www.archive-org-2014.com » ORG » W » WIKIPEDIA

Choose link from "Titles, links and description words view":

Or switch to "Titles and links view".

    Archived pages: 2198 . Archive date: 2014-09.

  • Title: Jowisz – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Jowisz.. Ten artykuł dotyczy planety.. inne znaczenia tego słowa.. Mozaika zdjęć Jowisza wykonanych w 2000 przez sondę.. Cassini.. Widoczny jest cień księżyca.. Europa.. Odkrycie.. Odkrywca.. Nieznany.. Data odkrycia.. Znany w.. starożytności.. Charakterystyka orbity (J2000).. Średnia.. odległość.. od.. Słońca.. 778 412 020.. km.. 5,203 36.. j.. a.. Długość orbity.. 4,774 Tm.. 31,912 2 j.. Mimośród.. 0,048 392 66.. Peryhelium.. 740 742 600 km.. 4,951 558 43 j.. Aphelium.. 816 081 455 km.. 5,455 167 59 j.. Okres orbitalny.. 4 333,286 7 dni.. (11,8565 lat).. Okres synodyczny.. 398,86 dni.. Prędkość orbitalna.. min.. – 12,44 km/s.. śred.. – 13,07 km/s.. maks.. – 13,72 km/s.. Inklinacja.. 1,305° (6,09° do płaszczyzny równika Słońca).. Satelity naturalne.. 67.. [1].. Fizyczne właściwości.. Średnica równikowa.. 142 984 km.. (11,209 Ziemi).. Średnica biegunowa.. 133 708 km.. (10,517 Ziemi).. Spłaszczenie.. 0,06487.. Powierzchnia.. 62,1796×10.. 9.. km².. (120,5 Ziemi).. Objętość.. 142,55×10.. 13.. km³.. (1321,3 Ziemi).. Masa.. 1,8986×10.. 27.. kg.. (317,83 Ziemi, 0,00095 M.. ☉.. Gęstość.. 1,326 g/cm³.. Przyspieszenie grawitacyjne.. na równiku.. 24,79 m/s².. (2,530 g).. [2].. Prędkość ucieczki.. 59,5 km/s.. (5,32 ziemskiej).. Okres rotacji.. 9 h 55 min 30 s.. Prędkość obrotu.. 45 360 km/h.. (12,6 km/s).. Nachylenie osi.. 3,12°.. Deklinacja.. 64,49°.. Albedo.. 0,52.. Temperatura.. powierzchni.. min – 110 K (−163 °C).. – 152 K (−121 °C).. max – b.. d.. Insolacja.. 50,50 W/m².. Budowa atmosfery.. Ciśnienie.. 70 kPa.. Wodór.. ~86%.. Hel.. ~14%.. Metan.. ~0,1%.. Para wodna.. Amoniak.. ~0,02%.. Etan.. ~0,0002%.. Fosforowodór.. ~0,0001%.. Siarkowodór.. 0,0001%.. – piąta w kolejności oddalenia od.. i największa.. planeta.. Układu Słonecznego.. [3].. Jego masa jest nieco mniejsza niż jedna tysięczna.. masy Słońca.. , a zarazem dwa i pół raza większa niż łączna masa wszystkich innych planet w Układzie Słonecznym.. Wraz z.. Saturnem.. Uranem.. Neptunem.. tworzy grupę.. gazowych olbrzymów.. , nazywaną czasem również planetami jowiszowymi.. Planetę znali astronomowie w czasach.. starożytnych.. , była związana z mitologią i wierzeniami religijnymi wielu kultur.. Rzymianie.. nazwali planetę na cześć najważniejszego bóstwa swojej.. mitologii.. Jowisza.. [4].. Obserwowany z.. Ziemi.. Jowisz może osiągnąć.. jasność.. do −2,95.. m.. Jest to trzeci najjaśniejszy obiekt na nocnym niebie po.. Księżycu.. Wenus.. (okresowo, w momencie wielkiej.. opozycji.. , jasnością może mu dorównywać.. Mars.. Największa planeta Układu Słonecznego składa się w trzech czwartych z.. wodoru.. i w jednej czwartej z.. helu.. ; może posiadać także skaliste jądro złożone z cięższych pierwiastków.. Ze względu na szybką rotację przybiera kształt spłaszczonej.. elipsoidy obrotowej.. (ma niewielkie, ale zauważalne zgrubienie w płaszczyźnie równika).. Powierzchnię planety, którą stanowią nieprzezroczyste wyższe warstwy atmosfery, pokrywa kilka warstw.. chmur.. , układających się w charakterystyczne pasy widoczne z Ziemi.. [5].. Najbardziej znanym szczegółem jego powierzchni jest odkryta w XVII wieku przy pomocy teleskopu.. Wielka Czerwona Plama.. , będąca.. antycyklonem.. o.. średnicy.. większej niż średnica Ziemi.. Wokół planety istnieją słabo widoczne.. pierścienie.. i potężna.. magnetosfera.. Posiada co najmniej 67.. księżyców.. Cztery największe, zwane.. galileuszowymi.. , odkrył.. Galileusz.. w 1610.. Ganimedes.. , największy z księżyców, ma średnicę większą niż planeta.. Merkury.. Planeta była wielokrotnie badana przez.. sondy.. , zwłaszcza na początku programu.. Pioneer.. programu Voyager.. , a następnie przez sondę.. Galileo.. Ostatnia wizyta sondy w okolicach Jowisza miała miejsce pod koniec lutego 2007, wiązała się z misją.. New Horizons.. mającą zbadać.. Plutona.. Sonda użyła pola grawitacyjnego Jowisza, aby zwiększyć swoją prędkość.. W przyszłości planuje się wysłanie misji mającej badać.. księżyce lodowe.. w systemie Jowisza, w tym.. Europę.. , posiadającą pod lodową powierzchnią wodny ocean.. Spis treści.. 1.. Struktura.. 1.. Skład atmosfery.. 2.. 3.. Budowa wewnętrzna.. 2.. Atmosfera.. Warstwy chmur.. Burze.. 3.. Pierścienie Jowisza.. 4.. Magnetosfera.. 5.. Orbita i obrót.. 6.. Obserwacje.. 7.. Badania i odkrycia.. Naziemne obserwacje teleskopowe.. Obserwacje radiowe.. Badania i wyprawy.. Misje badawcze.. Misja Galileo.. Misje przyszłe i odwołane.. 8.. Księżyce.. Księżyce Galileuszowe.. Klasyfikacja księżyców.. Znaczenie dla Układu Słonecznego.. Zderzenia.. 10.. Istnienie życia.. 11.. W literaturze i filmie.. 12.. Zobacz też.. Przypisy.. 14.. Dalsza literatura.. 15.. Linki zewnętrzne.. [.. edytuj.. |.. edytuj kod.. ].. Jowisz należy do.. ; oznacza to, że w niewielkim stopniu składa się z substancji stałych.. Stanowi największą planetę w Układzie Słonecznym, o średnicy.. równikowej.. 142 984.. Jego gęstość wynosi 1,326 g/cm³.. ; jest drugi pod względem gęstości spośród planet-olbrzymów, ale jego gęstość jest mniejsza niż każdej spośród czterech.. planet wewnętrznych.. Objętościowo.. atmosfera.. Jowisza składa się z około 88–92% wodoru i 8–12% helu (około 1% atmosfery stanowią.. metan.. woda.. amoniak.. Atom helu jest cztery razy cięższy niż atom wodoru.. [6].. , więc skład liczony według masowego udziału różnych substancji w atmosferze jest inny.. Pod względem masy atmosfera Jowisza składa się w około 75% z wodoru i 24% helu, około 1% masy stanowią pozostałe składniki.. Wnętrze Jowisza zawiera gęstsze substancje tak, że jego skład to mniej więcej 71% wodoru, 24% helu i 5% innych pierwiastków.. Atmosfera zawiera śladowe ilości metanu,.. pary wodnej.. , amoniaku i związków.. krzemu.. Są też ślady.. węgla.. etanu.. siarkowodoru.. neonu.. tlenu.. fosforowodoru.. , i.. siarki.. Najbardziej zewnętrzna warstwa atmosfery zawiera amoniak w postaci.. kryształów.. [7].. [8].. Poprzez obserwacje w.. podczerwieni.. nadfiolecie.. znaleziono także śladowe ilości.. benzenu.. i innych.. węglowodorów.. [9].. Atmosferyczne proporcje wodoru i helu są bardzo zbliżone do teoretycznego składu pierwotnej mgławicy słonecznej, jednak neon w górnych warstwach atmosfery występuje tylko w stężeniu masowym 20.. ppm.. , co stanowi około jedną dziesiątą stężenia występującego na Słońcu.. [10].. Atmosfera jest także nieco uboższa w hel – jest w niej około 80% zawartości helu w Słońcu.. Zmniejszenie jego zawartości może być wynikiem skraplania się i.. opadów.. helu do jej głębszych warstw.. [11].. Zawartość cięższych gazów obojętnych w atmosferze Jowisza jest około dwa do trzech razy większa niż na Słońcu.. Na podstawie.. spektroskopii.. uważa się, że.. Saturn.. ma skład podobny do Jowisza, ale dalsze planety-olbrzymy,.. Uran.. Neptun.. , zawierają znacznie mniej wodoru i helu.. [12].. Ze względu na brak badań przeprowadzonych przez próbniki atmosferyczne, brak jest szczegółowych danych dotyczących planet krążących dalej niż Saturn.. [13].. Porównanie wielkości Ziemi i Jowisza, w tym Wielkiej Czerwonej Plamy.. Jowisza jest 2,5 razy większa od całkowitej masy wszystkich pozostałych planet.. Jest on tak masywny, że powoduje przesunięcie się.. barycentrum.. Układu Słonecznego ponad powierzchnię Słońca (środek masy układu Słońce-Jowisz leży w odległości 1,068.. promienia.. słonecznego od środka.. gwiazdy.. Mimo że średnica tej planety jest 11 razy większa niż średnica Ziemi, to ma ona znacznie mniejszą gęstość.. Objętość Jowisza jest 1321 razy większa od objętości Ziemi, a jego masa 318 razy większa od masy Ziemi.. [14].. Jowisz ma promień równy 0,1 promienia Słońca.. [15].. , masę równą 0,001.. , co powoduje że ma podobną do niego.. gęstość.. [16].. Masa Jowisza (M.. J.. lub M.. Jup.. ) jest często używana jako jednostka przy określaniu masy innych obiektów, w szczególności.. planet pozasłonecznych.. oraz.. brązowych karłów.. Na przykład planeta.. HD 209458 b.. ma masę 0,64 M.. , a.. COROT-7 b.. ma masę 0,0151 M.. [17].. Gdyby Jowisz znacznie zwiększył swoją masę, to jednocześnie skurczyłby się.. Przy małych zmianach masy promień planety typu gazowego olbrzyma niemal nie zmienia się, a przy około czterech masach Jowisza wnętrze staje się na tyle sprężone pod wpływem zwiększonej siły grawitacji, że objętość planety maleje, mimo wzrastającej ilości materii.. Z tego powodu uważa się, że Jowisz jest planetą o maksymalnej średnicy, jaką może osiągnąć ciało o takim składzie i ewolucji.. Niektóre planety pozasłoneczne mają większe średnice, ale są to ciała krążące znacznie bliżej gwiazd; większe rozmiary są skutkiem znacznie większego.. nasłonecznienia.. i temperatury.. Proces dalszego kurczenia się przy wzroście masy trwa aż do momentu.. zapłonu reakcji termojądrowych.. , który może zajść w przypadku.. brązowego karła.. o masie około 50 mas Jowisza.. [18].. Z tego powodu niektórzy astronomowie nazywają Jowisza „nieudaną gwiazdą”, choć nie jest jasne, czy procesy związane z tworzeniem się planet takich jak Jowisz są podobne do procesów formowania układów.. gwiazd wielokrotnych.. Pomimo, że Jowisz musiałby być około 75 razy masywniejszy, aby stać się.. gwiazdą.. , najmniejszy znany.. czerwony karzeł.. ma tylko o około 16 procent większy promień niż ta planeta.. [19].. [20].. Mimo niemożności zachodzenia reakcji termojądrowych we wnętrzu, Jowisz wypromieniowuje więcej ciepła niż otrzymuje od Słońca.. Ilość ciepła wyprodukowanego wewnątrz planety jest prawie równa ilości otrzymywanej od Słońca.. [21].. To dodatkowe promieniowanie jest generowane zgodnie z.. mechanizmem Kelvina-Helmholtza.. przez.. adiabatyczną.. kontrakcję.. W wyniku tego procesu promień planety zmniejsza się o około 3 cm rocznie.. [22].. Po powstaniu, Jowisz był znacznie gorętszy, przez co miał około dwa razy większą średnicę niż obecnie.. [23].. Model budowy wewnętrznej Jowisza, ze skalistym jądrem otoczonym warstwą.. metalicznego wodoru.. Uważa się, że Jowisz składa się z gęstego.. jądra.. zawierającego różne pierwiastki, otoczonego warstwą ciekłego.. z dodatkiem helu, oraz warstwy zewnętrznej, złożonej głównie z wodoru cząsteczkowego.. Poza tym ogólnym zarysem struktura wnętrza jest nieznana.. Jądro jest często opisywane jako skaliste, ale jego dokładny skład jest nieznany, podobnie jak właściwości materiałów w temperaturze i ciśnieniu panującym na tych głębokościach (patrz niżej).. W 1997 istnienie jądra zostało zasugerowane przez pomiary grawitacyjne.. wskazujące, że ma ono masę od 12 do 45.. mas Ziemi.. , czyli około 3–15% całkowitej masy Jowisza.. [24].. Obecność jądra przez przynajmniej część historii Jowisza jest sugerowana przez modele.. powstawania planet.. , zgodnie z którymi początkowo tworzy się skaliste lub lodowe jądro, wystarczająco masywne aby przyciągnąć wielką ilość wodoru i helu z mgławicy protosłonecznej.. W późniejszej historii planety jądro, jeżeli istniało, mogło ulec zmniejszeniu, gdyż.. prądy konwekcyjne.. w gorącym, ciekłym wodorze metalicznym mogły zmieszać się ze stopioną materią jądra i wynieść ją w wyższe warstwy wnętrza planety.. Jądro obecnie może nawet nie istnieć; pomiary pola grawitacyjnego nie były dostatecznie precyzyjne, aby odrzucić tę hipotezę.. [25].. Niepewność modeli jest związana z marginesem błędu w dotychczasowych pomiarach parametrów: jednego ze współczynników rotacyjnych (J.. ) używanego do opisania momentu grawitacyjnego, równikowego promienia Jowisza i temperatury na poziomie, na którym ciśnienie ma wartość 1.. bara.. Misja.. Juno.. , zaplanowana na sierpień 2011, ma na celu zmniejszenie niepewności tych parametrów, a tym samym osiągnięcie postępów w modelowaniu wnętrza Jowisza.. [26].. Jądro jest otoczone gęstym wodorem metalicznym, który rozciąga się na zewnątrz do około 78% promienia planety.. Opady kropli helu i neonu w głąb planety przez tę warstwę, powodują zubożenie górnej atmosfery Jowisza w te pierwiastki.. [27].. Ponad warstwą metalicznego wodoru znajduje się przejrzysta wewnętrzna atmosfera, w której znajduje się.. ciekły.. gazowy.. wodór; warstwa gazowa rozciąga się od podstawy chmur do głębokości około 1000.. Zamiast wyraźnej granicy lub powierzchni między różnymi fazami wodoru, gaz prawdopodobnie płynnie przechodzi w ciecz.. [28].. [29].. Taka sytuacja ma miejsce, gdy temperatura jest wyższa od.. temperatury krytycznej.. substancji, która dla wodoru jest równa 33.. K.. [30].. Temperatura i ciśnienie wnętrza rośnie z głębokością.. W obszarze.. przejścia fazowego.. , w którym ciekły wodór – podgrzewany jest ponad.. punkt krytyczny.. – staje się metaliczny, szacuje się, że temperatura osiąga 10 000 K, a ciśnienie – 200.. GPa.. Temperaturę na granicy jądra ocenia się na 36 000 K, a ciśnienie na 3000–4500 GPa.. Jowisz ma największą atmosferę z planet w Układzie Słonecznym, mającą ponad 5000 km wysokości.. [31].. [32].. Jowisz nie posiada stałej powierzchni, za podstawę jego atmosfery uznaje się miejsce, w którym ciśnienie atmosferyczne jest równe 10.. barów.. , czyli jest dziesięć razy większe od ciśnienia na powierzchni Ziemi.. Odtwórz plik multimedialny.. Animacja ukazująca rotację chmur Jowisza.. Planeta jest mapowana w.. odwzorowaniu walcowym.. Link do pełnowymiarowej animacji:.. 1799×720 pikseli.. Jowisz jest stale pokryty chmurami składającymi się z kryształów.. amoniaku.. i ewentualnie.. wodorosiarczku amonu.. Chmury znajdują się w.. tropopauzie.. i układają się w pasma w różnych szerokościach jowigraficznych.. Dzieli się je na jaśniejsze „strefy” i ciemniejsze „pasy”.. Wzajemne oddziaływanie tych struktur powoduje powstanie.. turbulencji.. i układów burzowych.. Prędkość wiatru w tych regionach często dochodzi do 100 m/s (360 km/h).. [33].. Strefy zaobserwowano na różnych szerokościach; ich kolor i intensywność zmienia się z roku na rok, ale pozostają one wystarczająco stabilne, by astronomowie nadali im nazwy.. Warstwa chmur ma tylko około 50 km grubości, a składa się co najmniej z dwóch pokładów chmur: grubego dolnego pokładu i cienkiego jaśniejszego regionu.. Poniżej warstwy tworzonej przez.. może również istnieć cienka warstwa chmur wodnych, o czym świadczą błyski.. piorunów.. wykryte w atmosferze Jowisza.. (cząsteczki wody są.. polarne.. i przyczyniają się do rozdzielenia ładunków, niezbędnego dla powstania błyskawic).. Te wyładowania elektryczne mogą być nawet tysiąc razy potężniejsze niż błyskawice na Ziemi.. [34].. Woda może tworzyć.. superkomórki burzowe.. , napędzane przez dopływ ciepła z wnętrza planety.. [35].. Pomarańczowe i brązowe zabarwienie chmur Jowisza jest spowodowane przez związki, które zmieniają kolor pod wpływem promieniowania.. nadfioletowego.. Ich dokładny skład pozostaje nieznany, ale przypuszcza się występowanie.. fosforu.. [36].. Związki te, odpowiedzialne za barwę.. chromofory.. , mieszają się z cieplejszym, niższym pokładem chmur.. Jasne strefy powstają, gdy ruch wznoszący w obrębie.. komórek konwekcyjnych.. powoduje.. krystalizację.. amoniaku, którego kryształki zakrywają niższe chmury.. [37].. Małe nachylenie.. osi obrotu.. Jowisza oznacza, że bieguny stale otrzymują znacznie mniej słonecznego promieniowania niż okolice równika.. Jednocześnie.. konwekcja.. we wnętrzu planety transportuje więcej energii w okolice biegunów, przez co temperatury na poziomie chmur ulegają wyrównaniu.. Widok Wielkiej Czerwonej Plamy na Jowiszu i jej otoczenia został uwieczniony przez sondę Voyager 1 w dniu 25 lutego 1979, kiedy pojazd kosmiczny był w odległości 9,2 miliona km od Jowisza.. Widoczne są szczegóły chmur o rozmiarach 160 km.. Barwny, falisty układ chmur na lewo od Wielkiej Czerwonej Plamy jest regionem o niezwykle złożonym i zmiennym ruchu falowym.. Biała owalna burza, bezpośrednio poniżej Wielkiej Czerwonej Plamy, ma rozmiar w przybliżeniu równy średnicy Ziemi.. Najbardziej znaną cechą Jowisza jest.. , trwały.. antycyklon.. , znajdujący się 22° na południe od równika, którego średnica jest większa od średnicy Ziemi.. O jego istnieniu wiadomo od co najmniej 1831.. [38].. ; prawdopodobnie zaobserwowano go już w 1665.. [39].. Modele matematyczne.. wskazują, że burza jest stabilna i jest stałą cechą planety.. [40].. Ten układ burzowy jest wystarczająco duży, aby móc obserwować go z Ziemi przez.. teleskop.. o średnicy 12 cm.. [41].. Okres obrotu Wielkiej Czerwonej Plamy wynosi około sześciu dni.. [42].. Ma ona rozmiar 24 000–40 000 km × 12 000–14 000 km.. Jest wystarczająco duża, aby w swoim wnętrzu pomieścić dwie lub trzy planety o średnicy Ziemi.. [43].. Wznosi się maksymalnie na około 8 km ponad górną warstwę sąsiednich chmur.. [44].. Burze takie jak ta występują powszechnie w.. atmosferze.. gazowego giganta.. Na Jowiszu występują również białe i brązowe owale, które nie posiadają nazwy.. Na białe owale składają się zwykle stosunkowo chłodne chmury, położone w górnych warstwach atmosfery.. Owale brązowe są cieplejsze i znajdują się na „normalnym” poziomie chmur.. Takie burze mogą trwać zaledwie kilka godzin, ale mogą również istnieć przez setki lat.. Film poklatkowy.. ze zbliżenia Voyagera I do Jowisza, pokazujący ruch pasów i stref w atmosferze planety, a także obrót Wielkiej Czerwonej Plamy.. Film w pełnej rozdzielczości:.. 600×600 pikseli.. Jeszcze zanim misja Voyagera wykazała jednoznacznie, że Wielka Czerwona Plama jest układem burzowym, istniały argumenty na to, że nie może ona być bezpośrednio związana z żadnym zjawiskiem zachodzącym w głębi planety.. Plama obraca się bowiem w sposób odmienny od pozostałej części atmosfery, czasem szybciej, czasem wolniej.. W trakcie swojej historii kilkukrotnie obiegła planetę w stosunku do jakiegokolwiek innego ustalonego punktu na powierzchni.. Na skutek połączenia kilku białych owali w 2000 w atmosferze półkuli południowej uformowało się zjawisko podobne do Wielkiej Czerwonej Plamy, jednak mniejsze.. Białe owale wchodzące w skład burzy zostały po raz pierwszy zaobserwowane w 1938.. Od czasu powstania wzrosła ona na sile i zmieniła kolor z białego na czerwony.. [45].. [46].. [47].. Nowo powstały układ burzowy określa się nazwą.. Owal BA.. lub.. Mała Czerwona Plama.. Osobny artykuł:.. Jowisz ma słaby układ pierścieni, składający się z trzech głównych segmentów: wewnętrznego.. torusa.. cząsteczek zwanego halo, stosunkowo jasnego pierścienia głównego, oraz zewnętrznego pierścienia ażurowego.. [48].. Pierścienie te wydają się zbudowane z pyłu, a nie z lodu jak pierścienie Saturna.. Główny pierścień jest prawdopodobnie zbudowany z materiału wyrzuconego na skutek uderzeń.. mikrometeorytów.. z księżyców.. Adrastei.. Metis.. Materiał, zamiast opaść z powrotem na księżyc, trafia na orbitę wokół Jowisza ze względu na silny wpływ jego grawitacji.. Trajektorie wyrzuconych cząstek sprowadzają je w stronę Jowisza, a nowy materiał jest dodawany przez kolejne uderzenia.. [49].. W podobny sposób, księżyce.. Tebe.. Amaltea.. prawdopodobnie wytwarzają dwa zewnętrzne pierścienie ażurowe.. Istnieją również dowody na istnienie pasma skalistych cząstek na orbicie Amaltei, które mogły zostać wyrzucone przez impakty z powierzchni tego księżyca.. [50].. Schemat magnetosfery Jowisza; turkusowe linie to linie pola magnetycznego, na czerwono zaznaczono torus zjonizowanej materii na orbicie.. Io.. , żółty kolor wskazuje położenie chmury neutralnych cząstek pochodzących z księżyca.. Pole magnetyczne.. Jowisza jest 14 razy silniejsze od ziemskiego pola, osiągając wartości od 0,42.. mT.. (4,2.. gausy.. ) na równiku do 1,0–1,4 mT (10–14 Gs) na biegunach.. Jest ono najsilniejszym naturalnym polem magnetycznym w Układzie Słonecznym (z wyjątkiem plam słonecznych.. Uważa się, że pole magnetyczne Jowisza jest wytwarzane przez.. prądy wirowe.. – zawirowania przepływu materiałów.. przewodzących.. – wewnątrz płaszcza.. Pole, tworzące na zewnątrz planety rozległą.. magnetosferę.. , zatrzymuje.. zjonizowane.. cząstki.. wiatru słonecznego.. Elektrony.. pochodzące z plazmy uwięzionej w magnetosferze (porównaj z.. pasami Van Allena.. ) jonizują.. dwutlenek siarki.. , dostarczany przez.. aktywność wulkaniczną.. na księżycu.. , tworzący chmurę w kształcie torusa wokół planety.. W magnetosferze są również uwięzione cząsteczki wodoru z atmosfery Jowisza.. Elektrony w magnetosferze generują.. szum radiowy.. w zakresie 0,6–30.. MHz.. [51].. W odległości około 75 promieni Jowisza od planety, oddziaływanie magnetosfery i.. tworzy łukową.. falę uderzeniową.. Odległość.. magnetopauzy.. Jowisza w kierunku Słońca podlega.. fluktuacjom.. , spowodowanym zmianami w ciśnieniu.. Magnetopauza tworzy wewnętrzną krawędź płaszcza magnetycznego (ang.. magnetosheath.. ), gdzie pole magnetyczne planety staje się słabe i niezorganizowane.. Wiatr słoneczny ma silny wpływ na kształt tego regionu, powodując wydłużanie się magnetosfery po „.. zawietrznej.. ” stronie Jowisza tworząc „ogon magnetyczny” (ang.. magnetotail.. ), który sięga niemal orbity Saturna.. Orbity czterech największych księżyców Jowisza znajdują się w obrębie magnetosfery, która chroni je przed wiatrem słonecznym.. i jednocześnie powoduje bombardowanie ich powierzchni wysokoenergetyczną plazmą.. Zorza polarna.. na Jowiszu.. Trzy jasne punkty tworzą.. strumienie indukcji magnetycznej.. sięgające do księżyców Io (lewy), Ganimedesa (u dołu) i Europy (także u dołu).. Prócz tego, widoczny jest bardzo jasny, prawie kołowy region zwany głównym owalem i słabsze zorze.. Magnetosfera jest przyczyną emisji fal radiowych z okolic biegunów Jowisza.. Proces ten zaczyna się, gdy na skutek aktywności wulkanicznej Io do magnetosfery Jowisza wprowadzane są gazy, które tworzą torus wokół planety.. Ruch księżyca przez ten torus powoduje powstawanie.. fal Alfvéna.. , które przenoszą zjonizowaną materię w okolice biegunów Jowisza.. W rezultacie fale radiowe są generowane jako.. promieniowanie cyklotronowe.. , a energia jest emitowana wzdłuż.. powierzchni stożkowej.. Kiedy Ziemia przecina ten stożek, natężenie fal radiowych z Jowisza może przekroczyć natężenie fal emisji słonecznej.. [52].. Jowisz jest jedyną planetą, dla której.. środek masy.. układu planeta-Słońce znajduje się ponad powierzchnią Słońca, choć w odległości zaledwie 7% promienia gwiazdy.. [53].. Średnia odległość między Jowiszem a Słońcem to 778 milionów km (około 5,2 razy więcej niż odległość od Ziemi do Słońca, czyli 5,2.. Okres obiegu planety wokół Słońca to 11,86 lat.. Jest on równy dwóm piątym okresu orbitalnego.. Saturna.. , co powoduje istnienie.. rezonansu.. pomiędzy dwoma największymi planetami Układu Słonecznego.. [54].. Eliptyczna orbita Jowisza jest nachylona o 1,31° w stosunku do orbity Ziemi.. Ze względu na.. mimośród.. równy 0,048, odległość Jowisza od Słońca zmienia się o 75 milionów km pomiędzy.. peryhelium.. aphelium.. , czyli odpowiednio najbliższym i najbardziej oddalonym punktem orbity planety.. Nachylenie osi obrotu Jowisza jest stosunkowo niewielkie – tylko 3,13°.. W wyniku tego na planecie nie zachodzą wyraźne zmiany pór roku, w przeciwieństwie na przykład do Ziemi i Marsa.. [55].. Jowisz jest planetą najszybciej obracającą się wokół własnej.. osi.. ze wszystkich planet Układu Słonecznego – jego okres obrotu wynosi niecałe dziesięć godzin.. Powoduje to powstanie.. wybrzuszenia równikowego.. , łatwo dostrzegalnego z Ziemi nawet przez amatorski.. Przyspieszenie odśrodkowe.. wynikające z tego obrotu na.. równiku.. ma wartość około 1,67 m/s², w porównaniu z.. przyspieszeniem grawitacyjnym.. na równiku równym 24,79 m/s².. W efekcie wypadkowe przyspieszenie odczuwalne na równiku ma wartość tylko 23,12 m/s².. Planeta ma kształt spłaszczonej.. , co oznacza, że.. średnica.. mierzona na równiku jest większa niż średnica mierzona między jej.. biegunami geograficznymi.. Na Jowiszu różnica między średnicą równikową a biegunową wynosi 9275 km.. Jowisz w maksimum jasności jest czwartym najjaśniejszym obiektem na niebie (po Słońcu, Księżycu i.. , przy czym jest najjaśniejszą "gwiazdą" którą można obserwować przez całą noc, jednak czasem.. bywa nieco jaśniejszy od Jowisza.. W zależności od pozycji Jowisza w odniesieniu do.. , jego.. obserwowana wielkość gwiazdowa.. może się zmieniać od −2,9.. do −1,6 podczas.. koniunkcji.. ze Słońcem.. Średnica kątowa.. Jowisza waha się od 50,1 do 29,8.. sekundy.. Wielka opozycja występuje, gdy Jowisz przechodzi przez peryhelium, co następuje raz w ciągu roku jowiszowego (ok.. 12 lat).. W związku  ...   [109].. Uderzenie pozostawiło ślad w postaci czarnej plamy w atmosferze planety, o wielkości zbliżonej do.. Owalu BA.. [110].. Obserwacje w podczerwieni wskazały jasny punkt, w którym miał miejsce impakt.. [111].. , co oznacza, że uderzenie rozgrzało dolną część atmosfery w rejonie bieguna.. [112].. Ślad po kolizji zanikł szybciej niż w przypadku uderzenia komety w 1994 roku, ponieważ – jak wykazały obserwacje w.. ultrafiolecie.. – to uderzenie nie utworzyło drobnych cząstek pyłu.. Analizy możliwych orbit ciała odpowiedzialnego za zderzenie sugerują, że była to planetoida z.. [113].. lub obiekt o orbicie podobnej do orbity.. centaura.. 2005 TS.. 100.. o średnicy w granicach 200-500 m.. [114].. 3 czerwca 2010 roku mniejsze zderzenie zostało zaobserwowane przez astronoma Anthony'ego Wesleya w Australii; później okazało się, że zdarzenie to zostało utrwalone na wideo przez innego astronoma na.. Filipinach.. [115].. 20 sierpnia 2010 roku impakt zarejestrował na filmie wykonanym swoim teleskopem japoński miłośnik astronomii z Kumamoto, Masayuki Tachikawa.. Zaobserwowanie trzeciego tego typu zdarzenia w ciągu zaledwie 13 miesięcy zapewne zmusi astronomów do rewizji dotychczasowych szacunków liczby ciał niebieskich krążących w pobliżu wielkich planet.. [116].. 10 września 2012 roku astronomowie-amatorzy Dan Peterson i George Hall z USA zaobserwowali ślad świetlny, pozostawiony przez następne uderzenie małego obiektu w tę planetę.. [117].. Według większości naukowców w 1953 roku.. eksperyment Stanleya Millera.. wykazał, że oddziaływanie światła i związków chemicznych, które istniały w atmosferze pierwotnej Ziemi, doprowadza do powstania związków organicznych (w tym.. aminokwasów.. ), które są budulcem ziemskiego życia.. Symulowana atmosfera zawierała.. wodę.. i molekularny wodór, a wszystkie te cząsteczki są obecne w atmosferze Jowisza.. Istnieje w niej jednak także silna pionowa cyrkulacja powietrza, która przenosi te związki w głębsze warstwy atmosfery.. Panująca w nich znacznie wyższa temperatura niszczy bardziej złożone związki, co uniemożliwia powstanie życia podobnego do ziemskiego.. [118].. Na Jowiszu nie ma żadnych śladów życia podobnego do ziemskiego, ponieważ ilość wody w atmosferze planety jest zbyt mała, a jeżeli w głębi planety istnieje jakakolwiek stała powierzchnia, to jest ona poddana ekstremalnie wysokiemu ciśnieniu i temperaturze.. W 1976 roku, przed obserwacjami.. Voyagera 2.. , wysnuto hipotezę, że w górnych warstwach atmosfery Jowisza mogło rozwinąć się życie oparte na wodzie lub na amoniaku.. Ta hipoteza opierała się na ekologii ziemskich mórz, w których występują trzy podstawowe elementy.. łańcucha pokarmowego.. fotosyntetyzujący.. plankton.. , żyjący przy powierzchni, jest jedzony przez ryby, a te z kolei – przez morskie.. drapieżniki.. [119].. [120].. Obecnie przypuszcza się, że życie w układzie Jowisza jest możliwe w podpowierzchniowych oceanach, które prawdopodobnie istnieją na niektórych.. lodowych księżycach.. Za najbardziej prawdopodobne siedlisko życia uważa się wodny ocean na.. Europie.. (ocean na Ganimedesie jest prawdopodobnie uwięziony pomiędzy dwoma warstwami lodu.. [121].. o różnej.. strukturze krystalicznej.. Jowisz jest znany od czasów starożytnych.. Jest widoczny gołym okiem na nocnym niebie i może być czasami widoczny w ciągu dnia, kiedy Słońce znajduje się nisko.. [122].. U starożytnych Babilończyków planeta ta reprezentowała boga.. Marduka.. Określali oni własne.. znaki zodiaku.. , śledząc jego ok.. 12-letnią wędrówkę wzdłuż.. ekliptyki.. [123].. Rzymianie nazywali planetę.. Iuppiter.. na cześć głównego.. boga.. mitologii rzymskiej (.. Jupitera.. , zwanego także Jowiszem), którego imię pochodzi od.. praindoeuropejskiej.. formy.. wołacza.. *dyeu-peter.. , znaczącego „bóg-ojciec”.. Jest najważniejszym z bogów odpowiednikiem greckiego.. Zeusa.. [124].. W starożytnych.. Chinach.. Jowisz nazywany był.. Mùxīng.. (木星) i zgodnie z teorią.. pięciu elementów.. uznawany za planetę wschodniej strony świata i łączony z żywiołem drewna.. Jego 12-letni czas obiegu wokół Słońca był podstawą do wyznaczania tzw.. „wielkiego roku”, pozostającego w korelacji do 12-miesięcznego roku ziemskiego i używanego w rachubie czasu.. [125].. astrologii.. uważany jest za planetę wzrostu i szczęścia, przynosząc je tym, dla których jest przychylny.. [126].. Nazwa planety, jako rozpoznawalna, bywa wykorzystywana do nazywania produktów niemających związku z tym ciałem niebieskim.. Nazwę „.. ” nosił m.. pierwszy kolorowy.. telewizor.. opracowany i produkowany w Polsce przez zakłady.. WZT.. [127].. Układ Jowisza jest ważnym miejscem akcji cyklu.. Odyseja kosmiczna.. , na który składają się cztery powieści.. Arthura C.. Clarke'a.. oraz filmy.. 2001: Odyseja kosmiczna.. w reżyserii.. Stanleya Kubricka.. 2010: Odyseja kosmiczna.. , w reżyserii.. Petera Hyamsa.. W drugim filmie Jowisz zostaje zamieniony w gwiazdę, a jej ciepło roztapia lodowe pokrywy księżyców i umożliwia rozwój życia na Europie.. Informacje.. siostrzanych projektach.. Ilustracje i media.. Cytaty.. Wikicytatach.. Definicje słownikowe.. Wikisłowniku.. gorący jowisz.. – rodzaj planet pozasłonecznych.. Super-Jowisz.. chronologia eksploracji Układu Słonecznego.. jowiszowo-plutonowy efekt grawitacyjny.. ↑.. NASA JPL: Planetary Satellite Mean Orbital Parameters.. ↑.. 2,0.. 2,1.. 2,2.. 2,3.. 2,4.. 2,5.. 2,6.. 2,7.. Jupiter Fact Sheet.. ang.. [dostęp 2010-10-18].. Do 2008 największą znaną planetą poza Układem Słonecznym była.. TrES-4.. 4,0.. 4,1.. Douglas Harper:.. Jupiter.. November 2001.. W lutym 2010 południowy pas okołorównikowy zanikł.. Dalsze obserwacje wykażą, na ile jest to trwała zmiana w atmosferze Jowisza.. Revival on Jupiter Continues.. SkyandTelescope.. com, 2010-12-03.. [dostęp 2010-12-04].. Układ okresowy pierwiastków chemicznych.. [dostęp 2010-12-05].. 7,0.. 7,1.. Gautier, D.. ; Conrath, B.. ; Flasar, M.. ; Hanel, R.. ; Kunde, V.. ; Chedin, A.. ; Scott N.. The helium abundance of Jupiter from Voyager.. „Journal of Geophysical Research”.. 86, s.. 8713–8720, 1981.. doi:10.. 1029/JA086iA10p08713.. [dostęp 2010-10-30].. 8,0.. 8,1.. 8,2.. Kunde, V.. G.. et al.. Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment.. „Science”.. 305 (5690), s.. 1582–86, September 10, 2004.. 1126/science.. 1100240.. PMID 15319491.. [dostęp 2007-04-04].. Kim, S.. ; Caldwell, J.. ; Rivolo, A.. R.. ; Wagner, R.. Infrared Polar Brightening on Jupiter III.. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment.. „Icarus”.. 64, s.. 233–48, 1985.. 1016/0019-1035(85)90201-5.. [dostęp 2010-10-20].. Niemann, H.. B.. ; Atreya, S.. ; Carignan, G.. ; Donahue, T.. M.. ; Haberman, J.. A.. ; Harpold, D.. N.. ; Hartle, R.. ; Hunten, D.. ; Kasprzak, W.. T.. ; Mahaffy, P.. ; Owen, T.. C.. ; Spencer, N.. W.. ; Way, S.. H.. The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere.. 272 (5263), s.. 846–849, 1996.. 272.. 5263.. 846.. PMID 8629016.. 11,0.. 11,1.. Paul Mahaffy:.. Highlights of the Galileo Probe Mass Spectrometer Investigation.. Solar System Exploration: Gas Giant Interiors.. Objectives.. 10 grudnia 2010.. [dostęp 2010-12-10].. 14,0.. 14,1.. 14,2.. 14,3.. 14,4.. 14,5.. Eric Burgess:.. By Jupiter: Odysseys to a Giant.. New York: Columbia University Press, 1982.. ISBN 0-231-05176-X.. Frank H.. Shu:.. The physical universe: an introduction to astronomy.. Wyd.. th.. University Science Books, 1982, seria: Series of books in astronomy.. ISBN 0935702059.. Davis, Andrew M.. ; Turekian, Karl K.. Meteorites, comets, and planets.. Elsevier, 2005, s.. 624, seria: Treatise on geochemistry,.. ISBN 0080447201.. Jean Schneider:.. Encyklopedia Pozasłonecznych Układów Planetarnych: Interaktywny Katalag Planet Pozasłonecznych.. 2010.. Tristan Guillot.. Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System.. 286 (5437), s.. 72–77, 1999.. 286.. 5437.. 72.. PMID 10506563.. McKee:.. Planet search reveals smallest star ever.. New Scientist, 04.. 03.. 2005.. Burrows, A.. ; Hubbard, W.. ; Saumon, D.. ; Lunine, J.. I.. An expanded set of brown dwarf and very low mass star models.. „Astrophysical Journal”.. 406 (1), s.. 158–71, 1993.. 1086/172427.. [dostęp 2007-08-28].. 21,00.. 21,01.. 21,02.. 21,03.. 21,04.. 21,05.. 21,06.. 21,07.. 21,08.. 21,09.. 21,10.. 21,11.. 21,12.. Linda T.. Elkins-Tanton:.. Jupiter and Saturn.. New York: Chelsea House, 2006.. ISBN 0-8160-5196-8.. 22,0.. 22,1.. 22,2.. 22,3.. Chapter 3: The Interior of Jupiter.. W: Guillot, T.. ; Stevenson, D.. Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere.. Cambridge University.. Press, 2004.. ISBN 0521818087.. P.. Bodenheimer.. Calculations of the early evolution of Jupiter.. 23, s.. 319–325, 1974.. 1016/0019-1035(74)90050-5.. Guillot, T.. ; Gautier, D.. New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models.. 130, s.. 534–539, 1997.. 1006/icar.. 1997.. 5812.. Praca zbiorowa:.. Encyclopedia of the Solar System.. 2nd.. Academic Press, 2006, s.. 412.. ISBN 0120885891.. Horia, Yasunori; Sanoa, Takayoshi; Ikomaa, Masahiro; Idaa, Shigeru.. On uncertainty of Jupiter's core mass due to observational errors.. „Proceedings of the International Astronomical Union”.. 3, s.. 163–166, 2007.. Cambridge University Press.. 1017/S1743921308016554.. Katharina Lodders.. Jupiter Formed with More Tar than Ice.. „The Astrophysical Journal”.. 611 (1), s.. 587–597, 2004.. 1086/421970.. [dostęp 2007-07-03].. Guillot.. A comparison of the interiors of Jupiter and Saturn.. „Planetary and Space Science”.. 47 (10–11), s.. 1183–200, 1999.. 1016/S0032-0633(99)00043-4.. 29,0.. 29,1.. Kenneth R.. Lang:.. Jupiter: a giant primitive planet.. 2003.. [dostęp 2007-01-10].. Andreas Züttel.. Materials for hydrogen storage.. „Materials Today”.. 6 (9), s.. 24–33, September 2003.. 1016/S1369-7021(03)00922-2.. 31,0.. 31,1.. Seiff.. Thermal structure of Jupiter's atmosphere near the edge of a 5-μm hot spot in the north equatorial belt.. Journal of Geophysical Research.. 103, s.. 22857–22889, 1998.. 1029/98JE01766.. Bibcode.. 1998JGR.. 10322857S.. S.. Miller.. Giant Planet Ionospheres and Thermospheres: the Importance of Ion-Neutral Coupling.. Space Science Reviews.. 116, s.. 319–343, 2005.. 1007/s11214-005-1960-4.. 2005SSRv.. 116.. 319M.. Ingersoll, A.. ; Dowling, T.. ; Gierasch, P.. ; Orton, G.. ; Read, P.. L.. ; Sanchez-Lavega, A.. ; Showman, A.. ; Simon-Miller, A.. ; Vasavada, A.. R:.. Dynamics of Jupiter’s Atmosphere.. [dostęp 2010-10-01].. Watanabe, Susan:.. Surprising Jupiter: Busy Galileo spacecraft showed jovian system is full of surprises.. February 25, 2006.. Richard A.. Kerr.. Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather.. 287 (5455), s.. 946–947, 2000.. 287.. 5455.. 946b.. Strycker, P.. D.. ; Chanover, N.. ; Sussman, M.. A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores.. W:.. DPS meeting #38, #11.. 15.. [on-line].. American Astronomical Society, 2006.. 37,0.. 37,1.. 37,2.. Gierasch, Peter J.. ; Nicholson, Philip D.. 2004.. F.. Denning.. Jupiter, early history of the great red spot on.. „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”.. 59, s.. 574–584, 1899.. Kyrala.. An explanation of the persistence of the Great Red Spot of Jupiter.. „Moon and the Planets”.. 26, s.. 105–7, 1982.. 1007/BF00941374.. Jöel Sommeria.. Laboratory simulation of Jupiter's Great Red Spot.. „Nature”.. 331, s.. 689–693, February 25, 1988.. 1038/331689a0.. [dostęp 2010-09-29].. Michael A.. Covington:.. Celestial Objects for Modern Telescopes.. Cambridge University Press, 2002, s.. 53.. ISBN 0521524199.. Cardall, C.. Y.. ; Daunt, S.. J:.. The Great Red Spot.. Jupiter Data Sheet.. Tony Phillips:.. Jupiter's New Red Spot.. March 3, 2006.. 2006.. Bill Steigerwald:.. Jupiter's Little Red Spot Growing Stronger.. October 14, 2006.. Sara Goudarzi:.. New storm on Jupiter hints at climate changes.. May 4, 2006.. A.. Showalter.. Jupiter's ring system: New results on structure and particle properties.. 69 (3), s.. 458–98, 1987.. 1016/0019-1035(87)90018-2.. 49,0.. 49,1.. Burns.. The Formation of Jupiter's Faint Rings.. 284 (5417), s.. 1146–50, 1999.. 284.. 5417.. 1146.. PMID 10325220.. D.. Fieseler.. The Galileo Star Scanner Observations at Amalthea.. 169 (2), s.. 390–401, 2004.. 1016/j.. icarus.. 2004.. 01.. 012.. Jim Brainerd:.. Jupiter's Magnetosphere.. 2004-11-22.. Radio Storms on Jupiter.. February 20, 2004.. Herbst, T.. ; Rix, H.. -W.. Star Formation and Extrasolar Planet Studies with Near-Infrared Interferometry on the LBT.. San Francisco, Calif.. : Astronomical Society of the Pacific, 1999, s.. 341–350, seria: Optical and Infrared Spectroscopy of Circumstellar Matter, ASP Conference Series.. ISBN 1-58381-014-5.. – Patrz rozdział 3.. 4.. Michtchenko.. Modeling the 5 : 2 Mean-Motion Resonance in the Jupiter–Saturn Planetary System.. 149 (2), s.. 77–115, February 2001.. 2000.. 6539.. Interplanetary Seasons.. Horizons output:.. Favorable Appearances by Jupiter.. Horizons.. Encounter with the Giant.. 1974.. Sachs.. Babylonian Observational Astronomy.. Philosophical Transactions of the Royal Society.. 276 (1257), s.. 43–50 [45 48–9], 2.. 05.. 1974.. Royal Society.. Z.. Z.. Xi.. The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan-De 2000 Years Before Galileo.. „Acta Astrophysica Sinica”.. 1 (2), s.. 87, 1981.. [dostęp 2007-10-27].. Paul Dong:.. China's Major Mysteries: Paranormal Phenomena and the Unexplained in the People's Republic.. China Books, 2002.. ISBN 0835126765.. Richard S Westfall:.. Galilei, Galileo.. Paul Murdin:.. Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics.. Bristol: Institute of Physics Publishing, 2000.. ISBN 0122266900.. SP-349/396 Pioneer Odyssey—Jupiter, Giant of the Solar System.. August 1974.. Roemer's Hypothesis.. Joe Tenn:.. Edward Emerson Barnard.. March 10, 2006.. Amalthea Fact Sheet.. 10.. 2001.. [dostęp 2007-02-21].. Theodore Dunham Jr.. Note on the Spectra of Jupiter and Saturn.. „Publications of the Astronomical Society of the Pacific”.. 45, s.. 42–44, 1933.. 1086/124297.. Youssef, A.. ; Marcus, P.. The dynamics of jovian white ovals from formation to merger.. 162 (1), s.. 74–93, 2003.. 1016/S0019-1035(02)00060-X.. [dostęp 2010-10-24].. Rachel A.. Weintraub:.. How One Night in a Field Changed Astronomy.. September 26, 2005.. Leonard N Garcia:.. The Jovian Decametric Radio Emission.. Klein, M.. ; Gulkis, S.. ; Bolton, S.. Jupiter's Synchrotron Radiation: Observed Variations Before, During and After the Impacts of Comet SL9.. 1996.. [dostęp 2007-02-18].. NASA – Pioneer 10 Mission Profile.. NASA – Glenn Research Center.. 74,0.. 74,1.. Al Wong:.. Galileo FAQ – Navigation.. May 28, 1998.. [dostęp 2006-11-28].. Chris Hirata:.. Delta-V in the Solar System.. 76,0.. 76,1.. 76,2.. Chan, K.. ; Paredes, E.. ; Ryne, M.. Ulysses Attitude and Orbit Operations: 13+ Years of International Cooperation.. [zarchiwizowane z.. adresu.. 2005-12-14].. Lawrence Lasher:.. Pioneer Project Home Page.. 1 sierpnia 2006.. [dostęp 2010-09-30].. Hansen, C.. ; Matson, D.. ; Spilker, L.. ; Lebreton, J.. -P.. The Cassini-Huygens flyby of Jupiter.. 172 (1), s.. 1–8, 2004.. 06.. 018.. "Mission Update: At Closest Approach, a Fresh View of Jupiter".. [dostęp 2007-07-27].. 2010-11-29].. "Pluto-Bound New Horizons Provides New Look at Jupiter System".. New Horizons targets Jupiter kick.. January 19, 2007.. [dostęp 2007-01-20].. Amir Alexander:.. New Horizons Snaps First Picture of Jupiter.. 09.. 2006.. [dostęp 2006-12-19].. 2009-05-14].. 83,0.. 83,1.. Shannon McConnell:.. Galileo: Journey to Jupiter.. 14 kwietnia 2003.. [dostęp 2010-10-31].. Julio Magalhães:.. Galileo Probe Mission Events.. 12.. 1996.. Anthony Goodeill:.. New Frontiers – Missions – Juno.. 31.. 2008.. Brian Berger:.. White House scales back space plans.. 2005-02-07.. Alessandro Atzei:.. Jovian Minisat Explorer.. 2007-04-27.. Talevi, Monica; Brown, Dwayne:.. NASA and ESA Prioritize Outer Planet Missions.. 2009-02-18.. Paul Rincon:.. Jupiter in space agencies' sights.. Laplace: A mission to Europa Jupiter system.. New approach for L-class mission candidates.. , ESA, 19 Apr 2011.. JUICE (JUpiter ICy moon Explorer): a European-led mission to the Jupiter system.. The Jupiter Satellite Page.. [dostęp 2011-06-20].. Musotto, S.. ; Varadi, F.. ; Moore, W.. ; Schubert, G.. Numerical simulations of the orbits of the Galilean satellites.. 159, s.. 500–504, 2002.. 2002.. 6939.. Jewitt, D.. ; Sheppard, S.. ; Porco, C.. Cambridge University Press, 2004.. Nesvorný, D.. ; Alvarellos, J.. ; Dones, L.. ; Levison, H.. Orbital and Collisional Evolution of the Irregular Satellites.. „The Astronomical Journal”.. 126 (1), s.. 398–429, 2003.. 1086/375461.. Showman, A.. ; Malhotra, R.. The Galilean Satellites.. 77–84, 1999.. 77.. PMID 10506564.. Did Jupiter and Saturn Team Up to Pummel the Inner Solar System?.. 306 (5702), s.. 1676, 2004.. 306.. 5702.. 1676a.. PMID 15576586.. List Of Jupiter Trojans.. Quinn, T.. ; Tremaine, S.. ; Duncan, M.. Planetary perturbations and the origins of short-period comets.. „Astrophysical Journal, Part 1”.. 355, s.. 667–679, 1990.. 1086/168800.. Dennis Overbye:.. Hubble Takes Snapshot of Jupiter’s ‘Black Eye’.. 2009-07-24.. [dostęp 2009-07-25].. Nakamura, T.. ; Kurahashi, H.. Collisional Probability of Periodic Comets with the Terrestrial Planets: An Invalid Case of Analytic Formulation.. „Astronomical Journal”.. 115 (2), s.. 848–854, 1998.. 1086/300206.. Horner, J.. ; Jones, B.. Jupiter – friend or foe? I: the asteroids.. „International Journal of Astrobiology”.. 7 (3–4), s.. 251–261, 2008.. 1017/S1473550408004187.. Dennis Overbyte:.. Jupiter: Our Cosmic Protector?.. Thew New York Times.. 2009-07-25.. Tabe, Isshi; Watanabe, Jun-ichi; Jimbo, Michiwo.. Discovery of a Possible Impact SPOT on Jupiter Recorded in 1690.. „Publications of the Astronomical Society of Japan”.. 49, s.. L1–L5, luty 1997.. 1997PASJ.. 49L.. 1T.. Ron Baalke:.. Comet Shoemaker-Levy Collision with Jupiter.. Robert R.. Britt:.. Remnants of 1994 Comet Impact Leave Puzzle at Jupiter.. 2004-08-23.. Amateur astronomer discovers Jupiter collision.. ABC News online, 2009-07-21.. [dostęp 2014-07-30].. Mike Salway:.. Breaking News: Possible Impact on Jupiter, Captured by Anthony Wesley.. IceInSpace, 19.. 07.. 2009.. IceInSpace News.. Impact mark on Jupiter, 19th July 2009.. [dostęp 2010-11-07].. Carolina Martinez:.. New NASA Images Indicate Object Hits Jupiter.. NASA.. Lisa Grossman:.. Jupiter sports new 'bruise' from impact.. New Scientist, 2009-07-20.. Zdjęcia efektów uderzenia planetoidy w Jowisza.. Astronomia.. pl, 2010-06-07.. 114,0.. 114,1.. Jia-Rui C.. Cook:.. Asteroids Ahoy! Jupiter Scar Likely from Rocky Body.. NASA, Jet Propulsion Laboratory, Pasadena, California, 2011-01-26.. [dostęp 2011-01-30].. Michael Bakich:.. Another impact on Jupiter.. Astronomy Magazine.. online, 2010-06-04.. Phil Berardelli:.. Jupiter Takes Yet Another Hit.. 2010-08-23.. Krzysztof Kanawka:.. Uderzenie małego obiektu w Jowisza (10.. 2012).. pol.. Kosmonauta.. net, 2012-09-12.. [dostęp 2012-09-12].. Heppenheimer:.. Colonies in Space, Chapter 1: Other Life in Space.. 2007.. [dostęp 2010-10-17].. Life on Jupiter.. Sagan, C.. ; Salpeter, E.. Particles, environments, and possible ecologies in the Jovian atmosphere.. „The Astrophysical Journal Supplement Series”.. 32, s.. 633–637, 1976.. 1086/190414.. Solar System's largest moon likely has a hidden ocean.. Jet Propulsion Laboratory.. NASA, 2000-12-16.. Staff:.. Stargazers prepare for daylight view of Jupiter.. June 16, 2005.. Rogers.. Origins of the ancient constellations: I.. The Mesopotamian traditions.. „Journal of the British Astronomical Association,”.. 108, s.. 9–28, 1998.. Jan Parandowski:.. Mitologia Wierzenia i podania Greków i Rzymian.. Londyn: Plus, 1992, s.. 285-286.. ISBN 0-907587-85-2.. Wolfram Eberhard:.. Symbole chińskie.. Słownik.. Kraków: Universitas, 2007, s.. 99.. ISBN 97883-242-0766-4.. Miłosława Krogulska:.. Jowisz – planeta wzrostu i powodzenia.. [dostęp 2010-11-29].. Piotr Gajdziński:.. Sarkazm zaczyna ustępować złości.. Fragment biografii „Gierek.. Człowiek z węgla”.. 2014.. [dostęp 2014-08-01].. 2014-07-13].. Bagenal, F.. ; McKinnon, W.. (eds.. ):.. Jupiter: The planet, satellites, and magnetosphere.. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.. Reta Beebe:.. Jupiter: The Giant Planet.. Washington, D.. C.. : Smithsonian Institution Press, 1997.. ISBN 1-56098-731-6.. Solar System Exploration.. Hans Lohninger.. Jupiter, As Seen By Voyager 1.. A Trip into Space.. Virtual Institute of Applied Science, 2005-11-02.. Tony Dunn:.. The Jovian System.. Gravity Simulator.. — symulacja ruchu 62 księżyców Jowisza.. Seronik, G.. ; Ashford, A.. Chasing the Moons of Jupiter.. Sky Telescope.. 2013-07-03].. — obserwacja księżyców galileuszowych przez teleskop amatorski.. In Pictures: New views of Jupiter.. BBC News, 2.. 2007.. — zdjęcia z sondy.. Fraser Cain:.. Universe Today.. — audycja poświęcona Jowiszowi i jego badaniom.. Fantastic Flyby of the New Horizons spacecraft.. NASA, 2007-05-01.. Artykuły poświęcone księżycom Jowisza.. Planetary Science Research Discoveries.. University of Hawaii, NASA.. p.. •.. d.. e.. Główne księżyce.. Charakterystyka.. Pierścienie.. Badania Jowisza.. Program Pioneer.. Program Voyager.. Inne.. Planetoidy przecinające orbitę Jowisza.. Ziemskie gałęzie.. Masa Jowisza.. Promień Jowisza.. Naturalne satelity.. Księżyce planet w Układzie Słonecznym.. (4).. Adrastea.. Księżyce galileuszowe.. (1).. (5).. Leda.. Lizytea.. Elara.. S/2000 J 11.. S/2003 J 12.. S/2011 J 1.. (17).. (jądro).. Ananke.. Praxidike.. Harpalyke.. Jokasta.. Euanthe.. Thyone.. (peryferia).. Euporie.. S/2003 J 3.. S/2010 J 2.. S/2003 J 18.. Thelxinoe.. Helike.. Orthosie.. S/2003 J 16.. Hermippe.. Mneme.. S/2003 J 15.. (18).. S/2003 J 10.. Pasithee.. Chaldene.. Isonoe.. Kallichore.. Erinome.. Kale.. Aitne.. Eukelade.. Arche.. Taygete.. S/2003 J 9.. Karme.. Herse.. S/2010 J 1.. S/2003 J 5.. S/2003 J 19.. Kalyke.. (14).. S/2011 J 2.. Eurydome.. S/2003 J 23.. Hegemone.. Pazyfae.. Sponde.. Cyllene.. Megaclite.. S/2003 J 4.. Sinope.. Aoede.. Autonoe.. Callirrhoe.. Kore.. S/2003 J 2.. Lista jest posortowana według średniej odległości od Jowisza.. Księżyce galileuszowe mają nazwy pogrubione.. Nazwy tymczasowe opisano kursywą.. Układ Słoneczny.. Słońce.. Heliosfera.. Planety.. ☾ =.. księżyc lub księżyce.. ∅ =.. pierścienie planetarne.. Ziemia.. ☾.. ∅.. Planety karłowate.. (1) Ceres.. (134340) Pluton.. (136108) Haumea.. (136472) Makemake.. (136199) Eris.. Małe ciała.. Planetoidy.. Grupy i rodziny planetoid.. wulkanoidy.. planetoidy bliskie Ziemi.. trojańczycy.. centaury.. trojańczycy Neptuna.. księżyce planetoid.. lista ponumerowanych planetoid.. meteoroidy.. Obiekty.. transneptunowe.. Pas Kuipera.. plutonki.. :.. Orkus.. Iksjon.. cubewana.. 2002 UX.. 25.. Waruna.. Quaoar.. 2002 TX.. 300.. 2005 UQ.. 513.. Varda.. 2002 AW.. 197.. Dysk rozproszony.. 2007 OR.. 2013 FY.. 2007 UK.. 126.. 2005 QU.. 182.. Obiekty odłączone.. Sedna.. Komety.. Lista.. komet okresowych.. nieokresowych.. damokloidy.. obłok Oorta.. powstanie i ewolucja Układu Słonecznego.. ciała niebieskie.. listy obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na orbitę.. ze względu na promień.. ze względu na masę.. , oraz.. Portal: Astronomia.. php?title=Jowisz oldid=40365469.. Kategorie.. Dobre artykuły.. Ukryta kategoria:.. Wyróżnione artykuły.. Artykuł.. Edytuj.. Edytuj kod źródłowy.. Cytowanie tego artykułu.. Afrikaans.. Alemannisch.. አማርኛ.. Ænglisc.. Aragonés.. Arpetan.. অসম য.. Asturianu.. Avañe'ẽ.. Azərbaycanca.. Bân-lâm-gú.. Башҡортса.. भ जप र.. Boarisch.. བ ད་ཡ ག.. Буряад.. Чӑвашла.. Cymraeg.. Diné bizaad.. Emiliàn e rumagnòl.. Estremeñu.. Fiji Hindi.. Føroyskt.. Frysk.. Gaeilge.. Gaelg.. Gàidhlig.. 贛語.. ગ જર ત.. Хальмг.. Hawai`i.. Հայերեն.. ह न द.. Ilokano.. Interlingua.. Ирон.. Basa Jawa.. ಕನ ನಡ.. Kapampangan.. Қазақша.. Kernowek.. Kiswahili.. Коми.. Kreyòl ayisyen.. Kurdî.. Кыргызча.. Лезги.. Latviešu.. Ligure.. Limburgs.. Lojban.. മലയ ള.. Malti.. मर ठ.. მარგალური.. مصرى.. ماز رونی.. Mirandés.. Мокшень.. Монгол.. မ န မ ဘ သ.. Nāhuatl.. Nedersaksies.. न प ल.. न प ल भ ष.. Нохчийн.. Nordfriisk.. Novial.. Occitan.. ଓଡ ଆ.. Oʻzbekcha.. ਪ ਜ ਬ.. Pälzisch.. پنجابی.. پښتو.. ភ ស ខ ម រ.. Piemontèis.. Plattdüütsch.. Qaraqalpaqsha.. Ripoarisch.. Rumantsch.. Runa Simi.. Русиньскый.. Саха тыла.. Sámegiella.. स स क तम.. Scots.. Seeltersk.. Shqip.. Sicilianu.. ස හල.. Soomaaliga.. کوردی.. Srpskohrvatski / српскохрватски.. Basa Sunda.. Tagalog.. தம ழ.. Татарча/tatarça.. Тоҷикӣ.. ᏣᎳᎩ.. Türkmençe.. اردو.. ئۇيغۇرچە / Uyghurche.. Vahcuengh.. Vèneto.. Vepsän kel’.. Võro.. 文言.. Winaray.. Wolof.. יי דיש.. Yorùbá.. 粵語.. Zazaki.. Zeêuws.. Žemaitėška.. Тыва дыл.. Edytuj linki.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 18:53, 7 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Jowisz
    Open archive

