www.archive-org-2014.com » ORG » W » WIKIPEDIA

Choose link from "Titles, links and description words view":

Or switch to "Titles and links view".

    Archived pages: 2198 . Archive date: 2014-09.

  • Title: Dorsz atlantycki – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Dorsz atlantycki.. Gadus morhua.. [1].. Linnaeus.. , 1758.. Systematyka.. Domena.. eukarionty.. Królestwo.. zwierzęta.. Typ.. strunowce.. Podtyp.. kręgowce.. Nadgromada.. kostnoszkieletowe.. Podgromada.. promieniopłetwe.. Infragromada.. doskonałokostne.. Nadrząd.. pseudokolcopłetwe.. Rząd.. dorszokształtne.. Rodzina.. dorszowate.. Podrodzina.. Gadinae.. Rodzaj.. Gadus.. Gatunek.. dorsz atlantycki.. Synonimy.. Gadus arenosus.. Mitchill, 1815.. Gadus callarias.. Linnaeus, 1758.. Gadus callarias hiemalis.. Taliev, 1931.. Gadus callarias kildinensis.. Derjugin, 1920.. Gadus ferrugineus.. Ascanius 1767.. Gadus heteroglossus.. Walbaum, 1792.. Gadus morhua callarias.. Gadus morhua kildinensis.. Gadus morhua morhua.. Gadus morrhua.. Gadus nanus.. Faber, 1829.. Gadus rupestris.. Gadus titling.. Gadus vertagus.. Morhua punctatus.. Fleming, 1828.. Morhua vulgaris.. Morrhua americana.. Storer, 1839.. Morrhua vulgaris.. Kategoria zagrożenia (.. CKGZ.. [2].. narażony na wyginięcie.. Zasięg występowania.. Systematyka w Wikispecies.. Multimedia w Wikimedia Commons.. [3].. ), nazywany również.. dorszem.. lub.. wątłuszem.. drapieżna.. ryba.. morska.. , największy z przedstawicieli.. rodziny.. dorszowatych.. ;.. gatunek.. wędrowny występujący w północnej części.. Oceanu Atlantyckiego.. i w morzach północnej.. Europy.. W Polsce mianem dorsza określa się zwykle trzy.. podgatunki.. dorsza atlantyckiego, z których najbardziej znanym jest dorsz bałtycki.. G.. morhua callarias.. ) nazywany także.. pomuchlą.. [4].. Spokrewnione z dorszem atlantyckim są:.. dorsz pacyficzny.. macrocephalus.. ),.. ogak.. ogac.. ), jak i dorsze arktyczne z rodzaju.. Arctogadus.. Jako łatwo dostępna i pożywna ryba łowna dorsz miał duże znaczenie w rozwoju cywilizacji wybrzeży północnego Atlantyku, będąc „chlebem powszednim” wielu społeczeństw.. Dla przemysłu rybnego wielu krajów ciągle jest jedną z najważniejszych poławianych ryb.. W konkurencji o jego malejące zasoby dochodziło do międzynarodowych konfliktów.. Dziś dorsz stał się symbolem.. niezrównoważonego.. rybołówstwa.. – ze względu na.. przełowienie.. , szczególnie.. populacji.. w zachodnim.. Atlantyku.. oraz w.. Morzu Północnym.. Bałtyku.. , ten jeszcze niedawno powszechny gatunek jest narażony na.. wyginięcie.. W Polsce jego połowy i zarządzanie są głównym problemem rybołówstwa i ważnym tematem politycznym.. Spis treści.. 1.. Budowa.. 1.. Ubarwienie.. 2.. Rozmiary i wiek.. 2.. Podgatunki i ich występowanie.. 3.. Środowisko występowania.. 4.. Biologia.. Znaczenie dorsza w ekosystemach morskich.. 5.. Znaczenie dorsza w historii cywilizacji zachodniej.. 6.. Połowy.. 7.. Konflikty międzynarodowe związane z połowami.. 8.. Problemy z dorszem nowofundlandzkim.. 9.. Stan populacji w Bałtyku.. 10.. Zarządzanie dorszem w Morzu Bałtyckim.. Organy administracyjne.. Komisja Europejska: długoterminowy plan odbudowy dorsza bałtyckiego.. 