30, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Pa%C5%84stwo
    Open archive

  • Title: London Borough of Hillingdon – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: London Borough of Hillingdon.. (Przekierowano z.. Hillingdon.. —.. London Borough of.. Siedziba władz gminy.. Kraj.. Wielki Londyn.. Burmistrz.. Catherine Dann.. 115,70 km².. Populacja.. (2011).. • liczba ludności.. 273 936.. • gęstość.. 2368 os.. Kod pocztowy.. HA4, HA5, HA6, TW6, TW19, UB3, UB4, UB5, UB7, UB8, UB9, UB10, UB11, WD3,.. Położenie na mapie Wielkiego Londynu.. Strona internetowa.. port lotniczy Londyn-Heathrow.. Manor Farm House Ruislip.. Compass Theatre.. Swakeleys House.. Polish War Memorial.. – jedna z 32 gmin.. Wielkiego Londynu.. położona w jego zachodniej części.. Wraz z 19 innymi gminami wchodzi w skład tzw.. Londynu Zewnętrznego.. Władzę stanowi Rada Gminy Hillingdon (.. Hillingdon Council).. Miejsca i muzea.. Edukacja.. Znane osoby.. Gminę utworzono w 1965 roku na podstawie ustawy London Government Act 1963.. z obszarów Hayes and Harlington (ang.. Hayes and Harlington Urban District).. i Ruislip-Northwood (ang.. Ruislip-Northwood Urban District).. utworzonych w 1904 roku oraz Yiewsley and West Drayton (ang.. Yiewsley and West Drayton Urban District) utworzonego w 1911 roku.. i Uxbridge (ang.. Municipal Borough of Uxbridge) utworzonego w 1955 roku.. Na terenie gminy znajdowała się w jej początkowym okresie działania wytwórnia lotnicza.. Fairey Aviation Co.. Ltd.. założona w 1915 roku, która po przejęciach i podziałach obecnie funkcjonuje m.. jako Williams Fairey Engineering Ltd.. (WFEL).. i Spectris plc.. Gmina Hillingdon ma powierzchnię 115,70 km.. , graniczy od wschodu z.. Harrow.. Ealing.. Hounslow.. , od południa z dystryktem.. Spelthorne.. w hrabstwie.. Surrey.. , od zachodu ze.. Slough.. Berkshire.. oraz z dystryktem.. South Bucks.. Buckinghamshire.. , zaś od północy z dystryktem.. Three Rivers.. Hertfordshire.. W skład gminy Hillingdon wchodzą następujące obszary:.. Colham Green.. Cowley.. Cowley Peachy.. Eastcote.. Eastcote Village.. Harefield.. Harefield Grove.. Harlington.. Harmondsworth.. Hayes.. Hayes Town.. Heathrow.. Hill End.. Hillingdon Heath.. Ickenham.. Longford.. Newyears Green.. North Hillingdon.. Northwood.. Northwood Hills.. Ruislip.. Ruislip Common.. Ruislip Gardens.. Ruislip Manor.. Sipson.. South Harefield.. South Ruislip.. Uxbridge.. West Drayton.. Wood End Green.. Yeading (na granicy z.. Yiewsley.. Gmina dzieli się na 22 okręgi wyborcze.. które nie pokrywają się dokładnie z podziałem na obszary, zaś mieszczą się w trzech rejonach tzw.. borough constituencies – Hayes and Harlington, Ruislip, Northwood and Pinner i Uxbridge and South Ruislip.. Barnhill (Hayes and Harlington).. Botwell (Hayes and Harlington).. Brunel (Uxbridge and South Ruislip).. Cavendish (Uxbridge and South Ruislip).. Charville (Hayes and Harlington).. Eastcote East Ruislip (Ruislip, Northwood and Pinner).. Harefield (Ruislip, Northwood and Pinner).. Heathrow Villages (Hayes and Harlington).. Hillingdon East (Uxbridge and South Ruislip).. Ickenham (Ruislip, Northwood and Pinner).. Manor (Uxbridge and South Ruislip).. Northwood (Ruislip, Northwood and Pinner).. Northwood Hills (Ruislip, Northwood and Pinner).. Pinkwell (Hayes and Harlington).. South Ruislip (Uxbridge and South Ruislip).. Townfield (Hayes and Harlington).. Uxbridge North (Uxbridge and South Ruislip).. Uxbridge South (Uxbridge and South Ruislip).. West Drayton (Hayes and Harlington).. West Ruislip (Ruislip, Northwood and Pinner).. Yeading (Hayes and Harlington).. Yiewsley (Uxbridge and South Ruislip).. W 2011 roku gmina Hilingdon miała 273 936 mieszkańców.. Podział mieszkańców według grup etnicznych na podstawie spisu powszechnego z 2011 roku.. Biali Brytyjczycy: 142 916 (52,2%).. Biali Irlandczycy: 5 949 (2,2%).. Podróżnicy Irlandzcy.. : 344 (0,1%).. Pozostali biali: 16 822 (6,1%).. Mieszani Karaibowie: 2 719 (1,0%).. Mieszani Afrykanie: 1 409 (0,5%).. Mieszani Azjaci: 3 602 (1,3%).. Pozostali mieszani: 2 749 (1,0%).. Hindusi: 36 795 (13,4%).. Pakistańczycy: 9 200 (3,4%).. Banglijczycy: 2 639 (1,0%).. Chińczycy: 2 889 (1,1%).. Pozostali Azjaci: 17 730 (6,5%).. Czarni Afrykanie: 11 275 (4,1%).. Czarni Karaibowie: 4 615 (1,7%).. Pozostali czarni: 4 192 (1,5%).. Arabowie: 2 925 (1,1%).. Pozostale grupy etniczne: 5 166 (1,9%).. Podział mieszkańców według wyznania na podstawie spisu powszechnego z 2011 roku.. Chrześcijaństwo.. - 49,2%.. Islam..  ...   Club.. Northwood Golf Course.. Ruislip Golf Course.. Uxbridge Golf Course.. Ruislip High School.. Brunel University.. Uxbridge College.. Buckinghamshire New University (Uxbridge Campus).. Capital School of Business Management.. Abbotsfield School for Boys.. Barnhill Community High.. Bishop Ramsey CE School.. Bishopshalt School.. Douay Martyrs School.. Guru Nanak Secondary School.. Harefield Academy.. Harlington Community School.. Haydon School.. Rosedale Hewens Academy Trust.. Northwood School.. Queensmead School.. Rosedale College.. Stockley Academy.. Swakeleys School.. Uxbridge High School.. Vyners School.. ACS International Schools.. Helen's School.. Northwood College.. W Hillingdon urodzili się m.. Andy Serkis.. - aktor.. Ron Wood.. – gitarzysta i basista rockowy.. Jane Seymour.. – aktorka.. Glenn Hoddle.. – trener piłkarski i były piłkarz.. Don Thompson.. – lekkoatleta.. Gregory Harold Johnson.. - pilot wojskowy, członek korpusu astronautów.. William Dickson.. – brytyjski wojskowy, marszałek.. RAF.. Derek Jarman.. - reżyser filmowy, malarz, scenarzysta, scenograf, poeta i pisarz.. Ray Wilkins.. – piłkarz.. Roger Hilton.. – malarz.. Penny Rimbaud.. - perkusista, poeta, pisarz.. „ons.. uk – 2011 Census: KS102EW Age structure, local authorities in England and Wales”.. „ Legislation.. uk- London Government Act 1963”.. „visionofbritain.. uk - unit history of Hayes and Harlington”.. uk - unit history of Ruislip-Northwood”.. uk - unit history of Yiewsley and West Drayton ”.. uk - unit history of Uxbridge”.. „wfel.. com - WFEL”.. „spectris.. com - Spectris plc”.. „ hillingdon.. uk – Individual ward results 2010”.. „ukpollingreport.. co.. uk-london”.. uk – 2011 Census: KS201EW Ethnic group, local authorities in England and Wales”.. uk – 2011 Census: KS209EW Religion, local authorities in England and Wales”.. uk – 2011 Census: KS204EW Country of birth, local authorities in England and Wales”.. „londonmotormuseum.. uk - London Motor Museum”.. „ raf.. mod.. uk - Battle of Britain Bunker”.. „raf.. uk - RAF Northolt”.. „ruisliplidorailway.. org - Ruislip Lido Railway”.. „greatbarns.. uk - Ruislip Manor Farm”.. „becktheatre.. uk - Beck Theatre”.. „compasstheatre.. uk - Compass Theatre”.. „hillingdon.. uk - Winston Churchill Hall”.. „londonopenhouse.. org - Swakeleys House”.. „stmartins-ruislip.. org - St Martin's Church”.. „hollandandholland.. com - Holland Holland Shooting School”.. „golftoday.. uk - Heathpark Golf Club”.. „stockleypines.. com - Stockley Park Golf”.. „hillingdongolfclub.. uk - Hillingdon Golf Course”.. uk - Haste Hill Golf Club”.. „northwoodgolf.. uk - Northwood Golf Course”.. uk - Ruislip Golf Course”.. „uxbridgegolfclub.. uk - Uxbridge Golf Course”.. „brunel.. ac.. uk - Brunel University”.. „uxbridge.. uk - Uxbridge College”.. „bucks.. uk - Buckinghamshire New University”.. „csbm.. uk - Capital School of Business Management”.. „abbotsfield.. hillingdon.. sch.. uk - Abbotsfield School for Boys”.. „barnhill.. uk - Barnhill Community High”.. „bishopramsey.. uk - Bishop Ramsey CE School”.. „bishopshalt.. uk - Bishopshalt School”.. „douaymartyrs.. uk - Douay Martyrs School”.. „secondary.. gurunanaksikhacademy.. uk - Guru Nanak Secondary School”.. „theharefieldacademy.. org - Harefield Academy”.. „harlingtonschool.. uk - Harlington Community School”.. „haydonschool.. com - Haydon School”.. „rosedalehewens.. uk - Rosedale Hewens Academy Trust”.. „northwoodschool.. uk - Northwood School”.. „queensmeadschool.. uk - Queensmead School”.. „rosedalecollege.. uk - Rosedale College”.. „ruisliphigh.. com - Ruislip High