  • Title: Księżyc – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Księżyc.. Ten artykuł dotyczy satelity Ziemi.. Księżyc widziany z Ziemi.. Charakterystyka.. orbity.. Półoś wielka.. 384 400.. (0,0026.. Obwód orbity.. 2 413 402 km.. (0,016 j.. ).. 0,0554.. Perygeum.. 363 104 km.. (0,0024 j.. Apogeum.. 405 696 km.. (0,0027 j.. Obieg syderyczny.. 27,321 661.. (27.. h.. 43.. Obieg synodyczny.. 29,530 588 d.. (29.. 2,8.. s.. Średnia prędkość orbitalna.. 1,022.. km/s.. Maks.. prędkość orbitalna.. 1,082 km/s.. Min.. 0,968 km/s.. względem płaszczyzny równika ziemskiego.. pomiędzy.. 28,60° a 18,30°.. (5,145 396° do.. Długość węzła wstępującego.. Wykonuje ruch precesyjny wsteczny wzdłuż ekliptyki z okresem 6793,5 dnia (18,6 lat).. Długość perygeum orbity.. Wykonuje ruch precesyjny prosty z okresem 3232,6054 dnia (8,85 lat).. Jest.. satelitą.. Charakterystyka fizyczna.. równikowa.. 3 476,2 km.. (0,273 Ziemi).. Średnica.. biegunowa.. 3 472,0 km.. Promień.. 1 737,064 km.. 0,0012.. 3,793.. ×.. (0,074 Ziemi).. Odległość od Ziemi.. 384 403 km.. 2,197×10.. (0,020 Ziemi).. 7,347 673×10.. (0,0123 Ziemi).. 3,344 g/cm³.. 1,622.. m/s².. (0,1654 Ziemi).. 2,38 km/s.. Okres obrotu wokół własnej.. 27,321 661 d.. (synchroniczny z okresem obiegu).. 16,655 km/h.. (na równiku).. 3,60° a 6,69°.. (1,5424° do ekliptyki).. Rektascensja.. na biegunie północnym.. 266,8577°.. (17.. 47.. 65,6411°.. 0,12.. Jasność w pełni.. -12,74.. mag.. Średnica kątowa tarczy widziana z Ziemi.. perygeum: 0°33'28".. apogeum: 0°29'55".. Temp.. 40.. średnia 250 K.. 396 K.. Skład chemiczny.. Tlen.. 43%.. Krzem.. 21%.. Glin.. 10%.. Wapń.. 9%.. Żelazo.. Magnez.. 5%.. Tytan.. 2%.. Nikiel.. 0,6%.. Sód.. 0,3%.. Chrom.. 0,2%.. Potas.. 0,1%.. Mangan.. Siarka.. Fosfor.. 500.. Węgiel.. 100 ppm.. Azot.. 50 ppm.. 20 ppm.. atmosfery.. Ciśnienie atmosferyczne.. 3×10.. -13.. kPa.. 25%.. Neon.. 23%.. Argon.. 20%.. Dwutlenek węgla.. śladowe.. łac.. Luna.. gr.. Σελήνη.. Selḗnē.. ;.. fraz.. „Srebrny Glob”.. , „srebrny glob”; pol.. przest.. gw.. poet.. „miesiąc”.. ; pol.. „luna”.. ) – jedyny.. naturalny satelita.. (nie licząc tzw.. księżyców Kordylewskiego.. , które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe).. Jest piątym co do wielkości księżycem w.. Układzie Słonecznym.. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej.. Średnica Księżyca wynosi 3474 km.. , nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi.. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej.. na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi.. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw.. miesiąc syderyczny.. ), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-.. powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw.. miesiąc synodyczny.. ).. faz Księżyca.. Księżyc to jedyne.. ciało niebieskie.. , do którego podróżowali i na którym wylądowali ludzie.. Do tej pory na księżycowym globie stanęło 12 osób.. Pierwszym sztucznym obiektem w historii, który przeleciał blisko Księżyca, była wystrzelona przez.. Związek Radziecki.. sonda kosmiczna.. Łuna 1.. Łuna 2.. jako pierwszy statek osiągnęła powierzchnię ziemskiego satelity, zaś.. Łuna 3.. jeszcze w tym samym roku, co poprzedniczki – 1959 – wykonała pierwsze zdjęcia niewidocznej z Ziemi strony Księżyca.. Pierwszym statkiem, który przeprowadził udane miękkie lądowanie była.. Łuna 9.. , zaś pierwszym bezzałogowym pojazdem umieszczonym na orbicie Księżyca –.. Łuna 10.. (oba w 1966).. Amerykański.. program Apollo.. obejmował misje załogowe, zakończone 6 lądowaniami w latach 1969–1972.. Eksploracja Księżyca przez ludzi została przerwana wraz z zakończeniem lotów Apollo, aż do 2013 roku, gdy na powierzchni Księżyca.. chińska.. sonda.. Chang’e 3.. umieściła łazik.. Yutu.. Nazwa i etymologia.. Powierzchnia Księżyca.. Dwie strony Księżyca.. Morza.. Wyżyny.. Kratery uderzeniowe.. 5.. Regolit.. 6.. Obecność wody.. Struktura wewnętrzna.. Topografia.. Pole grawitacyjne.. Pochodzenie i ewolucja geologiczna.. Powstanie Księżyca.. Księżycowy ocean magmy.. Ewolucja geologiczna.. Skały księżycowe.. Orbita i powiązania z Ziemią.. Pływy morskie.. Przejście Księżyca przez ziemską magnetosferę.. Zaćmienia.. Obserwacja.. Eksploracja Księżyca.. Historia poglądów.. Polonica na Księżycu.. Status prawny.. Znaczenie ekonomiczne.. Bibliografia.. 16.. W przeciwieństwie do naturalnych satelitów innych planet, ziemski nie ma innej.. polskiej.. nazwy niż właśnie „Księżyc” (pisane wielką literą).. Starosłowiańska nazwa.. księżyc.. , czyli książę, pierwotnie odnosiła się jedynie do młodego Księżyca (między nowiem a.. pierwszą kwadrą.. ), jako syna „starego” miesiąca.. ; ogólną nazwą był wówczas miesiąc – słowo będące derywatem od praindoeuropejskiej nazwy Księżyca, która może mieć związek z rdzeniem *mē-, oznaczającym mierzenie (czasu).. „Księżyc” przyjął się jako ogólne określenie ziemskiego satelity nieco później.. Nazwy niektórych pojęć i terminów związanych z Księżycem wywodzą się ze słów.. Selene.. ‘Księżyc’, w.. mitologii greckiej.. bogini i uosobienie Księżyca).. , np.. selenologia.. selenofizyka.. (fizyka księżycowa),.. selenodezja.. (geodezja księżycowa – termin ukuty w 1967 roku w związku z licznymi misjami księżycowymi),.. selenografia.. (geografia księżycowa),.. selenonautyka.. (astronautyka księżycowa), Selenita (domniemany mieszkaniec Księżyca) i.. mitologii rzymskiej.. lunochemia.. lunacja.. , lunarny,.. łunochod.. Położenie na powierzchni Księżyca określa się za pomocą.. współrzędnych selenograficznych.. Osobne artykuły:.. Geologia Księżyca.. Ukształtowanie powierzchni Księżyca.. Księżyc znajduje się w.. synchronicznej rotacji.. , co oznacza, że przez cały czas z Ziemi widoczna jest tylko jedna jego strona.. We wczesnej historii ziemskiego satelity tempo jego rotacji spadło i zostało zatrzymane na obecnym poziomie wskutek procesów związanych ze zjawiskami pływowymi.. Mimo to wciąż obserwuje się niewielkie odchylenia Księżyca, zwane.. libracjami.. , które pozwalają na obserwowanie z Ziemi około 59% jego powierzchni.. Widoczna strona Księżyca.. Niewidoczna strona Księżyca.. Skierowana w stronę Ziemi strona Księżyca jest nazywana.. stroną widoczną.. , zaś strona przeciwna –.. niewidoczną.. Strona niewidoczna nie powinna być mylona z ciemną stroną, czyli półkulą aktualnie nieoświetloną przez.. (podczas.. nowiu.. strona zwrócona ku Ziemi jest ciemną stroną Księżyca).. Strona niewidoczna została po raz pierwszy sfotografowana w 1959 roku przez radziecką sondę.. Główną cechą wyróżniającą tę stronę jest niemal całkowity brak.. mórz księżycowych.. Morze księżycowe.. Libracja.. Księżyca.. Ciemne i względnie nieurozmaicone obszary, które widać gołym okiem na oświetlonej części Księżyca, nazywane są.. morzami księżycowymi.. (łac.. maria.. , poj.. mare.. ); termin ten nawiązuje do przekonań starożytnych.. astronomów.. , którzy uznawali, że są one wypełnione wodą.. Obecnie wiemy, że są to obszary zestalonej magmy.. Bazalt, powstały z zastygniętej lawy, wypełnił.. kratery.. meteorytowe utworzone przez spadające odłamki skalne (.. Oceanus Procellarum.. to jeden z wyjątków, jeśli chodzi o tę regułę; jego powstanie nie jest związane z żadnym kraterem).. Morza znajdują się niemal wyłącznie na widocznej stronie Księżyca, gdzie zajmują 31% powierzchni.. , na stronie niewidocznej prawie nie występują (jedynie 2% powierzchni).. Dotychczas nie sformułowano przekonującej przyczyny takiego rozmieszczenia mórz księżycowych, ostatnio zwraca się uwagę na większą koncentrację pierwiastków radioaktywnych, które produkują ciepło na widocznej półkuli, co wykazały mapy geochemiczne wykonane przez spektrometr gamma.. Lunar Prospectora.. Obszary zawierające dużą liczbę.. wulkanów tarczowych.. i kopuł wulkanicznych znajdują się na terenie mórz półkuli widocznej.. Morza i oceany na Księżycu:.. Nazwa polska.. Ocean Burz.. Mare Nubium.. Morze Chmur.. Mare Imbrium.. Morze Deszczów.. Mare Serenitatis.. Morze Jasności.. Mare Nectaris.. Morze Nektaru.. Mare Vaporum.. Morze Oparów.. Mare Crisium.. Morze Przesileń.. Mare Tranquillitatis.. Morze Spokoju.. Mare Humorum.. Morze Wilgoci.. Mare Frigoris.. Morze Zimne.. Mare Fecunditatis.. Morze Obfitości.. Lacus Excellentiae.. Jezioro Doskonałości.. Lacus Mortis.. Jezioro Śmierci.. Sinus Roris.. Zatoka Rosy.. Sinus Iridum.. Zatoka Tęczy.. Palus Putredinis.. Bagno Zgnilizny.. Jaśniejsze obszary Księżyca nazywane są wyżynami lub górami (łac.. terrae.. , ang.. highlands.. ), ponieważ położone są wyżej niż morza.. Kilka największych obszarów górskich na widocznej półkuli znajduje się na obrzeżach ogromnych.. kraterów.. meteorytowych, z których wiele zostało wypełnionych bazaltem; uważa się je za pozostałości pierścieni uformowanych przez fale uderzeniowe.. Głównym czynnikiem odróżniającym góry ziemskie od księżycowych jest fakt, że te ostatnie nie powstały w wyniku.. procesów tektonicznych.. , a jako efekt zderzeń kosmicznych.. Zdjęcia wykonane w ramach misji.. Clementine.. pokazują, że cztery obszary górskie na skraju krateru Peary'ego na księżycowym biegunie północnym pozostają oświetlone przez cały czas.. Istnienie takich „szczytów wiecznego światła” właśnie tam jest możliwe dzięki niezwykle małemu odchyleniu osi obrotu Księżyca od.. płaszczyzny ekliptyki.. Jednak obszary takie nie zostały zaobserwowane na biegunie południowym, mimo że brzegi.. krateru Shackleton.. pozostają oświetlone przez 80% dnia.. Innym następstwem niewielkiego nachylenia osi jest występowanie na dnach kraterów znajdujących się w pobliżu biegunów obszarów wiecznie zacienionych.. Krater Dedalus na Księżycu.. Powierzchnia Księżyca nosi wyraźne ślady licznych uderzeń różnej wielkości odłamkami skalnymi.. powstają w przypadku zderzenia asteroidy lub komety z powierzchnią ciała niebieskiego; na Księżycu znajduje się około pół miliona kraterów o średnicy powyżej 1 km.. Ponieważ uderzenia odłamków skalnych następują dość regularnie, na podstawie badań zagęszczenia kraterów na poszczególnych obszarach można określić wiek danej powierzchni.. Brak czynników wpływających na erozję (z powodu braku atmosfery) oraz brak aktywności tektonicznej sprawił, że wiele kraterów pozostało do dziś w stanie niemal nienaruszonym, przynajmniej porównując je do ich ziemskich odpowiedników.. Największym z księżycowych kraterów, uznawanym także za największy w całym.. , jest.. basen Biegun Południowy – Aitken.. (ang.. South Pole-Aitken basin.. Znajduje się on na niewidocznej półkuli, pomiędzy biegunem południowym a równikiem; jego średnica wynosi 2240 km, a głębokość – 13 km.. Duże kratery uderzeniowe na widocznej stronie to między innymi.. Imbrium.. Serenitatis.. Crisium.. Nectaris.. Lista największych kraterów księżycowych.. Krater.. Średnica (km).. Głębokość (km).. Basen Biegun Południowy – Aitken.. 2500.. 1160.. 2,9.. Orientale.. 930.. 6,04.. 920.. 2,14.. Australe.. 880.. 2,13.. 860.. 5,38.. 740.. 4,57.. Smythii.. Mutus–Vlacq.. 700.. Humboldtianum.. 650.. 4,2.. Mendel–Rydberg.. 630.. 5,24.. Hertzsprung.. 570.. 5,31.. Ingenii.. 560.. 4,5.. Powierzchnia Księżyca pokryta jest warstwą silnie rozdrobnionego pyłu, zwanego.. regolitem.. Jej powstanie powiązane jest z uderzeniami meteorów w powierzchnię Księżyca, toteż warstwa obecna na starszych powierzchniach jest generalnie grubsza niż ta na stosunkowo młodych obszarach.. Morza księżycowe pokryte są generalnie 3-5 m regolitu, podczas gdy warstwa pokrywająca wyżyny osiąga od 10 do 20 m grubości.. Głębiej pod najmocniej rozdrobnionym regolitem znajduje się warstwa, do której odnosi się termin „megaregolit”.. Pokrywa ta jest znacznie grubsza, sięga dziesiątki kilometrów pod powierzchnię Księżyca, i obejmuje warstwę silnie skruszonej skały.. nieustannie bombardujące Księżyc najprawdopodobniej dostarczyły na jego powierzchnię pewną ilość.. wody.. W takim przypadku cząsteczki wody szybko rozpadłyby się na.. tlen.. wodór.. pod wpływem.. nadfioletu.. (atmosfera księżycowa, z racji rzadkości, pochłania niezwykle małą część tego promieniowania), te zaś – w warunkach słabej.. grawitacji.. – uleciałyby po pewnym czasie w przestrzeń kosmiczną.. Jednak ze względu na niezwykle małe nachylenie osi obrotu Księżyca do.. (zaledwie 1,5°).. światło.. Słońca nie dociera do wnętrza głębokich.. znajdujących się w pobliżu.. biegunów.. , co stwarza na tych obszarach warunki do stabilnego istnienia cząsteczek wody.. Podczas misji Clementine wykonano mapy kraterów położonych blisko bieguna południowego.. , wewnątrz których zachodzi takie zjawisko; symulacje komputerowe wykazały, że nawet 14 000 km² powierzchni Księżyca może pozostawać w wiecznym zacienieniu.. Dane zebrane przez Clementine sugerują obecność lodu w tych rejonach, zaś wskazania.. spektrometru.. neutronowego.. wykazują nadzwyczaj wysoką koncentrację wodoru w wierzchnich warstwach regolitu na obszarach okołobiegunowych.. Ilość znajdującej się tam wody szacuje się na około 1 km³.. Lód może być wydobywany, a następnie rozdzielany na atomy tlenu i wodoru przy użyciu generatorów nuklearnych lub elektrowni zasilanych energią słoneczną.. Obecność pewnej ilości nadającej się do użycia wody jest ważnym czynnikiem umożliwiającym ewentualną kolonizację Księżyca w przyszłości, transport wody z Ziemi byłby bowiem niezwykle kosztowny.. Jednak niedawne obserwacje dokonane za pomocą.. radioteleskopu.. Arecibo.. pokazują, że rzekomy lód mógł być po prostu odłamkami skał wyrzuconymi po stosunkowo niedawnych uderzeniach meteorów.. Kwestia ilości wody znajdującej się na Księżycu wciąż pozostaje nierozwiązana.. Na podstawie danych dostarczonych przez sondy.. Chandrayaan-1.. Deep Impact.. Cassini-Huygens.. , która dokonała pomiarów w 1997 roku, we wrześniu 2009 roku stwierdzono stałe występowanie wody oraz.. hydroksylu.. , wchodzących w reakcje z cząsteczkami skał i pyłu, szczególnie w górnych kilku milimetrach gruntu księżycowego.. Miejsce znalezienia cząsteczek wody jest sporym zaskoczeniem, ponieważ do tej pory szukano jej nie na nasłonecznionych powierzchniach, a w głębokich kraterach i na biegunach Księżyca.. Przywiezione w czasie wypraw Apollo księżycowe skały również zawierały śladowe ilości wody, jednak uznano wtedy, że woda dostała się do próbek już na Ziemi na skutek nieszczelności pojemników.. Schemat struktury wewnętrznej Księżyca.. Księżyc jest ciałem wewnętrznie zróżnicowanym, złożonym z różniących się pod względem geochemicznym skorupy, płaszcza i jądra.. Zróżnicowanie to jest najprawdopodobniej efektem.. krystalizacji frakcyjnej.. magmy.. księżycowej krótko po powstaniu ziemskiego satelity około 4,5 miliarda lat temu.. Energia wymagana do stopienia zewnętrznych warstw miała prawdopodobnie swoje źródło w tzw.. wielkim zderzeniu.. , które uważa się za przyczynę powstania układu Ziemia-Księżyc, oraz późniejszym ponownym połączeniu odłamków na orbicie ziemskiej.. Krystalizacja tego oceanu magmy dała początek ciężkiemu płaszczowi oraz bogatej w.. plagioklazy.. skorupie (patrz też „Pochodzenie i ewolucja geologiczna” poniżej).. Geochemiczne mapy powierzchni Księżyca wykazują, że jego skorupa zawiera duże ilości skał.. anortozytowych.. , co zgadza się z teorią dawnego istnienia oceanu magmy.. Z pierwiastkowego punktu widzenia, składa się ona przede wszystkim z.. żelaza.. wapnia.. glinu.. Bazując na metodach geofizycznych, oceniono jej grubość na około 50 km.. Częściowo płynny płaszcz księżycowy umożliwił wystąpienie erupcji wulkanicznych, a co za tym idzie powstanie bazaltowych mórz.. Chemiczna analiza tych warstw bazaltu wskazuje na dominującą rolę.. oliwinu.. ortopiroksenu.. klinopiroksenu.. , przy czym płaszcz Księżyca jest bardziej bogaty w żelazo niż jego ziemski odpowiednik.. Na niektórych obszarach bazalt księżycowy zawiera pewne ilości.. tytanu.. (w postaci minerału.. ilmenitu.. ), co sugeruje duże zróżnicowanie składu chemicznego wewnątrz płaszcza.. Głęboko pod powierzchnią (ok.. 1000 km) stwierdzono występowanie powtarzających się w miesięcznych odstępach trzęsień, powiązanych prawdopodobnie z napięciami powodowanymi ekscentrycznością orbity Księżyca.. Gęstość Księżyca wynosi średnio 3346,4 kg/m³, co czyni go drugim pod tym względem księżycem w całym Układzie Słonecznym (zaraz po.. Średnica stałego jądra wynosi około 240 km, nad nim rozciąga się półpłynne jądro o średnicy 330 km.. , co stanowi 20% promienia całego Księżyca (niewiele, mając na uwadze fakt, że u większości skalnych planet i księżyców promień jądra sięga ok.. 50% promienia całkowitego).. Wewnętrzna część jądra składa się przede wszystkim z żelaza, w zewnętrznej płynnej części znajdują się w nim także małe ilości lekkich elementów takich jak.. siarka.. Mapa topograficzna Księżyca.. Dane dotyczące.. topografii.. Księżyca zostały uzyskane dzięki metodom.. altymetrii laserowej.. oraz stereoanalizy obrazów, a ostatnio także na podstawie danych dostarczonych podczas misji Clementine.. Najbardziej widocznym elementem topografii Księżyca jest ogromny.. (ciemnofioletowy obszar na ilustracji), który obejmuje najniżej położone tereny na Księżycu.. Obszary położone najwyżej znajdują się niedaleko na północny wschód od tego miejsca; przypuszcza się, że mogły one powstać z ogromnej ilości odłamków skalnych wyrzuconych przy uderzeniu, które spowodowało powstanie basenu Biegun Południowy – Aitken.. Inne duże kratery, takie jak.. , również wyróżniają się dość dużą różnicą wysokości pomiędzy dnem zagłębienia a jego brzegami i pobliskimi obszarami.. Dodatkową ciekawostką może być fakt, że średnia wysokość terenu dla niewidocznej półkuli jest o około 1,9 km większa niż dla półkuli widocznej.. Anomalie w polu grawitacyjnym na powierzchni Księżyca.. Natężenie.. pola grawitacyjnego.. przyspieszenie grawitacyjne.. ) Księżyca zostało wyliczone na podstawie obserwacji sygnałów radiowych wysyłanych przez orbitujące wokół Księżyca sondy.. Wykorzystano do tego.. efekt Dopplera.. polegający na zmianie częstotliwości sygnałów radiowych odbieranych na Ziemi lub innej sondzie z sondy krążącej wokół Księżyca, gdy oddala lub przybliża się ona do odbiornika, a tym samym i Księżyca.. Badanie takie przeprowadzono między innymi z użyciem sondy.. Lunar Prospector.. Ponieważ z powierzchni Ziemi można obserwować tylko jedną stronę Księżyca, natężenie pola grawitacyjnego na jego niewidocznej stronie nie jest dobrze znane.. Cechą charakterystyczną księżycowego pola grawitacyjnego jest występowanie tzw.. maskonów.. , obszarów o zwiększonej grawitacji, świadczących o występowaniu pod powierzchnią Księżyca substancji o gęstości większej od otoczenia.. Położenie maskonów jest powiązane z niektórymi ogromnymi.. basenami uderzeniowymi.. Anomalie te wywierają znaczny wpływ na tor obiegu Księżyca przez statki kosmiczne, w związku z czym planowanie misji księżycowych wymaga opracowania dokładnego modelu grawitacyjnego.. Istnienie maskonów może w pewnym stopniu być powodowane obecnością gęstej, bazaltowej lawy wypełniającej niektóre z basenów uderzeniowych.. Samo to jednak nie tłumaczy całości tych anomalii grawitacyjnych; modele grawitacyjne wykonane przez.. pokazują, że niektóre maskony występują w miejscach niezwiązanych z jakimikolwiek przejawami wulkanizmu.. Z drugiej strony, wielkie obszary wulkanizmu bazaltowego w.. nie wywołują żadnych anomalii grawitacyjnych.. Opracowana na podstawie danych z reflektometru elektronowego.. mapa natężenia księżycowego pola magnetycznego.. Księżyc ma zewnętrzne pole magnetyczne, którego natężenie waha się od 1 do 100.. nanotesli.. – ponad 100 razy słabsze od.. ziemskiego.. (30000-60000 nanotesli).. Inną różnicą jest fakt, że pole magnetyczne Księżyca nie ma charakteru.. dipolarnego.. , na podstawie tych cech uważa się, że głównym źródłem tego pola nie jest jądro, a skorupa.. Jedna z hipotez zakłada, że nabrała ona właściwości magnetycznych we wczesnej historii satelity, kiedy.. dynamo magnetohydrodynamiczne.. w jądrze wciąż funkcjonowało, jednak ze względu na niewielkie rozmiary jądra teza ta wydaje się być mało prawdopodobna.. Inne wyjaśnienie zakłada możliwość generowania pola magnetycznego podczas uderzeń meteorów w powierzchnię ciał pozbawionych grubej warstwy atmosfery.. Teorię tę może popierać zaobserwowany wzrost natężenia pola na.. antypodach.. największych kraterów.. Fenomen ten tłumaczony jest przemieszczaniem się plazmy powstałej podczas zderzenia w obecności otaczającego pola magnetycznego.. Atmosfera Księżyca jest niezwykle cienka; jej całkowita masa wynosi zaledwie 10.. Jednym ze źródeł jej pochodzenia jest uwalnianie gazów takich jak.. radon.. , powstających podczas rozpadu pierwiastków promieniotwórczych zawartych w płaszczu oraz skorupie.. Również bombardowanie mikrometeorytami, jonami wiatru słonecznego, elektronami i promieniowaniem słonecznym powoduje odrywanie cząsteczek od powierzchni i ich przechodzenie do stanu gazowego.. Gazy powstałe w ten sposób mogą zostać pod wpływem grawitacji wtórnie wchłonięte przez regolit lub ulecieć w przestrzeń kosmiczną, wyrzucone przez promieniowanie słoneczne albo pole magnetyczne wiatru słonecznego (o ile są zjonizowane).. Pierwiastki takie jak.. sód.. (Na) czy.. potas.. (K) wykryto w atmosferze księżycowej metodami spektroskopii z Ziemi, natomiast spektroskop alfa.. wykazał obecność radonu-222 i.. polonu.. -210.. -40,.. hel.. -4, tlen,.. , azot,.. tlenek węgla (II).. tlenek węgla (IV).. zostały wykryte za pomocą detektorów ustawionych przez astronautów misji Apollo.. Temperatura w słonecznym miejscu może przekroczyć 120 stopni Celsjusza.. potrzebne źródło.. Powstało kilka teorii wyjaśniających pochodzenie ziemskiego Księżyca.. Najwcześniejsze przypuszczenia zakładały, że oderwał się on od.. skorupy ziemskiej.. wskutek.. sił odśrodkowych.. , pozostawiając bliznę w postaci ogromnego zagłębienia (którym miał być.. Ocean Spokojny.. Jednak ta koncepcja „rozszczepieniowa” wymagała zbyt dużej początkowej energii obrotu, toteż pojawiła się hipoteza zakładająca, że Księżyc powstał niezależnie od Ziemi i został przez nią tylko przechwycony.. Również ona nie zdobyła uznania w świecie nauki, ponieważ warunki wymagane do spełnienia jej założeń (na przykład gruba warstwa atmosfery, zdolna rozproszyć energię Księżyca) były niemożliwe do spełnienia.. Teoria "koformacji" zakładała natomiast, że Ziemia i Księżyc powstały równocześnie z tego samego.. dysku akrecyjnego.. Według jej twórców, Księżyc uformował się z materiału otaczającego proto-Ziemię w taki sam sposób, jak planety z pierwotnego dysku wokółsłonecznego.. Nie wyjaśnia ona jednak obecności na Księżycu żelaza w postaci metalicznej.. Również żadna z tych hipotez nie wyjaśnia wysokiej wartości.. momentu pędu.. układu Ziemia-Księżyc.. Obecnie najpopularniejszą teorią tłumaczącą powstanie ziemskiego satelity jest.. teoria wielkiego zderzenia.. Zakłada ona, że zderzenie proto-Ziemi z ciałem wielkości Marsa wyzwoliłoby ilość energii wystarczającą do wyrzucenia dostatecznej ilości materii na orbitę okołoziemską; z materii tej następnie miał uformować się Księżyc.. Jako że według obecnie obowiązujących teorii planety powstawały w toku stopniowej akrecji z małych ciał, tego typu zdarzenia musiały następować dość często w trakcie formacji Układu Słonecznego.. Komputerowe symulacje takiego zdarzenia są też zgodne z danymi odnośnie momentu pędu systemu Ziemia-Księżyc, przewidują również niewielki rozmiar księżycowego jądra.. Nierozstrzygnięte zagadnienia tej teorii dotyczą przede wszystkim ustalenia względnych rozmiarów Ziemi i ciała, z którym nastąpiła kolizja, a także tego, jaka ilość materiału pochodzącego z Ziemi i owego ciała utworzyła Księżyc.. Według obecnych danych, ziemski satelita powstał 4,527 ± 0,01 miliarda lat temu, to jest około 30-50 milionów lat po uformowaniu się Układu Słonecznego.. Ogromna ilość energii uwolniona podczas zderzenia i późniejszego wtórnego połączenia się materiału na orbicie ziemskiej doprowadziła najprawdopodobniej do stopienia dużej części Księżyca.. Stopiona wówczas zewnętrzna warstwa satelity znana jest jako tzw.. księżycowy ocean magmy; uważa się, że jego głębokość sięgała od 500 km nawet do samego środka Księżyca.. W miarę stygnięcia magmy rozpoczęła się jej.. frakcyjna krystalizacja.. i wewnętrzne rozwarstwianie, co dało początek różniącym się pod względem geochemicznym skorupie i płaszczowi.. Przypuszcza się, że płaszcz  ...   2009 roku została wyniesiona przez.. sonda kosmiczna.. Lunar Reconnaissance Orbiter.. i umieszczona na orbicie Księżyca 23 czerwca.. Podstawowym zadaniem sondy jest przeprowadzanie obserwacji na potrzeby programu lotów załogowych na Księżyc.. Ze szczegółowych zdjęć wykonanych przez sondę korzysta również.. Moon Zoo.. – jeden z ogólnodostępnych.. internetowych projektów.. astronomicznych.. Dwie bliźniacze sondy.. GRAIL.. wystrzelone 11 września 2011 zbadały.. Srebrnego Globu.. Kolejna amerykańska sonda do badań Księżyca –.. LADEE.. – wystartowała 7 września 2013.. Również Rosja zapowiedziała wznowienie zamrożonego wcześniej projektu.. Łuna-Głob.. , zakładającego wysłanie bezzałogowego lądownika oraz sondy orbitującej w roku 2015.. Chronologiczna lista dwunastu ludzi, którzy stanęli na Księżycu.. Neil A.. Armstrong.. Edwin E.. „Buzz” Aldrin.. Charles P.. Conrad.. Alan L.. Bean.. Alan B.. Shepard.. Edgar D.. Mitchell.. David R.. Scott.. James B.. Irwin.. John W.. Young.. Charles M.. Duke.. Eugene A.. Cernan.. Bóstwa lunarne.. Selene (mitologia).. Artemida.. Luna (mitologia).. Diana (mitologia).. Mapa Księżyca wykonana przez gdańskiego astronoma.. (1647).. Księżyc był tematem wielu dzieł sztuki i literatury, a także inspiracją dla niezliczonej rzeszy twórców.. Jest często pojawiającym się motywem w malarstwie, poezji i dramacie, a także w prozie i muzyce.. Niewykluczone, że najwcześniejszy z dotychczas odkrytych wizerunków Księżyca znajduje się w.. Knowth.. we wschodniej.. Irlandii.. i datowany jest na ok.. 3000 lat p.. Za pierwsze realistyczne przedstawienie Księżyca w sztuce Zachodu uważa się tarczę Srebrnego Globu namalowaną na dziennym niebie na dyptyku.. Ukrzyżowanie i Sąd Ostateczny.. Jana van Eycka.. (ok.. 1430).. Księżyc jest obecny w mitologii i astrologii.. Według astrologii średniowiecznej ci, którzy ukształtowali się pod wpływem Księżyca są chwiejni i kapryśni, ale też niezależni; mają okrągłe twarze, są niskiego wzrostu i łatwo ulegają grzechowi próżniactwa.. Księżyc jako najbliższy Ziemi i najbardziej zmienny z ciał niebieskich, o naturze zimnej, związanej z żywiołem wody miał wywierać największy wpływ na włóczęgów, magików, myśliwych, rybaków, młynarzy, żeglarzy i pływaków.. Popularne są przesądy dotyczące wpływu faz Księżyca na psychikę – badania naukowe żadnego tego typy wpływu nie wykazały.. Jest uważany za symbol ukrytych stron ludzkiej natury.. Pierwszej próby opisania Księżyca w sposób naukowy dokonał filozof grecki.. Anaksagoras.. , który – na podstawie obserwacji zaćmień oraz badań spadających na Ziemię meteorytów – wysunął hipotezę głoszącą, że Księżyc i Słońce są w rzeczywistości ogromnymi skalistymi obiektami, i że ten pierwszy odbija światło pochodzące od drugiego z ciał.. Jego ateistyczne poglądy na zagadnienia związane z niebem stały się główną przyczyną uwięzienia i, ostatecznie, banicji.. Arystotelesowski.. opis Wszechświata umiejscawiał Księżyc na granicy pomiędzy obszarem zmiennych żywiołów (ziemi, wody, powietrza i ognia) a sferami planet i gwiazd stałych, zbudowanych z eteru.. Podział ten był utrzymywany jako jeden z aksjomatów fizyki przez wiele wieków po Arystotelesie.. Księżyc podczas zachodu Słońca z widocznym.. Pasem Wenus.. Zanim wynaleziono.. , a więc do czasów późnego.. średniowiecza.. , rozpowszechniał się obraz Księżyca jako idealnie gładkiej sfery.. W roku 1609.. wykonał jeden z pierwszych szkiców Księżyca, opartych na obserwacjach teleskopowych.. Zamieścił go w swojej książce.. Sidereus nuncius.. wraz z komentarzem, iż powierzchnia ziemskiego satelity urozmaicona jest licznymi pasmami górskimi oraz kraterami.. Nieco później Księżyc jako ciało niebieskie pokrewne Ziemi opisał w dziele.. (1647).. Jan Heweliusz.. Heweliusz zaproponował nawet, by nazewnictwo powierzchni Księżyca wzorować na ziemskiej geografii, lecz ostatecznie utrwaliła się nomenklatura, którą w 1651 roku na swojej mapie nanieśli.. Giovanni Battista Riccioli.. Francesco Maria Grimaldi.. (przede wszystkim nazwy kraterów i mórz).. Pierwsi kartografowie tworzący mapy Księżyca nazwali ciemniejsze fragmenty jego powierzchni „morzami” (łac.. ), zaś jaśniejszym obszarom nadali nazwę „wyżyn” (łac.. ) lub kontynentów.. Istnienie życia na Księżycu rozważał m.. Johannes Kepler.. w rozprawie.. Sen.. (1630-1634) i.. William Herschel.. w początkach swojej kariery astronomicznej.. Możliwość istnienia życia na Księżycu była poddawana poważnej dyskusji jeszcze w I połowie XIX wieku.. Podobnie rzecz się miała z naturą księżycowych kraterów: przez długi czas dyskutowano, czy mają pochodzenie wulkaniczne czy uderzeniowe; kwestię tę rozstrzygnięto w I połowie XX wieku.. W roku 1835 na łamach.. New York Sun.. ukazał się cykl sześciu artykułów, dowodzących istnienia egzotycznych form życia na Księżycu; zdarzenie to określane jest obecnie jako Wielkie Księżycowe Oszustwo (ang.. Great Moon Hoax.. Mniej więcej w tym samym czasie (lata 1834-1836).. Wilhelm Beer.. Johann Heinrich Mädler.. opublikowali swój czterotomowy atlas.. Mappa Selenographica.. oraz książkę.. Der Mond.. (1837), w których jasno stwierdzili, że Księżyc nie posiada niezbędnych dla życia atmosfery i wody.. A mimo to jeszcze na początku XX wieku tacy astronomowie, jak.. Edward Charles Pickering.. z obserwatorium Harvard College, twierdzili, że Księżyc ma szczątkową atmosferę i okresowo pokrywa się lodem.. Do chwili wystrzelenia sondy.. w 1959 nie istniały żadne obrazy niewidocznej strony Księżyca; jej dokładna mapa została opracowana w ramach programu.. Lunar Orbiter.. w latach 60.. Przedstawiciele ziem polskich po raz pierwszy pojawili się na mapie Księżyca w 1645.. Michael Florentius van Langren uhonorował w ten sposób króla i możnowładców liczącej się w Europie Rzeczypospolitej:.. Władysława IV Wazę.. , księcia.. Jana Kazimierza.. Stanisława Koniecpolskiego.. Jerzego Ossolińskiego.. i ród Zamojskich; nie zapomniał też o.. Mikołaju Koperniku.. Janie Heweliuszu.. Zaproponowana przez Ricciolego i przyjęta przez późniejszych badaczy Srebrnego Globu konwencja sprawiła jednak, że ostatecznie wybór ograniczył się do uczonych mniej lub bardziej związanych z astronomią.. Riccioli utrzymał na swojej mapie z.. Almagestum novum.. (1651) obu polskich uczonych, ale przypisał im inne kratery – i nazwy Copernicus oraz Hevelius już tam na zawsze pozostały.. Selenotopographische fragmente.. Schrötera (1802) przypomniały o.. Stanisławie Lubienieckim.. (krater Lubiniezky) i.. Witelonie.. (Vitello).. Następne nominacje przyniósł dopiero XX wiek.. Maria Skłodowska-Curie.. znalazła się wśród pierwszych 18 propozycji Akademii Nauk ZSRR, dotyczących odwrotnej strony Księżyca, zaaprobowanych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną w 1961.. Na zgromadzeniu ogólnym Unii w 1964 krater przyznano.. Tadeuszowi Banachiewiczowi.. Zgromadzeniu ogólnemu Unii z 1970 Polacy zawdzięczają kolejnych osiem nominacji, na Księżycu znaleźli się:.. Witold Ceraski.. (krater Tseraskiy),.. Władysław Dziewulski.. (od 1976 dodatkowo jego imieniem nazywamy leżący w pobliżu krateru łańcuch górski),.. Jan Gadomski.. Kazimierz Graff.. Marian Kowalski.. (krater Koval’skiy),.. Wacław Sierpiński.. Marian Smoluchowski.. Jan Śniadecki.. W 1976 krater przyznano.. Franciszkowi Armińskiemu.. Zygmuntowi Wróblewskiemu.. Wtedy również zrezygnowano z używanej przez dłuższy czas w selenografii nazwy.. Rima Chopin.. (Bruzda.. Chopina.. ), w zamian obdarowując kompozytora sporym kraterem na.. Merkurym.. Felicjan Kępiński.. Marcin Poczobutt-Odlanicki.. zostali zaaprobowani na liście księżycowej nomenklatury w 1979,.. Ary Sternfeld.. użyczył imienia kraterowi w 1991,.. Bernard Wapowski.. zaś – w 2009.. Z wymienionych tu polskich nazw na Księżycu 8 znajduje się na stronie widocznej (.. Copernicus.. Hevelius.. Lubiniezky.. Vitello.. Banachiewicz.. Armiński.. Kepinski.. Wapowski.. ), Graff w takim obszarze, że przy sprzyjającej.. libracji.. można go dostrzec.. Trzy największe to.. Poczobut.. (średnica 212 km),.. Sklodowska.. (126 km) i Hevelius (114 km), najmniejszy jest Wapowski (12,5 km).. Od niektórych kraterów z polskimi nazwami w późniejszych latach nazwano też kratery satelickie, dodając do ich nazwy duże litery alfabetu łacińskiego.. Zauważmy, że wybór „Polaków na Księżycu” zawsze jest do pewnego stopnia arbitralny, na przykład Ceraski występuje na liście Grupy Roboczej do spraw Systemu Nomenklatury Planetarnej Międzynarodowej Unii Astronomicznej (International Astronomical Union Working Group for Planetary System Nomenclature) jako astronom rosyjski, Graff zaś w roli uczonego niemieckiego.. Nie do końca też wiadomo, co zrobić z.. kraterem Kasper.. (wprowadzonym w 1979), który figuruje na liście jako „polskie imię męskie”.. Międzynarodowe prawo kosmiczne.. Pomimo symbolicznego pozostawienia na Księżycu kilku flag Związku Radzieckiego (rozrzuconych przez.. Łunę 2.. i podczas późniejszych, zakończonych lądowaniem misji) oraz USA, żaden naród nie przypisuje sobie obecnie własności żadnego obszaru gruntu księżycowego.. Rosja i USA są sygnatariuszami.. Traktatu o Przestrzeni Kosmicznej.. , według założeń którego Księżyc podlega takiej samej jurysdykcji jak.. wody międzynarodowe.. res communis.. Traktat ten zabrania m.. używania Księżyca w celach militarnych, przede wszystkim umieszczania tamże instalacji wojskowych oraz.. broni masowego rażenia.. (w tym.. broni nuklearnej.. Mimo to amerykański przedsiębiorca.. Dennis Hope.. twierdzi, iż znalazł lukę w Traktacie o Przestrzeni Kosmicznej.. Założył on w roku 1980.. przedsiębiorstwo.. zwane Ambasadą Księżycową i, korzystając z faktu, że nikt przed nim tego nie uczynił, zajął praktycznie cały Układ Słoneczny.. Od tamtej pory za pośrednictwem Ambasady sprzedaje on działki na widocznej stronie Księżyca; udało mu się dotychczas sprzedać 2 mln z 3 112 002 parcel, co przy cenie pojedynczej działki rzędu £15 daje przychód liczony w dziesiątkach milionów dolarów (nie ponosząc praktycznie żadnych kosztów własnych).. Hope opracował nawet specjalną konstytucję regulującą prawa posiadacza działki księżycowej.. Faktem jest jednak, że akt własności takiej działki nie ma praktycznie żadnej mocy prawnej, a może być jedynie oryginalnym prezentem.. Druga umowa międzynarodowa, zwana.. Traktatem Księżycowym.. , zakładała m.. restrykcje w kwestii eksploatacji złóż księżycowych; nie została jednak ratyfikowana przez żadne z państw.. podejmujących misje kosmiczne.. W sierpniu 2007 NASA ogłosiła, że wszystkie przyszłe księżycowe misje kosmiczne oparte będą na.. jednostkach układu SI.. Decyzja ta została podjęta dla ułatwienia współpracy z agencjami kosmicznymi państw używających obecnie systemu metrycznego:.. Poza niewątpliwym ułatwieniem w przypadku sytuacji wyjątkowych, standard metryczny uczyni łatwiejszym nawiązywanie nowych form współpracy i kooperacji pomiędzy krajami tworzącymi swoje własne księżycowe programy kosmiczne.. Wszystkie dane, naukowe czy operacyjne, będą podawane w kompatybilnych jednostkach – dla przykładu to, jak daleko musi przemieścić się pojazd, aby osiągnąć brzeg krateru.. Jednolity system miar uczyni wymienianie się takimi danymi bardziej bezproblemowym.. —.. http://science.. nasa.. gov/headlines/y2007/08jan_metricmoon.. htm.. Duże oczekiwania dotyczące eksploracji Księżyca odnoszą się do potencjalnego odnalezienia i wykorzystania złóż.. -3.. Teksty źródłowe.. Wikiźródłach.. Portal.. chronologiczny wykaz odkryć planet, planet karłowatych i ich księżyców w Układzie Słonecznym.. galileoskop.. księżyce Kordylewskiego.. prawa Cassiniego.. – prawa ruchu orbitalnego Księżyca.. 2006 RH.. Superksiężyc.. 1,0.. 1,1.. 1,2.. Uniwersalny słownik języka polskiego.. usjp.. pwn.. pl.. [dostęp 2013-10-05].. Słownik języka polskiego.. sjpd.. 4,3.. 4,4.. 4,6.. Spudis:.. Moon.. World Book Online Reference Center,.. , 2004.. [dostęp 2007-04-12].. Tomasz Rożek:.. Ubywa nam Księżyca.. Onet.. pl, 2010-10-02.. 6,0.. 6,1.. Lądowanie Chang'e 3 na Księżycu – relacja.. kosmonauta.. net, grudzień 2013.. [dostęp 2013-12-22].. Aleksander Gieysztor:.. Mitologia Słowian.. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2006, s.. 183.. ISBN 83-235-0234-X.. Aleksander Brückner:.. Słownik etymologiczny języka polskiego.. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1985, s.. 334.. ISBN 83-214-0410-3.. 9,0.. 9,1.. miesiąc.. poradnia.. Vojtech Zamarovský.. Bohovia a hrdinovia antických bájí.. Bratislava: Perfekt a.. s.. , 1998, s.. 406–407.. ISBN 80-8046-098-1.. słow.. ; polskie wydanie:.. Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej.. Encyklopedia mitologii antycznej.. Słownik mitologii greckiej i rzymskiej.. Pierre Grimal.. Wrocław: Zakład Narodowy im.. Ossolińskich, 2008, s.. 318.. ISBN 83-04-04673-3.. Vojtech Zamarovský, op.. cit.. , s.. 263.. Pierre Grimal, op.. 212.. Alexander.. The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems.. „Astrophysics and Space Science”.. 459–508, 1973.. J.. Gillis, P.. Spudis.. The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria.. „Lunar and Planetary Science”.. 27, s.. 413–404, 1996.. 16,0.. 16,1.. 16,2.. 16,3.. Shearer.. Thermal and magmatic evolution of the Moon.. „Reviews in Mineralogy and Geochemistry”.. 60, s.. 365–518, 2006.. Taylor:.. A New Moon for the Twenty-First Century.. Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology, 2000-08-31.. Lionel Wilson, James W.. Head.. Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement.. 108, 2003.. Lunar Orbiter: Impact Basin Geology.. Lunar and Planetary Institute, 2000-10-03.. Majestic Mountains.. NASA, 2006-12-04.. 21,0.. 21,1.. The Moon's Dark, Icy Poles.. Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology, 2003-06-04.. Melosh:.. Impact cratering: A geologic process.. 1989.. The biggest hole in the Solar System.. Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology, 1998-07-17.. Wood:.. Impact Basin Database.. 2004-08-14.. [dostęp 2012-10-11].. Heiken:.. Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon.. 1991, s.. 736.. Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the moon.. 313, s.. 121–124, 1985.. Lunar Polar Composites.. Lunar and Planetary Institute.. Eureka! Ice found at lunar poles.. Lunar Prospector (NASA), 2001-08-31.. Ice on the Moon.. The Space Review, 2006-11-06.. Na Księżycu jest woda.. Jest woda na Księżycu.. 32,0.. 32,1.. Lucey.. Understanding the lunar surface and space-Moon interactions.. 83–219, 2006.. 33,0.. 33,1.. 33,2.. 33,3.. Wieczorek.. The constitution and structure of the lunar interior.. 221–364, 2006.. 34,0.. 34,1.. NASA Research Team Reveals Moon Has Earth-Like Core.. [dostęp 2011-01-07].. G.. Williams.. Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy.. „Advances in Space Research”.. 37, s.. 67–71, 2006.. Doppler Gravity Experiment Results.. [dostęp 2 września 2007].. Muller.. Masons: lunar mass concentrations.. 161, s.. 680–684, 1968.. Konopliv.. Recent gravity models as a result of the Lunar Prospector mission.. 50, s.. 1–18, 2001.. Magnetometer / Electron Reflectometer Results.. Lunar Prospector (NASA), 2001.. L.. Hood.. Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations.. „J.. Geophys.. Res.. ”.. 96, s.. 9837–9846, 1991.. Ruth Globus:.. Impact Upon Lunar Atmosphere.. 2002.. Lawson.. Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer.. 110, s.. 1029, 2005.. Stern.. The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context.. „Rev.. 453–491, 1999.. B.. Binder.. On the origin of the moon by rotational fission.. „The Moon”.. 11, s.. 53–76, 1974.. E.. Mitler.. Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin.. 24, s.. 256–268, 1975.. Stevenson.. Origin of the moon – The collision hypothesis.. „Annual review of earth and planetary sciences”.. 15, s.. 271–315, 1987.. Canup, Asphaug, E.. Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation.. 412, s.. 708–712, 2001.. Kleine, Palme, H.. ; Mezger, K.. ; Halliday, A.. N.. Hf–W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon.. 310, s.. 1671–1674, 2005.. Papike, Ryder, G.. ; Shearer, C.. Lunar Samples.. 36, s.. 1–5.. 234, 1998.. 50,0.. 50,1.. Hiesinger, Head, J.. W.. ; Wolf, U.. ; Jaumanm, R.. ; Neukum, G.. Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum.. 1029, 2003.. Recent Gas Escape from the Moon.. Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology, 2006-11-08.. H.. Schultz, Staid, M.. I.. ; Pieters, C.. M.. Lunar activity from recent gas release.. 444, s.. 184–186, 2006.. Norman:.. The Oldest Moon Rocks.. 2004-04-21.. Varricchio:.. Inconstant Moon.. 1-59926-393-9.. The Smell of Moondust.. from.. Vampew:.. No, it's not our "second" moon!!!.. Morais.. The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth.. 160, s.. 1–9, 2002.. Ray:.. Ocean Tides and the Earth's Rotation.. IERS Special Bureau for Tides, 2001-05-15.. Apollo Laser Ranging Experiments Yield Results.. NASA, 2005-07-11.. 2012-06-29].. The Moon and the Magnetotail.. 61,0.. 61,1.. Thieman:.. Eclipse 99, Frequently Asked Questions.. 2006-05-02.. F Espenak:.. Saros Cycle.. 2012-05-24].. Espenak:.. Solar Eclipses for Beginners.. MrEclipse, 2000.. Total Lunar Occultations.. Royal Astronomical Society of New Zealand.. Exploration: The Moon.. NASA, 1997-11-22.. Spekkens:.. Is the Moon seen as a crescent (and not a „boat”) all over the world?.. Curious About Astronomy, 2002-10-18.. M Coren:.. 'Giant leap' opens world of possibility.. CNN.. com, 2004-07-26.. NASA news release 77-47.. 1977-09-01.. 242.. James Appleton, Charles Radley, John Deans, Simon Harvey, Paul Burt, Michael Haxell, Roy Adams, N Spooner and Wayne Brieske:.. NASA Turns A Deaf Ear To The Moon.. OASI Newsletters Archive, 1977.. Dickey.. Lunar laser ranging: a continuing legacy of the Apollo program.. 265, s.. 482–490, 1994.. President Bush Offers New Vision For NASA.. NASA, 2004-12-14.. NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture.. Kalam visualises establishing space industry.. The Hindu, 2006-09-21.. http://www.. lpi.. usra.. edu/meetings/lro2009/pdf/6035.. pdf.. Wykorzystanie zdjęć z LRO dla projektu Moon Zoo.. William Graham:.. Orbital’s Minotaur V launches LADEE mission to the Moon.. NASASpaceFlight.. com, 2013-09-06.. [dostęp 2013-09-07].. Russia postpones Luna-Glob moon mission.. Moon Daily, 2012-04-12.. [dostęp 2013-09-08].. Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos.. Space Today Online, 2006.. Włodarczyk, J.. Księżyc w nauce i kulturze Zachodu.. 2012, s.. 26-29.. ISBN 978-83-7510-095-2.. Alina Iosif, Bruce Ballon.. Bad Moon Rising: the persistent belief in lunar connections to madness.. „Canadian Medical Association Journal”.. 173 (12), 2005-12-06.. Canadian Medical Association.. ISSN.. (e) 0820-3946 (p) 1488-2329 (e) 0820-3946 (p).. O'Connor, E.. F.. Robertson:.. Anaxagoras of Clazomenae.. University of St Andrews, February 1999.. Lewis, C.. S.. The Discarded Image.. 1964, s.. 108.. ISBN 0-521047735.. -2.. Van Helden:.. The Moon.. Galileo Project, 1995.. Boese:.. The Great Moon Hoax.. Museum of Hoaxes, 2002.. 300-302.. International Space Law.. United Nations Office for Outer Space Affairs, 2006.. Nature News – I'd buy you the Moon.. Dziennik Polska-Europa-Świat.. , 26.. 2009 r.. Bussey,.. Spudis, P.. The Clementine Atlas of the Moon.. 0-521-81528-2.. Jolliff, Wieczorek, M.. ; Neal, C.. New views of the Moon.. Mineral.. Geochem.. 721, 2006.. Chantilly, Virginia.. Moore, P.. On the Moon.. Tucson, Arizona: 2001.. 0-304-35469-4.. The Once and Future Moon.. 1-56098-634-4.. R.. Solar system evolution.. 1992, s.. 307.. Wilhelms.. Geologic History of the Moon.. „U.. Geological Survey Professional paper”.. 1348, 1987.. Wilhelms:.. To a Rocky Moon: A Geologist's History of Lunar Exploration.. Tucson, Arizona: 1993.. Włodarczyk:.. Poznań: 2012.. Mapy i zdjęcia.. Constantine:.. Apollo Panoramas.. moonpans.. com, 2004.. Clementine Lunar Image Browser 1.. U.. Navy, 2003-10-15.. Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon.. Google Moon.. Google, 2007.. Lunar Images and Maps.. Aeschliman:.. Lunar Maps.. Planetary Cartography and Graphics.. World Wind Central.. NASA, 2007.. Eksploracja.. Jones:.. Apollo Lunar Surface Journal.. NASA, 2006.. Exploring the Moon.. Teague:.. The Project Apollo Archive.. Fazy Księżyca.. Kalendarz księżycowy.. 2011.. Current Moon Phase.. NASA's SKYCAL – Sky Events Calendar.. NASA Eclipse Home Page.. Virtual Reality Moon Phase Pictures.. Naval Observatory.. Fazy Księżyca w latach 1930-2030.. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.. All About the Moon.. Space.. com, 2007.. Earth's Moon Overview.. NASA Solar System Exploration.. Archive of Moon Articles.. Planetary Science Research Discoveries, 2013.. Williams:.. Moon Fact Sheet.. Bezzałogowa eksploracja Księżyca.. Programy.. Łuna.. Ranger.. Zond.. Surveyor.. Chang’e.. Lunar Precursor Robotic Program.. Przeloty.. Pioneer 4.. Zond 3.. Mariner 10.. International Cometary Explorer.. Nozomi.. STEREO.. Orbitery.. Lunar Orbiter 1.. Łuna 11.. Lunar Orbiter 2.. Explorer 35.. Lunar Orbiter 5.. Łuna 14.. Apollo 15 Subsatellite (PFS-1).. Łuna 19.. Apollo 16 Subsatellite (PFS-2).. Explorer 49.. Łuna 22.. SMART-1.. SELENE (Kaguya, Okina Ouna).. ARTEMIS.. Próbniki uderzeniowe.. Ranger 6.. Moon Impact Probe.. LCROSS.. Lądowniki/Łaziki.. Surveyor 1.. Łuna 13.. Surveyor 3.. Łuna 17.. /.. Łunochod 1.. Łuna 21.. Łunochod 2.. EASEP (x1) i ALSEP (x5).. Pobranie próbek gruntu.. Łuna 16.. 20.. 24.. Misje zakończone.. niepowodzeniem.. Pioneer 0.. Łuna 1958A.. Pioneer 1.. Łuna 1958B.. Pioneer 3.. Łuna 1958C.. 1959A.. Pioneer P-1.. P-3.. Łuna 1960A.. 1960B.. Pioneer P-30.. P-31.. Ranger 3.. Sputnik 25.. Łuna 1963B.. 1964A.. 1964B.. Kosmos 60.. Łuna 1965A.. Kosmos 111.. Łuna 1966A.. Surveyor 2.. Zond 1967A.. 1967B.. Łuna 1968A.. Zond 1968A.. 1969A.. Łuna 1969A.. Łunochod 201.. Zond Ł1S-1.. Łuna 1969B.. 1969C.. Zond Ł1S-2.. Łuna 15.. Kosmos 300.. 305.. Łuna 1970A.. 1970B.. 18.. Sojuz 7K-Ł3.. Łuna 23.. 1975A.. Misje planowane.. Moon Express.. Łuna-Głob 2.. MoonRise.. ILN Node 1.. ILN Node 2.. Astrobotic Technology.. Misje proponowane.. SELENE-2.. MoonLITE.. MoonRaker.. Google Lunar X Prize.. ILN Node 3.. ILN Node 4.. Chang’e 4.. Chang’e 5.. Chang’e 6.. MoonNext.. Anulowane misje.. Prospector.. Łuna 25.. Łunochod 3.. Lunar-A.. Lunar Observer.. LEO.. Pogrubieniem.. oznaczono misje aktualnie prowadzone.. Lista lotów księżycowych.. Lista sztucznych obiektów na Księżycu.. Załogowa eksploracja Księżyca.. Program Apollo.. Radziecki program podboju Księżyca.. Kolonizacja Księżyca.. Program Zond.. N1-Ł3.. Constellation (anulowany).. Aurora.. Apollo Command/Service Module.. Zond (Sojuz 7K-Ł1).. ŁOK (Sojuz 7K-Ł3).. Orion.. Rus.. Lądowniki.. Apollo Lunar Module.. Łunnyj Korabl.. Altair.. Księżyce planetarne.. Urana.. Neptuna.. Inne księżyce.. Haumei.. Eris.. Planetoid.. Największe księżyce.. Tryton.. Tytania.. Rea.. Oberon.. Japet.. Charon.. Umbriel.. Ariel.. Dione.. Tetyda.. Enceladus.. Miranda.. Proteus.. Mimas.. Księżyce lodowe.. nieregularne.. pasterskie.. trojańskie.. Lista księżyców.. Wykaz odkryć.. php?title=Księżyc oldid=40398259.. Ukryte kategorie:.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2013-02.. Адыгэбзэ.. Аҧсшәа.. ܐܪܡܝܐ.. Armãneashce.. Aymar aru.. Cebuano.. ChiShona.. Corsu.. ދ ވ ހ ބ ސ.. Эрзянь.. Fulfulde.. Furlan.. 客家語/Hak-kâ-ngî.. Interlingue.. ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut.. IsiZulu.. Kalaallisut.. ລາວ.. Lingála.. Lumbaart.. Malagasy.. Dorerin Naoero.. Nouormand.. ꆇꉙ.. Tok Pisin.. Ποντιακά.. Qırımtatarca.. Romani.. Sardu.. Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ.. Tsetsêhestâhese.. Twi.. Volapük.. Walon.. West-Vlams.. 吴语.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 21:20, 11 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Ksi%C4%99%C5%BCyc
    Open archive