3.. Krytyka Rady ds.. Rybołówstwa i rybaków.. 4.. Zarządzanie dorszem w Polsce.. 5.. Krytyka zarządzania dorszem w Bałtyku.. 11.. Dorsz w wędkarstwie morskim.. 12.. Użytkowanie i kuchnia.. 13.. Hodowla.. 14.. Choroby.. 15.. Dokumenty audiowizualne.. 16.. Zobacz też.. 17.. Przypisy.. 18.. Bibliografia.. [.. edytuj.. |.. edytuj kod.. ].. Dorosły dorsz w.. akwarium.. Ciało dorsza jest wydłużone, w przekroju poprzecznym owalne.. Głowa duża, szeroka, z wydłużonym pyskiem, na podbródku znajduje się pojedynczy, dobrze rozwinięty wąs.. Oparta na symetrycznym szkielecie.. płetwa.. ogonowa jest pionowo ścięta lub lekko wklęsła.. Występują trzy wyraźnie oddzielone płetwy grzbietowe i dwie – również wyraźnie oddzielone – płetwy odbytowe.. Odcinek od krawędzi pyska do pierwszej płetwy grzbietowej jest mniejszy niż 1/3 długości całkowitej (TL).. Pierwsza płetwa odbytowa zaczyna się dokładnie pod początkiem drugiej płetwy grzbietowej.. [5].. Płetwy brzuszne położone przed płetwami piersiowymi.. W płetwach nie występują promienie twarde.. Wyraźnie uwidoczniona, jasna.. linia boczna.. jest łukowato wygięta ponad płetwami piersiowymi i zachodzi na głowę.. Całe ciało pokrywają drobne, głęboko wrośnięte.. łuski.. cykloidalne.. Stosunkowo duży otwór gębowy znajduje się.. w położeniu końcowym.. , z dolną szczęką nieco krótszą od górnej.. Oczy średniej wielkości, około 1/2 długości pyska.. [6].. Pęcherz pławny.. duży i dobrze rozwinięty.. Opis płetw – liczba promieni miękkich.. (promienie twarde nie występują).. Nazwa płetwy.. Oznaczenie.. Liczba promieni.. pierwsza płetwa grzbietowa.. D1.. 14-15.. druga płetwa grzbietowa.. D2.. 20-21.. trzecia płetwa grzbietowa.. D3.. 18-20.. pierwsza płetwa odbytowa.. A1.. 17-21.. druga płetwa odbytowa.. A2.. 16-21.. płetwa piersiowa.. P.. 18-21.. płetwa brzuszna.. V.. płetwa ogonowa.. C.. ~50.. Ubarwienie dorszy jest uzależnione od podgatunku oraz od barw przeważających w ich miejscach występowania.. [7].. Grzbiet ciemny, od brązowego do zielonkawego lub szarooliwkowego, boki nieco jaśniejsze, brzuch biały.. Grzbiet, wierzch głowy i boki usiane są licznymi ciemnymi plamkami.. Płetwy ciemne, szarooliwkowe, czasami na płetwach grzbietowych pojawiają się ciemniejsze, skośne pasma.. Tęczówka srebrzysta lub złotawa.. Młody dorsz (30 cm) złowiony u wybrzeży Nowej Fundlandii.. Otolity.. dorsza wielkości 15 mm.. Maksymalna długość ciała dorsza atlantyckiego według Cohena (1990) sięga 2 m.. [8].. , a dorsza bałtyckiego – 1,3 m.. Eschmeyer i Herald (1983) oraz Robins i Ray (1986) powołują się na 183-centymetrowy rekord długości dorsza atlantyckiego, jednak przeciętna długość ciała jest znacznie mniejsza, u dorsza żyjącego w Morzu Północnym wynosi 30–80 cm, a w Bałtyku 30–70 cm.. Przeciętny ciężar to 0,8–2 kg, maksymalny może wynosić 40 kg.. Bigelow i Schroeder (1953) potwierdzają 96-kilogramowego (211.. funtów.. ) dorsza z populacji zachodnioatlantyckiej.. [9].. Wędkarski rekord Polski wagowy: 28,90 kg przy 137 cm (1997).. [10].. Dorsz w Atlantyku rośnie najszybciej w czerwcu, a najwolniej w październiku i listopadzie.. Szybkość wzrostu zależy od temperatury