School”.. „stockleyacademy.. com - Stockley Academy”.. „swakeleys.. uk - Swakeleys School”.. „uhs.. uk - Uxbridge High School”.. „vyners.. uk - Vyners School”.. „acs-schools.. com - ACS International Schools”.. „sthn.. uk - St.. Helen's School”.. „northwoodcollege.. uk - Northwood College”.. Gminy Wielkiego Londynu.. London boroughs.. Barking and Dagenham.. Barnet.. Bexley.. Brent.. Bromley.. Camden.. City of London.. City of Westminster.. Croydon.. Enfield.. Greenwich.. Hackney.. Hammersmith and Fulham.. Haringey.. Havering.. Islington.. Kensington and Chelsea.. Kingston upon Thames.. Lambeth.. Lewisham.. Merton.. Newham.. Redbridge.. Richmond upon Thames.. Southwark.. Sutton.. Tower Hamlets.. Waltham Forest.. Wandsworth.. php?title=London_Borough_of_Hillingdon oldid=40398389.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 21:32, 11 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Hillingdon
    Open archive

  • Title: Londyn – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Londyn.. Ten artykuł dotyczy stolicy Wielkiej Brytanii.. London.. Widoki Londynu.. Herb Londynu.. Boris Johnson.. 1572 km².. Wysokość.. 24 m n.. 8 173 941.. 5200 os.. Nr kierunkowy.. Centrum: 44 207.. Przedmieścia: 44 208.. Przedmieścia: 44 203.. Podział miasta.. 32.. gminy.. borough.. oraz autonomiczne.. City.. Położenie na mapie Anglii.. Położenie na mapie Wielkiej Brytanii.. 51°30′N.. 0°07′W.. 51,500000.. -0,116667.. Na mapach:.. Londyn w Wikicytatach.. Informacje turystyczne w Wikipodróżach.. w południowo-wschodniej części.. , stolica tego państwa, a także stolica.. Położony nad.. Tamizą.. , jest największym miastem.. Stambule.. , a większym od.. Paryża.. ; jest także największym miastem.. i jednym z większych miast świata zarówno w skali samego miasta, jak i.. aglomeracji.. Liczba mieszkańców Londynu (w granicach tzw.. ) wynosi ok.. 8,2 mln (2011 r.. ) na obszarze 1 607 km²; cała zaś aglomeracja londyńska, łącznie ze wszystkimi przyległymi miejscowościami liczy ok.. 13 mln mieszkańców.. (obszar tzw.. metropolia).. Około 20% mieszkańców pochodzi z.. Karaibów.. Współczesny Londyn jest największym centrum finansowym świata (od 2006 przed.. Nowym Jorkiem.. Tutaj dokonuje się 30% światowego obrotu.. walutami.. i 40% światowego obrotu.. Euroobligacjami.. W Londynie usytuowanych jest kilkaset.. banków.. , największa.. giełda.. Europie.. (trzecia na świecie), liczne towarzystwa ubezpieczeniowe i inwestycyjne.. Londyn jest także ogromnym ośrodkiem.. medialnym.. Jest to także jedno z najbardziej zanieczyszczonych miast.. Miasto przyciąga rocznie ok.. 30 mln turystów.. Definicje Londynu.. Historia Londynu.. Populacja.. Grupy etniczne.. Podział administracyjny.. Geografia i klimat.. Topografia.. Główne atrakcje turystyczne.. Muzea.. Edukacja i nauka.. Węzeł Wiedzy i Innowacji EIT w Londynie.. Transport miejski.. Transport wodny.. Miasta partnerskie.. Pod pojęciem Londynu kryć się może kilka definicji.. Londyn to.. region administracyjny.. zwany również.. Wielkim Londynem.. Greater London.. ) zarządzany przez autonomiczne władze zwane.. Greater London Authority.. (GLA).. Aglomeracja Londyńska.. obejmuje obszar zbliżony do Wielkiego Londynu i o trochę większej populacji.. Rdzeniem Londynu jest mała, historyczna dzielnica.. zwana też.. The City.. lub „milą kwadratową” (ang.. Square Mile.. Dzielnica City of London posiada status.. city.. , jak również jest.. hrabstwem ceremonialnym.. Obecny obszar Wielkiego Londynu obejmuje historyczne hrabstwa.. Middlesex.. oraz fragmenty hrabstw.. Kent.. Essex.. Obszar metropolitarny Londynu (ang.. the metropolis.. ) najbardziej dynamiczny wzrost osiągnął w.. epoce wiktoriańskiej.. latach międzywojennych.. Rozwój został zatrzymany w latach 40.. XX wieku, z powodu.. oraz uchwalenia.. pasów zieleni.. wokół miast.. Obszar działania Policji Metropolitarnej (ang.. The Metropolitan Police District.. ), obszar działania władz lokalnych.. oraz obszar Transportu londyńskiego (ang.. London Transport Area.. ) zmieniały się często, ale zazwyczaj odpowiadały granicom.. Londyn w 1300 r.. Trafalgar Square.. 