  • Title: NASA – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Oficjalne logo NASA.. NASA (National Aeronautics and Space Administration).. pl.. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej.. ) – agencja rządu.. Stanów Zjednoczonych.. odpowiedzialna za narodowy.. program lotów kosmicznych.. , ustanowiona.. 29 lipca.. 1958.. r.. na mocy.. National Aeronautics and Space Act.. , zastępując poprzednika –.. National Advisory Committee for Aeronautics.. NASA nie wchodzi w skład struktury żadnego ministerstwa (departamentu).. Ma status niezależnej agencji podległej bezpośrednio Prezydentowi USA.. Oprócz programu lotów kosmicznych agencja jest również odpowiedzialna za długofalowy (zarówno cywilny, jak i wojskowy) program badań.. przestrzeni kosmicznej.. W lutym 2006 r.. NASA sama określiła swoje cele, uznając że jej misją jest "utorowanie drogi dla przyszłej.. eksploracji kosmosu.. , odkryciom naukowym oraz badaniom z dziedziny.. aeronautyki.. ".. Wyścig kosmiczny.. Skylab.. Program wahadłowców.. Międzynarodowa Stacja Kosmiczna.. Przyszłość NASA.. Wizja Eksploracji Kosmosu.. Nowa polityka kosmiczna.. Baza na Księżycu.. Człowiek na Marsie.. Struktura NASA.. Rada Doradcza.. Administracja.. Ośrodki badawcze.. Misje NASA.. Odznaczenia.. Krytyka.. Opóźnienia w budowie ISS.. Podejrzenia spożywania alkoholu.. 5 maja 1961 odpalono rakietę.. Redstone.. , a wraz z nią pojazd.. Mercury.. Alanem Shepardem.. na pokładzie.. W wyniku.. radzieckiego programu kosmicznego.. uwieńczonego wystrzeleniem pierwszego w historii świata.. sztucznego satelity.. Sputnik 1.. 4 października.. 1957.. uwaga.. skierowała się ku własnym działaniom w tym zakresie.. Kongres.. zaniepokojony realnym zagrożeniem ze strony.. ZSRR.. i możliwością utraty pozycji lidera w dziedzinie nowych technologii zaapelował do prezydenta.. Dwighta D.. Eisenhowera.. oraz jego doradców o podjęcie bardziej stanowczych kroków mających na celu wsparcie i rozszerzenie programu badań kosmicznych.. Kilka miesięcy ożywionej debaty doprowadziło do stworzenia wspólnego stanowiska określającego, że nowa agencja federalna powinna służyć prowadzeniu wszelkiej niewojskowej działalności w przestrzeni kosmicznej.. W tym samym okresie została powołana do życia.. DARPA.. , a także wiele innych podobnych do niej programów kosmicznych, które wkrótce zostały włączone w zakres działalności NASA.. Wystrzelony.. 1 lutego.. Explorer 1.. (oficjalnie.. Satellite 1958 Alpha.. ) był pierwszym amerykańskim sztucznym satelitą.. 29 lipca 1958 r.. prezydent Dwight D.. Eisenhower podpisał.. , ustanawiając Narodową Agencję Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA).. Gdy zaczynała ona działalność.. 1 października.. , składała się z 4 laboratoriów i zatrudniała około 80 pracowników rządowej agencji badawczej.. NACA.. Ogromne znaczenie dla włączenia się NASA do.. wyścigu kosmicznego.. miała technologia przejęta od.. niemieckiego programu budowy rakiet.. prowadzonego przez.. Wernhera von Brauna.. , który po.. II wojnie światowej.. został obywatelem Stanów Zjednoczonych.. Pełnił on też kluczową rolę w amerykańskim programie księżycowym i dziś wymieniany jest wśród najważniejszych konstruktorów rakiet kosmicznych i pionierów podboju kosmosu.. Do NASA zostały włączone elementy.. ABMA.. (której zespół von Brauna był częścią) oraz.. Naval Research Laboratory.. Pierwsze programy NASA dotyczyły przede wszystkim.. załogowych lotów kosmicznych.. i były prowadzone w atmosferze rywalizacji między USA a ZSRR (.. ) w okresie.. zimnej wojny.. Program Mercury.. zapoczątkowany w 1958 r.. miał na celu zbadanie czy człowiek jest w stanie przeżyć w.. Poproszono więc przedstawicieli armii amerykańskiej o wzięcie udziału w projekcie NASA mającym na celu przeprowadzenie eksperymentalnego lotu statku powietrznego, który był rozwijany przez US Army już w latach pięćdziesiątych.. Dzięki współpracy z istniejącymi wojskowymi ośrodkami badawczymi oraz pomocy technicznej udzielonej przez wojsko,.. 5 maja.. 1961.. Alan Shepard.. , pilotując statek.. Freedom 7.. podczas 15 minutowego lotu suborbitalnego został pierwszym Amerykaninem w kosmosie.. John Glenn.. natomiast został pierwszym amerykańskim astronautą, który przebywał na orbicie Ziemi, gdy.. 20 lutego.. 1962.. odbył ponad 5 godzinny lot w statku.. Friendship 7.. Gdy projekt Mercury wykazał, że załogowe loty kosmiczne są możliwe, postanowiono uruchomić.. program Gemini.. , aby przeprowadzić eksperymenty i prace związane z wysłaniem misji na.. Pierwszy lot programu Gemini z astronautami na pokładzie (.. Gemini 3.. ), którego dowódcą został.. Gus Grissom.. odbył się.. 23 marca.. 1965.. Dziewięć kolejnych misji udowodniło, że człowiek jest w stanie żyć w statku kosmicznym dłuższy czas, a także że możliwe jest połączenie (dokowanie) z innym statkiem w przestrzeni kosmicznej.. Loty programu Gemini dostarczyły również wielu danych medycznych dotyczących wpływu stanu nieważkości na ludzki organizm.. Buzz Aldrin na powierzchni Księżyca (misja Apollo 11).. Program Apollo powstał w celu wysłania pierwszego człowieka na Księżyc i bezpiecznego sprowadzenia go na Ziemię.. Apollo 1.. skończyła się tragiczną śmiercią astronautów, gdy podczas symulacji lotu wewnątrz modułu sterowania wybuchł pożar.. Z powodu tego incydentu przeprowadzono później kilka prób bez udziału załogi, zanim ponownie wprowadzono ludzi na pokład statku kosmicznego.. Apollo 10.. zbadały orbitę Księżyca oraz przywiozły jego liczne fotografie.. 20 lipca.. Neilem Armstrongiem.. Michaelem Collinsem.. Buzzem Aldrinem.. na pokładzie po raz pierwszy w historii wylądował na powierzchni Księżyca.. , po awarii statku i walce o życie astronautów, przywiózł na Ziemię jedynie jego zdjęcia.. Sześć misji, które wylądowały na srebrzystym globie, dostarczyło niezliczoną ilość danych naukowych i prawie 400 kilogramów próbek.. Eksperymenty przeprowadzone przez astronautów obejmowały m.. mechanikę gruntów.. sejsmologię.. wymianę cieplną.. Lunar Laser Ranging Experiment.. pole magnetyczne.. wiatr słoneczny.. Skylab był pierwszą.. stacją kosmiczną.. umieszczoną na orbicie przez Stany Zjednoczone.. Ta ważąca 75 ton stacja, wyniesiona przez rakietę Saturn 5 przebywała nad Ziemią w latach 1973–1979.. W tym czasie odwiedziły ją trzy załogi astronautów (w latach 1973–1974).. Badania prowadzone przez załogi Skylaba początkowo miały się skupić na anomaliach związanych z grawitacją w innych systemach gwiezdnych, ale z braku funduszy i zainteresowania ze strony rządu ograniczono zakres badań.. Stacja miała laboratorium do badania wpływu.. mikrograwitacji.. Apollo Telescope Mount.. W wyniku tarcia o wysokie warstwy atmosfery stacja Skylab zaczęła zacieśniać orbitę okołoziemską.. W celu przesunięcia jej na wyższą orbitę zaprojektowany został.. wahadłowiec.. , jednak zanim zdołano go wystrzelić, stacja weszła w atmosferę (1979), gdzie uległa zniszczeniu.. Start wahadłowca.. Columbia.. – 12 kwietnia 1981.. Space Transportation System.. Budowa.. wahadłowców.. , które mogłyby regularnie latać w kosmos, stała się głównym celem NASA w latach 70.. i 80.. Do 1985 r.. stworzono cztery takie jednostki.. Pierwszym, który wystartował z Ziemi.. 12 kwietnia.. 1981.. , był prom.. Najważniejszą korzyścią wynikającą z realizacji programu wahadłowców miało być znaczące obniżenie kosztów wynoszenia ładunków w przestrzeń kosmiczną (w stosunku do używanych do tego celu rakiet jednorazowych).. W rzeczywistości jednak osiągnięcie tego celu okazało się nierealne.. Podobnie jak w przypadku programu Apollo, program STS obciążony był dużymi wydatkami stałymi (takimi jak konieczność ciągłego utrzymywania rozbudowanego personelu naziemnego), które na starcie obniżały jego konkurencyjność.. Katastrofa promu Challenger.. w 1986 r.. wykazała, iż.. Space Shuttle.. nie jest systemem wystarczająco dojrzałym do wykonywania pełnego zakresu planowanych dla niego misji, zaś utrzymywanie dotychczasowej częstotliwości startów nie gwarantuje niezbędnego minimum bezpieczeństwa.. Wprowadzone po katastrofie ograniczenia zmusiły NASA do zaprzestania eksploatacji promów do celów komercyjnych oraz spowodowały skasowanie planowanych na potrzeby.. USAF.. startów z bazy.. Vandenberg.. Pierwotna koncepcja NASA, która zakładała wykorzystanie systemu STS jako uniwersalnego środka transportu, została więc ostatecznie zarzucona.. Niemniej jednak wahadłowce zostały wykorzystane w wielu ogromnych i złożonych logistycznie przedsięwzięciach, jak np.. wysłanie na orbitę.. Kosmicznego Teleskopu Hubble'a.. (HST).. HST został zbudowany stosunkowo małym nakładem środków (wynoszącym niespełna 2 miliardy dolarów), jednak już od momentu rozpoczęcia pracy w 1990 r.. zachwycił swoimi zdjęciami zarówno naukowców, jak i opinię publiczną.. Niektóre fotografie zrobione przez teleskop, jak chociażby.. Głębokiego Pola Hubble'a.. , stały się niemal legendarne.. Teleskop Hubble'a jest wspólnym projektem NASA i.. Europejskiej Agencji Kosmicznej.. (ESA), a jego sukces utorował drogę ściślejszej współpracy obu agencji.. W 1995 r.. wznowiono współpracę rosyjsko-amerykańską w zakresie podboju kosmosu, doprowadzając do powstania programu.. Shuttle-Mir.. , który obejmował loty wahadłowców na stację orbitalną.. Mir.. Współpraca ta trwa do dziś,.. Rosja.. i Stany Zjednoczone są głównymi partnerami w budowie największej w historii stacji kosmicznej –.. ISS.. (budowa ta stała się głównym powodem dalszego utrzymywania floty wahadłowców.. Znaczenie tej współpracy najbardziej uwidoczniło się w chwili, gdy NASA zmuszona była polegać na rosyjskich rakietach nośnych do zaopatrywania Międzynarodowej Stacji Kosmicznej po.. katastrofie promu.. Katastrofa promu.. z 2003 r.. , w której zginęła cała siedmioosobowa załoga (sześciu Amerykanów i jeden Izraelczyk), spowodowała 29-miesięczną przerwę w lotach wahadłowców i dogłębną analizę dotychczasowych priorytetów NASA.. Administracja rządowa, środowisko naukowców i opinia publiczna poddały publicznej dyskusji przyszłość programu lotów kosmicznych.. 14 stycznia 2004 prezydent.. w swoim przemówieniu ogłosił nową.. wizję eksploracji przestrzeni kosmicznej.. Zgodnie z jej założeniami wahadłowce miały wznowić swoje loty w najkrótszym możliwym terminie, nie później jednak niż do końca roku 2010 musiałyby zostać wycofane z eksploatacji.. Zastąpić je miały nowo zaprojektowane pojazdy załogowe, oblatane do roku 2014.. Pierwszy po przerwie lot wahadłowców miał miejsce w roku 2005 (misja.. STS-114.. Zakończył się on pełnym sukcesem i regularne misje programu zostały wznowione.. Pierwotny termin wyłączenia z eksploatacji systemu STS okazał się jednak nierealny.. W roku 2008 amerykańska.. Izba Reprezentantów.. zatwierdziła budżet na dodatkową misję programu (.. STS-134.. ), potrzebną do instalacji na ISS spektrometru.. AMS.. Oznaczało to przedłużenie lotów promów do roku 2011.. W roku 2010 − ze względu na opóźnienia komercyjnego programu.. COTS.. − niezbędne okazało się wykonanie jeszcze jednego lotu do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.. Od strony finansowej został on ostatecznie zatwierdzony w kwietniu 2011 − jako misja.. STS-135.. , realizowana w lipcu 2011.. Dalszego przedłużenia programu STS nie przewiduje  ...   poza orbitę Księżyca (lądowanie na.. planetoidach.. , a docelowo na.. Marsie.. W opracowaniu nowych pojazdów na potrzeby transportu orbitalnego pomóc ma natomiast zaangażowanie sektora prywatnego.. NASA przeprowadziła także wiele misji bezzałogowych, których zadaniem było zbadanie.. planet.. , czy też przestrzeni kosmicznej poza jego granicami (.. NASA pozostaje na razie jedyną agencją, która wysłała misje poza granice naszego układu planetarnego.. , która została wystrzelona w 1997 r.. od połowy 2004 r.. zajmuje się badaniem układu.. (planety, jej.. pierścieni.. magnetosfery.. Ponad dwadzieścia lat działalności misji Cassini-Huygens jest przykładem współpracy międzynarodowej między JPL-NASA i.. Europejską Agencją Kosmiczną.. Kolejną misją przeznaczoną do badań dalszych obszarów Układu Słonecznego jest misja.. Głównym zadaniem wystrzelonej w 2006 r.. sondy będzie zbadanie.. oraz jego księżyców.. Planowo sonda osiągnąć ma swój cel w 2015 r.. Po zakończeniu pierwszego etapu misji zostanie ona skierowana do innych obiektów.. Pasa Kuipera.. Spore osiągnięcia NASA zanotowała też na polu.. badań Marsa.. W początkowej fazie były to przeloty sond.. programu Mariner.. Mariner 4.. Mariner 6 i 7.. Następna z nich, wystrzelony w 1971 roku.. Mariner 9.. , stała się pierwszym w historii sztucznym satelitą Czerwonej Planety.. Kolejne orbitery z lat 70.. Viking 1.. Viking 2.. (będące częścią.. programu Viking.. ) i późniejsze –.. Mars Global Surveyor.. 2001 Mars Odyssey.. Mars Reconnaissance Orbiter.. znacząco powiększyły (i stale powiększają) wiedzę związaną z geologią, atmosferą i klimatem Marsa.. Łazik MER na Marsie (grafika komputerowa).. Oprócz orbiterów NASA wysyła na Marsa również sondy, których zadaniem jest bezpośrednie badanie jego powierzchni.. Liczne dane naukowe wraz ze zdjęciami zostały dostarczone przez lądowniki programu Viking (które przeprowadziły również serię biologicznych badań gruntu).. , a także przez wysłaną w 2007 r.. sondę.. Phoenix.. NASA jest również pionierem w dziedzinie eksploracji Marsa za pomocą pojazdów kołowych.. Pierwszą misją tego typu był rozpoczęty w 1996 r.. program.. Mars Pathfinder.. , w którego skład wchodził lądownik wraz z małym łazikiem Sojourner.. Kolejnym krokiem w tym kierunku było wysłanie na Marsa misji.. Mars Exploration Rover.. (MER) złożonej z dwóch pojazdów o dużo większej mobilności.. Łaziki.. Opportunity.. w 2004 r.. rozpoczęły badania powierzchni planety w obszarach.. Krateru Gusiewa.. Meridiani Planum.. (poszukując m.. śladów wskazujących na istnienie tam w przeszłości wody w stanie ciekłym).. Nominalny czas trwania programu i pokonana przez łaziki odległość zostały wielokrotnie przekroczone.. Misja Spirita została oficjalnie zakończona dopiero w 2011 r.. , podczas gdy drugi z pojazdów – Opportunity – nadal realizuje swoje zadania.. W roku 2011 wystartowała misja.. , której celem było umieszczenie na powierzchni Marsa kolejnego pojazdu o jeszcze większych gabarytach.. Przeprowadzić ma on serię badań marsjańskiego gruntu, m.. pod kątem warunków sprzyjających powstaniu w nim życia.. Congressional Space Medal of Honor.. Obecnie NASA nadaje kilka rodzajów odznaczeń i medali swoim astronautom, jak również pracownikom personelu naziemnego.. Niektóre z nich zostały zatwierdzone do noszenia ich na mundurach wojskowych w czasie ceremonii.. Najwyższym odznaczeniem jest.. , którym zostało uhonorowanych 28 osób (17 pośmiertnie).. Przyznawany jest „każdemu astronaucie, który podczas wykonywania swoich obowiązków wyróżnił się merytoryczną i wnoszącą wkład w bogactwo narodu i ludzkości pracą”.. Drugim w kolejności odznaczeniem, które może być nadane osobie zatrudnionej w NASA jest.. Distinguished Service Medal.. Może on zostać przyznany każdemu członkowi agencji federalnej, zarówno astronaucie wojskowemu, jak i pracownikowi cywilnemu.. Jest to nagroda coroczna nadawana przez National Aeronautics Space Foundation.. Analogicznym medalem przyznawanym dla osób niezwiązanych z agencjami rządowymi jest.. Distinguished Public Service Medal.. Obecnie budowa.. (ISS –.. International Space Station.. ) opiera się na flocie.. wahadłowców kosmicznych.. , które transportują wszystkie elementy konstrukcyjne stacji.. NASA straciła dwa statki po katastrofach:.. Challengera.. Columbii.. w 2003.. Zniszczenie.. agencja zrekompensowała sobie budową promu.. Endeavour.. , który powstał z części zamiennych pozostałych wahadłowców.. NASA nigdy nie wybudowała promu, który mógłby zastąpić.. Columbię.. (zamiast tego powstać miał.. CEV Orion.. Docelowo na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej miał pracować siedmioosobowy zespół, ale po wypadku wahadłowca.. stała załoga stacji została zredukowana z trzech do dwóch (obejmuje ona jednego Rosjanina i dwóch Amerykanów na okres sześciu miesięcy).. Skutkiem tej decyzji europejscy i japońscy astronauci nie mogli przeprowadzać dłuższych misji na stacji.. Począwszy od 2006 r.. przywrócono trzyosobową załogę ISS, a potem zwiększono do sześciu w 2009 r.. (w czasie.. Ekspedycji 19.. Inne państwa, które uczestniczą w budowie stacji kosmicznej, takie jak członkowie.. czy japońskiej.. JAXA.. wyraziły zainteresowanie dokończeniem budowy ISS.. Jednakże terminarz NASA nie uwzględnia możliwości żadnych zmian, a administrator ds.. operacji kosmicznych.. William H.. Gerstenmaier.. wyjaśnił, że wahadłowce w 2007 r.. wykonały trzy misje w przeciągu sześciu miesięcy, pokazując tym samym, że NASA nadal jest w stanie dotrzymać ostatecznych terminów budowy i obsługi stacji.. W związku z aresztowaniem.. Lisy Nowak.. zlecił niezależnej komisji ekspertów (NASA Astronaut Health Care System Review Committee) zbadanie, czy NASA dostatecznie dobrze zajmuje się stanem psychicznym swoich astronautów.. Wstępny raport komisji podniósł kwestię tego, czy astronauci pili alkohol bezpośrednio przed startem.. Nie przedstawiono jednakże żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić te przypuszczenia.. Dowódca jednego z wahadłowców,.. Kelly.. , otwarcie krytykował raport podczas jednego z wywiadów udzielonych przed rozpoczęciem misji.. STS-118.. , odrzucając przypuszczenia ekspertów.. Po opublikowaniu sprawozdania z prac komisji NASA zarządziła wewnętrzną kontrolę.. 29 sierpnia 2007 r.. dyrektor ds.. bezpieczeństwa misji Bryan O'Connor ogłosił, że po kilkumiesięcznej kontroli w NASA nie znaleziono żadnych dowodów, które potwierdzałyby oskarżenia zawarte w raporcie niezależnej komisji ekspertów, jakoby astronauci wykonywali misje pod wpływem alkoholu.. W dodatku we wszystkich odnotowanych wypadkach, które miały miejsce między rokiem 1984 a 2008, nie stwierdzono, aby ich przyczyną mogły być alkohol lub narkotyki.. lista misji NASA.. NASA TV.. lista agencji kosmicznych.. The National Aeronautics and Space Act.. 29 lipca 1952.. [dostęp 2011-05-09].. Does NASA Do?.. [dostęp 2011-05-08].. MSFC History Office:.. Biography of Wernher Von Braun.. [dostęp 2011-06-24].. John A.. Pitts:.. THE HUMAN FACTOR: Biomedicine in the Manned Space Program to 1980.. NASA, 1985.. 104-110.. Andrew Chaikin:.. A Man on the Moon.. Nowy Jork: Penguin Books, 1998.. ISBN 0140272011.. William D.. Compton, Charles Dunlap:.. Living and Working in Space: A History of Skylab.. NASA, 1983.. [dostęp 2011-06-23].. Bernier, Serge (Stephen Lyle Translator):.. Space Odyssey: The First Forty Years of Space Exploration.. Cambridge University Press, 2002,.. ISBN 0-521-81356-5.. Shuttle.. Encyclopedia Astronautica.. Presidential Commission on the Space Shuttle Challenger Accident:.. Report of the Presidential Commission on the Space Shuttle Challenger Accident.. NASA, 1986.. 198-201.. Tomei:.. The Air Force Space Shuttle Program: A Brief History.. Aerospace.. The White House:.. President Bush Announces New Vision for Space Exploration Program.. NASA, 2004-01-14.. [dostęp 2011-06-14].. House Approves Bill for Extra Space Shuttle Flight.. SPACE.. com, 2008-06-19.. Amy Svitak:.. Bolden Says Extra Shuttle Flight Needed As Hedge Against Additional COTS Delays.. Space News, 2010-11-19.. Stephen Clark:.. Federal budget pays for summer shuttle flight.. Spaceflight Now, 2011-04-21.. Office of the Chief Technologist:.. Centennial Challenges − Background.. [dostęp 2011-06-25].. Jacqui Goddard:.. Nasa reduced to 'pipe dreams' as Obama cancels Moon flights.. The Times, 2010-02-02.. [dostęp 2011-11-28].. Michael Cooney:.. NASA brings in commercial spaceflight companies.. Computerworld UK, 2010-02-02.. [dostęp 2011-06-15].. Kenneth Chang:.. Obama Vows Renewed Space Program.. The New York Times, 2010-04-15.. Global Exploration Strategy and Lunar Architecture.. NASA Office of Public Affairs.. NASA wants permanent moon base.. David Shiga:.. NASA may abandon plans for moon base.. NewScientist, 2009-04-29.. [dostęp 2011-06-11].. Obama scraps funding for Nasa's American Moon base mission.. BBC, 2010-02-01.. The Economic Times:.. NASA aims to put man on Mars by 2037.. Jonathan Amos:.. Obama sets Mars goal for America.. BBC, 2010-04-15.. [dostęp 2011-06-16].. NASA:.. NASA Advisory Council History.. , NASA Administrator.. Lori B.. Garver, NASA Deputy Administrator.. New Horizons Pluto Kuiper Belt Flyby.. [dostęp 2011-06-22].. Mars Exploration Program.. Viking Mission to Mars.. NASA Goddard Space Flight Center.. Guy Webster:.. NASA's Spirit Rover Completes Mission on Mars.. NASA, 2011-05-25.. Jet Propulsion Laboratory:.. Mars Science Laboratory: mission overview.. Agency Honor Awards.. Traci Watson:.. Shuttle delays endanger space station.. AFP:.. NASA resets Atlantis shuttle launch to February 7.. UPI:.. NASA to speed up shuttle launch schedule.. NASA's Shuttle and Rocket Missions.. USA Today:.. Report uncovers allegations of astronauts drunk on flights.. [dostęp 25 marca 2008].. Miles O'Brien:.. Shuttle commander: Alcohol report lacks facts.. NASA: There Were No Drunk Astronauts.. CBS News/Associated Press, 2009-02-11.. Steven J.. Dick:.. 50 Years of NASA History.. Zobacz portal z wiadomościami w serwisie.. na temat.. Zobacz hasło.. w Wikisłowniku.. Oficjalna strona NASA.. NASA watch.. Artykuły na temat przyszłości amerykańskiej agencji kosmicznej NASA.. w portalu kosmonauta.. net.. Denver Post:.. From the Archive: Historic NASA Photos.. 2010-09-02.. Administratorzy NASA.. Thomas Keith Glennan.. James E.. Webb.. Thomas O.. Paine.. James C.. Fletcher.. Robert A.. Frosch.. James M.. Beggs.. William Robert Graham.. Richard H.. Truly.. Daniel Goldin.. Daniel Mulville.. Sean O'Keefe.. Frederick D.. Gregory.. Lista agencji kosmicznych.. Programy załogowe.. Programy bezzałogowe.. Chiny.. Stany Zjednoczone.. (zakończony).. Argentyna.. Brazylia.. Kanada.. Unia Europejska.. Francja.. Niemcy.. Indonezja.. Iran.. Izrael.. Włochy.. Japonia.. Korea Południowa.. Malezja.. Republika Chińska.. Pakistan.. Hiszpania.. Ukraina.. php?title=NASA oldid=40315023.. Bahasa Banjar.. Къарачай-малкъар.. Oromoo.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 07:22, 2 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/NASA
    Open archive