wody, ale przede wszystkim od dostatku pożywienia, głównie.. gromadnika.. [11].. Rozmiary poszczególnych osobników zależą od ich wieku, gdyż ryby rosną przez całe swoje życie.. Dorsz może przeżyć ponad 20 lat, czego mają dowodzić analizy warstw rocznych w.. otolicie.. [12].. [13].. [14].. Wśród populacji dorsza atlantyckiego wyróżnia się podgatunki i.. rasy.. różniące się od siebie rozmieszczeniem geograficznym, trasami i odległościami wędrówek.. [15].. [16].. , rozmiarami, ubarwieniem, morfologią.. pęcherza pławnego.. , a także preferencjami środowiskowymi.. [17].. :.. (Linnaeus, 1758).. podgatunek nominatywny.. , zamieszkuje północną część.. oraz zachodnią część.. Oceanu Lodowatego.. Występuje w.. , w okolicach.. Islandii.. Grenlandii.. Nowej Fundlandii.. i w zachodniej części.. Morza Bałtyckiego.. – dorsze w Bałtyku wyróżnia się jako podgatunek.. m.. callarias.. dorsz bałtycki.. , z.. kaszubskiego.. nazywany pomuchlą.. Spotykany jest od.. Cieśnin Duńskich.. do.. Zatoki Botnickiej.. Dorsze bałtyckie odznaczają się mniejszymi rozmiarami ciała i przystosowaniem do wód o mniejszym zasoleniu.. Opisane były po raz pierwszy przez Linneusza pod nazwą.. Są podgatunkiem niemigrującym.. (Derjugin, 1920).. dorsz kildyński.. – trzeci z wyróżnionych.. taksonomicznie.. podgatunków opisany został oryginalnie jako.. callarias kildinensis.. przez.. Konstantina Michaiłowicza Derjugina.. w 1920.. Występuje skrajnie nielicznie jedynie w małym jeziorze.. Mogilnoje.. na wyspie.. Kildin.. w pobliżu.. Półwyspu Kolskiego.. Morzu Barentsa.. Jest podgatunkiem.. reliktowym.. , przystosowanym do egzystencji w tych warstwach wody jeziora, które odznaczają się niskim stopniem zasolenia, a które leżą między górną warstwą zawierającą.. wodę.. słodką i warstwą przydenną bogatą w.. siarkowodór.. Warstwy.. wody słonej.. pochodzą z czasów, kiedy jezioro było częścią Morza Barentsa.. Około X.. wieku straciło ono kontakt z wodami morza przez powstanie naturalnej tamy, która zablokowała tym samym populację dorsza w jeziorze.. Pomimo tego, że ryba była już znana na początku XIX w.. Derjugin był pierwszym, który opisał podgatunek systematycznie.. Porównując.. kildinensis.. morhua.. rosyjski hydrobiolog zauważył różnice zabarwienia ciała, jak i ogólnie mniejsze rozmiary dorsza.. , który dopasował się do warunków panujących w małym i dość płytkim jeziorze Mogilnoje.. Ze względu na reliktowy charakter podgatunku, w 1997.. został wpisany do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych.. Rosyjskiej Federacji.. i oznaczony najwyższą kategorią rzadkości.. Od 1998 znajduje się także w.. Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.. organizacji.. IUCN.. [18].. W wypadku podgatunku nominatywnego.. badania wykazują daleko idące zróżnicowanie genetyczne stad zarówno u wybrzeży Ameryki Północnej.. [19].. , jak i we wschodnim Atlyntyku.. [20].. [21].. W Bałtyku dochodzi do mieszania się podgatunków.. Basenie Arkony.. , w którym odbywa się ich wiosenne i letnie.. tarło.. [22].. W odróżnieniu od skrajnie nielicznego podgatunku.. , który żyje w zupełnie innych warunkach środowiskowych, związanych z wodami jeziora