1890 r.. Piccadilly Circus.. 1949 r.. 30 St Mary Axe.. Pierwszymi śladami działalności osadniczej na terenie Londynu są odkryte pozostałości po rzymskiej osadzie założonej najprawdopodobniej w 43 roku naszej ery, czyli w czasie inwazji wojsk cesarza rzymskiego.. Klaudiusza.. na Brytanię.. Odnaleziono także pozostałości po obozie warownym datowanym na lata 70-80 n.. na wzgórzach.. Cornhill.. Ludgate Hill.. Rzymianie.. oznaczyli centrum.. Londinium.. kamieniem Londyńskim, który jest do tej pory widoczny na.. Cannon Street.. Niemniej prawdopodobne jest że osady miejscowej ludności istniały tu jeszcze przed przybyciem Rzymian na.. Wyspy Brytyjskie.. Londyn głównie dzięki rozwojowi handlu z krajami kontynentu europejskiego (rzymska nazwa.. ) stał się jednym z najbogatszych miast.. Imperium.. Za czasów rzymskich miasto liczyło ok.. 30 tysięcy mieszkańców.. W roku 313 założono tu biskupstwo, a na początku VII wieku stolicę.. królestwa Essexu.. W XI wieku Londyn zaczął pełnić funkcję faktycznej stolicy kraju.. Przez kilka wieków niewielki, liczący 133.. ha.. , obszar rzymskiego.. odpowiadał w zasadzie średniowiecznemu Londynowi.. Dopiero w XII wieku rozpoczął się dynamiczny rozwój wykraczający poza mury miejskie, głównie wzdłuż dróg komunikacyjnych w kierunku zachodnim.. Stolica.. została przeniesiona do Londynu z.. Winchesteru.. w XII i XIII w.. po zbudowaniu.. Pałacu Westminsterskiego.. i uczynieniu tegoż pałacu siedzibą.. Dworu królewskiego.. , a tym samym polityczną stolicą całego.. narodu angielskiego.. W roku 1666.. wielki pożar.. strawił większą część miasta.. W ciągu kilku dni spłonęło ponad 13 tys.. domów i niemal 90.. kościołów.. Wydarzenie to pogłębiło szkody zapoczątkowane w poprzednim roku przez epidemię.. dżumy.. , w wyniku której śmierć poniosło aż 100 tys.. W okresie odbudowy miasta starano się kontrolować rozwój stolicy, m.. poprzez wprowadzenie przepisów budowlanych, zaniechanie budowy drewnianej itp.. Niektórym pożar przyniósł jednak korzyści, zwłaszcza sir.. Christopherowi Wrenowi.. , któremu zlecono zadanie odbudowania spalonej stolicy.. Dzięki temu powstały takie arcydzieła, jak.. Royal Naval Hospital.. katedra św.. Pawła.. XVIII wieku zburzono średniowieczne mury obronne, co spowodowało rozrost miasta.. W XVIII wieku Londyn stał się największym miastem Europy, prześcigając dotychczasowego lidera – Paryż.. Już około 1700 roku Londyn liczył niemal 700 tys.. W pierwszej dekadzie wieku XIX liczba londyńczyków przekroczyła milion.. Wszystkie dane dotyczące liczby londyńczyków w początku XVIII stulecia są jedynie danymi szacunkowymi, gdyż pierwszy spis mieszkańców przeprowadzono dopiero w 1801 roku.. Wiadomo jednak, że w 1732 roku Londyn liczył sobie 5099 dużych ulic, uliczek i placów.. Wszystkich razem domów było 95.. 968.. XVIII-wieczny Londyn był miastem kontrastów, złożonym właściwie z trzech połączonych miast; Londynu właściwego na północnym wschodzie (wokół kupieckiej dzielnicy City z własnym do dziś istniejącym samorządem),.. Westminsteru.. na północnym zachodzie (z siedzibą parlamentu) i położonego na południowym brzegu Tamizy.. ; nie było więc i nie ma dziś czegoś takiego jak centrum Londynu.. W czasach.. Defoe.. Burke’a.. Londyn, Westminster i Southwark miały własnych, osobnych reprezentantów w parlamencie, lecz nawet razem ich wpływ na postanowienia tego ciała był niewielki; w skali kraju przeważały wiejskie okręgi wyborcze.. Londyn czasów oświecenia stanowił miejsce pielgrzymek wszystkich liberałów europejskich.. Dalszemu rozwojowi przestrzennemu miasta towarzyszyła wzrastająca liczba populacji, szczególnie dynamicznie w okresie rewolucji przemysłowej w XIX wieku.. W stuleciu tym zanotowano siedmiokrotny wzrost liczby ludności.. W roku 1851 Londyn gościł.. Wystawę Przemysłu Wszystkich Narodów.. , będącą de facto protoplastą dzisiejszego.. Expo.. Kilka lat później w mieście nastąpiło otwarcie pierwszej na świecie.. linii kolei podziemnej.. , w ceremonii otwarcia uczestniczyła sama.. królowa Wiktoria.. W roku 1908 w Londynie