  • Title: Neptun – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Zdjęcie wykonane przez sondę kosmiczną Voyager 2 w roku 1989.. Johann Gottfried Galle.. 23 września.. 1846.. (J2000).. 4 498 252 900.. 30,068 963 48.. 0,008 585 87.. 4 459 630 000 km.. 29,811 j.. 4 536 870 000 km.. 30,327 j.. 60 223,35.. 164,88 lat.. 367,49.. 5,478 km/.. Nachylenie orbity względem.. 1,769.. °.. (6,43° względem.. równika.. słonecznego.. Średnica w płaszczyźnie.. 49 528 km.. 7,6408×10.. (14,98 Ziemi).. 6,2526×10.. 1,0244×10.. 1,76.. g.. /cm³.. 10,71.. (1,1.. 23,71 km/s.. Doba gwiazdowa.. 0,671 25 dnia.. (15 h 57 min 59 s).. 29,58°.. Nachylenie osi pola magnetycznego.. 42,95°.. 0,41.. Efektywna.. temperatura.. – minimalna.. 50.. – średnia.. 59 K.. – maksymalna.. Nieznana.. 100-300 k.. Pa.. 84%.. 12%.. 0,01%.. 0,00025%.. Acetylen.. 0,00001%.. gazowy olbrzym.. , ósma, najdalsza.. [a].. planeta w.. Nazwa planety pochodzi od rzymskiego boga mórz.. Wśród planet Układu Słonecznego jest czwartą pod względem średnicy i trzecią pod względem masy.. Neptun jest ponad 17 razy masywniejszy od.. i trochę masywniejszy od swojego bliźniaka,.. , który ma masę prawie 15 razy większą od.. masy Ziemi.. [b].. Krąży wokół Słońca w odległości około 30 razy większej, niż.. dystans Ziemia-Słońce.. Jego symbol astronomiczny to.. , stylizowana wersja.. trójzębu.. Odkryty.. Neptun jest jedyną planetą, której istnienie wykazano nie na podstawie obserwacji nieba, ale na drodze obliczeń matematycznych.. Niespodziewane zmiany w ruchu orbitalnym Urana doprowadziły astronomów do wniosku, że podlega on.. perturbacjom.. pochodzącym od nieznanej planety.. Neptun został następnie zaobserwowany przez.. Johanna Galle.. w miejscu przewidzianym przez.. Urbaina Le Verriera.. , a wkrótce został też odkryty jego największy księżyc,.. ; żaden z pozostałych 13 znanych dziś księżyców Neptuna nie został odkryty za pomocą teleskopu aż do XX wieku.. Neptun został odwiedzony przez tylko jedną sondę kosmiczną.. , która przeleciała w pobliżu planety 25 sierpnia 1989 roku.. Neptun przypomina składem.. , co odróżnia je od większych gazowych olbrzymów,.. Atmosfera Neptuna, choć – podobnie jak na Jowiszu i Saturnie – składa się głównie z.. wraz ze śladami węglowodorów i prawdopodobnie.. azotu.. , zawiera większą ilość tzw.. „lodów”, czyli substancji lotnych w warunkach ziemskich, takich jak woda,.. Astronomowie czasami kategoryzują Urana i Neptuna jako „lodowe olbrzymy” w celu podkreślenia tych różnic.. Wnętrze Neptuna, podobnie jak Urana, składa się głównie z lodów i skał.. Ślady metanu w zewnętrznych obszarach planety przyczyniają się do nadania jej charakterystycznego niebieskiego koloru.. W przeciwieństwie do niemal pozbawionej wyróżniających się struktur atmosfery Urana atmosferę Neptuna cechuje aktywność i widoczne układy pogodowe.. Podczas przelotu w 1989 roku.. odkrył na półkuli południowej.. Wielką Ciemną Plamę.. , porównywalną z.. Wielką Czerwoną Plamą.. Takie struktury są napędzane przez najsilniejsze wiatry w Układzie Słonecznym; rekord prędkości wiatru to aż 2100 km/h.. Ze względu na dużą odległość od Słońca zewnętrzna atmosfera Neptuna jest jednym z najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym; temperatura na szczytach chmur jest bliska −214.. °C.. (59.. Jednak w centrum planety temperatura sięga około 5100 °C.. Neptun ma słaby i niekompletny.. system pierścieni.. Pierwsze sygnały o istnieniu tych struktur pochodzą z lat 60.. , ale dopiero w 1989 roku sonda Voyager 2 bezsprzecznie potwierdziła ich istnienie.. Status.. Skład i struktura.. Klimat.. Wewnętrzne ciepło.. Rezonanse orbitalne.. Powstanie i migracja.. Badania.. Neptun w kulturze.. W filmie i literaturze.. Uwagi.. Literatura.. Rysunki.. wskazują, że to on jako pierwszy obserwował Neptuna 28 grudnia 1612 roku i ponownie 27 stycznia 1613 roku, gdy znajdował się bardzo blisko Jowisza – w.. z nim – na nocnym niebie.. Za każdym razem błędnie uznawał go za gwiazdę stałą.. ; z tego powodu nie jest uważany za odkrywcę Neptuna.. Podczas tych pierwszych obserwacji w grudniu 1612 roku Neptun nie zmieniał położenia na niebie, ponieważ tego dnia rozpoczął.. ruch wsteczny.. Ten pozorny ruch do tyłu ma miejsce, gdy Ziemia w swoim ruchu orbitalnym wyprzedza planetę zewnętrzną.. W związku z tym, że Neptun dopiero rozpoczynał swój ruch wsteczny, przemieszczenie planety było zbyt powolne i przez to Galileusz mógł go zaobserwować swoim małym.. teleskopem.. Jednak w lipcu 2009 r.. fizyk.. University of Melbourne.. David Jamieson ogłosił nowe dowody wskazujące, że Galileusz miał świadomość, iż ta „gwiazda” musiała przemieścić się w stosunku do gwiazd stałych.. W 1821 roku.. Alexis Bouvard.. opublikował tablice astronomiczne, zawierające precyzyjne wyznaczenie.. Kolejne obserwacje wykazały znaczne odchylenia od tych prognoz, co doprowadziło Bouvarda do sformułowania hipotezy, że nieznane ciało zaburza jego orbitę swoją grawitacją.. W 1843 r.. John Couch Adams.. obliczył orbitę hipotetycznej ósmej planety na podstawie zaburzeń ruchu Urana.. Wysłał swoje obliczenia do królewskiego astronoma sir.. George’a Airy’ego.. , który poprosił Adamsa o wyjaśnienie.. Adams zaczął przygotowywać odpowiedź, ale nigdy jej nie wysłał i powoli kontynuował prace nad problemem Urana.. Urbain Le Verrier.. W latach 1845–1846, niezależnie od Adamsa,.. wykonał własne obliczenia.. George Airy zapoznał się w czerwcu 1846 roku z pierwszymi oszacowaniami Le Verriera dotyczącymi położenia hipotetycznej ósmej planety na niebie i zwrócił uwagę na ich podobieństwo do oszacowań Adamsa.. Opierając się na tych argumentach przekonał dyrektora Obserwatorium Cambridge Jamesa Challisa do poszukiwania nowej planety.. Challis bezskutecznie przeczesywał niebo przez cały sierpień i wrzesień.. Tymczasem Le Verrier listownie skłonił astronoma.. do poszukiwania planety przy pomocy refraktora, którym dysponowało obserwatorium w Berlinie.. Heinrich d’Arrest.. , wówczas student w obserwatorium, zasugerował Gallemu, że można porównać niedawno stworzone mapy nieba z obrazem widocznym przez teleskop i poszukać charakterystycznego dla planety przemieszczenia na tle gwiazd stałych w okolicy przewidywanej przez Le Verriera.. Późnym wieczorem 23 września 1846 roku, w dniu, w którym astronomowie otrzymali list od Le Verriera, dostrzegli Neptuna zaledwie 1° od przewidzianej przez niego pozycji i około 12° od położenia wyznaczonego przez Adamsa.. Challis później uświadomił sobie, że dwukrotnie obserwował planetę w sierpniu, nie zdając sobie z tego sprawy ze względu na zbyt niestaranne podejście do tych poszukiwań.. Wkrótce po odkryciu planety rozpoczęła się rywalizacja między Francuzami i Anglikami o pierwszeństwo i tytuł odkrywcy.. Ostatecznie zgodzono się, że Le Verrier i Adams wspólnie zasłużyli na miano odkrywców planety.. Jednak kwestia ta została poddana ponownej ocenie przez historyków po odkryciu w 1998 r.. historycznych dokumentów z.. Królewskiego Obserwatorium Astronomicznego w Greenwich.. , tzw.. „Neptune papers”, które najwyraźniej zostały skradzione przez astronoma.. Olina Eggena.. i były ukrywane przez niego przez prawie trzy dekady, by zostać odnalezionymi wkrótce po jego śmierci.. Po przejrzeniu dokumentów niektórzy historycy wskazują, że Adams nie zasługuje na tytuł odkrywcy równoprawnie z Le Verrierem.. W 1966 Dennis Rawlins zakwestionował zasadność roszczeń Adamsa do tytułu współodkrywcy.. W 1992 w artykule w założonym przez siebie czasopiśmie.. Dio.. stwierdził, że Brytyjczycy chcieli „ukraść” odkrycie.. Nicholas Kollerstrom z.. University College London.. w 2003 stwierdził.. Adams wykonał pewne obliczenia, ale raczej nie był przekonany, że Neptun rzeczywiście tam jest.. Wkrótce po odkryciu Neptuna został on przedstawiony po prostu jako „planeta poza Uranem” lub „planeta Le Verrier”.. Pierwsza propozycja nazwy własnej pochodzi od Gallego, który zaproponował nazwę.. Janus.. W Anglii Challis używał nazwy.. Oceanus.. Domagając się prawa do nazwania swego odkrycia, Le Verrier szybko zaproponował dla nowej planety nazwę Neptun, fałszywie twierdząc, że została ona oficjalnie zatwierdzona przez francuskie.. Bureau des Longitudes.. W październiku zaproponował nazwanie planety.. Le Verrier.. – na swoją cześć; w swoich staraniach miał lojalne wsparcie m.. dyrektora obserwatorium.. François Arago.. Jednak propozycja ta spotkała się z silnym sprzeciwem poza.. Francją.. Francuskie opracowania szybko przywróciły nazwę.. Herschel.. dla Urana i.. Leverrier.. dla nowej planety.. W dniu 29 grudnia 1846 roku.. Friedrich Georg Wilhelm Struve.. poparł nazwę Neptun w.. Rosyjskiej Akademii Nauk.. Sankt Petersburgu.. Wkrótce nazwa.. zyskała międzynarodowe uznanie i stała się oficjalną nazwą planety.. był bogiem mórz; jego greckim odpowiednik to.. Posejdon.. Mitologiczna nazwa planety pozostaje w zgodzie z nomenklaturą dotyczącą nazewnictwa innych planet, z których wszystkie, z wyjątkiem Ziemi, zostały nazwane imionami postaci z.. i rzymskiej.. Większość współczesnych języków, nawet w krajach, które nie mają bezpośredniego związku z kulturą grecko-rzymską, używa wariantu nazwy „Neptun” na określenie tej planety, jednak języki.. japoński.. koreański.. tłumaczą nazwę planety jako „gwiezdny król morza”.. Od jego odkrycia w 1846 roku aż do kolejnego odkrycia, Plutona w 1930 roku, Neptun był najdalszą znaną planetą.. Po odkryciu Pluton został najdalszą planetą, z wyjątkiem 20-letniego okresu pomiędzy 1979 a 1999 r.. , gdy poruszający się po eliptycznej orbicie o znacznym.. mimośrodzie.. Pluton znajdował się bliżej Słońca, niż Neptun.. Jednak odkrycie w 1992 roku kolejnego obiektu.. doprowadziło astronomów do sporu, czy Pluton powinien być traktowany jako planeta, czy jako jeden z wielu zwykłych obiektów pasa.. 26 sierpnia 2006 astronomowie na Zgromadzeniu Ogólnym.. Międzynarodowej Unii Astronomicznej.. Pradze.. odebrali Plutonowi status planety, co oznacza, że w Układzie Słonecznym jest teraz tylko 8 planet, a Neptun ponownie stał się najdalszą planetą Układu Słonecznego.. Porównanie wielkości Neptuna i Ziemi.. Neptun ma masę równą 1,0244×10.. , pośrednią między.. Ziemią.. i większymi gazowymi olbrzymami: jego masa jest siedemnaście razy większa niż masa Ziemi, ale ma on tylko ok.. 1/19 masy.. na powierzchni planety jest duże.. W Układzie Słonecznym większe jest tylko na.. Jowiszu.. , i tylko na tych dwóch planetach osiąga większą wartość, niż na powierzchni Ziemi.. Promień Neptuna wynosi 24764 km.. ; jest prawie cztery razy większy niż promień Ziemi.. Neptun i.. są często zaliczane do podklasy gazowych olbrzymów nazywanych lodowymi olbrzymami – ze względu na mniejszy rozmiar i wyższe stężenia „lodów” w stosunku do.. W poszukiwaniu.. Neptun został wykorzystany jako wzór całej klasy obiektów: odkryte ciała o podobnej masie są często określane jako „neptunowe”.. , podobnie jak astronomowie odnoszą się do większych planet pozasłonecznych, określając je jako „jowiszowe”.. W szczególności planety takie, krążące stosunkowo blisko swych gwiazd, są klasyfikowane jako.. gorące neptuny.. Struktura wewnętrzna Neptuna przypomina strukturę.. Jego atmosfera stanowi od 5 do 10 procent jego masy, zajmując 10 do 20 procent drogi do jądra, osiągając ciśnienie 10.. Zwiększone stężenie.. metanu.. wykryto w dolnych warstwach atmosfery.. Wewnętrzna struktura Neptuna:.. Górna atmosfera, wierzchołki chmur.. Atmosfera składająca się z wodoru, helu i metanu.. Płaszcz złożony z wody, amoniaku i metanu w postaci lodu.. Jądro składające się ze skał i lodu.. Stopniowo ten sprężony i gorętszy gaz (ciemniejszy na schemacie) przechodzi w.. stan nadkrytyczny.. , tworząc ciekły lub lodowy.. płaszcz.. , gdzie temperatura sięga od 2000 K do 5000 K.. Płaszcz ten ma masę od 10 do 15 mas Ziemi, jest bogaty w wodę, amoniak i metan.. Zwyczajowo dla planet mieszanina ta jest określana jako lodowa, nawet jeśli występuje tam gorący, bardzo gęsty płyn.. Płyn ten, który ma dużą przewodność elektryczną, nazywa się czasem oceanem wodno-amoniakalnym.. Na głębokości 7000 km warunki mogą być takie, że metan rozkłada się, tworząc kryształy diamentu, które opadają w kierunku rdzenia.. Płaszcz może składać się z warstwy "wody jonowej" (ang.. ionic water.. ), w której molekuły wody rozpadają się w mieszaninę jonów wodoru i tlenu.. Głębiej woda staje się.. przewodnikiem superjonowym.. , w którym jony wodoru swobodnie poruszają się w sieci krystalicznej tlenu.. Jądro.. Neptuna jest zbudowane z.. niklu.. krzemianów.. , modele określają jego masę na około 1,2 masy Ziemi.. Ciśnienie w centrum wynosi 7.. Mbar.. (700 GPa) i jest miliony razy większe niż ciśnienie na powierzchni Ziemi, zaś temperatura może wynosić 5400 K.. Możliwe, że na Neptunie, podobnie jak na Uranie, występują deszcze.. diamentów.. i oceany z roztopionych diamentów.. Obraz Neptuna w świetle widzialnym i bliskiej.. , ukazujący pasma metanu w atmosferze i cztery księżyce planety: Proteusza, Larissę, Galateę i Despoinę.. Na dużych wysokościach atmosfera Neptuna składa się w 80% z wodoru i 19% z helu.. Obecne są również śladowe ilości metanu.. Metan silnie absorbuje fale o długości powyżej 600 nm, w czerwonej i podczerwonej części widma.. Podobnie jak w przypadku Urana, absorpcja czerwonego światła przez.. znajdujący się w atmosferze nadaje Neptunowi niebieskawy odcień.. , choć intensywna.. lazurowa.. barwa Neptuna różni się od spokojniejszego.. cyjanu.. Ponieważ zawartości metanu w atmosferach Neptuna i Urana są podobne, jakiś dodatkowy składnik atmosferyczny musi wpływać na barwę Neptuna.. Atmosferę planety dzieli się na dwa główne obszary:.. troposferę.. , w której temperatura maleje z wysokością, i.. stratosferę.. , w której temperatura z wysokością rośnie.. Granica pomiędzy tymi obszarami –.. tropopauza.. – występuje przy ciśnieniu 0,1 bara (10 kPa).. Wyżej, przy ciśnieniu pomiędzy 10.. −5.. a 10.. −4.. mikrobarów (1 do 10 Pa), stratosfera przechodzi w.. termosferę.. Termosfera stopniowo przechodzi w.. egzosferę.. Pasma chmur położonych na dużej wysokości rzucają cienie na niższe warstwy chmur.. Modele wskazują na to, że troposfera Neptuna jest przetykana warstwami chmur o składzie zmieniającym się z wysokością.. Chmury górnego piętra pojawiają się przy ciśnieniu poniżej 1 bara, gdzie panuje temperatura odpowiednia do kondensacji metanu.. Uważa się, że przy ciśnieniu pomiędzy 1 a 5 barów (100 do 500 kPa) formują się chmury amoniaku i.. Chmury o ciśnieniu powyżej pięciu barów mogą składać się z amoniaku,.. siarczku amonu.. , siarkowodoru i wody.. Chmury z zamarzniętej wody powinny mieć ciśnienie około 50 bar (5,0 MPa), gdzie temperatura dochodzi do 0 °C.. Poniżej można znaleźć chmury amoniaku i siarkowodoru.. Zaobserwowano cienie chmur położonych na dużych wysokościach rzucane na nieprzezroczyste obszary niższych chmur.. Istnieją także wysokie pasma chmur, które owijają się wokół planety na stałej szerokości planetograficznej.. Te obwodowe zespoły chmur mają szerokość 50-150 km i leżą około 50-110 km powyżej głównej warstwy chmur.. Analiza widma światła docierającego z Neptuna wskazuje, że w dolnej stratosferze pojawia się zmętnienie z powodu kondensacji produktów fotolizy.. UV.. metanu, takich jak etan i acetylen.. stratosferze.. znajdują się również śladowe ilości.. tlenku węgla.. cyjanowodoru.. Stratosfera Neptuna jest cieplejsza od stratosfery Urana ze względu na wyższe stężenie węglowodorów.. Nie udało się jeszcze wyjaśnić, dlaczego.. termosfera.. tej planety ma wyjątkowo wysoką temperaturę – około 750 K.. Neptun znajduje się zbyt daleko od Słońca, by tak wysoka temperatura była wynikiem absorpcji promieniowania.. Być może prawdziwą przyczyną jest interakcja atmosfery z jonami w.. polu magnetycznym.. planety lub.. fale grawitacyjne.. dobiegające z jej wnętrza, które ulegają wygaszeniu w atmosferze.. Termosfera zawiera śladowe ilości.. dwutlenku węgla.. oraz wody, które mogą pochodzić ze źródeł zewnętrznych, takich jak.. meteoryty.. oraz pył.. Neptun przypomina Urana również budową magnetosfery, z polem magnetycznym, którego oś jest mocno nachylona do osi obrotu – o 43-47° – i przesunięta o ok.. 0,55 promienia planety.. , czyli około 13500 km od jej geometrycznego centrum.. Przed lotem Voyagera 2 w kierunku Neptuna uważano, że nachylenie pola magnetycznego Urana jest wynikiem nachylenia osi jego obrotu.. Jednak porównawszy pola magnetyczne obu planet, naukowcy doszli do wniosku, że takie pole magnetyczne może być charakterystyczne dla przepływów we wnętrzach planet.. Generować je może.. płynu w cienkiej powłoce sferycznej złożonej prawdopodobnie z mieszaniny amoniaku, metanu i wody.. związana z przepływem prądu elektrycznego zgodnie z mechanizmem.. dynama magnetohydrodynamicznego.. Dipolowe.. parametry pola magnetycznego Neptuna wynoszą:.. indukcja magnetyczna.. na równiku magnetycznym Neptuna 14.. mikrotesli.. (0,14.. , dipolowy.. moment magnetyczny.. około 2,2×10.. T·m³ (14 μT·.. , gdzie.. to promień Neptuna).. Pole magnetyczne Neptuna ma złożoną geometrię, która obejmuje stosunkowo duży wkład składników.. multipolowych.. , w tym silnego momentu.. kwadrupolowego.. ; wkład ten może przekroczyć wkład.. momentu dipolowego.. W przeciwieństwie do Neptuna Ziemia, Jowisz i Saturn mają stosunkowo niewielkie momenty kwadrupolowe, a ich pola są nieznacznie nachylone od osi obrotu.. Duży moment kwadrupolowy Neptuna może być wynikiem przesunięcia od centrum planety i geometrycznego ograniczenia.. dynama.. generującego pole.. Łukowa fala uderzeniowa magnetosfery Neptuna, powstająca gdy pochodzący ze Słońca.. zwalnia do prędkości poddźwiękowych, występuje w odległości 34,9 promieni od planety.. Magnetopauza, gdzie ciśnienie magnetosfery równoważy ciśnienie wiatru słonecznego, znajduje się w odległości 23-26,5 promieni Neptuna.. Ogon magnetosfery rozciąga się na co najmniej 72 promieni Neptuna w przeciwnym kierunku, a bardzo prawdopodobne, że o wiele dalej.. Pierścienie Neptuna.. Neptun ma układ pierścieni, choć jest on mniej spektakularny niż otaczający Saturna.. Pierścienie mogą składać się z cząsteczek lodów pokrytych krzemianami lub materiałami na bazie węgla, które to najprawdopodobniej dają im czerwony odcień.. Trzy główne pierścienie są wąskie i noszą nazwy: Pierścienia Adamsa (63000 km od centrum Neptuna), Pierścień Le Verriera (53000 km) i Pierścień Galle (szerszy i słabszy 42000 km).. Słabe zewnętrzne rozszerzenie pierścienia Le Verriera zostało nazwane Lassell i jest ograniczone w jego zewnętrznej krawędzi przez pierścień Arago na wysokości 57000 km.. Pierwszy z tych pierścieni planetarnych został odkryty w 1968 roku przez zespół kierowany przez.. Edwarda Guinana.. , ale później myślał, że to pierścień, który może być niepełny.. Pierwsze dowody, że pierścienie mogą mieć luki, pojawiły się w trakcie.. zakrycia.. gwiazdy przez Neptuna obserwowanego w 1984 roku, kiedy pierścienie wyraźnie przesłoniły gwiazdę przed zakryciem, ale nie zaobserwowano tego po zakryciu.. Zdjęcia przesłane przez sondę Voyager 2 w 1989 roku wyjaśniły problem, pokazując kilka słabych pierścieni.. Pierścienie te mają grudkowatą strukturę.. , być może z powodu interakcji grawitacyjnej z małymi księżycami na niedalekiej orbicie.. Peryferyjny pierścień Adamsa składa się z pięciu wyraźnych łuków o nazwach.. Courage.. Liberté.. Egalité 1.. Egalité 2.. Fraternité.. (Odwaga, Wolność, Równość 1, Równość 2, Braterstwo)..  ...   do Ziemi.. Stąd podczas większości czasu badania Neptuna Voyager 2 wykonywał jedynie zaprogramowane wcześniej procedury.. Sonda minęła bardzo blisko.. Nereidę.. , zanim 25 sierpnia 1989 przeleciała w odległość 4400 km od atmosfery Neptuna, a następnie tego samego dnia znalazła się w pobliżu największego księżyca planety, Trytona.. Voyager 2 zweryfikował istnienie.. pola magnetycznego.. wokół planety i odkrył, że pole to jest odsunięte od środka i pochylone w sposób podobny do pola wokół Urana.. Kwestia okresu rotacji planety została rozstrzygnięta na podstawie pomiarów emisji radiowej.. Voyager 2 wykazał również, że Neptun ma aktywny system pogodowy.. Sonda odkryła także sześć nowych księżyców, a planeta okazała się posiadać więcej niż jeden pierścień.. Obecnie rozważany jest przez.. powrót do eksploracji Neptuna w ramach misji sondy, której celem byłby przelot obok Neptuna i Trytona oraz odwiedzenie obiektu pasa Kuipera (podobnie, jak w misji.. do Plutona).. W starożytnej.. Neptun był.. bogiem.. morza, a jego atrybut,.. trójząb.. astronomicznym.. oznaczeniem planety Neptuna.. W niektórych systemach.. astrologicznych.. trójząb jest symbolem.. gwiazdozbioru Ryb.. Odkryty przez.. Edwina McMillana.. Philipa Abelsona.. USA.. w roku 1940.. pierwiastek chemiczny.. z grupy.. aktynowców.. otrzymał nazwę.. neptun.. W okresie.. PRL.. Gdańskie Zakłady Elektroniczne „Unimor”.. produkowały telewizory marki.. W latach 80.. na podzespołach telewizora.. Neptun 150.. produkowano tam monitor komputerowy.. Neptun 156.. [128].. Planeta Neptun została użyta jako temat przewodni lub miejsce akcji różnych filmów i powieści.. fantastyczno-naukowych.. W 1889 r.. Neptun został przedstawiony jako lodowaty glob w.. Spirito gentil.. W 1930.. Olaf Stapledon.. wydał nowelę.. Ostatni i pierwsi ludzie.. W jego książce Neptun został za dwa miliardy lat zasiedlony przez ostatnią, wysoko rozwiniętą rasę ludzką.. Planeta jest przedstawiona jako posiadająca gęstą atmosferę i stałą powierzchnię.. [129].. W latach 40.. w amerykańskich komiksach z serii „Captain Future” Neptun pojawia się jako planeta z globalnym oceanem.. W książce „Nearly Neptune” z 1968 roku autorstwa.. Hugh Waltersa.. na planetę zmierza ekspedycja badawcza, która tuż przed dotarciem do planety kończy się śmiercią załogi z powodu pożaru niszczącego systemy podtrzymywania życia na pokładzie statku kosmicznego.. W kreskówce „Futurama” Neptunianie są przedstawieni jako czterorękie istoty o purpurowej skórze.. Są oni.. humanoidami.. , którzy koegzystowali pokojowo z mieszkańcami Ziemi, a ich planeta jest pokryta lodem.. Akcja amerykańskiego horroru s-f z 1997 roku.. Ukryty wymiar.. Event Horizon.. ) dzieje się na statku orbitującym wokół Neptuna.. Humorystyczne opowiadanie „The Elephants on Neptune” (.. Słonie na Neptunie.. ) autorstwa.. Mike’a Resnicka.. zostało opublikowane w czasopiśmie.. Asimov’s Science Fiction.. i było nominowane do.. nagrody Hugo.. oraz do nagrody.. Nebula.. (2001).. Akcja filmu telewizyjnego „Virtuality” z 2009 r.. skupia się wokół przygotowań statku kosmicznego do przelotu obok Neptuna przed opuszczeniem Układu Słonecznego.. Neptun występuje też jako cel ekspedycji górniczego statku kosmicznego „Red Dwarf” (.. Czerwony karzeł.. ) w książkach opartych na.. serialu BBC o tej samej nazwie.. , który w wyniku wypadku na pokładzie wylatuje w odległą przestrzeń kosmiczną.. gorący neptun.. – pierwiastek chemiczny.. – planetoidy krążące w punktach Lagrange’a na orbicie Neptuna.. 24 sierpnia.. Międzynarodowa Unia Astronomiczna.. uznała, że zgodnie z nową definicją.. Pluton.. nie jest planetą, przez co Neptun stał się automatycznie najdalszą planetą.. Masa Ziemi to 5,9737×10.. W porównaniu z masą Neptuna:.. Masa Urana to 8,6832×10.. W porównaniu z Ziemią:.. Masa Jowisza to 1,8987×10.. W porównaniu z Neptunem:.. Zobacz:.. Orbits and Physical Characteristics.. NASA’s Solar System Exploration: The Planets.. NASA, 21 grudnia 2010.. [dostęp 2010-12-28].. Masa Trytona: 2,14×10.. Łączna masa 13 pozostałych znanych księżyców Neptuna: ok.. 7,53×10.. 19.. kg, tj.. ok.. 0,35% masy Trytona.. Masa pierścieni jest znikoma.. 1,00.. 1,01.. 1,02.. 1,03.. 1,04.. 1,05.. 1,06.. 1,07.. 1,08.. 1,09.. 1,10.. 1,11.. 1,12.. 1,13.. 1,14.. 1,15.. 1,16.. 1,17.. 1,18.. Kristen Erickson, Alice Wessen, Phil Davis, Harman Smith, Samantha Harvey:.. Neptune: Facts Figures.. NASA, 2010-11-11.. Hubble Finds New Neptune Moon.. Space Telescope Science Institute.. , 15.. 2013.. [dostęp 15 lipca 2013].. Neptune: Moons.. [dostęp 2013-12-16].. The University of Arizona (tłumaczenie):.. Dokładniejszy pomiar długości doby Neptuna.. [dostęp 2011-07-13].. 5,0.. 5,1.. Seidelmann, P.. Kenneth, Archinal, B.. ; A’hearn, M.. Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements.. „Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy”.. 90, s.. 155–180, 2007.. Springer Netherlands.. 1007/s10569-007-9072-y.. 6,2.. Neptune Fact Sheets.. NASA, 17 listopada 2010.. Calvin J.. Hamilton:.. Neptune.. Views of the Solar System, 4 sierpnia 2001.. [dostęp 2007-08-13].. 8,3.. 8,4.. 8,5.. 8,6.. 8,7.. 8,8.. 8,9.. Jonathan I.. Lunine:.. The Atmospheres of Uranus and Neptune.. Lunar and Planetary Observatory, University of Arizona, 1993.. [dostęp 2010-11-10].. Podolak, A.. Weizman, M.. Marley.. Comparative models of Uranus and Neptune.. 43 (12), s.. 1517–1522, 1995.. 1016/0032-1133(95)00061-5.. 10,0.. 10,1.. Kirk Munsell, Harman Smith, Samantha Harvey:.. Neptune overview.. NASA, 13 listopada 2007.. [dostęp 2010-11-20].. V.. Suomi, S.. Limaye, D.. Johnson.. High Winds of Neptune: A possible mechanism.. Science.. 251 (4996), s.. 929–932, 1991.. 251.. 4996.. 929.. PMID 17847386.. 12,0.. 12,1.. 12,2.. 12,3.. 12,4.. Hubbard.. Neptune’s Deep Chemistry.. 275 (5304), s.. 1279–1280, 1997.. 275.. 5304.. 1279.. PMID 9064785.. [dostęp 2010-11-19].. 13,0.. 13,1.. Nettelmann, M.. French, B.. Holst, R.. Redmer:.. Interior Models of Jupiter, Saturn and Neptune.. University of Rostock.. [dostęp 2010-11-25].. John N.. Wilford:.. Data Shows 2 Rings Circling Neptune.. The New York Times, 10 czerwca 1982.. Alan Hirschfeld:.. Parallax: The Race to Measure the Cosmos.. Nowy Jork: 2001.. ISBN 0-8050-7133-4.. Mark Littmann, E.. Standish:.. Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System.. ISBN 0-4864-3602-0.. Robert Roy Britt:.. Galileo discovered Neptune, new theory claims.. MSNBC News, 2009.. [dostęp 2009-11-10].. Alexis Bouvard:.. Tables astronomiques publiées par le Bureau des Longitudes de France.. Paryż: 1821.. 19,0.. 19,1.. 19,2.. Airy.. Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus.. 7, s.. 121–144, 13 listopada 1846.. [dostęp 2010-11-11].. John J.. O’Connor:.. John Couch Adams’ account of the discovery of Neptune.. University of St Andrews, 2006.. [dostęp 2010-12-06].. Adams.. Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet.. 149, 13 listopada 1846.. [dostęp 2010-11-18].. James Challis.. Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus.. 145–149, 13 listopada 1846.. Johann G.. Galle.. Account of the discovery of the planet of Le Verrier at Berlin.. 153, 13 listopada 1846.. Nick Kollerstrom:.. Neptune’s Discovery.. The British Case for Co-Prediction.. University College London, 2001.. [dostęp 2013-09-15].. Dennis Rawlins:.. The Neptune Conspiracy: British Astronomy’s PostDiscovery Discovery.. 1992.. [dostęp 13 listopada 2010].. McGourty, Christine:.. Lost letters’ Neptune revelations.. BBC News.. 2003-11-10.. Summations following the Neptune documents’ 1998 recovery appeared in.. DIO 9.. (1999) and William Sheehan, Nicholas Kollerstrom, Craig B.. Waff (December 2004),.. The Case of the Pilfered Planet – Did the British steal Neptune?.. Scientific American.. Moore (2000):206.. Littmann (2004):50.. Baum Sheehan (2003):109–110.. Owen Gingerich.. The Naming of Uranus and Neptune.. „Astronomical Society of the Pacific Leaflets”.. 8, s.. 9–15, 1958.. [dostęp 2010-15-12].. Hind.. Second report of proceedings in the Cambridge Observatory relating to the new Planet (Neptune).. „Astronomische Nachrichten”.. 25, s.. 309, 1847.. 1002/asna.. 18470252102.. Smithsonian/NASA Astrophysics Data System (ADS).. Jennifer Blue:.. Planet and Satellite Names and Discoverers.. USGS, 2008-12-17.. Planetary linguistics.. nineplanets.. org.. Tony Long:.. Jan.. 21, 1979: Neptune Moves Outside Pluto’s Wacky Orbit.. wired.. com.. [dostęp 2010-11-13].. 2012-12-05].. Weissman, Paul R.. The Kuiper Belt.. [dostęp 2006-10-11].. The Status of Pluto:A clarification.. International Astronomical Union.. , Press release.. 1999.. 15 czerwca 2006].. IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6.. IAU, 24 sierpnia 2006.. Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo:.. The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics.. 2001.. ISBN 3540678778.. Zobacz tabelę 3.. Zobacz np.. Alan P.. Boss.. Formation of gas and ice giant planets.. „Earth and Planetary Science Letters”.. 202 (3–4), s.. 513–523, 2002.. 1016/S0012-821X(02)00808-7.. Lovis:.. Trio of Neptunes and their Belt.. ESO.. , 18 maja 2006.. Hot „ice” may cover recently discovered planet.. [dostęp 2010-12-23].. Atreya, P.. Egeler, K.. Baines.. Water-ammonia ionic ocean on Uranus and Neptune?.. „Geophysical Research Abstracts”.. 05179, 2006.. Neptune May Crush Methane Into Diamonds.. 25, 1999.. 25a.. [dostęp 2007-11-26].. Weird water lurking inside giant planets.. „New Scientist”, 2010-09-01.. pbs.. org/wgbh/nova/space/diamonds-in-the-sky.. html.. fromquarkstoquasars.. com/is-it-raining-diamonds-on-uranus-neptune/.. http://news.. discovery.. com/space/alien-life-exoplanets/diamond-oceans-jupiter-uranus.. Crisp, H.. Hammel:.. Hubble Space Telescope Observations of Neptune.. 14 czerwca 1995.. [dostęp 2007-11-22].. 51,0.. 51,1.. 51,2.. 51,3.. 51,4.. Elkins-Tanton (2006):79–83.. 52,0.. 52,1.. 52,2.. Max, B.. Macintosh, S.. Gibbard, D.. T.. Gavel i inni.. Cloud Structures on Neptune Observed with Keck Telescope Adaptive Optics.. „The Astronomical pismo”.. 125 (1), s.. 364–375, 2003.. 1086/344943.. [dostęp 2010-11-27].. 53,0.. 53,1.. Therese Encrenaz.. ISO observations of the giant planets and Titan: what have we learnt?.. „Planet.. Space Sci.. 51, s.. 89–103, 2003.. 1016/S0032-1133(02)00145-9.. Broadfoot.. Ultraviolet Spectrometer Observations of Neptune and Triton.. 246 (4936), s.. 1459–1456, 1999.. 246.. 4936.. 1459.. PMID 17756000.. Floyd Herbert.. Ultraviolet Observations of Uranus and Neptune.. Space Sci.. 47, s.. 1119–1139, 1999.. 1016/S0032-1133(98)00142-1.. Sabine Stanley, Jeremy Bloxham.. Convective-region geometry as the cause of Uranus’ and Neptune’s unusual magnetic fields.. 428 (6979), s.. 151–153, 11 marca 2004.. 1038/nature02376.. PMID 15014493.. P.. Connerney, Mario H.. Acuna, Norman F.. Ness.. The magnetic field of Neptune.. „Journal of Geophysics Research”.. 19,023–42, 1991.. 58,0.. 58,1.. 58,2.. 58,3.. Ness, M.. Acuña, L.. Burlaga, R.. Lepping i inni.. Magnetic Fields at Neptune.. 1473–1478, 1989.. 1473.. PMID 17756002.. Russell, J.. Luhmann:.. Neptune: Magnetic Field and Magnetosphere.. University of California, Los Angeles, 1997.. [dostęp 2006-11-10].. Cruikshank (1996):703–804.. Nomenclature Ring and Ring Gap Nomenclature.. Gazetteer of Planetary.. USGS, 8 grudnia 2004.. [dostęp 2010-11-28].. Guinan, C.. Harris, F.. Maloney.. Evidence for a Ring System of Neptune.. „Bulletin of the American Astronomical Society”.. 14, s.. 658, 1982.. Goldreich, S.. Tremaine, N.. Borderies.. Towards a theory for Neptune’s arc rings.. „Astronomical pismo”.. 92, s.. 490–494, 1986.. 1086/114178.. Nicholson,.. Five Stellar Occultations by Neptune: Further Observations of Ring Arcs.. 87, s.. 1, 1990.. 1016/0019-1035(90)90020-A.. [dostęp 2007-12-16].. Missions to Neptune.. The Planetary Society, 2007.. [dostęp 2007-10-11].. John Noble Wilford:.. Scientists Puzzled by Unusual Neptune Rings.. Hubble News Desk, 15 grudnia 1989.. Arthur N.. Cox:.. Allen’s Astrophysical Quantities.. ISBN 0387987460.. Kirk Munsell:.. Planets: Neptune: Rings.. Heikki Salo.. Neptune’s Partial Rings: Action of Galatea on Self-Gravitating Arc Particles.. 282 (5391), s.. 1102–1104, 1998.. 282.. 5391.. 1102.. PMID 9804544.. Neptune’s rings are fading away.. New Scientist, March 26, 2005.. [dostęp 2007-11-11].. 71,0.. 71,1.. Sue Lavoie:.. PIA02245: Neptune’s blue-green atmosphere.. NASA JPL, lutego 16, 2000.. PIA01142: Neptune Scooter.. NASA, January 8, 1998.. [dostęp 2006-11-26].. Hammel.. Neptune’s wind speeds obtained by tracking clouds in.. images.. 245 (4924), s.. 1367–1369, 1989.. 245.. 4924.. 1367.. PMID 17798743.. Burgess (1991):64–70.. Orton, G.. , Encrenaz T.. , Leyrat C.. , Puetter, R.. and Friedson, A.. Evidence for methane escape and strong seasonal and dynamical perturbations of Neptune’s atmospheric temperatures.. Astronomy and Astrophysics.. Glenn Orton:.. A Warm South Pole? Yes, On Neptune!.. ESO, 2007-09-18.. 77,0.. 77,1.. Ray Villard:.. Brighter Neptune Suggests A Planetary Change Of Seasons.. Hubble News Center, 15 maja 2003.. [dostęp 2010-11-26].. Hubble Space Telescope Imaging of Neptune’s Cloud Structure in 1994.. 268 (5218), s.. 1740–1742, 1995.. 268.. 5218.. 1740.. PMID 17834994.. PIA00064: Neptune’s Dark Spot (D2) at High Resolution.. NASA JPL, 29 stycznia 1996.. Gibbard S.. The altitude of Neptune cloud features from high-spatial-resolution near-infrared spectra.. 166 (2), s.. 359–374, 2003.. 2003.. 006.. Stratman.. EPIC Simulations of Bright Companions to Neptune’s Great Dark Spots.. 151 (2), s.. 275–285, 2001.. 1998.. 5918.. Sromovsky.. The unusual dynamics of new dark spots on Neptune.. 1005, 2000.. Williams, Sam:.. Heat Sources within the Giant Planets.. University of California, Berkeley.. Gunnar F.. Lindal.. The atmosphere of Neptune – an analysis of radio occultation data acquired with Voyager 2.. 967–982, 1992.. 1086/116119.. Class 12 – Giant Planets – Heat and Formation.. 3750 – Planets, Moons Rings.. Colorado University, Boulder, 2004.. Pearl.. The albedo, effective temperature, and energy balance of Neptune, as determined from Voyager data.. „Journal of Geophysical Research Supplement”.. 18,921–18,930, 1991.. 87,0.. 87,1.. Sam Williams.. Heat Sources Within the Giant Planets.. , 24 listopada 2004.. Sandro Scandolo.. The Centers of Planets.. „American Scientist”.. 91 (6), s.. 516, 2003.. 1511/2003.. 516.. McHugh.. Computation of Gravity Waves near the Tropopause.. „American Astronomical Society, DPS meeting #31, #53.. 07”, 1999.. McHugh, A.. Friedson.. Neptune’s Energy Crisis: Gravity Wave Heating of the Stratosphere of Neptune.. vol.. 28, s.. 1078, 1996.. APOD 14 lipca 2011 – Neptun kończy okrążenie.. 92,0.. 92,1.. Anonymous:.. Horizons Output for Neptune 2010–2011.. 9 lutego 2007.. [dostęp 2010-10-28].. 2008-12-10].. – Numbers generated using the Solar System Dynamics Group, Horizons On-Line Ephemeris System.. Hubbard, W.. Nellis, A.. Mitchell, N.. Holmes i inni.. Interior Structure of Neptune: Comparison with Uranus.. 253 (5020), s.. 648–651, 1991.. 253.. 5020.. 648.. PMID 17772369.. Alan Stern, Joshua E.. Colwell.. Collisional Erosion in the Primordial Edgeworth-Kuiper Belt and the Generation of the 30-50 AU Kuiper Gap.. 490 (2), s.. 879-882, 1997-12-01.. doi:doi:10.. 1086/304912.. Jean-Marc Petit, Alessandro Morbidelli, Giovanni B.. Valsecchi:.. Large Scattered Planetesimals and the Excitation of the Small Body Belts.. 1998.. List Of Transneptunian Objects.. Minor Planet Center.. [dostęp 2010-10-25].. David Jewitt:.. The Plutinos.. UCLA, 2004.. Varadi.. Periodic Orbits in the 3:2 Orbital Resonance and Their Stability.. 118, s.. 2526–2531, 1999.. 1086/301088.. John Davies:.. Beyond Pluto: Exploring the outer limits of the solar system.. 2001, s.. 104.. Chiang et al.. Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances.. 430-443, lipiec 2003.. 1086/375207.. Scott S.. Sheppard.. , Chadwick A.. Trujillo.. Detection of a Trailing (L5) Neptune Trojan.. 329 (5997), s.. 1304, 2010-09-10.. AAAS.. 1189666.. [dostęp 2010-09-22].. 202 (3-4), s.. 513-523, 30 września 2002.. ELSEVIER.. [dostęp 2011-06-03].. Edward W.. Thommes:.. The formation of Uranus and Neptune among Jupiter and Saturn.. Kathryn Hansen:.. Orbital shuffle for early solar system.. Geotimes, 7 czerwca, 2005.. Crida.. Solar System formation.. „Invited review talk on Solar System formation, at the JENAM 2008 conference.. Proceeding to appear in „Reviews in Modern Astronomy, 21””, 2009.. Desch.. Mass Distribution and Planet Formation in the Solar Nebula.. „The Astrophysical pismo”.. 671, s.. 878–893, 2007.. 1086/522825.. Smith.. Resolved debris disc emission around $\eta $ Telescopii: a young solar system or ongoing planet formation?.. „Astronomy and Astrophysics”.. 493, s.. 299–308, 2009.. 1051/0004-6361:200 810706.. Craig B.. Agnor.. Neptune’s capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter.. „Nature”, s.. 192–194, 2006.. 1038/nature04792.. PMID 16688170.. Christopher F.. Chyba.. Tidal evolution in the Neptune-Triton system.. 219 (1–2), s.. L23–L26, 1989.. [dostęp 2010-12-11].. Triton May Be Coldest Spot in Solar System.. The New York Times, 29 sierpnia 1989.. Nelson R.. Temperature and Thermal Emissivity of the Surface of Neptune’s Satellite Triton.. „Science”, s.. 429–431, 1990.. 250.. 4979.. 429.. PMID 17793020.. Michael E.. Brown.. The Dwarf Planets.. California Institute of Technology, Department of Geological Sciences.. [dostęp 2010-11-09].. Matthew J.. Holman, et al.. Discovery of five irregular moons of Neptune.. 430 (7002), s.. 865–867, 2004-08-19.. 1038/nature02832.. PMID 15318214.. Five new moons for planet Neptune.. BBC News, 18 sierpnia 2004.. Neptune’s capture of its moon Triton in a binary-planet gravitational encounter: Nature.. Fred Espenak:.. Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006.. NASA, 20 czerwca 2005.. [dostęp 4 grudnia 2010].. Moore (2000):207.. Cruikshank.. On the rotation period of Neptune.. „Astrophysical pismo, Part 2 – Letters to the Editor”.. 220, s.. L57–L59, 1 marca 1978.. 1086/182636.. [dostęp 2010-11-01].. Max.. Adaptive Optics Imaging of Neptune and Titan with the W.. Keck Telescope.. 31, s.. 1512, 1999.. [dostęp 20 listopada 2010].. Gibbard.. High-Resolution Infrared Imaging of Neptune from the Keck Telescope.. 156, s.. 1–15, 1999.. 6766.. Voyager Mission Description.. Cynthia Phillips:.. Fascination with Distant Worlds.. SETI Institute.. , 5 sierpnia 2003.. 2008-05-17].. 123,0.. 123,1.. Burgess (1991):46–55.. Planetary Science Decadal Survey Mission Technology Studies.. – Zobacz: „Neptune-Triton-KBO Study Final Report”.. Emancje Neptuna.. [dostęp 2010-12-21].. Synthesis of the isotopes of elements 118 and 116 in the 249Cf and 245Cm+48Ca fusion reactions.. Telewizor Neptun.. Elwro 800 junior.. 129,0.. 129,1.. 129,2.. 129,3.. Neptun w kulturze i jego obserwacje.. [dostęp 2010-12-25].. Richard Baum, William Sheehan:.. In Search of Planet Vulcan: The Ghost in Newton’s Clockwork Universe.. ISBN 0738208892.. Far Encounter: The Neptune System.. 1991.. ISBN 0-231-07412-.. Dale P.. Cruikshank:.. Neptune and Triton.. ISBN 0-8165-1525-5.. Uranus, Neptune, Pluto, and the Outer Solar System.. New York: 2006.. ISBN 0-8160-5197-6.. Mark Littmann:.. Planets Beyond, Exploring the Outer Solar System.. ISBN 0486436020.. Ellis D.. Miner, Randii R.. Wessen:.. Neptune: The Planet, Rings, and Satellites.. ISBN 1-85233-216-6.. Patrick Moore.. The Data Book of Astronomy.. CRC Press.. , 2000.. ISBN 0-7503-1120-3.. Tom Standage:.. The Neptune File.. Penguin, 2001.. Neptune Fact Sheet.. – NASA, Fakty o Neptunie.. w serwisie.. The Nine Planets.. Astronomy Cast.. odcinek #63, włączając pełną transkrypcję.. Solar System Exploration: Planets: Neptune.. – Neptun w.. Fact File: Neptune.. – strona dla dzieci.. php?title=Neptun oldid=40300146.. Basa Banyumasan.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 13:25, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Neptun
    Open archive