Mogilnoje,.. habitat.. pozostałych podgatunków dorsza to morza i oceany.. Dorsz jest.. gatunkiem euryhalicznym.. , to znaczy, znoszącym różny stopień zasolenia wody.. Istnieją jednak obszary w Bałtyku, np.. Zatoka Botnicka.. , w których ze względu na zbyt niskie zasolenie dorsz nie występuje.. [23].. Temperatury optymalne dla życia i rozrodu to 2-7 °C.. Młode dorsze przebywają w płytkich, przybrzeżnych wodach, osobniki dorosłe przebywają na otwartym morzu.. Zazwyczaj dorsz przebywa na głębokości do 220 m, ale czasami schodzi nawet na 600 m.. Zazwyczaj żeruje przy dnie, czasami również w toni.. Wiosną dorsz żeruje na głębinach, przez resztę roku spotkać go można na otwartych wodach.. Zazwyczaj trzyma się w mniejszych lub większych.. ławicach.. Organy wewnętrzne dorsza:.. Wątroba.. , 2.. , 3.. Ikra.. Dwunastnica.. pyloric caeca.. ), 5.. Żołądek.. Jelito.. Szkielet dorsza (rekonstrukcja.. Akwarium Gdyńskiego.. drapieżnikiem.. Żywi się głównie rybami z rodziny.. śledziowatych.. babkowatych.. makrelami.. narybkiem.. ryb dorszowatych,.. skorupiakami.. (np.. krylem północnym.. ), w morzach subarktycznych.. gromadnikami.. , a nawet.. głowonogami.. Powszechny jest.. kanibalizm.. – im większy okaz, tym częściej odżywia się młodymi swojego gatunku, mającymi do 3 lat i mierzącymi do 40 cm.. [24].. Pogoń za rybami ułatwia mu.. wrzecionowaty kształt ciała.. znamionujący dobrych pływaków.. Silnie zbudowany i uzębiony pysk jest przystosowany do chwytania zdobyczy, a dobrze rozwinięty wąsik na podbródku pomaga przy penetracji dna.. [25].. Mimo drapieżnego stylu życia dorsz atlantycki również jest jednym z ogniw pokarmowych wśród innych drapieżników (np.. dla.. żarłacza błękitnego.. kolenia pospolitego.. kongera.. [26].. W Bałtyku dojrzałość płciową samce osiągają po 2-3.. roku życia, a samice po 3-4.. roku życia.. W Morzu Północnym dorsz dojrzewa płciowo w 5-6.. roku, a w Morzu Barentsa w 8-12.. Tarło.. w Bałtyku odbywa się w głębokich wodach (Głębia Bornholmska) – gdzie zasolenie jest większe, co zapewnia ikrze pływalność.. – od marca do sierpnia z nasileniem w kwietniu-czerwcu.. Koło Nowej Fundlandii nasilenie tarła trwa od grudnia do marca, koło Islandii od marca do czerwca.. Pojedyncza, dorosła, duża samica dorsza może złożyć od 0,5 mln do nawet 9 mln jaj, które unoszą się następnie swobodnie w wodzie.. Po 15-20 dniach wylęgają się z nich larwy długości ok.. 4 mm i rozpoczynają żerowanie w wodach.. pelagialnych.. nadal unoszone prądem wody.. Po 3 miesiącach młode dorsze osiągają długość 3–6 cm i przystosowują się do przydennego trybu życia.. W tym okresie u młodych, migrujących dorszy atlantyckich rozpoczyna się wędrówka pokarmowa na płytkie wody, gdzie żywią się.. bezkręgowcami.. Osobniki dorosłe wykonują długie wędrówki na tarliska, a po.. okresie godowym.. z tarlisk na żerowiska.. W.. ekosystemach.. dorsz odgrywa znaczącą rolę jako drapieżnik dominujący niższe piętra.. piramidy troficznej.. Jego zniknięcie ze szczytu.. łańcucha pokarmowego.. wskutek przełowienia doprowadza do zmian w strukturze piramidy (.. kaskada troficzna.. ): podczas gdy populacje.. fok.. , mniejszych gatunków ryb,.. kraba