odbyły się.. , jedne z pierwszych nowożytnych igrzysk na świecie.. W okresie II wojny światowej miasto było bombardowane przez.. rakiety.. samoloty.. niemieckie.. , co spowodowało zniszczenie.. dzielnicy portowej.. i częściowo City.. Po zakończeniu wojny rozpoczęto realizację planu przestrzennego rozwoju stolicy, obejmującego m.. wyeliminowanie.. slumsów.. (co nie do końca się udało, gdyż różnice między najbogatszymi i najbiedniejszymi mieszkańcami Londynu jedynie się pogłębiły.. konsolidację.. pasa zieleni otaczającego miasto (.. London’s Green Belt.. ) oraz budowę, w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od jego centrum, kilku miast-ogrodów (w tym.. Basildon.. Harlow.. Hemel.. Hempstead.. Crawley.. Podjęto także wysiłki zmierzającego do likwidacji londyńskiego „.. smogu.. ” (ponoć problem ten istniał już w XIV wieku, zaś kulminację osiągnął w 1952, podczas „.. wielkiego smogu londyńskiego.. ”) oraz oczyszczenia wód.. Tamizy.. Londyn w 2011 roku miał 8 173 941 mieszkańców.. Stanowi to około 13% ogółu populacji.. , która obejmuje tylko 0,6% powierzchni kraju.. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 5200/km².. W 2011 roku Londyn pod względem liczby mieszkańców zajmował 22 miejsce na świecie.. Najwięcej osób mieszka w.. , najmniej w.. Mężczyźni stanowią 49,3% populacji, kobiety zaś 50,7%.. Podział mieszkańców ze względu na wiek w 2011 roku.. Wiek.. 0-15.. 16-29.. 30-44.. 45-59.. 60-74.. +75.. Procentowy udział.. 19,88%.. 22,52%.. 25,34%.. 17,00%.. 9,98%.. 5,28%.. (5 175 677 – 63,32%).. (262 247 – 3,21%).. (158 300 – 1,94%).. (129 807 – 1,59%).. (114 718 – 1,40%).. (112 457 – 1,38%).. (109 948 – 1,35%).. (87 467 – 1,07%).. (84 542 – 1,03%).. (66 654 – 0,82%).. (65 333 – 0,80%).. (64 212 – 0,79%).. (63 920 – 0,78%).. (62 896 – 0,77%).. (62 050 – 0,76%).. (59 596 – 0,73%).. (57 765 – 0,71%).. (55 476 – 0,68%).. (53 959 – 0,66%).. (44 848– 0,55%).. (44 199 – 0,54%).. (41 041 – 0,50%).. (39 817– 0,49%).. (39 452 – 0,48%).. (37 339 – 0,46%).. (35 880 – 0,44%).. (21 309– 0,26%).. pozostali (1 023 032 – 12,52%).. Londyn jest najbardziej zróżnicowanym etnicznie miastem.. Biali stanowią około 60% ludności, największy ich odsetek jest w.. ponad 85% mieszkańców, najmniej zaś w.. – 29%.. Drugą co do wielkości grupą etniczną są Czarni afrykanie – 7%.. Największy ich odsetek mieszka w.. – ponad 15% mieszkańców.. Niewiele mniejszą grupą są Hindusi którzy stanowią 6,6% ludności Londynu.. Największe ich skupisko jest w.. – 26% mieszkańców.. Należy wspomnieć też o Banglijczykach którzy stanowiąc tylko 2,7% ogółu ludności Londynu, w.. tworzą 1/3 populacji.. Biali Brytyjczycy: 3 669 284 (44,9%).. Biali Irlandczycy: 175 974 (2,2%).. : 8 196 (0,1%).. Pozostali biali: 1 033 981 (12,6%).. Mieszani Karaibowie: 119 425 (1,5%).. Mieszani Afrykanie: 65 479 (0,8%).. Mieszani Azjaci: 101 500 (1,2%).. Pozostali mieszani: 118 875 (1,5%).. Hindusi: 542 857 (6,6%).. Pakistańczycy: 223 797 (2,7%).. Banglijczycy: 222 127 (2,7%).. Chińczycy: 124 250 (1,5%).. Pozostali Azjaci: 398 515 (4,9%).. Czarni Afrykanie: 573 931 (7,0%).. Czarni Karaibowie: 344 597 (4,2%).. Pozostali czarni: 170 112 (2,1%).. Arabowie: 106 020 (1,3%).. Pozostale grupy etniczne: 175 021 (2,1%).. Katedra św.. Największą grupą religijną wg spisu powszechnego z 2011 r.. stanowili.. – 48,4% mieszkańców Londynu.. Kolejnymi religiami pod względem liczby wyznawców były:.. – 12,4%,.. – 5,0%,.. – 1,8%,.. – 1,5%,.. – 1%.. Inne religie wybrało 0,6% respondentów, zaś niewierzących było 20,7%.. 8,5% respondentów nie podało swojej religii.. Jako ciekawostkę można podać że podczas.. ogólnokrajowego spisu statystycznego w 2001 roku.. ponad 1% mieszkańców miasta podało jako religię.. Jediizm.. , zjawisko to znane jest jako.. Fenomen rycerza Jedi.. W Londynie swoją siedzibę w.. pałacu Lambeth.. ma.. arcybiskup Canterbury.. duchowny zwierzchnik kościoła anglikańskiego, zaś w Domu biskupim w.. Westminster.. zwierzchnik kościoła rzymskokatolickiego w Anglii i Walii- arcybiskup Westminsteru.. Najbardziej znane kościoły znajdujące się w Londynie to:.. Pawła w  ...   