  • Title: Obiekt odłączony – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Obiekt odłączony.. Obiekty transneptunowe.. o orbitach sięgających dalej niż 100.. : należące do.. dysku rozproszonego.. (szare) i odłączone (białe).. krążące w zewnętrznych rejonach.. , które nigdy nie zbliżają się do Słońca na tyle, aby wpływ grawitacyjny planet (w szczególności.. ) mógł zaburzyć ich orbitę.. Z tego powodu uważa się je za „odłączone” od reszty Układu Słonecznego.. Obiekty te wyróżnia się spośród innych.. obiektów transneptunowych.. , które, zgodnie z.. modelami powstania Układu Słonecznego.. , znalazły się na swoich aktualnych orbitach w wyniku.. perturbacji.. wywołanych przez.. gazowe olbrzymy.. , głównie Neptuna.. Obiekty odłączone mają.. peryhelia.. w zbyt dużej odległości, żeby wpływ Neptuna był znaczący kiedykolwiek w historii Układu.. W literaturze obiekty odłączone nazywane są również obiektami.. rozszerzonego dysku rozproszonego.. (E-SDO).. odległymi obiektami odłączonymi.. (DDO).. lub obiektami.. rozproszonymi–rozszerzonymi.. , według klasyfikacji.. Deep Ecliptic Survey.. Wynika to z braku wyraźnego rozróżnienia pomiędzy dalszymi obiektami.. a bliższymi obiektami odłączonymi.. Do 2007 roku zidentyfikowano co najmniej dziewięć obiektów odłączonych.. Największym i najodleglejszym z nich jest.. Klasyfikacja.. Kandydaci.. Na początku XXI wieku, odkrycie kilku obiektów znajdujących się na bardzo wydłużonych orbitach: (90377) Sedna,.. (148209) 2000 CR.. (308933) 2006 SQ.. 372.. 2008 KV.. 42.. , wywołało dyskusję nad stworzeniem nowej kategorii obiektów, mającej stanowić kategorię przejściową między dyskiem rozproszonym a wewnętrznymi rejonami.. obłoku Oorta.. Choć oficjalnie Sedna została zaliczona do obiektów dysku rozproszonego, jej odkrywca.. zasugerował, że ponieważ jej peryhelium jest w odległości 76.. , to nie może ona ulegać grawitacyjnemu wpływowi gazowych olbrzymów i powinna zostać zaliczona do wewnętrznego obłoku Oorta.. Jednak ponieważ obłok Oorta według teorii powinien zaczynać się znacznie dalej, około 2000 j.. od Słońca, astronomowie stopniowo zaczęli zaliczać Sednę oraz obiekty na podobnych orbitach do nowej grupy.. , wyróżniającej się brakiem zauważalnego wpływu grawitacyjnego gazowych olbrzymów.. Klasyfikacja obiektów do tej grupy jest obecnie tematem dyskusji.. Orbita Sedny (czerwona) w porównaniu do orbit Neptuna (niebieska) i Plutona (fioletowa).. Ponieważ Sedna nigdy nie zbliża się do Neptuna na odległość mniejszą niż 30 j.. , jej orbita nie może być wynikiem jego grawitacyjnego oddziaływania.. Orbity obiektów odłączonych mają peryhelia w znacznie większej odległości niż.. Neptuna (30,3 j.. Często są silnie.. wydłużone.. , a ich.. półoś wielka.. sięga nawet kilkuset.. jednostek astronomicznych.. Takie orbity nie mogą być wynikiem grawitacyjnego oddziaływania z Neptunem.. Wśród możliwych wytłumaczeń ich powstania podaje się bliskie przejście innej gwiazdy.. lub wpływ hipotetycznej planety krążącej na dalekiej orbicie.. dzieli się na cztery rozłączne klasy obiektów:.. obiekty pozostające w rezonansie orbitalnym z Neptunem.. , takie jak.. obiekty nierezonansowe.. pasa Kuipera.. Makemake.. , obiekty.. oraz obiekty odłączone, takie jak.. Do obiektów odłączonych zwykle zalicza się te, których peryhelium znajduje się w odległości co najmniej 40 j.. Ponieważ Neptun krąży w odległości od 29,8 do 30,3 j.. , po prawie kołowej orbicie, taka odległość praktycznie wyklucza jego duży wpływ grawitacyjny.. Nie jest to jednak ścisłe ograniczenie i obiekty o peryheliach między 37 a 40 j.. są zaliczane czasem do obiektów odłączonych, a czasem do obiektów z dysku rozproszonego.. wykorzystuje do klasyfikacji parametr określający grawitacyjny wpływ Neptuna, analogiczny do.. parametru Tisseranda.. , służącego do odróżniania planetoid od.. komet.. w zależności od grawitacyjnego wpływu.. Jednym z problemów ze zdefiniowaniem tej kategorii jest możliwość istnienia słabych rezonansów, które są trudne do udowodnienia ze względu na chaotyczny charakter perturbacji oraz ze względu na niedokładność wyznaczenia orbit odległych obiektów.. Obiekty te mają.. powyżej 300 lat i większość  ...   przez wiele obserwacji, co oznacza, że są dokładniej zbadane niż obiekty posiadające tylko oznaczenie daty odkrycia.. Na podstawie wyników uzyskanych przez.. Kosmiczne Obserwatorium Herschela.. Przy określaniu na podstawie jasności przyjmuje się, że.. obiektów transneptunowych wynosi 0,09.. Lykawka, T.. Mukai.. An Outer Planet Beyond Pluto and the Origin of the Trans-Neptunian Belt Architecture.. 135, s.. 1161, 2008.. 1088/0004-6256/135/4/1161.. 2008AJ.. 135.. 1161L.. [dostęp 2012-03-28].. David Jewitt.. , A.. Delsanti.. The Solar System Beyond The Planets.. , 2006.. Springer-Praxis Ed.. Brett Gladman:.. Evidence for an Extended Scattered Disk?.. Rodney S.. Gomes, J Matese, J Lissauer.. A distant planetary-mass solar companion may have produced distant detached objects.. 184 (2), s.. 589–601, 2006.. Elsevier.. 026.. 2006Icar.. 184.. 589G.. Elliot, S.. Kern, K.. Clancy, A.. Gulbis i inni.. The Deep Ecliptic Survey: A Search for Kuiper Belt Objects and Centaurs.. II.. Dynamical Classification, the Kuiper Belt Plane, and the Core Population.. 129, 2006.. 1086/427395.. 2005AJ.. 129.. 1117E.. Patryk Sofia Lykawka, Tadashi Mukai.. Dynamical classification of trans-neptunian objects: Probing their origin, evolution, and interrelation.. 189 (1), s.. 213–232, lipiec 2007.. 001.. 2007Icar.. 189.. 213L.. Sedna (The coldest most distant place known in the solar system; possibly the first object in the long-hypothesized Oort cloud).. Moro-Martın, P.. Lacerda.. The Kuiper Belt and Other Debris Disks.. „Astrophysics in the Next Decade”, 2009.. Springer Verlag.. Marc W.. Buie:.. Orbit Fit and Astrometric record for 15874.. SwRI (Space Science Department), 2007-12-28.. Alessandro Morbidelli, Harold F.. Levison.. Scenarios for the Origin of the Orbits of the Trans-Neptunian Objects 2000 CR.. and 2003 VB.. 128 (5), s.. 2564–2576, November 2004.. 1086/424617.. 2004AJ.. 128.. 2564M.. V Emel’yanenko.. Resonant motion of trans-Neptunian objects in high-eccentricity orbits.. „Astronomy Letters”.. 34, s.. 271–279, 2008.. 1134/S1063773708040075.. 2008AstL.. 34.. 271E.. List of Known Trans-Neptunian Objects.. Johnston's Archive, 2012-04-08.. [dostęp 2012-05-12].. Grundy, K.. Noll, D.. Stephens.. Diverse albedos of small trans-Neptunian objects.. 176 (1), s.. 184–191, lipiec 2005.. 007.. 2005Icar.. 176.. 184G.. Schaller,.. Volatile loss and retention on Kuiper belt objects.. 659, s.. 61–I.. 64, 2007.. 1086/516709.. 2007ApJ.. 659L.. 61S.. Allen, B.. Gladman.. Discovery of a low-eccentricity, high-inclination Kuiper Belt object at 58 AU.. 640, 2006.. List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects.. Orbit Fit and Astrometric record for 04VN112.. SwRI (Space Science Department), 2007-11-08.. Orbit Fit and Astrometric record for 03UY291.. SwRI (Space Science Department), 2005-12-02.. Orbit Fit and Astrometric record for 82075.. SwRI (Space Science Department), 2004-04-16.. Orbit Fit and Astrometric record for 10KZ39.. SwRI (Space Science Department), 2010-06-16 using 19 of 19 observations over 0.. 98 years (356 days).. 2010 KZ39.. IAU Minor Planet Center.. Orbit Fit and Astrometric record for 03QK91.. SwRI (Space Science Department), 2008-06-07.. Orbit Fit and Astrometric record for 03FZ129.. SwRI (Space Science Department), 2005-07-10.. Orbit Fit and Astrometric record for 134210.. SwRI (Space Science Department), 2006-07-30.. Orbit Fit and Astrometric record for 06QH181.. SwRI (Space Science Department), 2008-03-05.. Orbit Fit and Astrometric record for 120132.. SwRI (Space Science Department), 2006-04-02.. Orbit Fit and Astrometric record for 06HX122.. SwRI (Space Science Department), 2007-07-16.. MPEC 2008-K28 : 2006 HX122.. Minor Planet Center, 2008-05-23.. Masywne.. obiekty transneptunowe.. ) •.. Haumea.. 2002 MS.. Salacia.. 2003 AZ.. 84.. 2004 GV.. 2005 RN.. 2007 JJ.. Chaos.. 2004 XA.. 192.. 2012 VP.. 113.. 2013 FZ.. Pogrubieniem zostały oznaczone.. plutoidy.. , czyli transneptunowe.. planety karłowate.. php?title=Obiekt_odłączony oldid=40320570.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 13:35, 2 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Obiekt_od%C5%82%C4%85czony
    Open archive

  • Title: Powstanie i ewolucja Układu Słonecznego – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Wizja artystyczna.. dysku protoplanetarnego.. rozpoczęły się 4,6 miliarda lat temu, gdy na skutek.. grawitacyjnego.. zapadnięcia się jednej z części niestabilnego.. obłoku molekularnego.. rozpoczął się proces formowania.. i innych gwiazd.. Większość zapadającej się masy z tej części obłoku zebrała się pośrodku, tworząc.. , podczas gdy reszta spłaszczyła się, formując.. dysk protoplanetarny.. , z którego następnie powstały.. planety.. księżyce.. i pozostałe.. małe ciała Układu Słonecznego.. Ten powszechnie akceptowany model znany jako.. hipoteza mgławicy słonecznej.. został po raz pierwszy zaproponowany w XVIII wieku przez.. Emanuela Swedenborga.. Immanuela Kanta.. Pierre'a Simona Laplace'a.. Jego późniejszy rozwój wymagał współudziału rozmaitych dyscyplin naukowych takich jak.. astronomia.. fizyka.. geologia.. nauki planetarne.. Od początków.. ery podboju kosmosu.. w latach 50.. XX wieku poprzez odkrycia.. w latach 90.. model powstania Układu Słonecznego był kwestionowany i modyfikowany, aby uwzględnić nowe obserwacje.. Od swojego powstania.. uległ znaczącym zmianom.. Uważa się, że wiele księżyców (regularne) krążących wokół swoich macierzystych planet powstało z wirujących dysków gazu i pyłu, podczas gdy inne (nieregularne) zostały przechwycone lub, w przypadku.. , powstały na skutek.. gigantycznych zderzeń.. Kolizje pomiędzy obiektami miały miejsce nieustannie do czasów współczesnych; są one zasadniczym elementem ewolucji systemu.. Planety często zmieniały swoje pozycje, przesuwając się zarówno na zewnątrz, jak i do środka, a nawet zamieniając się miejscami.. była odpowiedzialna za ewolucję Układu Słonecznego we wczesnym okresie jego istnienia.. Układ Słoneczny wciąż ewoluuje i nie będzie istniał wiecznie w obecnej formie.. Za około 5 miliardów lat Słońce powiększy wielokrotnie swoją średnicę, stając się.. czerwonym olbrzymem.. , który odrzuci swoje zewnętrzne warstwy jako.. mgławicę planetarną.. i przekształci się w.. białego karła.. Ruch planet najbliższych Słońcu zostanie wyhamowany przez słoneczną atmosferę i spadną do jego wnętrza, dalsze planety czeka później podobny los w wyniku hamowania przez gaz mgławicy planetarnej.. Istnieje też szansa, choć jest ona niezmiernie mała, że w odległej przyszłości grawitacja gwiazd przechodzących w sąsiedztwie Układu Słonecznego uszczupli orszak planet towarzyszących Słońcu, wówczas zostaną one wyrzucone w.. przestrzeń międzygwiezdną.. Wydarzenie takie może być skutkiem zbliżenia gwiazdy z.. Drogi Mlecznej.. lub z innej galaktyki podczas.. zderzenia galaktyk.. , szczególnie, że za około 3 miliardy lat oczekiwane jest.. zderzenie Galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną.. Istnieje też niebezpieczeństwo, że w planetę uderzy inne ciało niebieskie o masie wystarczającej do rozerwania i zniszczenia jej.. Słońce pozostanie prawdopodobnie samotne, bez orbitujących planet.. Powstanie.. Mgławica przedsłoneczna.. Powstanie planet.. Dalsza ewolucja.. Planety skaliste.. Pas planetoid.. Migracja planet.. Przyszłość.. Chaotyczność Układu Słonecznego.. Kontekst galaktyczny.. Chronologia.. Chronologia powstania i ewolucji Układu Słonecznego.. Historia poglądów dotyczących powstania i ewolucji Układu Słonecznego.. Pierre Simon Laplace, jeden z twórców hipotezy mgławicy planetarnej.. Teorie dotyczące początku i losów świata sięgają najstarszych znanych źródeł pisanych.. Jednak przez większość czasu nie były one powiązane z istnieniem „Układu Słonecznego”, ponieważ nie było jeszcze wiadomo, że Układ Słoneczny, w obecnym znaczeniu tego pojęcia, w ogóle istnieje.. Pierwszym krokiem w kierunku współczesnej teorii powstania i ewolucji Układu Słonecznego była powszechna akceptacja.. heliocentryzmu.. , czyli modelu, który umieścił Słońce pośrodku systemu i Ziemię w orbicie wokół niego.. Ten pomysł był rozważany od tysiącleci, jednak został powszechnie zaakceptowany dopiero pod koniec XVII wieku.. Pierwsze odnotowane użycie pojęcia „Układ Słoneczny” pochodzi z 1704 roku.. Powszechnie akceptowana obecnie teoria powstania Układu Słonecznego,.. , zdobywała i traciła poparcie od czasu jej sformułowania przez.. w XVIII wieku.. Najpoważniejszą krytyką tej hipotezy była pozorna niezdolność wyjaśnienia, dlaczego mimo olbrzymiej masy Słońce ma niewielki.. moment pędu.. w stosunku do otaczających je planet.. Jednak badania młodych gwiazd prowadzone od wczesnych lat 80.. XX wieku wykazały, że są one otoczone chłodnymi dyskami gazu i pyłu, zgodnie z przewidywaniami hipotezy mgławicy słonecznej, dzięki czemu odzyskała ona akceptację.. Zrozumienie przyszłej ewolucji Słońca wymagało poznania źródła zasilającej go energii.. Potwierdzenie.. teorii względności.. Alberta Einsteina.. Arthura Stanleya Eddingtona.. dowiodło, że energia Słońca pochodzi z.. reakcji fuzji jądrowej.. zachodzącej w jądrze.. W 1935 roku Eddington poszedł o krok dalej i zasugerował, że wewnątrz gwiazd mogą powstawać inne.. pierwiastki chemiczne.. (tzw.. gwiezdna nukleosynteza.. Fred Hoyle.. rozwinął tę tezę twierdząc, że wiele pierwiastków cięższych od.. powstaje wewnątrz gwiazd zwanych.. czerwonymi olbrzymami.. Kiedy czerwony olbrzym odrzuca swoje zewnętrzne warstwy, te cięższe pierwiastki są wykorzystywane ponownie do utworzenia kolejnych systemów planetarnych.. Wykonane przy pomocy.. zdjęcie.. Mgławicy Oriona.. , prawdopodobnie podobnego do mgławicy, z której powstało Słońce.. Zgodnie z hipotezą mgławicy słonecznej Układ Słoneczny powstał na skutek grawitacyjnego zapadnięcia się.. o prawdopodobnej średnicy kilku lat świetlnych.. Aż do początku XXI wieku uważano, że Słońce powstało w wyniku samoistnego zapadania się odosobnionego obłoku.. Pod koniec XX wieku zaobserwowano powstawanie dużej liczby gwiazd w obłokach położonych w pobliżu.. pozostałości po supernowych.. Sugeruje to, że podczas powstawania Słońca w jego pobliżu mogły mieć miejsce.. supernowe.. Fala uderzeniowa.. pochodząca z jednego z takich wybuchów mogła utworzyć w chmurze gazu i pyłu regiony o zwiększonej gęstości, powodując ich grawitacyjne zapadanie się i dając w ten sposób początek powstaniu Słońca.. Ponieważ wyłącznie masywne, krótko żyjące gwiazdy wybuchają jako supernowe, Słońce musiało powstać w regionie, w którym powstawały liczne ciężkie gwiazdy, być może podobnym do.. Dodatkowym argumentem za taką genezą Układu Słonecznego są badania.. meteorytów.. , które ujawniły ślady nietrwałych.. izotopów.. takich jak.. żelazo.. 60.. Fe, które powstają wyłącznie podczas eksplozji supernowych.. Skład izotopów w kometach wskazuje, że zawierają one materiał po eksplozji supernowej sprzed 4,6 miliarda lat.. , w 2013 w meteorytach.. Grove Mountains 021710.. LaPaz Icefield 031117.. odkryto ziarna.. ditlenku krzemu.. pochodzące z wybuchu.. supernowej typu II.. Jeden z takich regionów zapadającego się gazu określany jako mgławica przedsłoneczna (.. pre-solar nebula.. ) dał początek Układowi Słonecznemu.. Ten region miał średnicę od 7000 do 20 000.. ) i masę nieznacznie większą od masy Słońca.. Jego skład chemiczny był podobny do obecnego składu Słońca.. Około 98% masy stanowiły.. powstałe podczas.. pierwotnej nukleosyntezy.. zaraz po.. Wielkim Wybuchu.. Pozostałe 2% masy to pierwiastki cięższe od.. litu.. , powstałe w procesie.. nukleosyntezy.. we wcześniejszych pokoleniach gwiazd.. Pod koniec swojej.. ewolucji.. gwiazdy te wyrzuciły swe fragmenty łącznie z ciężkimi pierwiastkami w.. ośrodek międzygwiazdowy.. zasady zachowania momentu pędu.. wynika, że zapadająca się mgławica wirowała coraz szybciej.. Wraz z zagęszczaniem się materii coraz częściej dochodziło do zderzeń pomiędzy atomami, a początkowa energia potencjalna grawitacji przekształcała się w.. ciepło.. Centrum, gdzie zgromadziło się najwięcej masy, stawało się coraz cieplejsze.. W ciągu około 100 000 lat na skutek grawitacji, ciśnienia gazu, pól magnetycznych i rotacji zapadająca się mgławica uległa spłaszczeniu i stała się.. dyskiem protoplanetarnym.. o średnicy około 200 j.. , a w jej centrum uformowała się gorąca i gęsta.. protogwiazda.. Uważa się, że w tej fazie ewolucji Słońce było.. gwiazdą typu T Tauri.. , czerpiącą energię głównie z zapadania się materii.. Badania gwiazd tego typu wskazują, że często towarzyszy im protoplanetarny dysk materii o masie od 0,001 do 0,1.. pozwolił zaobserwować w regionach.. powstawania gwiazd.. dyski protoplanetarne o średnicy do 1000 j.. , zazwyczaj mają one jednak rozmiar kilkuset j.. i są stosunkowo chłodne – osiągają temperaturę do 1000.. W ciągu kolejnych 50 milionów lat temperatura i ciśnienie wewnątrz Słońca wzrosły do tego stopnia, że została zapoczątkowana.. synteza jądrowa.. atomów wodoru.. W ten sposób w Słońcu powstało wewnętrzne źródło energii, które przeciwdziałając sile grawitacyjnego zapadania się, doprowadziło do stanu.. równowagi hydrostatycznej.. , zapobiegając dalszemu zapadaniu się materii (patrz.. budowa gwiazdy.. Uzyskanie tego stanu oznaczało osiągnięcie przez Słońce kolejnego etapu.. znanego jako.. ciąg główny.. Na tym etapie rozwoju gwiazdy czerpią energię z przemiany wodoru na hel w swoim wnętrzu.. Jest to faza, w której Słońce znajduje się obecnie.. Artystyczna wizja mgławicy słonecznej.. Dysk protoplanetarny.. Uważa się, że planety powstały z mgławicy słonecznej – chmury gazu i pyłu w kształcie dysku pozostałej po powstaniu Słońca.. Zgodnie z tą teorią planety powstały na skutek.. z niewielkich ziaren pyłu orbitujących wokół protogwiazdy.. Na skutek wzajemnych kolizji ziarna te zaczęły tworzyć coraz większe obiekty, aż do powstania.. planetozymali.. o średnicy około 5 km.. Poprzez kolejne zderzenia ich rozmiar w dalszym ciągu wzrastał, w tempie 15 centymetrów na rok.. W wewnętrznym Układzie Słonecznym, w odległości do 4 j.. od Słońca, było zbyt ciepło, aby cząsteczki lotnych substancji, takich jak.. , mogły ulec kondensacji na ziarnach pyłu, zatem planetozymale, jakie formowały się w tym regionie, składały się głównie ze związków chemicznych o wysokiej.. temperaturze topnienia.. , czyli metali takich, jak.. nikiel.. glin.. , lub minerałów takich, jak.. krzemiany.. Ostatecznie powstały z nich cztery.. planety skaliste.. , czyli.. Ponieważ wspomniane związki stanowiły zaledwie około 6.. promili.. masy mgławicy, wspomniane obiekty są stosunkowo małych rozmiarów.. Pierwotnie zalążki planet skalistych osiągnęły masę około 0,1.. ⊕.. i przestały akumulować materię około 100 000 lat po powstaniu Słońca.. Ich dalszy wzrost do obecnych rozmiarów miał miejsce na skutek kolejnych zderzeń i połączeń.. , powstały w większej odległości od Słońca – za orbitą Marsa, gdzie promieniowanie gwiazdy było na tyle słabe, że związki wody mogły pozostać w stanie stałym.. Lód, z którego powstały.. planety zewnętrzne.. , występował w większej ilości niż metale i krzemiany, z których powstały planety skaliste.. Dzięki temu osiągnęły one wystarczająco dużą masę, aby przyciągnąć atomy najlżejszych i.. najpowszechniejszych.. pierwiastków.. Planetozymale w zewnętrznym Układzie Słonecznym osiągnęły masę do 4 M.. w ciągu około 3 milionów lat.. Teoretycy uważają, że Jowisz nieprzypadkowo powstał zaraz za.. linią śniegu.. Z opadającej w kierunku Słońca materii z zawartością lodu przy tej granicy zebrały się poprzez sublimację spore ilości wody i powstał region obniżonego ciśnienia, który przyspieszył ruch cząsteczek pyłu  ...   ), wraz ze Słońcem i otaczającym go układem planetarnym ukształtowały się najprawdopodobniej inne gwiazdy.. Istnieją modele powstania Układu Słonecznego, w których w pierwszym okresie jego istnienia Słońce miało gwiazdowego towarzysza, było więc składnikiem.. układu podwójnego.. ; nie ma jednak danych obserwacyjnych potwierdzających ten punkt widzenia.. Chronologia powstania Układu Słonecznego została wyznaczona przy pomocy.. datowania izotopowego.. Naukowcy szacują, że Układ Słoneczny ma 4,6 miliarda lat.. Najstarsze minerały na.. mają około 4,4 miliarda lat.. Skały o tak wczesnym czasie powstania spotyka się jednak bardzo rzadko, ponieważ powierzchnia Ziemi jest nieustannie przekształcana przez.. erozję.. wulkanizm.. tektonikę płyt.. Do oszacowania wieku Układu Słonecznego używa się więc danych z.. , uformowanych podczas wczesnej kondensacji mgławicy słonecznej.. Prawie wszystkie meteoryty mają wiek 4,6 miliarda lat, co sugeruje, że jest to minimalny wiek Układu Słonecznego.. Uwaga: Daty i czasy podane w tabeli są przybliżone i należy je traktować wyłącznie jako wskaźnik.. rzędu wielkości.. Faza.. Czas przed/od powstania Słońca.. Przed Układem Słonecznym.. Miliardy lat przed powstaniem Układu Słonecznego.. Poprzednie pokolenia gwiazd żyją i umierają, wprowadzając.. pierwiastki ciężkie.. do.. ośrodka międzygwiazdowego.. , z którego utworzy się Układ Słoneczny.. 5×10.. lat przed powstaniem Układu Słonecznego.. Prawdopodobna eksplozja bliskiej.. supernowej.. wpływa na powstający Układ Słoneczny.. Kiedy Układ Słoneczny uformował się, w.. tworzyły się gwiazdy.. Po szybkiej ewolucji jedna z masywnych gwiazd mgławicy kończy swoje życie eksplozją.. Powstawanie Słońca.. 0–10.. Mgławice przedsłoneczne formują się i zaczynają się zapadać grawitacyjnie.. Zaczyna tworzyć się Słońce.. –5×10.. Słońce stało się gwiazdą typu.. T Tauri.. –10.. Formują się zewnętrzne planety.. Przez 10.. lat gaz z.. dysków protoplanetarnych.. był wywiewany.. Formowanie się zewnętrznych planet jest prawie ukończone.. Formują się planety skaliste i Księżyc.. Mają miejsce zderzenia dużych ciał niebieskich.. Na Ziemi pojawia się woda.. Gwiazda ciągu głównego.. Słońce staje się gwiazdą.. ciągu głównego.. 2×10.. Powstają najstarsze skały na Ziemi.. 5–6×10.. Rezonans orbitalny Jowisza i Saturna przesuwa Neptuna na.. W wewnętrznej części Układu ma miejsce.. 8×10.. Pierwsze ślady życia na Ziemi.. 4,6×10.. Obecnie.. Słońce pozostaje gwiazdą ciągu głównego.. Stopniowo staje się cieplejsze i jaśniejsze, w tempie około 10% na miliard lat.. 6×10.. Ekosfera.. przesuwa się poza ziemską orbitę, być może sięga orbity Marsa.. 7×10.. Następuje.. kolizja.. Andromedą.. Zjawisko zmienia otoczenie galaktyczne, ale ma prawdopodobnie niewielki wpływ na Układ Słoneczny.. Po ciągu głównym.. (10–12)×10.. Wyczerpują się zapasy wodoru w jądrze Słońca, kończy się cykl ciągu głównego.. Gwiazda staje się.. Dramatycznie wzrasta świetlność Słońca (do 2700 razy), promień (250-krotnie), a przy tym następuje ochłodzenie (do 2600 K).. Merkury, Wenus i Ziemia ulegają wchłonięciu.. 12×10.. nbsp;lat.. W fazach po ciągu głównym Słońce łącznie traci ~30% masy.. Następuje wyrzucenie warstw zewnętrznych, powstaje.. mgławica planetarna.. Pozostaje.. biały karzeł.. – jądro Słońca, które stopniowo ochładza się.. Koniec Układu.. ponad 12×10.. Słońce jako biały karzeł nie wytwarza już energii, jego temperatura obniża się a jasność maleje aż do osiągnięcia stanu.. czarnego karła.. Temperatura Słońca spada do 5 K.. Grawitacja przechodzących gwiazd wytrąca planety z ich orbit.. Koniec Układu Słonecznego.. Paradoks słabego, młodego Słońca.. 1,3.. 29 maja 2013 r.. ogłoszono wyniki badań gromady kulistej gwiazd.. NGC 6752.. za pomocą.. Very Large Telescope.. , według których konieczna jest weryfikacja dotychczasowych modeli.. ewolucji gwiazd.. , w tym.. Informacja na stronie ESO.. Poglądowi temu przeczą ostatnie odkrycia planet krążących wokół białych karłów oraz kształty mgławic planetarnych, świadczące o istnieniu planet.. Solar system.. Merriam Webster Online Dictionary.. 2008.. [dostęp 19 maja 2008].. Woolfson.. Rotation in the Solar System.. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London”.. 27 listopada 1984.. 1524.. 5–18.. Nigel Henbest:.. Birth of the planets: The Earth and its fellow planets may be survivors from a time when planets ricocheted around the Sun like ball bearings on a pinball table.. New Scientist.. 2008-10-08].. David Whitehouse:.. The Sun: A Biography.. John Wiley and Sons, 2005.. ISBN 978-0470092972.. Origin of the Chemical Elements.. W: Simon Mitton:.. Fred Hoyle: A Life in Science.. Aurum, 2005, s.. 197–222.. ISBN 978-1854109613.. 6,3.. 6,5.. Ann Zabludoff:.. Lecture 13: The Nebular Theory of the origin of the Solar System.. University of Arizona, wiosna 2003.. [dostęp 2008-05-19].. Jeff Hester, Steven J.. Desch, Kevin R.. Healy, Laurie A.. Leshin.. The Cradle of the Solar System.. 5674, s.. 1116–1117, 2004-05-21.. Martin Bizzarro, David Ulfbeck, Anne Trinquier, Kristine Thrane, James N.. Connelly, Bradley S.. Meyer.. Evidence for a Late Supernova Injection of.. Fe into the Protoplanetary Disk.. 5828, s.. 1178–1181, 2007.. Pierre Haenecour, Xuchao Zhao, Christine Floss, Yangting Lin, Ernst Zinner:.. First Laboratory Observation of Silica Grains from Core Collapse Supernova.. iopscience.. iop.. [dostęp 2013-04-22].. The chemical composition of the pre-solar nebula.. W: W.. Irvine:.. Cometary Exploration.. 1983, s.. 3–12.. Rawal.. Further Considerations on Contracting Solar Nebula.. „Earth, Moon, and Planets”.. 34 (1), s.. 93–100, 1986.. Springer Netherlands.. Zeilik, Gregory, str.. 207.. Charles H.. Lineweaver.. An Estimate of the Age Distribution of Terrestrial Planets in the Universe: Quantifying Metallicity as a Selection Effect.. 151, s.. 307–313, 2001.. arXiv.. astro-ph/0012399.. Thierry Montmerle, Jean-Charles Augereau, Marc Chaussidon.. Solar System Formation and Early Evolution: the First 100 Million Years.. 98, s.. 39–95, 2006.. Spinger.. Jane S.. Greaves.. Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems.. 307, s.. 68, 2005.. Investigation of the Physical Properties of Protoplanetary Disks around T Tauri Stars by a High-resolution Imaging Survey at lambda = 2 mm.. W: M.. Momose, Y.. Kitamura, S.. Yokogawa, R.. Kawabe, M.. Tamura, S.. Ida:.. The Proceedings of the IAU 8th Asian-Pacific Regional Meeting, Volume I.. Astronomical Society of the Pacific Conference Series, 2003, s.. 85.. Deborah L.. Padgett, Wolfgang Brandner, Karl R.. Stapelfeldt et al.. Hubble Space Telescope/NICMOS Imaging of Disks and Envelopes around Very Young Stars.. 117, s.. 1490–1504, marzec 1999.. 18,0.. 18,1.. Sukyoung Yi, Pierre Demarque, Yong-Cheol Kim, Young-Wook Lee, Chang H.. Ree, Thibault Lejeune, Sydney Barnes.. Toward Better Age Estimates for Stellar Populations: The.. Isochrones for Solar Mixture.. „Astrophysical Journal Supplement”.. 136, s.. 417, 2001.. 2001ApJS.. 136.. 417Y.. astro-ph/0104292.. 320.. Boss, R.. Durisen.. Chondrule-forming Shock Fronts in the Solar Nebula: A Possible Unified Scenario for Planet and Chondrite Formation.. 621, s.. L137–L140, 2005.. 1086/429160.. Goldreich, W.. Ward.. The Formation of Planetesimals.. 183, s.. 1051, 1973.. 1973ApJ.. 183.. 1051G.. 22,4.. 22,5.. 22,6.. 22,7.. Douglas N.. Lin.. The Chaotic Genesis of Planets.. „Scientific American”.. 298 (5), s.. 50–59, 2008.. 23,0.. 23,1.. 23,2.. Thommes, M.. Duncan, H.. The Formation of Uranus and Neptune among Jupiter and Saturn.. 123 (5), s.. 2862–2883, 2002.. Emily Lakdawalla:.. Stardust Results in a Nutshell: The Solar Nebula was Like a Blender.. The Planetary Society, 2006-10-13.. [dostęp 2014-07-31].. 2012-03-18].. Elmegreen.. On the disruption of a protoplanetary disc nebula by a T Tauri like solar wind.. „Astronomy Astrophysics”, s.. 77, 1979.. [dostęp 2006-11-19].. Mike Brown (California Institute of Technology):.. Dysnomia, the moon of Eris.. [dostęp 2008-05-21].. 27,0.. 27,1.. Jean-Marc Petit, Alessandro Morbidelli.. The Primordial Excitation and Clearing of the Asteroid Belt.. „Icarus”, s.. 338–347, 2001.. 6702.. Junko Kominami, Shigeru Ida.. The Effect of Tidal Interaction with a Gas Disk on Formation of Terrestrial Planets.. 157 (1), s.. 43–56, 2001.. Sean C.. Solomon.. Mercury: the enigmatic innermost planet.. „Earth and Planetary Science Letters”, s.. 441–455, 2003.. 1016/S0012-821X(03)00546-6.. William F.. Bottke, Daniel D.. Durda, David Nesvorny et al.. Linking the collisional history of the main asteroid belt to its dynamical excitation and depletion.. 63–94, 2005.. 017.. 31,2.. 31,3.. Gomes, H.. Levison, K.. Tsiganis, A.. Morbidelli.. Origin of the cataclysmic Late Heavy Bombardment period of the terrestrial planets.. 466, 2005.. 1038/nature03676.. 32,2.. Harold F.. Levison, Alessandro Morbidelli, Crista Van Laerhoven et al.. Origin of the Structure of the Kuiper Belt during a Dynamical Instability in the Orbits of Uranus and Neptune.. „eprint arXiv:0712.. 0553”, 2007.. Alessandro Morbidelli:.. Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.. arxiv, 2008-02-03.. [dostęp 2007-05-26].. Takato, S.. Bus et al.. Detection of a Deep 3-.. m Absorption Feature in the Spectrum of Amalthea (JV).. 306, s.. 2224, 2004.. 2004Sci.. 2224T.. Sheppard (Carnegie Institution of Washington):.. The Jupiter Satellite and Moon Page.. Personal web page.. [dostęp 2014-05-10].. Laskar.. Large-scale chaos in the solar system.. „Astronomy and Astrophysics”, s.. L9–L12, 1994.. Gerald Jay Sussman, Jack Wisdom.. Numerical evidence that the motion of Pluto is chaotic.. 433–437, 1988.. 241.. 4864.. 433.. Cytat: Our numerical model indicates that the motion of Pluto is chaotic.. The largest Lyapunov exponent is about 10.. -7.. year.. -1.. Thus the efolding time for the divergence of trajectories is about 20 million years.. It would not have been surprising to discover an instability with characteristic time of the order of the age of the solar system because such an instability would not yet have had enough time to produce apparent damage.. O.. Neron de Surgy, J.. On the long term evolution of the spin of the Earth.. 975–989, luty 1997.. 1997A%26A.. 318.. 975N.. 39,0.. Simon A.. Wilde, John W.. Valley, William H.. Peck, Colin M.. Graham.. Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.. 4 Gyr ago.. 409.. 175–178.. Earth's Place in the Solar System.. W: Gary Ernst Wallace:.. Earth Systems: Processes and Issues.. Cambridge University Press, 2000, s.. 45–58.. [dostęp 2008-04-04].. John D.. Barrow, Frank J.. Tipler:.. The Anthropic Cosmological Principle.. Oxford University Press, 1986.. ISBN 0-19-282147-4.. php?title=Powstanie_i_ewolucja_Układu_Słonecznego oldid=40309321.. Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2010-03.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 23:03, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Powstanie_i_ewolucja_Uk%C5%82adu_S%C5%82onecznego
    Open archive