śnieżnego.. krewetki północnej.. powiększyły się, zmniejszyły się ilości drobnego.. zooplanktonu.. , a co za tym idzie zwiększyły ilości.. fitoplanktonu.. [27].. [28].. Dorsz jest zatem naturalnym hamulcem.. zakwitów.. alg.. także w Bałtyku.. [29].. W związku z tym upadek populacji dorsza jest obok.. zmian klimatycznych.. główną przyczyną głębokich przemian w ekosystemach morskich północnego Atlantyku.. [30].. W swojej książce poświęconej dorszowi Mark Kurlansky twierdzi, że to właśnie dzięki tej rybie została odkryta Ameryka Północna.. Z jednej strony suszony na mrozie dorsz miał już w X i XI wieku ogromne znaczenie jako prowiant.. wikingów.. podczas ich długodystansowych wypraw łodziami po północnym Atlantyku, do.. [31].. i w końcu.. Z drugiej strony popyt na dorsza w średniowiecznej Europie miał się przyczynić do dalekich wypraw rybackich.. Basków.. Anglików.. w obfitujące dorszem akweny u wschodnich wybrzeży Nowej Fundlandii, wypraw mających miejsce jeszcze przed (ponownym) odkryciem Ameryki przez.. Krzysztofa Kolumba.. Dorsz na znaczku pocztowym wyemitowanym w Nowej Fundlandii z podpisem.. dorsz – „waluta Nowej Fundlandii”.. Fakt, że Europa dowiedziała się o istnieniu Ameryki dopiero od Kolumba, Kurlansky tłumaczy profesjonalizmem: podczas gdy odkrywcy ogłaszali swoje odkrycia, rybacy nie zdradzali „swoich miejsc”.. [32].. Zachowały się dokumenty, które wskazują na to, że rybacy dorsza z angielskiego.. Bristolu.. mogli odkryć Nowa Fundlandię w latach 80.. XV wieku.. Na pewno przyczynili się do poznania północnego Atlantyku, szukając w tym czasie jak najlepszych zakątków na połów dorsza.. [33].. Jako łatwo dostępne i bogate w.. białko.. źródło pożywienia ryba odegrała znaczącą rolę w pierwszej fali.. kolonizacji.. nowo odkrytych terenów północnej Ameryki.. [34].. W późniejszym czasie dorsz był regularnym pożywieniem.. niewolników.. pracujących na.. plantacjach.. obu Ameryk.. [35].. , a popyt na niego i handel przyczyniły się do dobrobytu w takich regionach jak Nowa Fundlandia.. [36].. O powszechności dorsza na stołach społeczeństw północnoatlantyckich świadczy wydana w.. USA.. w 1858 roku encyklopedia.. Cyclopedia of Commerce and Commercial Navigation.. en.. Encyklopedia Handlu i Nawigacji Handlowej), zawierająca lakoniczny opis dorsza:.. dorsz – gatunek ryby, znany tak powszechnie, że nie potrzeba go opisywać.. Jest niewyobrażalnie płodna.. Leewenhoek doliczył się w jednym dorszu 9.. 384 tys.. jaj – liczba, która skazuje na niepowodzenie wszystkie starania człowieka, zupełnego wyłowienia tej ryby.. [37].. Połowy dorsza w Atlantyku w latach 1950-2002: zielona linia – w Atlantyku zachodnim, niebieska linia – w Atlantyku wschodnim, czerwona linia – razem.. [38].. Dorsz jest obok.. szprota.. śledzia.. gatunkiem najliczniej poławianym przez floty rybackie państw.. Unii Europejskiej.. i najbardziej cennym.. W 2004 roku złowiono 70 tys.. ton dorsza, co stanowi prawie 10% całkowitej ilości ryb złowionych przez UE (735 tys.. ton).. [39].. Jest to jednak tylko ułamek wielkości połowów lat 60.. XX wieku.. Łowiska.. północnego Atlantyku dostarczały wtedy od 2 do 4 mln ton tej ryby rocznie, zanim