ustawy.. Parlamentu Brytyjskiego.. Początkowo wystawiane były tam kolekcje Sir Hansa Sloana, dziś prezentowane są tam eksponaty z przekroju ludzkiej cywilizacji od czasów prehistorycznych po współczesność.. Do najpopularniejszych zaliczany jest.. kamień z Rosetty.. , rzeźby z.. Partenonu.. , skarb.. Sutton Hoo.. , skarb z.. Mildenhall.. i waza Portlanda.. Muzeum Historii Naturalnej.. Londyn jest wielkim ośrodkiem kulturalnym o światowym znaczeniu, swe siedziby mają tu m.. Opera Królewska.. Covent Garden.. i Angielska Opera Narodowa w.. London Coliseum.. 5.. orkiestr symfonicznych.. w tym (.. London Symphony Orchestra.. , BBC Orchestra i.. London Philharmonic Orchestra.. monumentalne sale koncertowe, w tym.. Royal Albert Hall.. ponad 40 teatrów, zgrupowanych głównie w okolicy.. West End.. Londyn jest także kojarzony z ogromną liczbą historycznych parków, m.. James's Park.. Kew Gardens.. Green Park.. Regent's Park.. Londyn zaliczany jest do największych na świecie ośrodków obrotu dziełami sztuki i pozostaje jednym z największych centrów muzealnych.. Ponad 60.. muzeów i stałych galerii.. przyciąga turystów z całego świata.. Najbardziej znane z nich to:.. National Gallery.. Tate Gallery.. Muzeum Wiktorii i Alberta.. Muzeum Figur Woskowych Madame Tussaud.. Godne podkreślenia jest.. British Museum.. – największy kompleks muzealny na świecie) z dużymi zbiorami starożytnej egipskiej, greckiej, rzymskiej, prekolumbijskiej, indyjskiej i Dalekiego Wschodu (m.. chińskiej.. japońskiej.. numizmatyki.. posiada kolekcję.. malarstwa.. europejskiego od XIII do końca XIX wieku, natomiast.. może pochwalić się bogatymi zbiorami sztuki angielskiej począwszy od XVI aż do XX wieku oraz współczesnej sztuki światowej, z dobudowaną.. Clore Gallery.. , w której ulokowana jest spuścizna malarza.. M.. W.. Turnera.. Na drugim brzegu.. znajduje się galeria sztuki.. , gdzie obok stałych zbiorów są prezentowane wystawy czasowe sztuki najnowszej m.. Wallace Collection.. czyli prywatna kolekcja ze zbiorami malarstwa europejskiego,.. rzeźby.. broni.. porcelany.. Muzeum Wiktorii i Alberta ma bogate zbiory rzeźby, ceramiki, mebli, wyrobów z metalu (kolekcja sreber), ubiorów oraz sztuki z.. Dalekiego Wschodu.. chińskiej, japońskiej i koreańskiej), a także malarstwa angielskiego z lat 1700–1900.. Przy siedzibie.. masońskiej.. Zjednoczonej Wielkiej Loży Anglii.. działa bezpłatne muzeum masońskie i istnieje możliwości zwiedzenia części budynku z przewodnikiem.. Royal College of Music.. Londyn jest jednym z największych ośrodków akademickich w.. Znajduje się tam siedziba.. Towarzystwa Królewskiego.. Uniwersytetu Londyńskiego.. , Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie oraz wielu innych.. Państwowy.. Uniwersytet Londyński.. University of London.. ) mogący pochwalić się długimi tradycjami kształcenia, jest obecnie jednym z największych.. w Europie, z liczbą 100 000 studentów.. W Londynie zlokalizowanych jest około 50.. college.. 'ów, które zazwyczaj stoją na wysokim poziomie.. Uznawanymi za najbardziej prestiżowe pozostają.. Imperial College London.. (trzeci uniwersytet w Europie według rankingów, po Oxfordzie i Cambridge),.. University College London.. King’s College.. London School of Economics and Political Science.. Część uczelni wykształca swych studentów w bardzo wąskich dziedzinach wiedzy, są to m.. School of Oriental and African Studies.. Birkbeck College.. W Londynie działa również wiele szkół muzycznych, wyszczególnić tu należy przede wszystkim.. Royal Academy of Music.. Trinity College of Music.. Guildhall School of Music and Drama.. Central Saint Martins College of Art and Design.. Chelsea School of Art.. Camberwell School of Art.. wyspecjalizowane są w nauczaniu z dziedziny sztuki.. Rada Europejskiego Instytutu Technologii i Innowacji (.. EIT.. ) 16 grudnia 2009 wyznaczyła centra pierwszych trzech Węzłów Wiedzy i Innowacji.. Uczelnie z Londynu będą brać udział w pracach Węzła Klimatycznego.. Lokalizacje Węzłów:.. Zrównoważona