  • Title: Uran – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: inne znaczenia.. Uran uchwycony przez Voyagera 2 – pierwszą i jak dotąd jedyną sondę goszczącą w tych rejonach.. Historia odkrycia.. 13 marca.. 1781.. [nota 1].. 2 870 972 220 km.. 19,191 263 93.. 18,029 Tm.. 120,515 j.. 0,047 167 71.. 2 735 555 035 km.. 18,286 055 96 j.. 3 006 389 405 km.. 20,096 471 90 j.. 30 708,16 dni.. (84,323 lata).. 369,65 dni.. min – 6,485 km/s.. średnia – 6,795 km/s.. max – 7,128 km/s.. 0,769 86°.. [nota 2].. 51 118 km.. (4,007 średnice Ziemi).. 49 946 km.. (3,929 średnice Ziemi).. [nota 3].. 0,0229.. 8,084×10.. (15,849 powierzchni Ziemi).. 6,834×10.. (63,086 objętości Ziemi).. 8,6832×10.. (14,536 mas Ziemi).. 1,318 g/cm.. 8,69 m/s.. (0,886 g).. 21,29 km/s.. 17h 14min 24s.. (0,718 333 dnia).. 9320 km/h.. (2,59 km/s).. 97,77°.. 15,175°.. 0,51.. min – 59 K.. średnia – 68 K.. [nota 4].. 120 kPa.. ~83%.. ~15%.. ~1,99%.. ~0,01%.. ~0,00025%.. ~0,00001%.. Tlenek węgla.. −.. , siódma w kolejności od.. Jest także trzecią pod względem wielkości i czwartą pod względem masy planetą naszego systemu.. Nazwa planety pochodzi od.. Uranosa.. , który był bogiem i uosobieniem nieba w.. klasyczna greka.. : Οὐρανός), ojcem.. Kronosa.. ) i dziadkiem.. Choć jest widoczny gołym okiem.. [nota 5].. , podobnie jak pięć innych planet, umknął uwadze starożytnych obserwatorów ze względu na niską jasność i powolny ruch po.. sferze niebieskiej.. Sir.. ogłosił odkrycie planety w dniu 13 marca 1781, po raz pierwszy w historii nowożytnej rozszerzając znane granice Układu Słonecznego.. Uran to również pierwsza planeta odkryta przy pomocy.. teleskopu.. Uran budową i składem chemicznym przypomina.. , a obie planety mają odmienną budowę i skład niż większe gazowe olbrzymy:.. Astronomowie czasem umieszczają je w oddzielnej kategorii „lodowych olbrzymów”.. Atmosfera Urana, chociaż – podobnie jak atmosfery Jowisza i Saturna – składa się głównie z.. , zawiera więcej zamrożonych substancji lotnych (tzw.. lodów.. ) niż atmosfery większych planet-olbrzymów; są to substancje takie jak.. , oraz śladowe ilości.. Jego atmosfera jest najzimniejszą atmosferą planetarną w Układzie Słonecznym; minimalna temperatura to 49.. (-224.. Ma ona złożoną, warstwową strukturę.. Uważa się, że jej najniższe chmury tworzy woda, a najwyższa warstwa chmur jest utworzona z kryształków metanu.. Z kolei wnętrze Urana składa się głównie z lodów i skał.. Podobnie jak inne planety-olbrzymy, Uran posiada system.. i liczne.. System Urana ma unikalną konfigurację wśród planet, ponieważ jego.. jest silnie nachylona i znajduje się prawie w płaszczyźnie orbity planety.. W tej sytuacji jego biegun północny i południowy leżą tam, gdzie równik większości innych planet.. Widziane z Ziemi, pierścienie Urana czasami układają się wokół planety jak.. tarcza łucznicza.. , zaś księżyce planety krążą wokół niej jak wskazówki zegara, choć w 2007 i 2008 pierścienie planety były ustawione krawędzią do osi obserwacji.. W 1986 obrazy z sondy.. pokazały Urana jako planetę praktycznie pozbawioną wyróżniających się cech powierzchni w świetle widzialnym, bez pasm chmur i burz podobnych do istniejących na pozostałych planetach-olbrzymach.. Jednak w ostatnich latach obserwacje prowadzone z Ziemi ukazały oznaki zmian.. pór roku.. i zwiększonej aktywności zjawisk pogodowych, gdy Uran zbliżył się do.. równonocy.. Prędkość wiatru na Uranie może osiągnąć 250 metrów na sekundę (900 km/h).. Symbol.. Nachylenie.. Widoczność.. Diamenty.. Troposfera.. Wyższe warstwy atmosfery.. Pierścienie planety.. Struktura, wiatr i chmury.. Wahania sezonowe.. Powstanie planety.. Obiekty koorbitalne.. Urana obserwowano już wielokrotnie przed odkryciem, jednak był on mylony z gwiazdą.. Pierwsza historyczna obserwacja miała miejsce w 1690, kiedy.. John Flamsteed.. obserwował planetę co najmniej sześć razy, skatalogował ją jednak błędnie jako.. gwiazdę.. 34.. Tauri.. Francuski astronom.. Pierre Lemonnier.. obserwował Urana co najmniej dwanaście razy w latach 1750–1769, w tym przez cztery kolejne noce.. obserwował planetę w dniu 13 marca 1781, w ogrodzie swego domu na New King Street 19, w miejscowości.. Bath.. w hrabstwie.. Somerset.. (obecnie Herschel Museum of Astronomy).. , ale początkowo (26 kwietnia 1781 r.. ) ogłosił swoje odkrycie jako.. kometę.. Herschel „zaangażował się w szereg prac dotyczących paralaksy gwiazd stałych”.. za pomocą teleskopu własnej konstrukcji.. W swoim dzienniku zapisał następującą notatkę: „w kwartylu blisko.. ζ Tauri.. … Mgława Gwiazda albo, być może, Kometa”.. W dniu 17 marca zauważył: „Szukałem Komety lub Mgławej Gwiazdy i stwierdziłem, że jest to Kometa, ponieważ zmieniła swe położenie”.. Przedstawiając swoje odkrycie.. Towarzystwu Królewskiemu.. , nadal twierdził, że znalazł kometę, ale także pośrednio porównał ją do planety.. Moc.. , którą miałem, kiedy po raz pierwszy zobaczyłem Kometę, była równa 227.. Z doświadczenia wiem, że średnice gwiazd stałych nie są proporcjonalnie powiększane z większą mocą, jak planety; dlatego teraz użyłem mocy 460 i 932 i stwierdziłem, że średnica komety wzrosła w stosunku do mocy, jak to powinno być przy założeniu, że nie jest gwiazdą stałą, podczas gdy średnica gwiazd, z którymi ją porównywałem nie wzrosła w tym samym stosunku.. Ponadto, kometa powiększona znacznie ponad to, co dopuszczało jej światło, jawiła się mglista i niewyraźna, zaś gwiazdy zachowały blask i ostrość, którą z wielu tysięcy obserwacji wiedziałem, że zachowują.. Powtórzenie pokazało, że moje przypuszczenia były uzasadnione, dowodząc, że to Kometę ostatnio obserwowaliśmy.. Replika teleskopu, którym William Herschel odkrył Urana, znajdująca się w Herschel Museum of Astronomy, w.. Herschel poinformował astronoma królewskiego,.. Nevila Maskelyne'a.. , o odkryciu i otrzymał w odpowiedzi 23 kwietnia następujący list: „Nie wiem, jak to nazwać.. To może być zarówno regularna planeta poruszająca się po niemal kołowej orbicie wokół Słońca, jak kometa poruszająca się po orbicie bardzo.. ekscentrycznej.. Jak dotąd nie widziałem jeszcze żadnej komy lub warkocza”.. Choć Herschel nadal ostrożnie opisywał nowy obiekt jako kometę, inni astronomowie zaczęli już podejrzewać, że natura tego ciała jest inna.. Rosyjski astronom.. Anders Johan Lexell.. jako pierwszy obliczył orbitę nowego obiektu.. i odkrył, że jest prawie kołowa, co doprowadziło go do wniosku, że jest to raczej planeta niż kometa.. Berlinie.. Johann Elert Bode.. opisał odkrycie Herschela jako „ruchomą gwiazdę, która może zostać uznana za nieznany, podobny do planety obiekt, krążący poza orbitą Saturna”.. Bode również stwierdził, że jego prawie kołowa orbita bardziej pasuje do planety niż komety.. Obiekt został wkrótce powszechnie uznany za nową planetę.. W 1783 Herschel osobiście powiadomił o tym fakcie prezesa Royal Society,.. Josepha Banksa.. : „W oparciu o obserwacje najwybitniejszych Astronomów w Europie wydaje się, że nowa gwiazda, którą miałem zaszczyt wskazać im w marcu 1781, jest Planetą Układu Słonecznego”.. W uznaniu jego osiągnięć.. Jerzy III Hanowerski.. przyznał Herschelowi roczne stypendium w wysokości 200.. funtów.. , pod warunkiem, że przeniesie się do.. Windsoru.. , aby rodzina królewska także mogła popatrzeć na niebo przez jego teleskopy.. Maskelyne poprosił Herschela, „aby uczynił przysługę światu astronomów, nadając nazwę swojej planecie, która jest jego, i za której odkrycie jesteśmy niezmiernie zobowiązani”.. W odpowiedzi na wniosek Maskelyne'a Herschel postanowił nazwać obiekt.. Georgium Sidus.. („gwiazdą Jerzego”), na cześć swojego patrona, króla.. Jerzego III.. W liście do Josepha Banksa wyjaśnił tę decyzję w następujący sposób.. Odkrywca Urana.. We wspaniałych wiekach starożytności nazwy.. zostały nadane planetom jako imiona najważniejszych bohaterów i bóstw.. W obecnych, bardziej filozoficznych czasach, raczej niewskazane byłoby wracanie do tej metody i nadanie nazwy Juno, Pallas, Apollo czy Minerwa naszemu nowemu ciału niebieskiemu.. Pierwszym skojarzeniem, jakie budzi zdarzenie lub godny uwagi incydent, jest – jak się zdaje – czas, w jakim miał on miejsce; jeśli w przyszłości padnie pytanie, kiedy została odkryta ta ostatnia planeta, będzie bardzo satysfakcjonującym odpowiedzieć: „za rządów króla Jerzego Trzeciego”.. Proponowana przez Herschela nazwa nie była popularna poza Wielką Brytanią; wkrótce też zaproponowano inne nazwy.. Jérôme Lalande.. zaproponował nazwać planetę „Herschel” – na cześć jej odkrywcy.. Szwedzki astronom.. Erik Prosperin.. zaproponował nazwę „Neptun”, która zyskała poparcie innych astronomów, którym spodobał się pomysł upamiętnienia zwycięstwa.. brytyjskiej Królewskiej Marynarki Wojennej.. podczas.. wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych.. , nawet poprzez nazwanie nowej planety „Neptun Jerzego III” lub „Neptun Wielkiej Brytanii”.. Bode z kolei zaproponował nazwę „Uran”, zlatynizowaną wersję imienia greckiego boga nieba,.. Argumentował, że podobnie jak Saturn był ojcem Jowisza, tak nowa planeta powinna być nazwana imieniem ojca Saturna.. W 1789 r.. kolega Johanna Bode z Królewskiej Akademii Nauk,.. Martin Klaproth.. , nazwał nowo odkryty pierwiastek „.. uran.. ” w geście poparcia jego propozycji.. Ostatecznie nazwa zaproponowana przez Bode zyskała największą popularność, a w 1850 stała się jedyną używaną, kiedy.. HM Nautical Almanac Office.. (Biuro Almanachu Nawigacyjnego Jej Królewskiej Mości) zaczęło stosować nazwę.. zamiast.. Uran jest jedyną planetą (nie uwzględniając Ziemi), której nazwa pochodzi od postaci z.. , a nie rzymskiej.. W językach.. chińskim.. japońskim.. koreańskim.. wietnamskim.. , nazwa planety jest przetłumaczona dosłownie jako.. król nieba.. (天王星).. Astronomiczny symbol tej planety to.. Jest to połączenie symboli.. , ponieważ Uran to w mitologii greckiej bóg nieba, które było uważane za zdominowane przez połączone siły Słońca i Marsa.. Jego symbol.. astrologiczny.. to.. ; zaproponował go w 1784 Lalande w liście do Herschela.. Lalande opisał go jako „.. un globe surmonté par la première lettre de votre nom.. ” („glob zwieńczony pierwszą literą Twojego nazwiska”).. Zdjęcie Urana w bliskiej podczerwieni, przedstawione tu w fałszywych kolorach, ukazuje pasma chmur, pierścienie i księżyce, wykonane przez kamerę NICMOS (kamera bliskiej podczerwieni i wieloobiektowy spektrograf).. w 1998.. Uran jedno okrążenie Słońca wykonuje w 84 lata.. Jego średnia odległość od Słońca wynosi około 3.. miliardów.. km (20.. Intensywność światła słonecznego na Uranie stanowi ok.. 1/400 intensywności na Ziemi.. Jego orbita została wyznaczona po raz pierwszy w 1783 przez.. Pierre'a Simona de Laplace.. Z czasem zaczęły być widoczne rozbieżności między przewidywaniami i obserwacjami ruchu Urana po orbicie.. W 1841.. po raz pierwszy zasugerował, że różnice mogą być spowodowane przez przyciąganie grawitacyjne innej, nieznanej planety.. W 1845.. rozpoczął własne, niezależne badania orbity Urana.. 23 września 1846.. odkrył kolejną planetę, później nazwaną.. , w pobliżu miejsca przewidzianego przez Le Verriera.. Jeden obrót Urana wokół własnej osi trwa 17 godzin 14 minut.. Jednak, podobnie jak na wszystkich.. gazowych olbrzymach.. , w jego górnych warstwach atmosfery występują bardzo silne wiatry w kierunku ruchu obrotowego planety.. W niektórych szerokościach uranograficznych, w szczególności około 60°S, wyróżniające się elementy atmosfery poruszają się znacznie szybciej, wykonując pełen obieg w ciągu zaledwie 14 godzin.. Oś obrotu Urana jest nachylona pod kątem 97,77° do kierunku prostopadłego do ekliptyki, tak więc jego oś obrotu znajduje się niemal w płaszczyźnie Układu Słonecznego.. Skutkuje to zmianami pór roku całkowicie odmiennymi od zachodzących na innych planetach.. Ruch obrotowy innych planet można wizualizować jako obrót przechylonego.. bączka.. na płaszczyźnie Układu Słonecznego, podczas gdy Uran obraca się tak, jakby leżał „na boku”.. W czasie przesilenia jeden biegun jest zwrócony do.. ; znajduje się ono niemal w.. zenicie.. nad tym biegunem.. Jedynie wąski pas wokół równika doświadcza szybkiego cyklu dzień-noc, jednak Słońce porusza się tam bardzo blisko linii.. horyzontu.. , jak w ziemskich regionach polarnych w czasie równonocy.. Po przeciwnej stronie orbity Urana orientacja biegunów względem Słońca jest odwrotna.. Każdy biegun przez około 42 lata ziemskie doświadcza zjawiska.. dnia polarnego.. , a następnie przez kolejne 42 lata.. nocy polarnej.. Podczas.. Słońce znajduje się ponad równikiem Urana, dając cykl dnia i nocy, podobny do spotykanych na większości innych planet.. Ostatnia równonoc na Uranie miała miejsce 7 grudnia 2007 roku.. Półkula północna.. Lata.. Półkula południowa.. Przesilenie zimowe.. 1902, 1986.. Przesilenie letnie.. Równonoc wiosenna.. 1923, 2007.. Równonoc jesienna.. 1944, 2028.. 1965, 2049.. Jednym z rezultatów takiej orientacji osi jest to, że średnio w ciągu roku regiony polarne Urana otrzymują więcej energii od Słońca niż obszary równikowe.. Niemniej jednak Uran jest cieplejszy na równiku niż na biegunach.. Nie jest znany mechanizm, który za to zjawisko odpowiada.. Także powód niezwykłego nachylenia osi Urana nie jest znany z całą pewnością, ale istnieje hipoteza, że w początkowych etapach tworzenia się Układu Słonecznego masywna.. protoplaneta.. zderzyła się z Uranem, powodując przechylenie osi obrotu planety.. W czasie przelotu w 1986 sondy.. południowy biegun planety był oświetlony przez Słońce.. Określenie tego bieguna mianem „południowy” opiera się na definicji obecnie przyjętej przez.. Międzynarodową Unię Astronomiczną.. , która stwierdza, że północnym biegunem planety lub księżyca jest nazywany ten, który znajduje się ponad.. płaszczyzną Laplace'a.. Układu Słonecznego (płaszczyzną przechodzącą przez.. i prostopadłą do wektora.. ), niezależnie od tego, w którą stronę dane ciało się obraca.. Czasem jednak używana jest inna konwencja, według której.. biegun północny.. określany jest zgodnie z.. regułą prawej dłoni.. , w zależności od kierunku obrotu planety.. Zgodnie z tą konwencją to.. północny.. biegun był oświetlony przez Słońce w 1986.. Od 1995 do 2006 r.. wielkość gwiazdowa.. Urana wahała się między +5,6.. i +5,9.. , czyli na granicy widoczności dla ludzkiego oka (+6,5.. Jego.. wynosi od 3,4 do 3,7.. sekundy kątowej.. , w porównaniu z 16 do 20 sekundy w przypadku Saturna i od 32 do 45 dla Jowisza.. W opozycji Uran jest widoczny gołym okiem na ciemnym niebie, i staje się łatwym celem, nawet w warunkach obserwacji miejskich za pomocą lornetki.. Przez większe teleskopy amatorskie o średnicy.. obiektywu.. pomiędzy 15 i 23 cm planeta wygląda jak blady,.. cyjanowy.. (turkusowy) dysk z wyraźnym.. pociemnieniem brzegowym.. Przy pomocy dużego teleskopu (ok.. 25 cm lub większego) można dostrzec chmury na powierzchni, jak również niektóre z większych satelitów, jak.. Porównanie wielkości Urana i Ziemi.. Model wnętrza Urana.. Masa Urana jest około 14,5 razy większa od masy Ziemi, ale planeta ta ma najmniejszą masę z planet-olbrzymów, choć jej średnica jest nieznacznie większa niż średnica Neptuna (około cztery razy większa niż ziemska).. Gęstość Urana jest równa 1,32 g/cm³; jest on drugą najmniej gęstą planetą − po Saturnie.. Wartości te wskazują, że składa się głównie z różnych lodów (zestalonych substancji lotnych), takich jak woda, amoniak i metan.. Łączna masa składników tworzących płaszcz lodowy nie jest dokładnie znana, ponieważ w zależności od wybranego modelu uzyskuje się różne wyniki, jednak musi zawierać się pomiędzy 9,3 a 13,5 masy Ziemi.. stanowią jedynie niewielką część masy planety – od 0,5 do 1,5 mas Ziemi.. Na pozostałą część masy (od 0,5 do 3,7 masy Ziemi) składa się.. materiał skalny.. Standardowy model struktury Urana zakłada istnienie trzech warstw: skalistego jądra w centrum, lodowego płaszcza i zewnętrznej atmosfery wodorowo-helowej.. Jądro jest stosunkowo niewielkie; ma masę 0,55 masy Ziemi i promień mniejszy niż 20% promienia Urana; płaszcz obejmuje większość planety, ma masę około 13,4 mas Ziemi, podczas gdy górna atmosfera ma masę tylko około 0,5 masy Ziemi i rozciąga się przez ostatnie 20% promienia Urana.. jądra Urana wynosi około 9 g/cm³, ciśnienie w centrum jest równe 8 M.. bar.. (800 G.. ), a temperatura ma wartość około 5000.. Płaszcz lodowy nie składa się z lodu w konwencjonalnym sensie, ale z gorącego i gęstego płynu składającego się z wody, amoniaku i innych.. lotnych substancji.. Pod względem składu chemicznego Uran i Neptun bardzo różnią się od.. , w ich wnętrzu lód dominuje nad gazem, uzasadniając w ten sposób ich odrębną klasyfikację jako „lodowe olbrzymy”.. We wnętrzu tych planet może istnieć warstwa tzw.. „wody jonowej” (ang.. ), w której cząsteczki wody rozkładają się na jony wodoru i tlenu, a także głębsza warstwa, w której woda staje się.. : jony wodoru poruszają się swobodnie w sieci krystalicznej jonów tlenu.. Powyższy model można uznać za standardowy, ale nie jest on jedynym możliwym; istnieją inne modele, które także zgadzają się z obserwacjami.. Na przykład jeśli znaczne ilości wodoru i materiałów skalnych są zmieszane z płaszczem lodowym, to masa całkowita lodu we wnętrzu jest odpowiednio mniejsza, a łączna masa skał i wodoru będzie większa.. Obecnie dostępne dane nie pozwalają na określenie, który model lepiej opisuje rzeczywistą budowę planety.. Wnętrze Urana jest płynne, co oznacza, że nie ma on stałej powierzchni.. Gazowa atmosfera stopniowo przechodzi w wewnętrzną warstwę cieczy.. Standardowo uznaje się, że powierzchnia planety jest powierzchnią.. , otaczającej planetę na tym poziomie atmosfery, na którym ciśnienie atmosferyczne jest równe 1 bar (100 kPa).. Ma ona promień równikowy i biegunowy równy odpowiednio.. 25 559 ± 4 km.. 24 973 ± 20 km.. Ta powierzchnia jest używana jako poziom odniesienia do określania względnej wysokości, tak jak.. poziom morza.. na Ziemi.. Wewnętrzne ciepło Urana jest znacznie mniejsze niż pozostałych planet-olbrzymów, a strumień cieplny jest mały.. Nie wiadomo, dlaczego wnętrze Urana jest tak chłodne.. Neptun, który krąży w tej samej części Układu Słonecznego i ma podobną wielkość i skład, wypromieniowuje w przestrzeń 2,61 raza więcej energii, niż otrzymuje od Słońca.. Uran natomiast oddaje prawie tyle samo ciepła, ile otrzymuje.. Całkowita energia promieniowania cieplnego Urana w zakresie.. dalekiej podczerwieni.. jest równa.. 1,06 ± 0,08.. energii słonecznej pochłanianej przez atmosferę.. W wartościach bezwzględnych.. gęstość strumienia ciepła.. Urana wynosi.. 0,042 ± 0,047 W/m².. i jest mniejsza niż średnia gęstość strumienia ciepła pochodzącego z wnętrza Ziemi o 0,075 W/m².. Najniższą temperaturę zanotowano w tropopauzie Urana; była ona równa 49 K (-224 °C), co powoduje, że Uran jest najzimniejszą planetą w Układzie Słonecznym.. Jedna z hipotez wyjaśniających ten paradoks sugeruje, że uderzenie.. o znacznej masie, które spowodowało przechylenie osi obrotu planety, sprawiło także, że Uran wydalił większość swojego pierwotnego ciepła, co spowodowało spadek temperatury jądra.. Inna hipoteza sugeruje natomiast, że w górnych warstwach planety istnieje warstwa, która utrudnia wypływ ciepła z jądra planety.. Na przykład w warstwach różniących się składem może zachodzić.. , która tłumi.. przewodzenie ciepła.. ku powierzchni.. Możliwe, że na Uranie, podobnie jak na Neptunie, występują deszcze.. Chociaż Uran nie ma dobrze określonej stałej powierzchni, najbardziej zewnętrzna część Urana, która jest dostępna.. teledetekcji.. , nazywana jest atmosferą.. Możliwość badań przy pomocy czujników sond kosmicznych rozciąga się aż do około 300 km poniżej umownej powierzchni (poziomu, gdzie ciśnienie ma wartość 1 bara, czyli 100 kPa), gdzie panuje ciśnienie około 100 bar (10 MPa) i temperatura około 320.. Bardzo rozrzedzona „korona” atmosfery rozciąga się na ponad dwa promienie planety ponad umowną powierzchnię na poziomie 1 bara.. Atmosferę Urana można podzielić na trzy warstwy:.. , na wysokości od −300 do 50 km i w zakresie ciśnień od 100 do 0,1 bar (10 MPa – 10 kPa);.. , obejmującą wysokości od 50 do 4000 km i ciśnienia pomiędzy.. 0,1 i 10.. (10 kPa – 10.. µ.. Pa), oraz.. (koronę) rozciągającą się od 4000 km do 50 000 km od powierzchni.. Nie ma tu.. mezosfery.. Skład atmosfery Urana różni się od składu całej planety; składa się ona głównie z molekularnego wodoru i helu.. Ułamek molowy.. helu, czyli liczba atomów helu na łączną liczbę.. cząsteczek.. gazu, jest równy.. 0,15 ± 0,03.. w górnej troposferze, co odpowiada.. 0,26 ± 0,05.. masy.. Wartość ta jest bardzo bliska zawartości helu w mgławicy protosłonecznej,.. 0,275 ± 0,01.. , co wskazuje, że hel nie opadł do wnętrza planety, tak jak to miało miejsce w innych gazowych olbrzymach.. Trzecim najczęściej występującym składnikiem atmosfery Urana jest metan.. (CH.. Metan posiada widoczne pasma absorpcji w zakresie widzialnym i bliskiej podczerwieni,  ...   w 1944 Uran wykazywał podwyższony poziom jasności, co sugeruje, że północna półkula nie zawsze była tak ciemna.. To oznacza, że widoczny biegun rozjaśnia się jakiś czas przed przesileniem i ciemnieje po równonocy.. Szczegółowa analiza danych w zakresie promieniowania widzialnego i mikrofal wykazała, że okresowe zmiany jasności nie są całkowicie symetryczne wokół przesilenia, co również wskazuje na zmiany w południkowych cechach.. Wreszcie w latach 90.. XX wieku, gdy Uran przeszedł przez przesilenie, teleskop Hubble'a i obserwacje naziemne wykazały, że południowa czapa polarna zauważalnie pociemniała (z wyjątkiem południowego kołnierza, który pozostał jasny).. , podczas gdy na półkuli północnej wykazano zwiększenie aktywności.. w postaci nowych formacji chmur i silniejszych wiatrów, zwiększając oczekiwania, że północne okolice polarne wkrótce powinny pojaśnieć.. To zjawisko istotnie rozpoczęło się w 2007 r.. , po równonocy: ukazał się słaby północny kołnierz polarny, natomiast południowy kołnierz stał się niemal niewidoczny, choć równoleżnikowy profil wiatrów pozostał lekko asymetryczny; wiatry na północy są nieco słabsze niż na południowej półkuli.. Mechanizm zmian fizycznych nadal nie jest jasny.. W okresie letniego i zimowego przesilenia półkule Urana znajdują się na przemian w pełnym blasku promieni słonecznych lub pogrążone w ciemności.. Rozjaśnienie nasłonecznionej półkuli wynika z lokalnego pogrubienia warstwy chmur metanu i warstw mgły znajdujących się w troposferze.. Jasny kołnierz na -45° szerokości planetograficznej również tworzą chmury metanu.. Inne zmiany w południowym regionie polarnym mogą być wyjaśnione przez zmiany w niższych warstwach chmur.. Zmiany promieniowania mikrofalowego w.. widmie emisyjnym.. planety są prawdopodobnie spowodowane przez głębokie zmiany.. cyrkulacji.. w troposferze, ponieważ grube polarne chmury i mgła mogą hamować.. konwekcję.. W okresie wiosennej i jesiennej równonocy na Uranie dynamika się zmienia i konwekcja może pojawić się ponownie.. Panuje przekonanie, że różnice pomiędzy lodowymi i gazowymi olbrzymami dotyczą także procesu ich formowania.. Uważa się, że Układ Słoneczny powstał z ogromnego, w przybliżeniu kulistego.. obłoku.. gazowo–pyłowego zwanego.. mgławicą przedsłoneczną.. Znaczna część gazowej mgławicy, złożona głównie z wodoru i helu, utworzyła Słońce, podczas gdy ziarna pyłu łączyły się i zderzały, tworząc pierwsze.. Ponieważ protoplanety stale rosły, niektóre z nich zyskały wystarczająco dużą masę, aby przyciągnąć gaz pozostały w mgławicy.. Przyciągając więcej gazu, stawały się masywniejsze, co pozwalało im przyciągać więcej gazu, aż do punktu krytycznego, w którym ich rozmiary zaczęły rosnąć w postępie geometrycznym.. Lodowe olbrzymy zdołały zgromadzić gaz o masie zaledwie kilku mas Ziemi i nigdy nie osiągnęły tego punktu krytycznego.. Najnowsze symulacje.. migracji planet.. sugerują, że oba lodowe olbrzymy powstały bliżej Słońca, niż się obecnie znajdują, i zmieniły orbity na skutek oddziaływania z innymi planetami.. Zjawiska te objaśnia szczegółowo tzw.. model nicejski.. Największe księżyce Urana w naturalnych proporcjach (fotografie.. System księżyców Urana, zdjęcie z.. Księżyce Urana.. Uran ma 27 znanych.. Ich nazwy są związane z postaciami z dzieł.. Williama Szekspira.. Alexandra Pope'a.. Pięć największych satelitów to.. System satelitarny Urana jest najmniej masywny wśród planet-olbrzymów, łączna masa pięciu głównych satelitów stanowi mniej niż połowę masy.. Największy z księżyców, Tytania, ma promień 788,9 km, mniejszy niż połowa promienia ziemskiego.. , ale nieco większy niż.. , drugi co do wielkości księżyc Saturna, co sprawia, że Tytania jest ósmym co do wielkości.. księżycem w Układzie Słonecznym.. Ciała te mają stosunkowo małe.. : od 0,20 dla Umbriela do 0,35 dla Ariela (w świetle zielonym).. Są to.. , złożone z lodu i skał w mniej więcej równych proporcjach.. Lód może zawierać dodatek.. Wśród tych satelitów powierzchnia Ariela wydaje się być najmłodszą (z najmniejszą liczbą kraterów), a Umbriela – najstarszą.. Miranda posiada kaniony głębokie na 20 kilometrów, warstwy odsłonięte na kształt tarasów i chaotyczną mozaikę obszarów o różnym wieku i topografii.. Uważa się, że w przeszłości geologicznej wnętrze Mirandy było rozgrzewane przez.. ; miało to miejsce w czasie, gdy jej orbita była bardziej ekscentryczna niż obecnie, prawdopodobnie na skutek dawnego.. rezonansu orbitalnego.. 3:1 z Umbrielem.. Procesy rozciągające powierzchnię, związane z wznoszeniem się.. diapirów.. są prawdopodobną przyczyną pochodzenia tzw.. koron.. — rozległych obszarów równoległych szczelin, przypominających wyglądem.. tory wyścigowe.. Podobnie uważa się, że Ariel w przeszłości był w rezonansie 4:1 z Tytanią.. Pomimo, że oddziaływanie grawitacyjne innych planet-olbrzymów sprawia, że.. punkty libracyjne Lagrange'a.. (L.. i L.. ) nie są stabilne, odkryte zostały trzy.. obiekty koorbitalne.. , poruszające się po orbitach bardzo podobnych do Urana i pozostające w.. rezonansie 1:1.. z nim.. Planetoida.. o oznaczeniu.. 2011 QF.. jest pierwszą znaną.. planetoidą trojańską.. na orbicie tej planety.. , a dwa inne.. (83982) Crantor.. 2010 EU.. poruszają się względem Urana po orbitach w kształcie podkowy.. Uran sfotografowany przez.. , podczas odlotu sondy w kierunku Neptuna.. W 1986 sonda.. dotarła do Urana.. Ta pierwsza wizyta miała charakter rekonesansu, nie było planowane wejście na orbitę ani szczegółowe badania planety.. Wystrzelony w 1977.. znalazł się najbliżej Urana 24 stycznia 1986 r.. , około 81 500 km od górnej warstwy chmur planety, a następnie kontynuował podróż w kierunku Neptuna.. Sonda badała strukturę i skład chemiczny atmosfery.. , odkryła 10 nowych księżyców Urana i obserwowała wyjątkowe zjawiska pogodowe na planecie, związane z nachyleniem jej osi obrotu.. badał również pole magnetyczne, jego nieregularną strukturę, nachylenie i unikalny, skręcony „ogon magnetosferyczny” istniejący dzięki wyjątkowej orientacji osi Urana.. Dokonał pierwszych szczegółowych obserwacji pięciu największych księżyców, sfotografował dziewięć znanych pierścieni, odkrył także dwa nowe.. Jak dotąd (2013 r.. ) żadna z wielkich agencji kosmicznych nie planuje misji, która miałaby kontynuować badania Urana i jego księżyców, rozpoczęte przez.. planeta Uran (.. ) rządzi.. znakiem.. Wodnika.. Ponieważ Uran jest w kolorze.. cyjanowym.. i wiąże się go z elektrycznością, to kolor „elektrycznego błękitu”, zbliżony do cyjanu, jest powiązany ze znakiem Wodnika.. Pierwiastek chemiczny.. , odkryty w 1789 przez niemieckiego chemika.. Martina Klaprotha.. , został nazwany na cześć nowo odkrytej planety.. Uranus, the Magician.. jest jedną z siedmiu części suity.. Gustava Holsta.. The Planets.. , napisanej pomiędzy 1914 i 1916 rokiem.. II wojny światowej.. przeprowadzona przez.. wojsko radzieckie.. Operacja Uran.. miała na celu odbicie.. Stalingradu.. , stała się punktem zwrotnym w wojnie z.. Niemcami hitlerowskimi.. Elementy orbitalne.. odnoszą się do.. układu Urana i mają wartości chwilowe (dla orbity niezaburzanej) w epoce J2000.. Wartości są podane dla barycentrum, ponieważ jego ruch nie ulega zmianom w okresie rzędu dni ze względu na ruch księżyców, tak jak ruch środka planety.. Powierzchnia jest określona jako poziom, na którym ciśnienie ma wartość 1 bara.. Obliczone w oparciu o dane z pracy Seidelmann, 2007.. Obliczenie ułamków molowych He, H.. i CH.. opiera się na stosunku zmieszania metanu do wodoru (2,3%) i proporcji helu do wodoru (15/85) na poziomie.. tropopauzy.. Chociaż Uran został odkryty dopiero w.. erze nowożytnej.. , jest możliwe dostrzeżenie go nieuzbrojonym okiem, przy spełnieniu pewnych warunków jak m.. in: niewielkie.. zanieczyszczenie świetlne.. w miejscu obserwacji,.. opozycja.. planety do Słońca, odległość od Ziemi (im bliżej tym silniejszy blask).. Tu stosunek zmieszania jest zdefiniowany jako liczba cząsteczek substancji na cząsteczkę wodoru.. Wrzesień dobrym czasem na obserwacje Urana i Neptuna.. PAP.. - Nauka w Polsce, 2013-09-03.. [dostęp 2013-12-13].. MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program.. Monterey Institute for Research in Astronomy.. 3,00.. 3,01.. 3,02.. 3,03.. 3,04.. 3,05.. 3,06.. 3,07.. 3,08.. 3,09.. 3,10.. 3,11.. 3,12.. 3,13.. 3,14.. 3,15.. 3,16.. 3,17.. 3,18.. Lunine.. „Annual Review of Astronomy and Astrophysics”.. 217–263, 1993.. 1146/annurev.. aa.. 31.. 090193.. 001245.. 1993ARA%26A.. 217L.. 4,9.. 1016/0032-0633(95)00061-5.. 1995P%26SS.. 43.. 1517P.. 5,00.. 5,01.. 5,02.. 5,03.. 5,04.. 5,05.. 5,06.. 5,07.. 5,08.. 5,09.. 5,10.. 5,11.. 5,12.. 5,13.. Smith, L.. Soderblom, A.. Beebe, i inni.. Voyager 2 in the Uranian System: Imaging Science Results.. 233 (4759), s.. 97–102, 1986.. 233.. 4759.. PMID 17812889.. 1986Sci.. 43S.. 6,00.. 6,01.. 6,02.. 6,03.. 6,05.. 6,06.. 6,07.. 6,08.. 6,09.. 6,10.. 6,11.. 6,12.. 6,13.. 6,14.. Sromovsky, P.. Fry.. Dynamics of cloud features on Uranus.. 179, s.. 459–483, 2005.. 022.. 179.. 459S.. Duane Dunkerson:.. Uranus—About Saying, Finding, and Describing It.. Astronomy Briefly.. thespaceguy.. [dostęp 2010-04-17].. Bath Preservation Trust.. Account of a Comet, By Mr.. Herschel, F.. ; Communicated by Dr.. Watson, Jun.. of Bath, F.. 71, s.. 492–501, 1781.. 1098/rstl.. 1781.. 0056.. 1781RSPT.. 71.. 492H.. Journal of the Royal Society and Royal Astronomical Society 1, 30,.. cytowane w: Miner.. , s.. Royal Astronomical Society MSS W.. 2/1.. 2, 23-24;.. Journal of the Royal Society and Royal Astronomical Society 1, 30;.. RAS MSS Herschel W1/13.. M, 14.. Lexell.. Recherches sur la nouvelle planete, decouverte par M.. Herschel nominee Georgium Sidus.. „Acta Academia Scientarum Imperialis Petropolitanae”, s.. 303–329, 1783.. Johann Elert Bode, Berliner Astronomisches Jahrbuch, p.. 210, 1781,.. 17,0.. 17,1.. The Scientific Papers of Sir William Herschel.. Royal Society and Royal Astronomical Society, 1912, s.. ISBN 1843710226.. Miner.. RAS MSS Herschel W.. 1/12.. M, 20,.. Voyager at Uranus.. „Nasa Jpl”.. 7 (85), s.. 400–268, 1986.. Francisca Herschel:.. The meaning of the symbol H+o for the planet Uranus.. The Observatory.. 1917.. Courier Dover Publications, 2004, s.. 10–11.. ISBN 0-486-43602-0.. Brian Daugherty:.. Astronomy in Berlin.. Brian Daugherty.. James Finch:.. The Straight Scoop on Uranium.. allchemicals.. info: The online chemical resource, 2006.. [dostęp 2009-03-30].. Sailormoon Terms and Information.. The Sailor Senshi Page.. Asian Astronomy 101.. „Hamilton Amateur Astronomers”.. 4 (11), 1997.. Planet symbols.. NASA Solar System exploration.. Next Stop Uranus.. 1986.. George Forbes:.. History of Astronomy.. 1909.. Mathematical discovery of planets.. Peter J.. Gierasch, Philip D.. Nicholson:.. Uranus.. NASA World Book.. Lawrence Sromovsky:.. Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus.. University of Wisconsin Madison.. Heidi B.. Uranus nears Equinox.. , 2006-09-05.. 114.. 1800.. Hubble Discovers Dark Cloud In The Atmosphere Of Uranus.. Science Daily.. Jay T.. Bergstralh, Ellis Miner, Mildred Matthews:.. 485–486.. ISBN 0816512086.. Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000.. IAU, 2000.. Cartographic Standards.. Coordinate Frames Used in MASL.. [dostęp 2012-08-20].. NASA's Uranus fact sheet.. Gary T.. Nowak:.. Uranus: the Threshold Planet of 2006.. 42,0.. 42,1.. Kenneth Seidelmann, B.. Archinal, M.. A’hearn, i inni.. Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006.. „Celestial Mech.. Dyn.. Astr.. 43,0.. 43,1.. Jacobson, J.. K.. Campbell, A.. Taylor.. The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and Earth-based Uranian satellite data.. 103 (6), s.. 2068–2078, 1992.. 1086/116211.. 1992AJ.. 103.. 2068J.. 44,0.. 44,1.. 44,2.. Podolak, J.. Podolak, M.. Further investigations of random models of Uranus and Neptune.. 48, s.. 143–151, 2000.. 1016/S0032-0633(99)00088-4.. 2000P%26SS.. 48.. 143P.. 45,0.. 45,1.. 45,2.. 45,3.. 45,4.. 45,5.. Gunter Faure, Teresa Mensing.. Uranus: What Happened Here?.. , 2007.. 1007/978-1-4020-5544-7_18.. 46,0.. 46,1.. 05179, 2006.. David Shiga.. „New Scientist”.. 04 September 2010, 4 września 2010.. [dostęp 2010-11-15].. 48,0.. 48,1.. 48,2.. 48,3.. Hanel, B.. Conrath, F.. Flasar i inni.. Infrared Observations of the Uranian System.. 70–74, 1986.. 70.. PMID 17812891.. 70H.. 49,2.. 49,3.. 49,4.. 49,5.. 49,6.. Pearl, B.. Conrath, R.. Hanel, J.. Pirraglia.. The Albedo, Effective Temperature, and Energy Balance of Uranus as Determined from Voyager IRIS Data.. 84, s.. 12–28, 1990.. 1016/0019-1035(90)90155-3.. 1990Icar.. 84.. 12P.. David Hawksett.. Ten Mysteries of the Solar System: Why is Uranus So Cold?.. „Astronomy Now”, s.. 73, 2005.. 54,0.. 54,1.. 54,2.. Imke dePater, Paul N.. Romani, Sushil K.. Atreya.. Possible Microwave Absorption in by.. gas Uranus’ and Neptune’s Atmospheres.. 91, s.. 220–233, 1991.. 1016/0019-1035(91)90020-T.. 55,0.. 55,1.. 55,2.. 55,3.. 55,4.. Floyd Herbert, B.. Sandel, R.. V.. Yelle, i inni.. The Upper Atmosphere of Uranus: EUV Occultations Observed by Voyager 2.. Of Geophys.. 15,093–15,109, 1987.. 1029/JA092iA13p15093.. Conrath, B.. The helium abundance of Uranus from Voyager measurements.. 15003–15010, 1987.. 1029/JA092iA13p15003.. 1987JGR.. 9215003C.. Katharin Lodders.. Solar System Abundances and Condensation Temperatures of the Elements.. 591, s.. 1220–1247, 2003.. 1086/375492.. 2003ApJ.. 591.. 1220L.. Lindal, J.. Lyons, D.. Sweetnam i inni.. The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2.. 14,987–15,001, 1987.. 1029/JA092iA13p14987.. 9214987L.. 59,0.. 59,1.. 59,2.. 59,3.. 59,4.. Tyler, D.. Sweetnam, J.. Anderson i inni.. Voyager 2 Radio Science Observations of the Uranian System: Atmosphere, Rings, and Satellites.. 79–84, 1986.. 79.. PMID 17812893.. 79T.. 60,0.. 60,1.. 60,2.. 60,3.. 60,4.. Bishop, S.. Reanalysis of Voyager 2 UVS Occultations at Uranus: Hydrocarbon Mixing Ratios in the Equatorial Stratosphere.. 88, s.. 448–463, 1990.. 1016/0019-1035(90)90094-P.. Uranius Deep Atmosphere Revealed.. 82 (12), s.. 288–313, 1989.. 1016/0019-1035(89)90040-7.. 62,0.. 62,1.. 62,2.. Summers, Darrell F.. Strobel.. Photochemistry of the Atmosphere of Uranus.. 346, s.. 495–508, 1989.. 1086/168031.. 1989ApJ.. 346.. 495S.. 63,0.. 63,1.. 63,2.. 63,3.. 63,4.. Martin Burgorf, Glenn Orton, Jeffrey van Cleve.. i inni.. Detection of new hydrocarbons in Uranus' atmosphere by infrared spectroscopy.. 184, s.. 634–637, 2006.. 634B.. 64,0.. 64,1.. 64,2.. 1016/S0032-0633(02)00145-9.. 2003P%26SS.. 51.. 89E.. 65,0.. 65,1.. Th.. Encrenaz, E.. Lellouch, P.. Drossart.. First detection of CO in Uranus.. „Astronomy Astrophysics”.. 413, s.. L5–L9, 2004.. 1051/0004-6361:20034637.. Sushil K.. Atreya, Wong, Ah-San.. Coupled Clouds and Chemistry of the Giant Planets – a Case for Multiprobes.. „Space Sci.. Rev.. 121–136, 2005.. 1007/s11214-005-1951-5.. 121A.. 67,0.. 67,1.. 67,2.. Leslie A.. Young, Amanda S.. Bosh, Marc Buie, i inni.. Uranus after Solstice: Results from the 1998 November 6 Occultation.. 153, s.. 236–247, 2001.. 6698.. 68,0.. 68,1.. 68,2.. 68,3.. 68,4.. 68,5.. 68,6.. 68,7.. Floyd Herbert, Bill R.. Sandel.. 1016/S0032-0633(98)00142-1.. 1999P%26SS.. 47.. 1119H.. Trafton, S.. Miller, T.. Geballe, i inni.. H2 Quadrupole and H3+ Emission from Uranus: the Uranian Thermosphere, Ionosphere, and Aurora.. 524, s.. 1059–1023, 1999.. 1086/307838.. 1999ApJ.. 524.. 1059T.. Encrenaz, P.. Drossart, G.. Orton, i inni.. The rotational temperature and column density of H.. in Uranus.. 1013–1016, 2003.. pss.. 010.. Hoanh An Lam, Steven Miller, Robert D.. Joseph, i inni.. Variation in the.. emission from Uranus.. 474, s.. L73–L76, 1997.. 1086/310424.. 1997ApJ.. 474L.. 73L.. 72,0.. 72,1.. Lary W.. Esposito.. Planetary rings.. „Reports on Progress in Physics”.. 65, s.. 1741–1783, 2002.. 1088/0034-4885/65/12/201.. 73,0.. 73,1.. 73,2.. 73,3.. 73,4.. Voyager Uranus Science Summary.. NASA/JPL.. 1988.. Uranus rings 'were seen in 1700s'.. BBC News, 2007-04-19.. Did William Herschel Discover The Rings Of Uranus In The 18th Century?.. Physorg.. Elliot, E.. Dunham, D.. Mink:.. The rings of Uranus.. Cornell University.. 1977.. NASA's Hubble Discovers New Rings and Moons Around Uranus.. Hubblesite.. 78,0.. 78,1.. 78,2.. Imke dePater, Heidi B.. Hammel, Seran G.. Gibbard, Mark R.. New Dust Belts of Uranus: Two Ring, red Ring, Blue Ring.. 312 (5770), s.. 92–94, 2006.. 1125110.. PMID 16601188.. 2006Sci.. 312.. 92D.. Robert Sanders:.. Blue ring discovered around Uranus.. UC Berkeley News, 2006-04-06.. Stephen Battersby:.. Blue ring of Uranus linked to sparkling ice.. NewScientistSpace.. 81,0.. 81,1.. 81,2.. 81,3.. 81,4.. 81,5.. 81,6.. 81,7.. 81,8.. 81,9.. Norman F.. Ness, Mario H.. Acuna, Kenneth W.. Behannon, i inni.. Magnetic Fields at Uranus.. 85–89, 1986.. 85.. PMID 17812894.. 85N.. 82,0.. 82,1.. 82,2.. 82,3.. 82,4.. 82,5.. 82,6.. Russell.. Planetary Magnetospheres.. „Rep.. Prog.. Phys.. 56, s.. 687–732, 1993.. 1088/0034-4885/56/6/001.. „Letters to Nature”.. 151–153, 2004.. 84,0.. 84,1.. 84,2.. 84,3.. 84,4.. 84,5.. Krimigis, T.. Armstrong, W.. Axford, i inni.. The Magnetosphere of Uranus: Hot Plasma and radiation Environment.. 97.. PMID 17812897.. 97K.. Voyager: Uranus: Magnetosphere.. Bridge, J.. Belcher, B.. Coppi, i inni.. Plasma Observations Near Uranus: Initial Results from Voyager 2.. 89–93, 1986.. 89.. PMID 17812895.. 89B.. 87,2.. 87,3.. 87,4.. No Longer Boring: 'Fireworks' and Other Surprises at Uranus Spotted Through Adaptive Optics.. The Planetary Society.. 88,0.. 88,1.. 88,2.. 88,3.. 88,4.. Hammel, I.. de Pater, S.. Gibbard, i inni.. Uranus in 2003: Zonal winds, banded structure, and discrete features.. 175, s.. 534–545, 2005.. 11.. 89,0.. 89,1.. 89,2.. 89,3.. 89,4.. Rages, H.. Hammel, A.. Evidence for temporal change at Uranus’ south pole.. 172, s.. 548–554, 2004.. 009.. 2004Icar.. 172.. 548R.. 90,0.. 90,1.. Fry, H.. Hammel i inni.. Uranus at equinox: Cloud morphology and dynamics.. 203 (1), s.. 265–286, 2009.. 04.. 015.. 2009Icar.. 203.. 265S.. 91,0.. 91,1.. Erich Karkoschka.. Uranus’ Apparent Seasonal Variability in 25 HST Filters.. 84–92, 2001.. 6599.. 2001Icar.. 151.. 84K.. 92,2.. 92,3.. 92,4.. New cloud activity on Uranus in 2004: First detection of a southern feature at 2.. 2 µm.. 284–288, 2005.. 016.. 93,0.. 93,1.. Hammel, K.. Rages:.. Hubble Discovers a Dark Cloud in the Atmosphere of Uranus.. physorg.. 94,0.. 94,1.. 94,2.. 94,3.. 94,4.. 94,5.. Hammel, G.. Lockwood.. Long-term atmospheric variability on Uranus and Neptune.. 186, s.. 291–301, 2007.. 08.. 027.. 186.. 291H.. Rages, G.. Lockwood, i inni.. New Measurements of the Winds of Uranus.. 229–235, 2001.. 6689.. 153.. 229H.. Terry Devitt:.. Keck zooms in on the weird weather of Uranus.. University of Wisconsin-Madison, 2004.. 97,1.. Lockwood, Jerzykiewicz.. Photometric variability of Uranus and Neptune, 1950–2004.. 180, s.. 442–452, 2006.. 180.. 442L.. Hofstadter.. Long-term variations in the microwave brightness temperature of the Uranus atmosphere.. 170–180, 2006.. 170K.. 99,0.. 99,1.. Mark D.. Hofstadter, Bryan J.. Butler.. Seasonal change in the deep atmosphere of Uranus.. 165, s.. 168–180, 2003.. 1016/S0019-1035(03)00174-X.. 2003Icar.. 165.. 168H.. 100,0.. 100,1.. 100,2.. 100,3.. Thommes, Martin J.. Duncan, Harold F.. The formation of Uranus and Neptune in the Jupiter-Saturn region of the Solar System.. 402 (6762), s.. 635–638, 1999.. 1038/45185.. PMID 10604469.. 101,0.. 101,1.. 101,2.. Adrian Brunini, Julio A.. Fernandez.. Numerical simulations of the accretion of Uranus and Neptune.. „Plan.. 591–605, 1999.. 1016/S0032-0633(98)00140-8.. 591B.. 102,0.. 102,1.. Sheppard, David Jewitt, Jan Kleyna.. An Ultradeep Survey for Irregular Satellites of Uranus: Limits to Completeness.. 129, s.. 518–525, 2006.. 1086/426329.. Hauke Hussmann, Frank Sohl, Tilman Spohn.. Subsurface oceans and deep interiors of medium-sized outer planet satellites and large trans-neptunian objects.. 185, s.. 258–273, 2006.. 005.. 185.. 258H.. Tittemore, J.. Wisdom.. Tidal evolution of the Uranian satellites III.. Evolution through the Miranda-Umbriel 3:1, Miranda-Ariel 5:3, and Ariel-Umbriel 2:1 mean-motion commensurabilities.. 85 (2), s.. 394–443, 1990.. Elsevier Science.. 1016/0019-1035(90)90125-S.. Pappalardo, R.. , S.. Reynolds, R.. Greeley.. Extensional tilt blocks on Miranda: Evidence for an upwelling origin of Arden Corona.. 102 (E6), s.. 13,369–13,380, 1997-06-25.. 1029/97JE00802.. Andrew Chaikin.. Birth of Uranus' Provocative Moon Still Puzzles Scientists.. Com.. ImaginovaCorp.. , 16.. Tittemore.. Tidal Heating of Ariel.. 110–139, 1990.. 1016/0019-1035(90)90024-4.. 87.. 110T.. Jacob Aron:.. Astrophile: Mighty Trojan found marching with Uranus.. New Scientist, 2013-03-28.. [dostęp 2013-04-29].. Three centaurs follow Uranus through the solar system.. org, 2013-06-18.. [dostęp 2013-06-24].. Voyager: The Interstellar Mission: Uranus.. JPL, 2004.. Parker, Derek and Julia "Aquarius".. Nowy Jork: Mitchell Beazley/Ballantine Book, 1972, s.. 14, seria: Planetary Zodiac Library.. Uranium.. Miner:.. Uranus: The Planet, Rings and Satellites.. New York: John Wiley and Sons, 1998.. ISBN 047197398X.. Podręczniki.. Edge On! ESO Press Release.. www.. eso.. [dostęp 2013-09-12].. nssdc.. gsfc.. gov.. [dostęp 2010-12-12].. NASA's Solar System Exploration site.. Uranus Profile.. solarsystem.. Keck pictures of Uranus show best view from the ground.. web.. archive.. Księżyce Układu Słonecznego — URAN.. ksiezyce.. astrowww.. New Moons and Rings found at Uranus.. space.. MSNBC.. Two more rings discovered around Uranus.. msnbc.. msn.. Planets—Uranus.. projectshum.. Spring Has Sprung on Uranus.. skytonight.. photojournal.. jpl.. Uranus (Astronomy Cast homepage).. astronomycast.. php?title=Uran oldid=40300400.. Sesotho.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 13:47, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Uran
    Open archive

  • Title: WASP-13 – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: WASP-13.. Współrzędne.. 09.. 24,70.. ; +33°52'56,6".. Dane obserwacyjne (.. J2000.. Gwiazdozbiór.. Ryś.. +33° 52' 56,6".. Odległość.. 509 ± 58.. ly.. (156 ± 18.. pc.. Typ widmowy.. G1V.. 1,03.. 1,34.. Wiek.. 8,5 mld lat.. Jasność obserwowana.. 10,42.. 5826 ± 100.. Alternatywne oznaczenia.. 2MASS J09202471+3352567, USNO-B1.. 0 1238-00183620, 1SWASP J092024.. 70+335256.. 6, GPM 140.. 102992+33.. 882691.. gwiazda.. położona w.. gwiazdozbiorze Rysia.. , oddalona o około 509.. lat świetlnych.. od Ziemi, o.. wielkości gwiazdowej.. (nie widać jej gołym okiem).. Pod względem rozmiarów, masy i metaliczności WASP-13 przypomina Słońce, jest jednak od niego gorętsza, co sugeruje, że jest od niego starsza.. Gwiazda została odkryta i po raz pierwszy opisana w 1997.. Począwszy od 2006 wykonano szereg obserwacji gwiazdy w ramach programu.. SuperWASP.. , co doprowadziło do odkrycia w roku 2008 planety pozaziemskiej, której nadano oznaczenie.. WASP-13b.. Historia obserwacji.. System planetarny.. Teleskop w Haute-Provence.. Według katalogu.. SIMBAD.. WASP-13 została odkryta i po raz pierwszy opisana w 1997, kiedy została skatalogowana przez astronomów dokonujących pomiarów.. ruchów własnych.. gwiazd.. Pomiędzy 27 listopada 2006 a 1 kwietnia 2007 dokonano szeregu dodatkowych obserwacji gwiazdy za pomocą teleskopu SuperWASP-North znajdującego się na.. Wyspach Kanaryjskich.. Dane obserwacyjne sugerowały, że na orbicie WASP-13 może znajdować się planeta.. Obserwacje weryfikujące początkowe odkrycie planety miały miejsce w Szkocji, gdzie grupa naukowców brytyjskich, hiszpańskich, francuskich, szwajcarskich i amerykańskich używała do obserwacji WASP-13.. fotometru.. James Gregory Telescope.. W czasie badań dokładniej mierzono.. krzywą blasku.. WASP-13, porównując ją  ...   , przez co gwiazda nie jest widoczna gołym okiem z Ziemi.. Temperatura efektywna.. WASP-13 wynosi 5826.. i jest ona wyższa niż w przypadku Słońca.. Metaliczność.. WASP-13 jest zbliżona do metaliczności Słońca, stosunek zawartości żelaza do zawartości wodoru ([Fe/H]) wynosi w przybliżeniu 0.. na powierzchni WASP-13 wynosi 4,04 km/s², jej.. prędkość obrotowa.. nie przekracza 4,9 km/s.. Masa WASP-13 wynosi 1,03.. , jej promień to 1,34.. Pomiary zawartości.. wskazują, że gwiazda zużyła już cały zapas helu i do fuzji jądrowej używa otaczającego jej jądro litu.. Oznacza to, że wiek WASP-13 wynosi najprawdopodobniej ok.. 8,5 mld lat, co czyni ją około dwukrotnie starszą niż Słońce, niemniej dokładne określenie wieku gwiazdy przysparza wielkich trudności.. Jej wiek może mieścić się w zakresie od 4,4 do 14 mld lat.. Znana jest jedna planeta orbitująca wokół WASP-13.. Krąży ona w odległości 0,0527.. od WASP-13 (5,27% odległości Ziemi od Słońca).. Planeta obiega gwiazdę co 4,35298 dni (ok.. 4 dni i 8,5 godziny).. Masa planety szacowana jest na 0,6.. , a jej średnica na 1,21 średnicy Jowisza.. Towarzysz.. Ekscentryczność.. b.. 0,46.. 4,35298±4e-05.. 0,0527.. 0.. Lista gwiazd posiadających zidentyfikowane planety.. 2MASS J09202471+3352567.. katalog.. [dostęp 2011-09-08].. Skillen i inni.. The 0.. 5MJ transiting exoplanet WASP-13b.. 502 (1), s.. 391–394, 2009.. 1051/0004-6361/200912018.. 3,0.. 3,1.. Extrasolar Planets Encyclopaedia.. exoplanet.. eu.. [dostęp 2011-09-20].. w bazie.. php?title=WASP-13 oldid=40320289.. Gwiazdozbiór Rysia.. Gwiazdy pojedyncze.. Gwiazdy typu widmowego G.. Układy planetarne.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 13:16, 2 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/WASP-13
    Open archive

  • Title: Wenus – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Planeta Wenus w naturalnych kolorach.. Znana w.. 108 208 926.. 0,723 331 99.. Obwód.. 0,680.. 4,545.. 0,0067.. 107 476 002 km.. 0,718 432 70 j.. 108 941 849 km.. 0,728 231 28 j.. Rok gwiazdowy.. 224,700 96.. (0,615 197 7.. Synodyczny okres obiegu.. 583,92 d.. 35,020 km/.. Maksymalna prędkość orbitalna.. 35,259 km/s.. Minimalna prędkość orbitalna.. 34,784 km/s.. 3,394 71.. (3,86° względem.. brak.. Średnica wokół.. 12 103,7 km.. (0,949 średnicy Ziemi).. 4,60×10.. (0,902 powierzchni Ziemi).. 9,28×10.. (0,857 objętości Ziemi).. 4,8685×10.. (0,815 masy Ziemi).. 5,204.. 8,87.. m/s.. (0,904.. 10,36 km/s.. Okres obrotu.. -243,0185 d.. Prędkość kątowa.. 6,52 km/h (na równiku).. 2,64°.. 67,16°.. 0,65.. powierzchni*.. 437.. 464 °C.. 500 °C.. (*minimalna temperatura górnych warstw atmosfery wynosi ok.. -45 °C).. 9321,9 k.. ~96,5%.. ~3,5%.. Dwutlenek siarki.. 0,015%.. 0,007%.. Tlenosiarczek węgla.. Chlorowodór.. Fluorowodór.. – druga pod względem odległości od.. Jest trzecim pod względem jasności.. ciałem niebieskim.. widocznym na niebie, po.. Jej.. sięga –4,6.. i jest wystarczająca, aby światło odbite od Wenus powodowało powstawanie cieni.. W związku z tym, że Wenus jest bliżej Słońca niż Ziemia, zawsze jest ona widoczna w niewielkiej odległości od niego; jej maksymalna.. elongacja.. to 47,8°.. Odległość Wenus od Ziemi waha się od 40 do 259 mln km.. Nazwa planety wzięła się od rzymskiej bogini miłości,.. Z uwagi na fakt, iż na nocnym niebie widoczna jest ona tylko przez około 3 godziny przed.. wschodem Słońca.. lub po.. zachodzie Słońca.. nazywana jest także.. Gwiazdą Poranną.. Jutrzenką.. ) lub.. Gwiazdą Wieczorną.. Wenus jest klasyfikowana jako.. planeta skalista.. (inaczej: typu ziemskiego) i jest czasami nazywana „planetą bliźniaczą” albo „siostrą Ziemi” – ze względu na podobną wielkość, masę i skład chemiczny.. Jest pokryta nieprzezroczystą warstwą dobrze odbijających światło chmur.. kwasu siarkowego.. , które nie pozwalają na obserwację jej powierzchni z kosmosu w świetle widzialnym.. Ma najgęstszą.. atmosferę.. ze wszystkich planet skalistych w.. , składającą się głównie z.. Na Wenus nie ma.. obiegu węgla.. , który powodowałby wiązanie węgla w skałach.. Nie stwierdzono na niej również żadnych śladów organizmów żywych, które by go wiązały w.. biomasie.. Istnieją przypuszczenia, że w przeszłości na Wenus były oceany, tak jak na Ziemi.. , ale odparowały, gdy temperatura powierzchni wzrosła.. Obecny krajobraz Wenus jest suchy i pustynny, tworzony przez pokryte pyłem skały.. Woda w jej atmosferze najprawdopodobniej.. dysocjowała.. , a ze względu na brak pola magnetycznego, wodór został wywiany w przestrzeń międzyplanetarną przez.. Ciśnienie atmosferyczne na powierzchni planety jest ok.. 92 razy większe niż na Ziemi.. Ukształtowanie powierzchni Wenus było przedmiotem spekulacji aż do drugiej połowy XX wieku, gdy zostało zbadane przez sondy z programów.. Wenera.. Magellan.. Powierzchnia Wenus została ukształtowana przez.. zjawiska wulkaniczne.. , zachodzące w skali znacznie większej niż na Ziemi, a duże stężenie związków.. w atmosferze wskazuje na trwającą ciągle aktywność wulkaniczną.. Jednak brak obserwowanych przepływów.. lawy.. w okolicach odkrytych.. kalder.. pozostaje zagadką.. Na planecie jest niewiele widocznych kraterów uderzeniowych, co wskazuje, że jej powierzchnia jest stosunkowo młoda – ma około 300-600 milionów lat.. Nie ma śladów.. tektoniki płyt.. , prawdopodobnie dlatego, że jej skorupa jest zbyt sztywna, aby ulegać.. subdukcji.. bez obecności wody, która zmniejszyłaby jej.. lepkość.. Wenus może zamiast tego uwalniać wewnętrzne ciepło w okresowych zjawiskach gwałtownego przekształcenia powierzchni.. Warunki fizyczne.. Geologia.. Atmosfera i klimat.. Pole magnetyczne i jądro.. Orbita i rotacja.. Wczesne obserwacje.. Obserwacje naziemne w XX wieku.. Pierwsze misje.. Wejścia w atmosferę.. Badania powierzchni i atmosfery.. Mapy radarowe.. Obecne i przyszłe misje.. Misje załogowe.. 7.. Możliwości kolonizacji.. W kulturze.. Znaczenia historyczne.. W literaturze.. Mapy Wenus.. Zdjęcie powierzchni Wenus wykonane przez sondę.. Wenera 13.. Wenus jest jedną z czterech planet skalistych w Układzie Słonecznym.. Pod względem wielkości i masy jest bardzo podobna do Ziemi, przez co często opisywana jest jako siostra naszej planety.. Średnica Wenus jest zaledwie o 650 km mniejsza od ziemskiej, a jej masa jest równa 81,5%.. Jednakże warunki na powierzchni Wenus różnią się diametralnie od tych na Ziemi, ze względu na gęstą atmosferę złożoną głównie z.. Stanowi on 96,5% masy atmosfery, podczas gdy pozostałe 3,5% to głównie azot.. Przypuszczalna budowa wnętrza Wenus: pod grubą skorupą znajduje się płaszcz, otaczający metaliczne jądro.. Bez danych sejsmicznych oraz o.. momencie bezwładności.. , niewiele można stwierdzić na temat struktury wewnętrznej Wenus.. Jednak podobieństwa wielkości i gęstości między Wenus a Ziemią sugerują, że obie planety mają podobną budowę wewnętrzną, mają jądro, płaszcz i skorupę.. Podobnie jak ziemskie, jądro Wenus jest przynajmniej częściowo płynne, ponieważ wnętrza obu planet ochładzają się w podobnym tempie.. Mniejsza średnica i masa Wenus sugerują, że w jej wnętrzu panuje ciśnienie nieco mniejsze niż we wnętrzu Ziemi.. Największą różnicą między obiema planetami jest brak.. na Wenus, prawdopodobnie związany ze znikomą zawartością wody w skorupie i skałach płaszcza.. Skutkiem tego jest zmniejszony odpływ ciepła z wnętrza planety i jego wolniejsze ochładzanie, a to jest prawdopodobnym wytłumaczeniem braku.. Około 80% powierzchni Wenus stanowią równiny wulkaniczne, w tym 70% to równiny pokryte niskimi grzbietami, a pozostałe 10% jest gładkie lub pofalowane.. Dwie wyżyny, o rozmiarach ziemskich.. kontynentów.. , wypełniają resztę jej powierzchni.. Jeden leży na północnej półkuli planety, drugi większy znajduje się na południe od równika.. Północny obszar wyżynny to.. Ishtar Terra.. Ziemia Isztar.. ), nazwana imieniem.. Isztar.. babilońskiej.. bogini miłości; ma on wielkość mniej więcej taką jak.. Australia.. Najwyższe góry na Wenus,.. Maxwell Montes.. Góry Maxwella.. ), leżą na Ziemi Isztar.. Ich najwyższy szczyt znajduje się 11 km powyżej średniego poziomu powierzchni Wenus.. Południowy obszar wyżynny nosi nazwę.. Aphrodite Terra.. Ziemia Afrodyty.. ), od.. greckiej.. bogini miłości.. Afrodyty.. i jest większy od północnego, ma rozmiary podobne do.. Ameryki Południowej.. Sieć spękań i uskoków pokrywa większość tego obszaru.. Mapa Wenus, ukazująca obszary wyżynne na żółto: Ziemia Isztar znajduje się u góry mapy, a Ziemia Afrodyty tuż poniżej równika.. Oprócz kraterów, gór i dolin powszechnie spotykanych na innych planetach skalistych, Wenus ma szereg unikalnych cech powierzchni.. Należą do nich wulkaniczne kopuły o płaskich szczytach nazywane.. farra.. , mające od 20 do 50 km średnicy i 100-1000 m wysokości i przypominające wyglądem.. naleśniki.. ; gwiaździste systemy pęknięć rozchodzących się od jednego punktu o nazwie.. novae.. ; twory złożone z promieniowych i koncentrycznych pęknięć, przypominające pajęcze sieci, znane jako.. arachnoidy.. korony.. , okrągłe pierścienie pęknięć niekiedy otoczone.. depresją.. Wszystkie te formacje są pochodzenia wulkanicznego.. Istnienie niemal płaskich wulkanów wskazuje, że zostały utworzone z lawy o małej lepkości jaką jest.. lawa bazaltowa.. Większość elementów powierzchni Wenus nosi nazwy pochodzące od historycznych lub mitologicznych.. kobiet.. Wyjątkami są Maxwell Montes, nazwane na cześć.. Jamesa Clerka Maxwella.. i wyżynne regiony.. Alpha Regio.. Beta Regio.. Te trzy nazwy zostały nadane zanim.. przyjęła konwencję nazewnictwa cech powierzchni Wenus.. Długość planetograficzna.. tworów na powierzchni Wenus jest wyrażona w stosunku do jej.. południka zerowego.. Pierwotnie przechodził on przez jasny punkt na obrazach radarowych, położony w środku owalnej.. nazwanej.. Eve Corona.. , położonej na południe od Alpha Regio.. Po zakończeniu misji Wenera na nowo określono położenie południka zerowego, obecnie przechodzi on przez centralne wzniesienie w kraterze Ariadne.. Obraz powierzchni Wenus w.. fałszywych kolorach.. , uzyskany ze zdjęć radarowych sondy.. Znaczna część powierzchni Wenus wydaje się być ukształtowana przez działalność wulkaniczną.. Wenus ma kilka razy więcej wulkanów niż Ziemia, na jej powierzchni jest co najmniej 167 ogromnych wulkanów, które mają ponad 100 km średnicy.. Jedynym kompleksem wulkanicznym tej wielkości na Ziemi jest.. Hawaiʻi.. Hawajach.. Przypuszczalnie przyczyną tego nie jest większa aktywność wulkaniczna Wenus, ale jej starsza skorupa.. Skorupa oceaniczna.. na Ziemi stale podlega.. na styku płyt tektonicznych, a jej średni wiek to około 100 milionów lat.. , podczas gdy wiek powierzchni Wenus szacuje się na 300-600 milionów lat.. Jest kilka dowodów aktywności wulkanicznej na Wenus.. Radzieckie.. sondy.. programu Wenera.. Wenera 11.. Wenera 12.. wykryły ciągły strumień.. , lądownik Wenera 12 zarejestrował potężny grzmot wkrótce po wylądowaniu.. Europejska sonda.. Venus Express.. potwierdziła częste występowanie błyskawic między chmurami w atmosferze Wenus.. Podczas gdy burzom na Ziemi towarzyszą.. opady.. deszczu, to na Wenus występują tylko opady.. w górnych warstwach atmosfery, który odparowuje około 25 km ponad powierzchnią.. Jednym z możliwych wyjaśnień istnienia piorunów jest to, że powstają one w chmurach wulkanicznego popiołu (zjawisko to występuje także na Ziemi).. Inny argument pochodzi z pomiarów stężenia.. dwutlenku siarki.. w atmosferze, zaobserwowano jego dziesięciokrotny spadek w latach 1978 i 1986.. Może to oznaczać, że jego koncentracja została wcześniej zwiększona przez dużą erupcję wulkanu.. Kratery uderzeniowe na Wenus (ilustracja stworzona z danych radarowych).. Na powierzchni planety istnieje prawie tysiąc równomiernie rozłożonych kraterów.. Na innych ciałach pokrytych kraterami, takich jak Ziemia i Księżyc, kratery wykazują różny stopień degradacji.. Na Księżycu jest ona powodowana przez kolejne uderzenia, podczas gdy na Ziemi zachodzi głównie erozja wynikająca z działania.. wiatru.. deszczu.. Jednak na Wenus, około 85% kraterów jest w idealnym stanie, co oznacza, że są one geologicznie młode.. Niewielka liczba kraterów wraz z ich dobrym stanem zachowania oznacza, że powierzchnia planety uległa odnowieniu w skali globalnej 300-600 mln lat temu.. , po czym zmalała aktywność wulkaniczna.. Skorupa Ziemi jest w ciągłym ruchu, ale uważa się, że na Wenus nie może zachodzić taki proces; zamiast niego występuje cyklicznie inne, bardziej gwałtowne zjawisko.. Bez tektoniki płyt, możliwość odprowadzania ciepła z jej płaszcza jest znacznie mniejsza niż na Ziemi.. W długim okresie pozornej stagnacji temperatura płaszcza wzrasta, aż do osiągnięcia poziomu krytycznego, gdy skorupa ulega znacznemu osłabieniu.. Następnie, w ciągu około 100 milionów lat, na ogromną skalę zachodzi proces.. , niemal całkowicie niszczący dawną skorupę planety, w miejsce której powstaje nowa.. Kratery.. na Wenus mają średnice od 3 km do 280 km.. Nie ma tu kraterów mniejszych niż 3 km, ze względu na wpływ gęstej atmosfery na meteoroidy.. Obiekty z energią kinetyczną mniejszą niż pewna krytyczna wartość są spowalniane w atmosferze, tak że nie mogą tworzyć kraterów uderzeniowych.. Nadlatujące ciała o średnicy mniejszej niż 50 metrów spalają się w atmosferze przed dotarciem do powierzchni planety.. Zdjęcie chmur Wenus wykonane w nadfiolecie przez sondę.. Pioneer Venus Orbiter.. Wenus ma gęstą atmosferę, która składa się głównie z.. i niewielkiej ilości azotu.. Masa atmosfery jest 93 razy większa od ziemskiej, podczas gdy ciśnienie na powierzchni planety jest około 92 razy większe niż na Ziemi i odpowiada ciśnieniu w ziemskich oceanach na głębokości prawie 1 km.. Gęstość przy powierzchni wynosi 65 kg/m³ (6,5% gęstości wody).. Bogata w dwutlenek węgla atmosfera, w której występują grube chmury.. , generuje najsilniejszy.. efekt cieplarniany.. na planetach Układu Słonecznego, przez co temperatura na powierzchni sięga 460 °C.. To sprawia, że powierzchnia Wenus ma wyższą temperaturę niż powierzchnia.. , którego temperatura powierzchni waha się od −220 °C do 420 °C.. , mimo, że Wenus jest prawie dwukrotnie dalej od Słońca i tym samym otrzymuje tylko 25% energii słonecznej, która dociera do Merkurego.. Często mówi się, że powierzchnia Wenus przypomina.. piekło.. Badania sugerują, że kilka miliardów lat temu atmosfera Wenus była bardziej podobna do ziemskiej, a na powierzchni prawdopodobnie występowały znaczne ilości wody w stanie ciekłym, ale odparowanie tych pierwotnych oceanów spowodowało lawinowo narastający efekt cieplarniany, aż do krytycznego poziomu.. gazów cieplarnianych.. w atmosferze.. Bezwładność cieplna i przekazywanie ciepła przez wiatry w niższych warstwach atmosfery oznacza, że temperatura powierzchni Wenus nie różni się znacznie między dniem i nocą, pomimo bardzo wolnych obrotów.. Wiatry na powierzchni są powolne, osiągają kilka kilometrów na godzinę, ale z powodu dużej gęstości atmosfery wywierają one znaczną siłę na przeszkody, przenosząc pył i małe kamienie na powierzchni.. Samo to zjawisko mogłoby znacznie utrudnić ludziom chodzenie, nawet gdyby nie istniały problem wysokiej temperatury i braku tlenu.. Ponad gęstą warstwą CO.. znajdują się grube chmury, składające się głównie z dwutlenku siarki i kropli kwasu siarkowego.. Chmury te odbijają około 60% światła słonecznego z powrotem w kosmos, a także uniemożliwiają bezpośrednie obserwacje powierzchni planety w świetle widzialnym (do powierzchni Wenus dociera zaledwie 1% światła słonecznego – podobnie jak w przypadku najgrubszych chmur na.. Stałe zachmurzenie oznacza, że chociaż Wenus jest bliżej Słońca niż Ziemia, to jej powierzchnia nie jest dobrze oświetlona.. Silne wiatry o prędkości 300 km/h występują na szczytach chmur, okrążając planetę w ciągu czterech do pięciu dni ziemskich.. Wenusjańskie wiatry mogą wiać z prędkością do 60 razy szybszą od rotacji planety, podczas gdy najszybsze ziemskie wiatry osiągają tylko 10% do 20% prędkości obrotu Ziemi.. Powierzchnia Wenus ma prawie jednakową temperaturę nie tylko w dzień i noc, ale także na równiku i biegunach.. Nachylenie.. planety to niecałe trzy stopnie, znacznie mniej niż nachylenie osi Ziemi, co także minimalizuje sezonowe wahania temperatury.. Występują tylko znaczne różnice temperatury związane z wysokością.. W 1995 roku.. sonda Magellan.. zarejestrowała obraz silnie odbijającej światło substancji na najwyższych szczytach górskich, która wyraźnie przypominała ziemski.. śnieg.. Substancja ta prawdopodobnie pojawiła się tam w podobnym procesie jak śnieg, choć zachodzącym w znacznie wyższej temperaturze: zbyt lotna, aby skondensować na powierzchni, wzniosła się w postaci gazowej do wyższych, chłodniejszych warstw atmosfery, skąd następnie spadła w postaci opadu atmosferycznego.. Natura tej substancji nie jest pewna, do możliwych kandydatów należą pierwiastkowy.. tellur.. siarczek ołowiu(II).. galena.. Chmury Wenus są zdolne do wytwarzania.. , podobnie jak chmury na Ziemi.. Istnienie błyskawic, po raz pierwszy wykrytych przez radzieckie.. sondy Wenera.. , budziło kontrowersje.. Dopiero w latach 2006-07 sonda.. wyraźnie potwierdziła istnienie charakterystycznych.. fal elektromagnetycznych.. , wytwarzanych przez błyskawice.. Ich.. intermitentny.. charakter wskazuje na związek z aktywnością pogodową.. Częstość uderzeń piorunów na Wenus jest o połowę mniejsza niż na Ziemi.. sonda Venus Express odkryła także istnienie potężnego podwójnego.. wiru atmosferycznego.. na biegunie południowym.. W 1980 roku orbiter Pioneer Venus odkrył, że pole magnetyczne Wenus jest znacznie słabsze niż na Ziemi.. Jest ono generowane przez oddziaływanie między.. jonosferą.. i wiatrem słonecznym.. , a nie przez wewnętrzne.. dynamo.. jądrze.. planety, tak jak w przypadku Ziemi.. Magnetosfera Wenus w małym stopniu chroni atmosferę przed.. promieniowaniem kosmicznym.. Promieniowanie to może jonizować cząstki atmosfery i prowadzić do wyładowań między chmurami.. Brak wewnętrznego pola magnetycznego Wenus był zaskoczeniem, ponieważ jest ona podobna do Ziemi pod względem wielkości i oczekiwano, że w jej jądrze może również działać dynamo magnetohydrodynamiczne.. Dynamo wymaga trzech elementów:.. przewodnictwa elektrycznego.. cieczy, jej obrotu i.. konwekcji.. Sądzi się, że materia tworząca jądro jest przewodząca i choć jej obroty są często uznawane za zbyt powolne, symulacje pokazują, iż wystarczałyby one do wzbudzenia dynama.. Oznacza to, że brak wewnętrznego pola magnetycznego jest skutkiem braku konwekcji w jądrze Wenus.. W ciekłym.. jądrze zewnętrznym.. Ziemi występuje konwekcja, ponieważ dolna warstwa cieczy jest znacznie gorętsza niż górna.. Na Wenus między epizodami globalnego odnowienia powierzchni nie zachodzą ruchy skorupy; przepływ ciepła przez nią jest mały, a to powoduje wzrost temperatury płaszcza.. W efekcie zmniejsza się.. gradient.. ciepła w jądrze, a to uniemożliwia konwekcję i generację pola magnetycznego.. Zamiast tego ciepło pochodzące z jądra podgrzewa płaszcz i skorupę.. Wenus nie ma stałego jądra wewnętrznego.. , lub jej jądro nie ochładza się obecnie, w związku z czym ciekła część jądra ma w przybliżeniu jednolitą temperaturę.. Inną możliwością jest całkowite zestalenie jądra.. Stan jądra zależy silnie od stężenia siarki, a ono nie jest obecnie znane.. Porównanie wielkości planet skalistych (od lewej do prawej):.. , Wenus,.. Wenus obraca się wokół własnej osi w przeciwnym kierunku niż większość planet.. Wenus obiega Słońce w średniej odległości około 108 milionów kilometrów (około 0,7.. ), a jej okres obiegu to 224,65 dni.. Wszystkie orbity planet są eliptyczne, orbita Wenus jest najbardziej zbliżona do kołowej, jej.. jest mniejszy niż 0,01.. Kiedy Wenus znajduje się pomiędzy Ziemią a Słońcem, położeniu znanym jako.. złączenie dolne.. , jest planetą najbliższą Ziemi, odległą średnio o 41 milionów km; planeta osiąga to położenie średnio co 584 dni.. Ze względu na malejący mimośród orbity Ziemi, minimalna odległość będzie rosła.. Od roku 1 do 5383.. n.. zajdzie łącznie 526 zbliżeń na odległość mniejszą niż 40 milionów km, przez następne ok.. 60 200 lat żadne nie będzie tak bliskie.. W okresach większej ekscentryczności Wenus może zbliżyć się na odległość 38,2 milionów kilometrów.. Oglądane sponad płaszczyzny.. , od strony północnego bieguna Słońca, wszystkie planety krążą w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara (w lewo), większość planet również obraca się wokół osi w lewo, jednak Wenus obraca się w prawo.. Obecny okres obrotu Wenus reprezentuje stan równowagi między pływami wywoływanymi przez grawitację Słońca, które spowalniają obrót a pływami w atmosferze, wywoływanymi jej ogrzewaniem przez promienie słoneczne, przyspieszającymi obrót.. Po powstaniu Wenus w.. mgławicy przedsłonecznej.. , jej okres obrotu i nachylenie mogły być zupełnie inne, a obecny stan wynika z chaotycznych zmian spowodowanych przez zaburzenia wywoływane przez inne planety i pływy w jej gęstej atmosferze.. Zmiana okresu rotacji prawdopodobnie zachodziła na przestrzeni miliardów lat.. Wenus obraca się w ciągu 243 dni ziemskich; jest to najwolniejszy okres obrotu pośród wszystkich planet Układu Słonecznego.. Na równiku, powierzchnia Wenus obraca się z prędkością liniową 6,5 km/h; a na Ziemi – 1670 km/h.. Na Wenus.. dzień gwiazdowy.. trwa dłużej niż rok (243 w porównaniu z 224,7 dnia ziemskiego).. Jednak ze względu na rotację wsteczną, długość.. dnia słonecznego.. jest znacznie mniejsza niż dnia gwiazdowego.. Dla obserwatora na powierzchni Wenus między kolejnymi wschodami Słońca mija 116,75 dni ziemskich (dzień słoneczny Wenus jest krótszy niż 176-dniowy dzień słoneczny.. , Słońce wstaje na zachodzie i zachodzi na wschodzie.. W wyniku stosunkowo długich dni słonecznych, rok na Wenus trwa tylko 1,92 wenusjańskiego dnia.. Ciekawym zjawiskiem związanym z orbitą Wenus i jej okresem rotacji jest to, że 584-dniowy średni odstęp czasu między kolejnymi zbliżeniami do Ziemi jest niemal dokładnie równy pięciu słonecznym dniom Wenus.. Nie wiadomo, czy związek ten powstał przez przypadek czy jest wynikiem oddziaływania pływowego między planetami.. Wenus nie ma obecnie naturalnego satelity.. , choć.. planetoida.. 2002 VE.. 68.. utrzymuje.. quasi-satelitarną.. relację z planetą.. W XVII wieku astronom.. ogłosił, że widział na orbicie Wenus księżyc, który został nazwany.. Neith.. , imieniem.. egipskiej bogini.. Przez następne 200 lat wielokrotnie zgłaszano podobne obserwacje.. Ostatecznie stwierdzono, że większość z nich można wyjaśnić jako pomylenie pobliskiej gwiazdy z księżycem.. Według Alex Alemi i.. Davida Stevensona.. California Institute of Technology.. , badania modeli Układu Słonecznego z 2006 r.. wskazują, że jest bardzo prawdopodobne, że miliardy lat temu Wenus miała przynajmniej jeden księżyc, utworzony przez ogromne zderzenie.. Około 10 milionów lat później, według tych badań, inne uderzenie mogło przyczynić się do odwrócenia kierunku obrotu planety.. Oddziaływanie pływowe spowodowało, że księżyc Wenus stopniowo obniżał swoją orbitę.. , aż do uderzenia i połączenia się z Wenus.. Jeśli później uderzenia stworzyły inne księżyce, także one zostały wchłonięte w ten sposób.. Alternatywnym wyjaśnieniem braku satelitów jest wpływ silnych pływów słonecznych, które mogą destabilizować orbity dużych satelitów krążących wokół planet wewnętrznych.. Wenus jest zawsze jaśniejsza od najjaśniejszych gwiazd.. Na nocnym niebie Wenus zawsze świeci jaśniej od najjaśniejszych gwiazd.. zmienia się od −3,8.. do −4,6.. Jest wystarczająco jasna, by obserwować ją nawet w środku dnia i może być łatwo zauważona, gdy Słońce jest nisko nad horyzontem.. planetą dolną.. i nigdy nie oddala się od Słońca na więcej niż około 47°.. Wenus „dogania” Ziemię na orbicie wokół Słońca co 584 dni.. Zmienia się wtedy z „gwiazdy wieczornej” widocznej po zachodzie Słońca, w „gwiazdę poranną” widoczną przed wschodem.. O ile.. , druga planeta dolna, ma maksymalną.. elongację.. (odchylenie od Słońca) około 28° i jego obserwacja jest przez to utrudniona, Wenus jest bardzo łatwo zauważalna.. Jej duża maksymalna elongacja powoduje, że jest widoczna długo po zachodzie Słońca.. Jako najjaśniejszy punktowy obiekt na niebie, Wenus jest często interpretowana przez nie-astronomów jako.. UFO.. Fazy Wenus i zmiany jej obserwowanej średnicy.. Obserwując Wenus w czasie jej obiegu wokół Słońca, można dostrzec, że przechodzi ona przez kolejne.. fazy.. , podobnie jak.. Osiąga „pełnię” gdy jest po przeciwnej stronie Słońca niż Ziemia; ma wtedy najmniejszą obserwowaną średnicę.. Jej jasność następnie  ...   Anahita, np.. zoroastryjskiej.. księdze.. Wielki.. Bundahiszn.. Jednak na podstawie 10 hymnu (Mihr Jaszt).. Awesty.. jest możliwe, że pierwotnie planetę wiązano z.. Mitrą.. języku perskim.. nazwa planety brzmi „Nahid”, i pochodzi od Anahity, poprzez nazwę w języku pahlawi,.. Anahid.. Planeta Wenus była ważna także dla.. cywilizacji Majów.. , która opracowała kalendarz religijny oparty w części o ruchy tej planety.. Majowie wierzyli, że ruchy Wenus określały czas sprzyjający takim wydarzeniom jak rozpoczęcie wojny.. Nazywali ją Noh Ek', „wielka gwiazda” i Xux Ek', „gwiazda-osa”.. Majowie znali okres synodyczny planety z dokładnością do setnych części dnia.. Masajowie.. nazywają planetę.. Kileken.. , w ich.. ustnej tradycji.. istnieje poświęcona jej opowieść pod tytułem.. Chłopiec-sierota.. Wenus zajmuje ważne miejsce w kulturze.. australijskich Aborygenów.. , takich jak lud Yolngu z północnej Australii.. Yolngu zbierali się po zachodzie słońca w oczekiwaniu na wschód Wenus, którą nazywają.. Banumbirr.. Wierzyli, że we wczesnych godzinach przed świtem widać linę światła, łączącą ją z Ziemią (prawdopodobnie interpretują tak.. światło zodiakalne.. ); dzięki tej linie, z pomocą bogato dekorowanego „słupa gwiazdy porannej”, ludzie mogą porozumieć się ze swoimi bliskimi zmarłymi i przekazać im, że nadal ich kochają i pamiętają o nich.. Banumbirr jest też ważnym duchem-stwórcą w opowieściach z.. czasu snu.. , powołała ona do życia i nadała nazwy wielu stworzeniom.. Śukra.. to określenie Wenus w.. sanskrycie.. Według zachodniej.. włada ona dwoma.. znakami zodiaku.. Byka.. Wagi.. W związku z jej historycznym powiązaniem z boginią kobiecości i miłości, wywiera wpływ na.. płodność.. i pragnienie seksualne.. [130].. [131].. astrologii wedyjskiej.. planeta znana jest jako.. [132].. , co oznacza „czysta” lub „jasność” w.. Jako jedna z dziewięciu.. Nawagraha.. , ma wpływ na bogactwo, przyjemność i rozród; jest synem.. Bhrigu.. , nauczycielem.. Dajtjów.. guru.. Assurów.. [133].. [134].. We współczesnych językach chińskim, koreańskim, japońskim i wietnamskim planeta jest określana jako „metalowa (złota) gwiazda” (chiń.. 金星, kor.. 금성, jap.. 金星, wiet.. Sao Kim.. ), w oparciu o filozofię.. Wu xing.. Klasyczna astronomia chińska przyporządkowywała Wenus kolor biały, kierunek zachodni i siłę męską.. [135].. W metafizycznym systemie.. teozofii.. uważa się, że na płaszczyźnie eterycznej Wenus istnieje cywilizacja o setki milionów lat starsza od ziemskiej.. [136].. , a bóstwo rządzące Ziemią,.. Sanat Kumara.. , pochodzi z Wenus.. [137].. Astronomiczny symbol.. Wenus jest tym samym, którego w biologii używa się do oznaczania płci żeńskiej: jest to koło z małym krzyżykiem poniżej.. [138].. Symbol Wenus oznacza także kobiecość, a w zachodniej.. alchemii.. odpowiada.. miedzi.. ; polerowana miedź była w starożytności używana do tworzenia luster, a symbol bywał interpretowany jako lustro bogini.. Nieprzenikniona pokrywa chmur Wenus przez wiele lat dawała pisarzom.. science fiction.. możliwość snucia spekulacji na temat warunków panujących na jej powierzchni.. Jako planeta bliższa Słońca niż Ziemia, była często przedstawiana jako cieplejsza, ale nadająca się do zamieszkania przez ludzi.. [139].. , jako planeta pokryta tropikalną puszczą i bagnami lub pustynią.. Gatunek „powieści o Wenus” osiągnął szczyt popularności między 1930 a 1950, w czasie, gdy nauka wykazała już pewne cechy Wenus, ale jeszcze nie poznała rzeczywistego obrazu warunków na jej powierzchni.. Pierwsze misje na Wenus ukazywały powierzchnię bardzo odmienną od opisywanej w literaturze i przyniosły koniec tego typu powieściom.. [140].. Wiedza naukowa o Wenus szybko się rozrastała, a autorzy science-fiction starali się dotrzymać jej kroku; w późniejszej literaturze ukazywane są m.. próby.. terraformowania.. planety przez człowieka.. [141].. Być może najdziwniejszym obrazem Wenus w literaturze jest jej rola jako zwiastuna zniszczenia w książce.. Światy w zderzeniach.. Immanuiła Wielikowskiego.. z 1950 roku.. W tej mocno kontrowersyjnej książce autor twierdził, że wiele pozornie niewiarygodnych historii w Starym Testamencie jest prawdziwych i opisuje czasy, kiedy Wenus prawie zderzyła się z Ziemią — gdy była jeszcze kometą, a nie planetą, którą znamy dzisiaj.. Twierdził, że Wenus była przyczyną większości dziwnych zdarzeń towarzyszących wyjściu Izraelitów z Egiptu.. Przytacza legendy z wielu innych kultur (z Indii, Grecji, Meksyku i Chin), wskazując na globalne skutki jej zbliżenia do Ziemi.. Społeczność naukowa odrzuciła jakikolwiek związek jego książki z rzeczywistością, jednak stała się ona bestsellerem.. [142].. Zobacz hasła.. Gwiazda Poranna.. Gwiazda Wieczorna.. lista kraterów na Wenus.. Imiona bogiń takie jak.. Gaja.. pochodzą od Ziemi, a nie na odwrót.. Hieronim ze Strydonu.. przetłumaczył występujące w.. Septuagincie.. heosphoros.. i hebrajskie.. helel.. lucifer.. Iz.. 14:12.. Krzysztof Ziołkowski:.. Astronomia i kosmologia – Wirtualny Wszechświat.. Prószyński Media sp.. z o.. o.. [dostęp 2012-12-17].. Anton Hajduk, Ján Štohl (red.. Encyklopédia astronómie.. Bratislava: Vydavateľstvo Obzor, 1987, s.. 643.. Stanisław R.. Brzostkiewicz:.. Wenus – siostra Ziemi.. Nasza Księgarnia, 1989.. ISBN 83-10-09257-1.. Hashimoto, G.. ; Roos-Serote, M.. ; Sugita, S.. ; Gilmore, M.. ; Kamp, L.. ; Carlson, R.. ; Baines, K.. Felsic highland crust on Venus suggested by Galileo Near-Infrared Mapping Spectrometer data.. „Journal of Geophysical Research, Planets”.. 113, s.. E00B24, 2008.. 1029/2008JE003134.. Caught in the wind from the Sun.. ESA (Venus Express), 2007-11-28.. [dostęp 2010-11-04].. Larry W.. Sulfur Dioxide: Episodic Injection Shows Evidence for Active Venus Volcanism.. 223 (4640), s.. 1072–1074, 1984-03-09.. 223.. 4640.. 1072.. PMID 17830154.. [dostęp 2009-04-29].. Bullock, Mark A.. ; Grinspoon, David H.. The Recent Evolution of Climate on Venus.. 150 (1), s.. 19–37, marzec 2001.. 6570.. Nimmo, F.. ; McKenzie, D.. Volcanism and Tectonics on Venus.. „Annual Review of Earth and Planetary Sciences”.. 23–53, 1998.. earth.. 26.. 23.. 1998AREPS.. 23N.. Strom, G.. Schaber, D.. Dawsow.. The global resurfacing of Venus.. 99, s.. 10899–10926, 1994.. 1029/94JE00388.. 1994JGR.. 9910899S.. Lopes, Rosaly M.. , Gregg, Tracy K.. Volcanic worlds: exploring the solar system's volcanoes.. Springer, 2004, s.. ISBN 3540004319.. David Darling:.. Atmosphere of Venus.. The Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy, and Spaceflght.. [dostęp 2007-04-29].. Goettel.. Density constraints on the composition of Venus.. 1507–1516, 16–20 marca 1981.. Houston, Teksas: Pergamon Press.. [dostęp 2009-07-12].. Faure, Gunter Mensing, Teresa M.. Introduction to planetary science: the geological perspective.. Springer, 2007, s.. 201, seria: Springer eBook collection.. ISBN 1402052332.. Crustal analysis of Venus from Magellan satellite observations at Atalanta Planitia, Beta Regio, and Thetis Regio.. „Geology”.. 30, s.. 987–990, 2002.. 0987:WDVLAM 2.. 0.. CO;2 doi:10.. 1130/0091-7613(2002)030 0987:WDVLAM 2.. CO;2.. Basilevsky, Alexander T.. ; Head, James W.. , III.. Global stratigraphy of Venus: Analysis of a random sample of thirty-six test areas.. 66 (3), s.. 285–336, 1995.. 1995EM P.. 66.. 285B.. [dostęp 2009-08-03].. Kaufmann:.. Universe.. Nowy Jork: W.. Freeman, 1994, s.. 204.. ISBN 0716723794.. 17,2.. 17,3.. Charles Frankel:.. Volcanoes of the Solar System.. Cambridge University Press, 1996.. ISBN 0521477700.. Batson, J.. Russell:.. Naming the Newly Found Landforms on Venus.. Houston, Teksas: 18–22 marca 1991, s.. The Magellan Venus Explorer's Guide.. JPL Publication 90-24.. Kalifornia: Jet Propulsion Laboratory, sierpień 1990.. Davies, M.. Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites.. 63 (2), 1994.. 1007/BF00693410.. USGS Astrogeology: Rotation and pole position for the Sun and planets (IAU WGCCRE).. [dostęp 2010-10-22].. [dostęp 2009-10-22].. Hannu Karttunen, P.. Kroger, H.. Oja, M.. Poutanen, K.. Donner:.. Fundamental Astronomy.. 162.. ISBN 3540341439.. Venus also zapped by lightning.. CNN, 2007-11-29.. [dostęp 2010-11-22].. 30 listopada 2007].. Glaze.. Transport of SO2 by explosive volcanism on Venus.. 104, s.. 18899–18906, 1999.. 1029/1998JE000619.. 1999JGR.. 10418899G.. [dostęp 2009-01-16].. Romeo, D.. Turcotte.. The frequency-area distribution of volcanic units on Venus: Implications for planetary resurfacing.. 203, s.. 13, 2009.. 036.. Herrick, Phillips, R.. Effects of the Venusian atmosphere on incoming meteoroids and the impact crater population.. 112, s.. 253–281, 1993.. 1994.. 1180.. 1994Icar.. 112.. 253H.. David Morrison:.. The Planetary System.. Benjamin Cummings, 2003.. ISBN 0-8053-8734-X.. Venus.. Case Western Reserve University, 2006-09-14.. [dostęp 2007-07-16].. 2008-10-11].. John S.. Lewis:.. Physics and Chemistry of the Solar System.. Academic Press, 2004, s.. 463.. ISBN 012446744X.. Henry Bortman:.. Was Venus Alive? 'The Signs are Probably There'.. [dostęp 2010-07-31].. Kasting.. Runaway and moist greenhouse atmospheres and the evolution of Earth and Venus.. 74 (3), s.. 472–494, 1988.. 1016/0019-1035(88)90116-9.. Moshkin, A.. Ekonomov, Iu.. Golovin.. Dust on the surface of Venus.. „Kosmicheskie Issledovaniia (Cosmic Research)”.. 17, s.. 280–285, 1979.. 1979CoRe.. 17.. 232M.. Krasnopolsky, V.. Parshev.. Chemical composition of the atmosphere of Venus.. 292, s.. 610–613, 1981.. 1038/292610a0.. Vladimir A.. Krasnopolsky.. Chemical composition of Venus atmosphere and clouds: Some unsolved problems.. 54 (13–14), s.. 1352–1359, 2006.. 019.. , Rossow; A.. , del Genio; T.. , Eichler.. Cloud-tracked winds from Pioneer Venus OCPP images.. „Journal of the Atmospheric Sciences”.. 47 (17), s.. 2053–2084, 1990.. 2053:CTWFVO 2.. 1175/1520-0469(1990)047 2053:CTWFVO 2.. Normile, Dennis.. Mission to probe Venus's curious winds and test solar sail for propulsion.. 328 (5979), s.. 677, 2010-05-07.. 328.. 5979.. 677-a.. PMID 20448159.. 38,1.. 38,2.. 38,3.. Venus Fact Sheet.. NASA, 15 kwietnia, 2005.. [dostęp 2007-10-12].. Ralph D.. Lorenz, Jonathan I.. Lunine, Paul G.. Withers, Christopher P.. McKay:.. Titan, Mars and Earth: Entropy Production by Latitudinal Heat Transport.. Ames Research Center, University of Arizona Lunar and Planetary Laboratory, 2001.. [dostęp 2007-08-21].. Carolyn Jones Otten:.. "Heavy metal" snow on Venus is lead sulfide.. Washington University in St Louis, 2004.. Russell, T.. Zhang, M.. Delva.. Lightning on Venus inferred from whistler-mode waves in the ionosphere.. 450 (7170), s.. 661–662, 2007.. 1038/nature05930.. PMID 18046401.. Eric Hand.. European mission reports from Venus.. 633–660, listopad 2007.. 1038/news.. 297.. Venus offers Earth climate clues.. BBC News, 2007-11-28.. [dostęp 2010-11-12].. Kivelson G.. , Russell, C.. Introduction to Space Physics.. , 1995.. O.. Upadhyay, R.. Singh.. Cosmic ray Ionization of Lower Venus Atmosphere.. 15 (4), s.. 99–108, kwiecień 1995.. 1016/0273-1177(94)00070-H.. Luhmann, C.. Venus: Magnetic Field and Magnetosphere.. Nowy Jork: Chapman and Hall, 1997.. ISBN 978-1-4020-4520-2.. [dostęp 2009-06-28].. Planetary magnetic fields.. 208 (1–2), s.. 1–11, 2003-03-15.. 1016/S0012-821X(02)01126-3.. Francis Nimmo.. Why does Venus lack a magnetic field?.. 30 (11), s.. 987–990, listopad 2002.. Konopliv, C.. Yoder.. Venusian.. k.. tidal Love number from Magellan and PVO tracking data.. „Geophysical Research Letters”.. 23 (14), s.. 1857–1860, 1996.. 1029/96GL01589.. Solex by Aldo Vitagliano.. [dostęp 2009-03-19].. (oliczenia programu Solex).. Alexandre C.. Correia, Jacques Laskar, Olivier Néron de Surgy.. Long-term evolution of the spin of Venus I.. theory.. 163 (1), s.. 1–23, maj 2003.. 1016/S0019-1035(03)00042-3.. Correia, Jacques Laskar.. Long-term evolution of the spin of Venus: II.. numerical simulations.. 163, s.. 24–45, 2003.. 1016/S0019-1035(03)00043-5.. Bakich:.. The Cambridge planetary handbook.. 50.. ISBN 0521632803.. Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars.. Planetary Society.. 2007-09-29].. Gold, T.. ; Soter, S.. Atmospheric tides and the resonant rotation of Venus.. 356–366, 1969.. 1016/0019-1035(69)90068-2.. 57,0.. Sheppard, Chadwick A.. A survey for satellites of Venus.. 202 (1), s.. 12–16, lipiec 2009.. 02.. 008.. Mikkola, R.. Brasser, P.. Wiegert, K.. Innanen.. Asteroid 2002 VE.. , a quasi-satellite of Venus.. 351, lipiec 2004.. 1111/j.. 1365-2966.. 07994.. x.. George Musser:.. Double Impact May Explain Why Venus Has No Moon.. Scientific American, 1994-10-31.. [dostęp 2007-08-03].. David Tytell:.. Why Doesn't Venus Have a Moon?.. com, 2006-10-10.. 2012-05-30].. Justine Whitman:.. Moon Motion Tides.. Aerospaceweb.. org, 19 lutego 2006.. Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006.. NASA Reference Publication 1349.. NASA/Goddard Space Flight Center, 1996.. [dostęp 2006-06-20].. 2012-07-17].. Lee Krystek:.. Natural Identified Flying Objects.. The Unngatural Museum.. Transits of Venus, Six Millennium Catalog: 2000 BCE to 4000 CE.. Transits of the Sun.. NASA, 2004.. [dostęp 2009-05-14].. Hornsby.. The quantity of the Sun's parallax, as deduced from the observations of the transit of Venus on June 3, 1769.. „Philosophical Transactions of the Royal Society”.. 61, s.. 574–579, 1771.. 1771.. 0054.. Richard Woolley.. Captain Cook and the Transit of Venus of 1769.. „Notes and Records of the Royal Society of London”.. 24 (1), s.. 19–32, 1969.. 1098/rsnr.. 1969.. 0004.. Obserwacje Wenus.. 2010-08-25.. Baum.. The enigmatic ashen light of Venus: an overview.. „Journal of the British Astronomical Association”.. 110, 2000.. 2000JBAA.. 110.. 325B.. Natural History II.. tłum.. John F.. Healy.. Harmondsworth, Middlesex, Wielka Brytania: Penguin, 1991, s.. 15–16.. Bernard R.. Goldstein.. Theory and Observation in Medieval Astronomy.. Isis.. 63 (1), s.. 39–47 [44], marzec 1972.. University of Chicago Press.. 1086/350839.. Sally P.. Ragep, Thomas Hockey:.. Ibn Sīnā: Abū ʿAlī al‐Ḥusayn ibn ʿAbdallāh ibn Sīnā.. 2007, s.. 570–572.. Razaullah Ansari:.. History of oriental astronomy: proceedings of the joint discussion-17 at the 23rd General Assembly of the International Astronomical Union, organised by the Commission 41 (History of Astronomy), held in Kyoto, August 25–26, 1997.. Springer, 2002, s.. 137.. ISBN 1402006578.. Galileo: the Telescope the Laws of Dynamics.. Astronomy 161; The Solar System.. Department Physics Astronomy, University of Tennessee.. Mikhail Ya.. Marov.. Mikhail Lomonosov and the discovery of the atmosphere of Venus during the 1761 transit.. „Proceedings of IAU Colloquium #196”, s.. 209–219, 2004.. Preston, Wielka Brytania: Cambridge University Press.. 1017/S1743921305001390.. Mikhail Vasilyevich Lomonosov.. Britannica online encyclopedia.. Encyclopædia Britannica, Inc.. The Atmosphere of Venus.. 9, s.. 284–299, 1899.. 1086/140593.. Hussey.. On the Rotation of Venus.. 2, s.. 78–126, 1832.. 1832MNRAS.. 78H.. Ross.. Photographs of Venus.. 68–92, 1928.. 1086/143130.. Slipher.. A Spectrographic Investigation of the Rotation Velocity of Venus.. 163, 1903.. 19031630303.. Goldstein, R.. ; Carpenter, R.. Rotation of Venus: Period Estimated from Radar Measurements.. 139 (3558), s.. 910–911, 1963.. 139.. 3558.. 910.. PMID 17743054.. Campbell, D.. ; Dyce, R.. ; Pettengill G.. New radar image of Venus.. 193 (4258), s.. 1123–1124, 1976.. 193.. 4258.. 1123.. PMID 17792750.. Chapter 8, What's in a Name?.. NASA/JPL, sierpień 1990.. [dostęp 2009-07-21].. Don Mitchell:.. Inventing The Interplanetary Probe.. The Soviet Exploration of Venus.. [dostęp 2007-12-27].. Mariner-Venus 1962 Final Project Report.. , 1962.. 85,0.. 85,1.. 85,2.. 85,3.. Plumbing the Atmosphere of Venus.. Eshleman, G.. Fjeldbo.. The atmosphere of Venus as studied with the Mariner 5 dual radio-frequency occultation experiment.. , 1969.. Report on the Activities of the COSPAR Working Group VII.. Praga, Czechosłowacja: National Academy of Sciences, 11–24 maja 1969, s.. 94, seria: Preliminary Report, COSPAR Twelfth Plenary Meeting and Tenth International Space Science Symposium.. Sagdeev, Roald; Eisenhower, Susan:.. United States-Soviet Space Cooperation during the Cold War.. 28 maja 2008.. First Pictures of the Surface of Venus.. Dunne, J.. ; Burgess, E.. The Voyage of Mariner 10.. , 1978.. Colin, L.. ; Hall, C.. The Pioneer Venus Program.. „Space Science Reviews”.. 20, s.. 283–306, 1977.. 1007/BF02186467.. Pioneer Venus Project Information.. NASA Goddard Space Flight Center, 6 stycznia 2005.. [dostęp 2009-07-19].. Drilling into the Surface of Venus.. Ronald Greeley, Raymond M.. Batson:.. Planetary Mapping.. Cambridge University Press, 2007, s.. ISBN 9780521033732.. Linkin, V.. ; Blamont, J.. ; Preston, R.. The Vega Venus Balloon experiment.. 17 (4744), s.. 722, 1985.. 231.. 4744.. 1407.. PMID 17748079.. Sagdeev, V.. Linkin, J.. Blamont, R.. Preston.. The VEGA Venus Balloon Experiment.. 231 (4744), s.. 1407–1408, 1986.. Daniel T.. Lyons, Stephen R.. Saunders, Douglas G.. Griffith.. The Magellan Venus mapping mission: Aerobraking operations.. „Acta Astronautica”.. 35 (9–11), s.. 669–676, maj-czerwiec 1995.. 1016/0094-5765(95)00032-U.. Magellan begins termination activities.. JPL Universe.. 9 września 1994.. [dostęp 2010-10-10].. Michel Van Pelt:.. Space invaders: how robotic spacecraft explore the solar system.. Springer, 2006, s.. 186–189.. ISBN 0387332324.. Andrew M.. Davis, Heinrich D.. Holland, Karl K.. Turekian:.. 489.. 101,3.. ESA Portal.. European Space Agency.. [dostęp 23.. 2010].. Mission extensions approved for science missions.. ESA Science Technology, 2009-10-07.. [dostęp 2010-11-23].. Timeline.. [dostęp 9 lutego 2008].. BepiColombo Fact Sheet.. ESA Science Technology.. [dostęp 2013-09-13].. Landis.. Robotic Exploration of the Surface and Atmosphere of Venus.. 59 (7), s.. 517-580, październik 2006.. animacja.. Akatsuki Encounters Problems at Venus.. [dostęp 2010-12-08].. Venus Climate Orbiter "PLANET-C".. JAXA:.. Akatsuki Project Topics.. [dostęp 2011-11-22].. Crippled space probe bound for second chance at Venus.. Spaceflight Now, 2011-12-21.. [dostęp 2011-12-22].. Atmospheric Flight on Venus.. NASA Glenn Research Center Technical Reports.. [dostęp 18 września 2008].. 2011-05-12].. 111,0.. 111,1.. Feldman, M.. ; Ferrara, L.. ; Havenstein, P.. ; Volonte, J.. ; Whipple, P.. Manned Venus Flyby, February 1, 1967.. Bellcomm, Inc.. , 1967.. 112,0.. 112,1.. Geoffrey A.. Colonization of Venus.. 654 (1), s.. 1193–1198, 2003.. 1063/1.. 1541418.. Seth B.. Nicholson.. The Trojan Asteroids.. 8, 1961.. 1961ASPL.. 239N.. 43–50, 1974.. 1098/rsta.. 0008.. Betty De Shong Meador:.. Inanna, Lady of Largest Heart: Poems of the Sumerian High Priestess Enheduanna.. University of Texas Press, 2000, s.. ISBN 0292752423.. Cattermole, Peter John; Moore, Patrick:.. Atlas of Venus.. Cambridge University Press, 1997, s.. ISBN 0521496527.. Wrocław:.. Zakład Narodowy im.. Ossolińskich.. , 2008, s.. 106-107.. William Sherwood Fox:.. The Mythology of All Races: Greek and Roman.. Marshall Jones Company, 1916, s.. 247.. [dostęp 2009-05-16].. Ellen Greene:.. Reading Sappho: contemporary approaches.. University of California Press, 1996, s.. 54.. ISBN 0520206010.. University of California Press, 1999, s.. Amédée Guillemin, Norman Lockyer, Richard Anthony Proctor:.. The heavens: an illustrated handbook of popular astronomy.. Londyn: Richard Bentley Son, 1878, s.. Roger Rees:.. Layers of loyalty in Latin panegyric, AD 289-307.. Oxford University Press, 2002, s.. ISBN 0199249180.. Mary Boyce:.. ANĀHĪD.. Encyclopaedia Iranica.. Center for Iranian Studies, Columbia University.. Hanns-Peter Schmidt:.. MITHRA.. MacKenzie, D.. A concise Pahlavi Dictionary.. Londyn i Nowy Jork: Routledge Curzon, 2005.. ISBN 0-19713559-5.. Mohammad Moin:.. A Persian Dictionary.. Six Volumes.. 5–6.. Teheran: Amir Kabir Publications, 1992.. ISBN 1-56859-031-8.. Robert J.. Sharer:.. The Ancient Maya.. Stanford University Press, 2005.. ISBN 0804748179.. Verhaag.. Letters to the Editor: Cross-cultural astronomy.. 110 (1), 2000.. 49V.. Ray P.. Norris:.. Searching for the Astronomy of Aboriginal Australians.. Conference Proceedings.. Australia Telescope National Facility, 2004.. 2013-12-03].. 1–4.. Emanacje energii Wenus.. [dostęp 2010-11-30].. Michael David Bailey:.. Magic and Superstition in Europe: a Concise History from Antiquity to the Present.. Rowman Littlefield, 2007, s.. 93–94.. ISBN 0742533875.. Bhalla, Prem P.. Hindu Rites, Rituals, Customs and Traditions: A to Z on the Hindu Way of Life.. Pustak Mahal, 2006, s.. 29.. ISBN 812230902X.. Behari, Bepin; Frawley, David:.. Myths Symbols of Vedic Astrology.. Lotus Press, 2003, s.. 65–74.. ISBN 0940985519.. Quiles, Carlos; Kūriákī, Kárlos:.. A Grammar of Modern Indo-European: Language and Culture, Writing System and Phonology, Morphology, Syntax.. Carlos Quiles Casas, 2007, s.. 319.. ISBN 8461176391.. 208-209.. Arthor E.. Powell:.. The Solar System.. Londyn: The Theosophical Publishing House, 1930, s.. 33.. Leadbeater:.. The Masters and the Path.. Adyar, Madras, Indie: 1925.. (Sanat Kumara jest tam określany mianem „Pan Świata” –.. Lord of the World.. 138,0.. 138,1.. William Stearn.. The Origin of the Male and Female Symbols of Biology.. „Taxon”.. 11 (4), s.. 109–113, maj 1968.. 2307/1217734.. Ron Miller:.. Twenty-First Century Books, 2003, s.. ISBN 0-7613-2359-7.. Steven Dick:.. Life on Other Worlds: The 20th-Century Extraterrestrial Life Debate.. Cambridge University Press, 2001, s.. ISBN 0521799120.. David Seed:.. A Companion to Science Fiction.. Blackwell Publishing, 2005, s.. 134–135.. ISBN 1405112182.. Leroy Ellenberger.. Worlds in Collision in Macmillan's Catalogues.. „Kronos”.. 9 (2), zima 1984.. Podawana przez Juergensa w "The Velikovsky Affair" informacja, że pozostawała najpopularniejszą książką przez 20 tygodni, jest nieprawdziwa.. Opis Wenus.. na stronie:.. Radzieckie badania Wenus.. katalog zdjęć.. Strona NASA poświęcona programowi Wenera.. Strona misji Magellan.. Strona misji Pioneer Venus.. (NASA).. Szczegółowe informacje o tranzytach Merkurego i Wenus.. Geody Venus.. , wyszukiwarka elementów powierzchni Wenus.. w serwisie NASA World Wind.. Chasing Venus, Observing the Transits of Venus.. – historia obserwacji tranzytów Wenus, na stronie Smithsonian Institution Libraries.. Baza danych o kraterach na Wenus.. , Lunar and Planetary Institute.. Strona ukazująca wygląd ciał niebieskich w podanym czasie, m.. aktualną fazę Wenus.. (U.. Naval Observatory).. – audycja z cyklu.. , odcinek 50, zawiera pełen zapis rozmowy.. Thorsten Dambeck.. The Blazing Hell Behind the Veil.. „MaxPlanckResearch”.. 4, s.. 26-33, 2009.. PDS Map-a-Planet.. – interaktywne mapy Wenus.. Nazewnictwo utworów powierzchniowych na Wenus (USGS).. Mapa Wenus.. Animacja obrotu Wenus.. na stronie.. National Oceanic and Atmospheric Administration.. Misje.. ¹.. (planowo orbiter).. IKAROS.. Próbniki balonowe.. Wega 1.. Przyszłe misje.. (2024).. Wenera-Glob.. (2030).. zaznaczono misje aktualnie prowadzone.. ¹.. Próba wejścia na orbitę w 2010 roku zakończyła się niepowodzeniem, druga próba w 2015 r.. php?title=Wenus oldid=40300429.. Bikol Central.. 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺.. Kinyarwanda.. Олык марий.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 13:49, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Wenus
    Open archive