energia.. Karlsruhe.. Kraków.. Grenoble.. Eindhoven.. Leuven.. Barcelona.. Sztokholm.. Zmiany klimatyczne.. : Londyn,.. Zurych.. Berlin.. Randstad.. Informatyka i społeczeństwo informacyjne.. Helsinki.. Canary Wharf.. , drapacze chmur.. Londyn jest wielkim ośrodkiem handlowym w którym znajdują się siedziby wielu.. domów maklerskich.. , firm.. konsultingowych.. oraz ponad 100 filii banków zagranicznych, m.. ze.. Merrill Lynch.. UBS.. Banco Santander.. Londyn jest także najważniejszym na świecie rynkiem.. usług ubezpieczeniowych.. , w tym siedzibą korporacji.. Lloyd’s of London.. , jedynej na świecie firmy ubezpieczającej.. statki.. i inwestycje morskie.. Działają tam liczne instytucje naukowo-badawcze, redakcje brytyjskich pism o międzynarodowym zasięgu (w tym gazety.. The Times.. The Guardian.. The Observer.. ) oraz wielkie domy wydawnicze (.. Longman Group.. Oprócz książek i czasopism produkuje on ponad połowę używanych na świecie.. banknotów.. i czeków.. Londyn jest największym ośrodkiem przemysłowym.. , zlokalizowane są tam centrale wielkich koncernów przemysłowych, takich jak.. Shell.. British Petroleum.. , a także dziesiątki.. filii.. i przedstawicielstw firm ze.. , krajów.. Przemysł w Londynie charakteryzuje się zróżnicowaną strukturą gałęziową, z dominacją przemysłu wysokich technologii, w tym zakłady elektroniczne i elektrotechniczne należące do wielkich korporacji międzynarodowych (.. Epson.. Apple.. Usytuowane są one na pn.. -wsch.. przedmieściach.. Ilford.. oraz na pd.. peryferiach, w.. i Hayes.. Na północnych krańcach aglomeracji, w Hatfield i.. Radlett.. , umiejscowione są zakłady przemysłu lotniczego British Aircraft Co.. i Hawker Siddeley, w pd.. -zach.. dzielnicy.. Weybridge.. – zakłady.. Rolls-Royce.. Dagenham.. , we wsch.. części aglomeracji, znajduje się wielka.. fabryka.. samochodów.. należąca do brytyjskiej filii.. Forda.. Bliżej centrum mieszczą się liczne małe zakłady przemysłu odzieżowego, spożywczego (.. Cadbury.. , Carlsberg-Tetley), papierniczego, a także poligraficznego.. Metro w Londynie.. Transport w Londynie.. Londyn jest wielkim węzłem komunikacji drogowej, krzyżuje się tam dziewięć.. autostrad.. oraz pięć innych ważnych dróg krajowych.. Wszystkie połączone są z.. autostradą M25.. , która tworzy pierścień wokół miasta.. W Londynie znajduje się 10 dużych.. dworców kolejowych.. Pomimo uruchomienia bezpośredniego połączenia do.. Brukseli.. w 1994 roku przez.. tunel pod kanałem La Manche.. , znaczenie.. transportu kolejowego.. wciąż spada, głównie z powodu wysokich cen biletów.. Przewozy pasażerskie wewnątrz aglomeracji odbywają się płynnie dzięki.. systemowi metra.. , będącemu najstarszym na świecie, o łącznej długości wszystkich linii 392 km (w tym 171 km pod ziemią), z liczbą 268.. stacji.. Rocznie przewozi ono około 800 milionów pasażerów.. Dojazdy do pracy umożliwia.. szybka kolej podmiejska.. Brzegi Tamizy spięte są 28 mostami drogowymi i kolejowymi oraz trzema.. tunelami.. pod jej.. korytem.. Londyn jest największym międzynarodowym węzłem transportu lotniczego, londyńskie lotniska przyjęły w 2003 roku ponad 110 milionów pasażerów, największymi są kolejno:.. Londyn-Heathrow.. obsługujący około 65 milionów pasażerów,.. Gatwick.. około 30 milionów,.. Stansted.. około 23 milionów,.. Luton.. około 10 milionów oraz.. Londyn-City.. około 3 milionów pasażerów rocznie.. W dzielnicy.. Woolwich.. (część Greenwich), około 10 km w dół rzeki od.. Tower.. , zlokalizowany jest duży.. port.. handlowy.. Dzięki pływom morskim w.. estuarium.. , port londyński jest przystosowany do obsługi jednostek o zanurzeniu 11,2 m.. Większość ładunków jest przeładowywana ze.. statków.. barki.. , które dostarczają towary do zakładów przemysłowych po obu brzegach Tamizy, docierając do 225 km w głąb wyspy.. Przeładunki w porcie w 2000 roku wyniosły 62 mln ton, z czego najwięcej przypada na surowce dla przemysłu spożywczego, włókienniczego, papierniczego i paliwowego.. Porty kontenerowy i pasażerski obsługujące stolicę znajdują się w.. Tilbury.. , poza obrębem.. Stadion w dzielnicy Wembley