  • Title: Wielka Mgławica w Orionie – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Wielka Mgławica w Orionie.. 05.. 35.. 16,48.. ; -05°23'22,80".. Mgławica Oriona w świetle widzialnym, widziana przez.. Nicolas-Claude Fabri de Peiresc.. 1610.. Dane obserwacyjne (J2000).. emisyjna.. -05° 23' 22,8".. 1345±20.. (412.. Jasność pozorna mgławicy.. Rozmiary kątowe.. 65' × 60'.. Wymiary.. 28 × 26 ly.. Messier 42, M 42, NGC 1976, LBN 209.. 13-19.. 35, 3C 145, 4C-05.. 21, CTA 37, [DGW65] 26, LBN 974, Mills 05+0A, MSH 05-0-11, NRL 6, PKS 0532-054, PKS 0532-05, [PT56] 6, XSS J05351-0519, Sharpless 281.. Konstelacja.. Oriona.. Multimedia w Wikimedia Commons.. (krócej:.. Mgławica Oriona.. , znana również jako.. Messier 42.. M42.. NGC 1976.. ) – najjaśniejsza.. mgławica dyfuzyjna.. na niebie, widoczna nieuzbrojonym okiem.. Znajduje się w.. gwiazdozbiorze Oriona.. , na południe od jego.. Pasa.. M42 jest odległa od Ziemi o 1344±20.. i stąd jest najbliższym nam.. obszarem gwiazdotwórczym.. Ma średnicę ok.. 30 lat świetlnych.. Mgławica jest jednym z najpopularniejszych obiektów obserwacji i badań, zarówno przy użyciu instrumentów naziemnych, jak i.. teleskopów kosmicznych.. jest częścią kompleksu mgławic znanego jako.. Obłok Molekularny w Orionie.. Wokół gwiazd mgławicy zaobserwowano.. dyski protoplanetarne.. brązowe karły.. , turbulentne przepływy wielkich ilości gazu oraz efekty.. fotojonizacyjne.. Historia odkrycia i badań.. Badania z użyciem teleskopu Hubble'a.. Charakterystyka mgławicy.. Wiatr gwiazdowy.. Gromada Trapez.. Ewolucja mgławicy.. Rejon Mgławicy Oriona.. Obserwacje amatorskie.. Najjaśniejsze.. znajdujące się w mgławicy (ok.. ) znane były już w czasach.. (uważano je za jedną gwiazdę).. W swoich katalogach zawarli je.. Klaudiusz Ptolemeusz.. 130 r.. ) i.. Tycho Brahe.. (koniec XVI wieku).. Johann Bayer.. skatalogował ją w swoim dziele.. Uranometria.. jako theta Orionis (1603).. W 1610.. zaobserwował przy użyciu swojego.. skupisko słabych gwiazd, nie zauważył jednak mgławicy (prawdopodobnie z powodu małego.. pola widzenia.. jego przyrządu).. Siedem lat później (4 lutego 1617) przyjrzał się dokładniej głównej gwieździe – θ¹ (theta.. ) Oriona − i stwierdził, że jest.. gwiazdą potrójną.. Wszystkie te gwiazdy należą do.. gromady Trapez.. Sama mgławica, choć widoczna gołym okiem, nie znalazła się ani w dziele.. Almagest.. Ptolemeusza, ani w spisie gwiazd.. Al Sufiego.. Jako pierwszy M42 opisał.. pod koniec 1610 roku.. W następnym roku niezależnie zrobił to też.. jezuita.. Johann Baptist Cysatus.. Lucerny.. Opis zanotował w swojej książce na temat.. z 1618.. Pierwszy znany rysunek mgławicy wykonał.. Giovanni Batista Hodierna.. , zawarł on na nim trzy gwiazdy (prawdopodobnie theta.. , theta.. A i theta.. B).. Wyniki wszystkich tych obserwacji zaginęły, dlatego przez wiele lat jako odkrywcę M42 podawano.. Christiaana Huygensa.. (niezależnie odkrył ją w 1656).. Taka informacja znalazła się między innymi na liście sześciu „mgławic”.. Edmunda Halleya.. (1716), posłużył się nią także.. Charles Messier.. , kiedy 4 marca 1769 roku dodał mgławicę do.. swojego katalogu.. Jest rzeczą niezwykłą, że M42 znalazła się w katalogu wraz z jasnymi.. gromadami.. Praesepe (M44).. Plejad (M45).. Messier zazwyczaj dodawał tylko słabsze obiekty, które mogły być wzięte za komety.. Jednak nocą 4 marca 1769 wyznaczył dokładne pozycje obu dobrze znanych gromad, aby powiększyć swoją listę dla.. Memoires de l'Academie.. (1771, opublikowana w 1774.. ) do 45 pozycji.. Najprawdopodobniej chciał pobić.. Lacaille'a.. , który w swoim katalogu obiektów nieba południowego z 1755 roku zawarł 42 wpisy.. Messier zmierzył też pozycję mniejszej mgławicy.. M43.. zauważonej przez.. de Mairana.. w 1731.. Nowe badania pokazują, że mgławica mogła być znana już przed 1610.. M42 była pierwszym obiektem zaobserwowanym w 1774 przez.. Williama Herschela.. przy użyciu jego własnej konstrukcji teleskopu.. Gazowe właściwości Wielkiej Mgławicy Oriona odkrył w 1865 przy pomocy.. William Huggins.. 30 września 1880 M42 stała się pierwszą sfotografowaną mgławicą, dokonał tego.. Henry Draper.. W 1902 dwaj astronomowie, Vogel i Eberhard, odkryli, że poszczególne elementy mgławicy poruszają się z różnymi prędkościami.. W 1917 potwierdzili to Campbell i Moore.. W roku 1931.. Robert Trumpler.. zauważył, że gwiazdy w obrębie Trapezu tworzą gromadę.. Zaproponował też dla niej nazwę.. Na podstawie ich jasności i.. typów widmowych.. ustalił, że znajdują się około 1,8 tys.. Była to wartość trzykrotnie wyższa od ówcześnie powszechnie przyjmowanej, jednak zdecydowanie bliższa dzisiejszym pomiarom.. W 1993 po raz pierwszy do obserwacji mgławicy użyto.. Od tego momentu M42 była częstym obiektem badań teleskopu.. W 2005 zakończono tworzenie najdokładniejszego do tej pory zdjęcia mgławicy.. Znalazło się na nim ponad 3000 gwiazd o jasności powyżej 23.. , w tym młode brązowe karły, a także przypuszczalnie ich układy podwójne.. Rok później naukowcy pracujący z.. HST.. ogłosili, że udało im się obliczyć masy brązowych karłów w.. układzie podwójnym zaćmieniowym.. 2MASS J05352184–0546085.. Według obliczeń masy wynoszą 0,054 i 0,034.. M☉.. , a ich okres obiegu 9,8 dnia.. Zaskakującym jest fakt, iż masywniejszy z karłów ma niższą temperaturę.. M42 jest typowym miejscem gwiezdnych narodzin.. Do tej pory w mgławicy odkryto około 700 gwiazd na różnych etapach procesu formowania.. Zdjęcia uzyskane przez Teleskop Hubble'a z listopada 1995 pozwoliły poznać dokładniej skomplikowane procesy gwiazdotwórcze zachodzące w mgławicy.. Mgławica Oriona jest, od początku misji, celem obserwacji Teleskopu Hubble'a.. Jednym z największych odkryć było zaobserwowanie.. wokół gwiazd mgławicy.. Do tej pory odkryto ich ponad 150.. Uważa się, że są to systemy w najwcześniejszych fazach procesu formowania się..  ...   i zdestabilizowane ugrupowania gazu zapadają się w dysk.. Dysk koncentruje się w centrum, formując gwiazdę, która z kolei może być otoczona dyskiem protoplanetarnym.. W tym właśnie stadium znajduje się teraz Mgławica Oriona.. Ciągle tworzą się w niej gwiazdy z zapadającego się obłoku molekularnego.. Najmłodsze i najjaśniejsze gwiazdy jakie możemy obserwować w mgławicy mają prawdopodobnie mniej niż 300 tysięcy lat.. Niektóre z zapadających się gwiazd mogą spowodować emisję dużej ilości jonizującego promieniowania UV.. Przykład takiego zjawiska można zaobserwować w Gromadzie Trapez.. Promieniowanie pochodzące od masywnych gwiazd w centrum mgławicy stopniowo „wypycha” otaczające gaz i pył.. Proces ten nosi miano.. fotoewaporacji.. To dzięki niemu centralne gwiazdy mgławicy mogą być obserwowane z Ziemi.. Największe z tych gwiazd żyją krótko i kończą jako supernowe.. W przeciągu około 100 tysięcy lat większość gazu i pyłu zostanie wyrzucona.. Pozostałości uformują młodą.. gromadę otwartą.. Najbardziej znanym przypadkiem takiej gromady są.. Plejady.. Wielka Mgławica w Orionie jest najjaśniejszą i najciekawszą częścią wielokrotnie większej chmury gazu i pyłu rozciągającej się na obszarze ponad 10.. stopni.. , zajmującej ponad połowę konstelacji Oriona.. Wymiary liniowe chmury sięgają kilkuset lat świetlnych.. Zawiera ona między innymi.. IC 434.. , czyli słynną.. Mgławicę Koński Łeb.. , małą jednak bardzo jasną.. M78.. oraz ogromną.. Pętlę Barnarda.. W bliskim sąsiedztwie M42 i M43 znajdują się słabsze mgławice emisyjne, częściowo odbijające światło Wielkiej Mgławicy:.. NGC 1973.. NGC 1975.. NGC 1977.. Wszystkie były nieosiągalne dla aparatury Messiera, jednak ostatnia z nich została zaobserwowana przez Williama Herschela (w jego katalogu ma oznaczenie H V.. 30).. Pozostałe dwie odkrył.. Heinrich Ludwig d'Arrest.. mgławicy wynosi 4.. , a jej rozmiary kątowe 85.. '.. × 60'.. Przy dobrych warunkach może być obserwowana.. gołym okiem.. jako słaby obłoczek wokół.. gwiazdy wielokrotnej.. theta Orionis.. , znajdującej się pośrodku.. miecza Oriona.. Światło o.. długości.. 0,43, 0,50 i 0,53.. mikrometra.. są oznaczone kolorem niebieskim, 0,6, 0,65 i 0,91 zielonym, 3,6 pomarańczowym, natomiast 8 czerwonym.. Theta Orionis jest również często uważana za gromadę gwiazd.. The STScI Digitized Sky Survey.. , w:.. NASA/IPAC Extragalactic Database.. [dostęp: 2010-11-01].. Reid i in.. ,.. Trigonometric Parallaxes of Massive Star Forming Regions: VI.. Galactic Structure, Fundamental Parameters and Non-Circular Motions.. , „The Astrophysical Journal”, 2009.. [dostęp: 2009-05-13].. Steinicke podaje 85' × 60'.. Steinicke,.. Revised NGC Data for NGC 1976.. Revised New General Catalogue and Index Catalogue.. , Umkirch 2010.. Aguilar, C.. Pulliam,.. Astronomers Spot The Great Orion Nebula's Successor.. , Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, 5(2006).. [dostęp: 2014-03-26].. Messier,.. Catalogue des Nébuleuses des amas d'Étoiles, que l'on découvre parmi les Étoiles fixes sur l'horizon de Paris; observées à l'Observatoire de la Marine, avec differens instruments.. , „Mémoires de l'Académie Royale des Sciences”, Paris 1774.. M42 - mgławica Oriona.. Campbell, J.. Moore.. On the Radial Velocities of the Orion Nebula.. 29 (169), s.. 143-145, 1917.. Robberto i in.. An overview of the HST Treasury Program on the Orion Nebula.. , „Bulletin of the American Astronomical Society”, 12(2005), nr 37, s.. 1404.. [dostęp: 12 listopada 2010].. Hupp,.. Hubble Panoramic View of Orion Nebula Reveals Thousands of Stars.. Stassun, R.. Mathieu, J.. Valenti,.. Discovery of two young brown dwarfs in an eclipsing binary system.. , „Nature”, 440(2006), s.. 311-314.. McCaughrean, C.. O'dell,.. Direct Imaging of Circumstellar Disks in the Orion Nebula.. , „Astronomical Journal”, 5(1996) nr 111, s.. Salisbury,.. Latest investigations of Orion Nebula reduce odds of planet formation.. , „Exploration”, (2001).. Balick, R.. Gammon, R.. Hjellming,.. The structure of the Orion nebula.. , „Astronomical Society of the Pacific, Publications”, 86(1974), s.. 616, 621.. [dostęp: 2010-11-11].. Frommert, C.. Kronberg,.. Orion Molecular Cloud Complex.. Fledgling stars flicker in the heart of Orion.. 2012-03-01.. [dostęp 2012-03-04].. Według Jean-Jacques'a de Mairana.. Blaauw, W.. Morgan,.. The Space Motions of AE Aurigae and mu Columbae with Respect to the Orion Nebula.. , „Astrophysical Journal”, 119(1954), s.. 625.. Elowitz, G.. McArthur,.. The Orion Nebula.. , „Students for the Exploration and Development of Space”.. Atlas Wszechświata - M42.. HubbleSite - Image Tour: The Orion Nebula (M42).. List Messiera o Mgławicy Oriona.. niem.. fr.. Messier 42 w SEDS.. Zdjęcia Mgławicy Oriona wykonane za pomocą teleskopu Hubble'a.. … •.. Poprzedni obiekt.. Następny obiekt.. • ….. NGC 1974.. NGC 1978.. NGC 1979.. Katalog Messiera.. M1.. M2.. M3.. M4.. M5.. M6.. M7.. M8.. M9.. M10.. M11.. M12.. M13.. M14.. M15.. M16.. M17.. M18.. M19.. M20.. M21.. M22.. M23.. M24.. M25.. M26.. M27.. M28.. M29.. M30.. M31.. M32.. M33.. M34.. M35.. M36.. M37.. M38.. M39.. M40.. M41.. M44.. M45.. M46.. M47.. M48.. M49.. M50.. M51.. M52.. M53.. M54.. M55.. M56.. M57.. M58.. M59.. M60.. M61.. M62.. M63.. M64.. M65.. M66.. M67.. M68.. M69.. M70.. M71.. M72.. M73.. M74.. M75.. M76.. M77.. M79.. M80.. M81.. M82.. M83.. M84.. M85.. M86.. M87.. M88.. M89.. M90.. M91.. M92.. M93.. M94.. M95.. M96.. M97.. M98.. M99.. M100.. M101.. M102.. M103.. M104.. M105.. M106.. M107.. M108.. M109.. M110.. php?title=Wielka_Mgławica_w_Orionie oldid=40306308.. Obiekty Messiera.. Obiekty NGC.. Gwiazdozbiór Oriona.. Katalog Sharplessa.. Mgławice dyfuzyjne.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 20:21, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Wielka_Mg%C5%82awica_w_Orionie
    Open archive

  • Title: Wikiprojekt:Astronomia – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Wikiprojekt:Astronomia.. Projekt.. Powiązane projekty.. Astronautyka.. Fizyka.. Pochodne projekty.. Ważne strony Projektu.. Spis celów projektu, uczestników.. Katalogi.. Tu zbieramy i omawiamy najlepsze katalogi (głównie internetowe) z danymi do użycia.. Biblioteka.. Tu gromadzimy posiadane przez nas książki.. Ilustracje.. Tu informujemy o miejscach z wolnymi zdjęciami, znalezionymi w sieci.. Szablony.. Szablony, infoboxy (+instrukcje) do wykorzystania w artykułach.. Ocena haseł.. Ocena haseł, zasady i instrukcje.. Tu rozmawiamy.. Witamy w Wikiprojekcie Astronomia! Przyłącz się do współpracy!.. Cel główny.. Celem projektu jest współpraca przy tworzeniu i usystematyzowaniu artykułów z dziedziny.. astronomii.. i o obiektach astronomicznych w polskiej Wikipedii.. cele pośrednie.. Zbieranie informacji.. o jak największej liczbie obiektów astronomicznych.. W Internecie pełno jest przeróżnych katalogów obiektów astronomicznych.. Nie wszystkie są jednak rzetelne, pełne, darmowe.. Perły są najczęściej ukryte.. Należy je odnaleźć.. Koordynacja przy.. tworzeniu artykułów.. Pracując wspólnie unikniemy bałaganu.. Ujednolicenie.. haseł.. Wiąże się z tym np.. dodanie brakujących infoboksów.. Usystematyzowanie.. , właściwa.. kategoryzacja.. Artykułów z astronomii i o obiektach astronomicznych z założenia ma się pojawiać sporo.. Należy ustalić układ kategorii najlepszy z możliwych oraz uzupełnić go odpowiednimi listami.. Hasła powinny dać się odszukiwać zupełnie intuicyjnie.. Poprawienie.. jakości artykułów.. , rozwijanie stubów.. Poza tym, uzupełnianie tych informacji, których nie można dodać automatycznie (przy pomocy bota).. Dodawanie.. źródeł.. do haseł, które ich jeszcze nie posiadają.. Chcemy dostarczać jedynie sprawdzonych informacji.. Stworzenie przyjaznego miejsca do.. wymiany poglądów.. wzajemnej pomocy.. Uczestnicy projektu.. DOPISZ SIĘ.. Zaproszenie.. Możesz zaprosić innego wikipedystę do udziału w projekcie poprzez umieszczenie na jego stronie dyskusji szablonu zaproszenia:.. {{.. Wikiprojekt:Astronomia/Zaproszenie.. }}.. Warto podpisać się pod zaproszeniem i dodać coś od siebie.. Do wykorzystania na własnej stronie.. Ten wikipedysta jest uczestnikiem.. Projektu Astronomia.. Wpisujemy w babelce:.. User projekt astronomia.. Wikipedysta.. Jak mogę pomóc?.. Status*.. Jozef-k.. dyskusja.. GG: 1765432.. email.. Koordynacja, kategoryzacja, obsługa bota, szablony, technikalia.. nieaktywny.. Kokorik.. Piszę o obiektach Układu Słonecznego, gwiazdach, rozwijam sztuby, poprawiam artykuły, tłumaczę z en i de wiki.. mało aktywny.. Roo72.. w miarę możliwości, głównie będę tłumaczył z en Wiki.. Winiar.. GG: 4691413,.. E-Mail.. pisanie artykułów o obiektach mgławicowych, wyszukiwanie grafik.. Marcin Suwalczan.. Pisanie artykułów o obiektach mgławicowych, asteroidach, astrofizyce i o historii astronomii.. BBwro.. Na początek pewnie spróbuję coś z wersji angielskiej tłumaczyć, może jakieś tematy kosmologiczne?.. Mimiru.. tłumaczenia z en.. wiki, rozwijanie stubów.. Chrumps.. kategoryzacja, interwikizacja, poprawki; obiekty astro i metody badawcze.. aktywny.. AsiulaB.. GG: 9662874.. poprawki, "dopieszczanie" artykułów, tworzenie zalążków nowych artykułów.. W miarę zobaczę co jeszcze mogłabym robić i poprawię.. Wortes.. GG: 10324613.. Obiekty z katalogu Messiera, stuby.. Pawel pres.. pablo (na) astro.. uni.. wroc.. również poprawki, zajmę się artykułami o Słońcu.. Falewicz.. robert (na) astro.. poprawki, zajmę się artykułami dotyczącymi przede wszystkim Słońca a następnie komet, planetoid, AGN'ów, czarnych dziur oraz kosmologii.. Mirecki.. poprawki, komety, rozwijanie stubów, artykuły astronautyczne np.. o sondach.. Karol007.. , GG: 8180226, kamikaze007 (at) o2.. opieka techniczna i merytoryczna nad planetoidami, pisanie artykułów z pomocą bota.. John Belushi.. GG: ?.. Grzegorzxp.. GG: 9639185.. Układ Słoneczny, Technika badawcza kosmosu.. Kubar.. Planety , gwiazdozbiory.. Bałciok.. balciok@o2.. Całą astronomia i astronautyka.. Nizar.. nizar@o2.. Planety  ...   gwiazdy, mgławice.. Pikador.. Rozbudowa, poprawa i aktualizacja artykułów astronautycznych i astronomicznych, tłumaczenia z en.. Adam Łysiak.. Rozbudowa, poprawa i aktualizacja artykułów astronautycznych i astronomicznych.. Astrooman.. Planety pozasłoneczne, Układ Słoneczny, kosmologia, tłumaczenia z angielskiej Wikipedii, rozbudowywanie istniejących artykułów.. Harry McG.. Poprawa błędów i linkowanie.. Drzewianin.. chętnie odpowiem.. Poprawa artykułów, nowe artykuły, patrolowanie zmian.. Stilgar27.. egzoplanety, astrobiologia, Mars.. Bori64.. Korekta i rozbudowa artykułów, tłumaczenia z języka ang.. (astrofizyka, spektroskopia astronomiczna, mechanika nieba, małe ciała US).. Astrokubek.. pisanie, rozbudowywanie, poprawianie artykułów o szeroko pojętej astronomii.. – aktywność dla trzech ostatnich miesięcy (aktualizacja: 10.. 2014), kilka edycji poza astronomią uznane jest za nieaktywność, natomiast użytkownik z ogólną wyższą liczbą edycji poza dziedzinami obejmowanymi przez ten wikiprojekt, jest uznany za aktywny.. Działanie i dyskusja.. Dyskusję prowadzimy tu:.. Dyskusja Wikiprojektu:Astronomia.. Artykuły do napisania.. Wikipedia:Propozycje tematów/Fizyka i astronomia.. Tłumaczenie miesiąca.. Wikipedia:Tłumaczenie miesiąca/Astronomia.. Portal:Astronomia.. Artykuł miesiąca.. w rubryce.. portalu astronomicznego.. umieszczane są skróty obszernych, ciekawych artykułów, którymi warto się pochwalić.. Po wybraniu odpowiedniego hasła, na jego stronie dyskusji wstawiamy szablon:.. {{Portal:Astronomia/ArtAstro|nr_miesiąca|rok}}.. gdzie.. nr_miesiąca.. rok.. to czas, kiedy artykuł znajduje się w rubryce, np.. {{Portal:Astronomia/ArtAstro|9|2006}}.. Czy wiesz, że.. Rubryka.. ma zadanie promować ciekawe artykuły, które niekoniecznie (ze względu na np.. małą obszerność) nadają się do rubryki.. Gdy decydujemy się wstawić do tej rubryki jakąś ciekawostkę z konkretnego artykułu, na jego stronie dyskusji wstawiamy ten szablon:.. {{Portal:Astronomia/Czywiesz info|data=data_wstawienia}}.. np.. {{Portal:Astronomia/Czywiesz info|data=[[6 października]] [[2006]]}}.. Medalowe i dobre artykuły astronomiczne.. Ogólna liczba artykułów w tej sekcji:.. ~.. Galaktyka Andromedy.. Głębokie Pole Hubble’a.. gromada otwarta.. Mgławica Kraba.. obiekt Herbiga-Haro.. obszar H II.. pierścienie Jowisza.. Proxima Centauri.. Dobre artykuły astronomiczne.. 2008 TC.. autograf De revolutionibus Mikołaja Kopernika.. Gliese 876 b.. Gliese 876 c.. Gwiazda Barnarda.. HD 2039.. obiekt odłączony.. oś czasu dalekiej przyszłości.. Kategoryzacja artykułów.. ▼.. ►.. Dziedziny astronomii.. Asteryzmy.. Astronomia w Polsce.. Astronomiczne jednostki odległości.. Astronomiczne projekty badawcze.. Atlasy nieba.. Gwiazdozbiory.. Historia astronomii.. Kalendarze.. Katalogi astronomiczne.. Literatura astronomiczna.. Meteorytyka.. Nagrody astronomiczne.. Obiekty astronomiczne.. Odkrycia astronomiczne.. Oprogramowanie astronomiczne.. Organizacje astronomiczne.. Planetaria.. Pomniki związane z kosmosem.. Przyrządy astronomiczne.. Tablice astronomiczne.. Zdarzenia astronomiczne.. Przydatne linki.. Ostatnie zmiany w kategorii.. Fizyka gwiazd.. Kosmologia.. Kategoria.. na Commons.. Open Directory Project - Astronomia.. DNU.. Hasła objęte tematyką projektu, znajdujące się aktualnie w poczekalni stron do usunięcia:.. Powiązany z tym wikiprojektem artykuł.. Lista planetoid 7901-8000.. został zgłoszony do.. sekcji naprawy artykułu w poczekalni.. i toczy się nad nim dyskusja.. Jeżeli możesz, to odnieś się do sugestii zawartych w zgłoszeniu lub popraw artykuł.. Jeżeli artykuł nie jest powiązany z tym wikiprojektem, usuń szablon z tej strony.. Martwe linki zewnętrzne.. Na Wikipedii jest.. mnóstwo artykułów.. zawierających przestarzałe, nie działające odnośniki zewnętrzne.. Bardzo często stanowią one źródła dla artykułów i wymagają pilnej naprawy! Pod poniższym linkiem znajduje się lista haseł zawierających martwe linki, z kategorii.. oraz jej podkategorii:.. Artykuły z kategorii "Astronomia" (i podkategorii) zawierające martwe linki.. Ważne!.. Przed rozpoczęciem weryfikacji martwych linków, uważnie przeczytaj.. instrukcje, jak to robić.. !.. Visit the.. project.. on Wikidata.. php?title=Wikiprojekt:Astronomia oldid=40354226.. Wikiprojekt Astronomia.. Wikiprojekt.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 11:17, 6 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Wikiprojekt:Astronomia
    Open archive





  • Archived pages: 2198