oddany do użytku w 2007.. Londyn posiada bogatą infrastrukturę sportową, w postaci.. stadionów.. kortów tenisowych.. Wimbledon.. ), oraz licznych terenów rekreacyjnych (.. itd.. Każdego roku na terenie miasta odbywają się dziesiątki rozmaitych imprez sportowych, trzy razy rozgrywane były tam.. (w 1908, 1948 i 2012 roku).. Dużą popularnością cieszy się w Londynie.. piłka nożna.. , znajduje się tam aż 7.. należących do pierwszoligowych klubów piłkarskich:.. Arsenal.. (trzynastokrotny mistrz Anglii i dziesięciokrotny zdobywca Pucharu Anglii),.. Tottenham Hotspur.. Chelsea.. (jedyny londyński triumfator Ligi Mistrzów), a także.. Fulham.. West Ham United.. Crystal Palace.. Ponadto w mieście mają swoją siedzibę takie kluby jak:.. Queens Park Rangers.. Charlton Athletic.. Leyton Orient.. Millwall.. Brentford F.. C.. AFC Wimbledon.. Największym stadionem pozostaje.. Wembley.. , który jest w stanie pomieścić 90 000 osób.. Popularny jest również.. tenis.. Na południu miasta, w dzielnicy.. znajdują się słynne korty.. Rokrocznie rozgrywany jest tam wielkoszlemowy turniej tenisowy odbywający się na przełomie czerwca i lipca uznawany za nieoficjalne mistrzostwa świata na kortach trawiastych.. Na stadionie.. Lord's Cricket Ground.. , który może pomieścić 30 tysięcy widzów odbywają się zawody w.. krykieta.. Innym ważnym wydarzeniem jest londyński.. maraton.. , odbywający się w kwietniu.. Pozostałe popularne wśród londyńczyków dyscypliny sportu to.. golf.. koszykówka.. rugby.. łyżwiarstwo.. kajakarstwo.. Stadion.. Hackney Wick Stadium.. specjalnie przystosowany do organizacji.. imprez żużlowych.. gościł w latach 1995-1996 2 rundy.. Grand Prix Wielkiej Brytanii.. Panorama Londynu.. Widok z Katedry św.. Rzym.. Puerto Vallarta.. 1,0.. 1,1.. 1,2.. Metroregions.. - Eurostat.. Study on Urban Functions.. ESPON.. , 2007.. UniaEuropejska.. org: Komisja Europejska w obronie czystości powietrza w Londynie.. „uncsbrp.. org – London's Tourism Industry ”.. Archeolodzy odkryli w Londynie "Pompeje Północy".. Paul Johnson:.. Historia Anglików.. Gdańsk: Marabut, 1995, s.. ISBN 83-85893-16-4.. Wirtualna Polska.. pl: Bogatsi są coraz bogatsi, a biedni jeszcze biedniejsi.. Rogalinski.. com: Szpetna twarz Londynu: bieda a wykształcenie.. 10,0.. 10,1.. „ esa.. un.. org – World Urbanization Prospects, the 2011 Revision”.. uk – 2011 Census: KS101EW Usual resident population, local authorities in England and Wales”.. Capital Growth.. Brierley Consultancy.. [dostęp 2014-03-28].. Mała Encyklopedia Powszechna PWN.. , Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s.. 1136,.. ISBN 83-01-11950-0.. Weather Information for London, UK.. World Weather Information Service.. [dostęp 4 January 2009].. European Institute of Innovation and Technology: Single View.. http://eit.. europa.. eu/fileadmin/Content/Downloads/PDF/news_items/Summary_InnoEnergy.. pdf.. eu/fileadmin/Content/Downloads/PDF/news_items/Summary_Climate-KIC.. eu/fileadmin/Content/Downloads/PDF/news_items/Summary_EIT_ICT_Labs.. Bohdan O.. Jeżewski:.. Polski Londyn – Polish Guide to London.. Skorowidz rzeczowy, 128 s.. w przewodniku turystycznym.. Oficjalna strona miasta.. Oficjalna strona władz miasta.. Stolice Europy.. Stolice niepodległych państw.. Amsterdam.. (konstytucyjna),.. Ateny.. Belgrad.. Berno.. Bratysława.. Bruksela.. Budapeszt.. Dublin.. Haga.. (siedziba rządu),.. Kijów.. Kiszyniów.. Kopenhaga.. Lizbona.. Lublana.. Madryt.. Mińsk.. (państwo-miasto) •.. Oslo.. Podgorica.. Praga.. Reykjavík.. Ryga.. Sarajewo.. Skopje.. Sofia.. Tallinn.. Tirana.. Vaduz.. Valletta.. Wilno.. Zagrzeb.. Stolice terytoriów zależnych.. i państw nieuznawanych.. Douglas.. Longyearbyen.. Svalbard.. Prisztina.. Saint Helier.. Saint Peter Port.. Thorshavn.. Wyspy Owcze.. Tyraspol.. php?title=Londyn oldid=40300081.. Stolice państw Europy.. Miasta Anglii.. Miejscowości olimpijskie.. Wikidata - Wikipodróże.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 13:20, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Londyn
    Open archive





  • Archived pages: 2198