wyniki zaczęły drastycznie spadać w następnych dekadach.. W Bałtyku połowy dorsza w latach 1950-1970 wahały się w granicach 120-170 tys.. ton rocznie, w tym polskie.. rybołówstwo.. osiągało 35-60 tys.. ton.. Jeszcze lata 80.. określa się jako „złote” dla polskiego rybołówstwa ze szczytem 120 tys.. Od roku 2002 oficjalnie deklarowane.. [40].. połowy polskich rybaków w Bałtyku znajdują się na poziomie poniżej 20 tys.. [41].. Pomimo tego polskie rybołówstwo osiąga najlepsze wyniki połowowe dorsza ze wszystkich krajów nadbałtyckich.. Do połowów dorsza w Bałtyku stosuje się przede wszystkim.. włoki.. denne, ale także denne sieci skrzelowe i w niektórych miejscach włoki glębinowe.. [42].. W latach 70.. XX wieku wielkość połowów dorsza zaczęła spadać, a rywalizacja o zmniejszające się populacje dorsza przyjęła rozmiary poważnych sporów międzynarodowych.. Pomiędzy Wielką Brytanią a Islandią doszło do.. wojen dorszowych.. , w których dochodziło do zrywania sieci, taranowania statków i wymiany strzałów.. [43].. W 1983 roku doszło do spięć pomiędzy duńskimi rybakami a brytyjską ochroną wybrzeża.. [44].. Grenlandia wystąpiła w 1985 roku ze.. Wspólnoty Europejskiej.. po tym, jak jej wody terytorialne obfitujące dotąd w dorsza zostały przełowione (głównie przez floty rybackie państw Wspólnoty Europejskiej, przede wszystkim niemiecką i brytyjską), a jej rząd nie doszedł do porozumienia z innymi krajami wspólnoty w sprawach limitów połowowych w tych wodach.. [45].. W latach 90.. XX wieku doszło również do spięć pomiędzy kanadyjską ochroną wybrzeża i rybakami hiszpańskimi łowiącymi w wodach Nowej Fundlandii.. [46].. Bogactwo tych wód w dorsza było legendarne, ale po niezrównoważonym rybołówstwie XX wieku doszło i w nich do załamania się populacji.. Doprowadziło to do zatrzymania połowów w tych obszarach.. [47].. , do upadku rybołówstwa nowofundlandzkiego i całej struktury gospodarczej regionu.. Pomimo zakazu połowów stada dorsza nowofundlandzkiego do tej pory nie zregenerowały się.. [48].. Trwa debata szukająca odpowiedzi na pytanie, dlaczego populacja dorsza u wybrzeży Nowej Fundlandii po piętnastu latach zakazu połowów do tej pory nie zregenerowała się.. Istnieje kilka głównych hipotez.. [49].. [50].. Foki.. – Po załamaniu się populacji dorsza w latach 90.. kolejni kanadyjscy ministrowie ochrony środowiska zezwalali na masowe polowania na foki, podejrzane przez rybaków i niektórych polityków o zniszczenie populacji dorsza.. [51].. [52].. Bezpośredni związek pomiędzy.. drapieżnictwem.. i wzrostem liczebnym fok a zanikiem dorsza okazał się jednak spekulatywny, gdyż powiązania w ekosystemach morskich są tak bardzo skomplikowane.. [53].. , że badania naukowe nie potwierdziły go dotąd jednoznacznie.. W rzeczywistości redukcja populacji fok nie przyniosła rezultatów.. Przełowienie.. – Wśród naukowców panuje jednomyślność co do tego, że przełowienie, wywołane przez złe zarządzanie połowami, w którym środki ochronne zastosowano za późno i w dodatku nieodpowiednie, jest główną przyczyną nagłego spadku liczebności dorsza u wybrzeży Ameryki Północnej.. [54].. Doświadczenia wykazują poza tym, że odbudowa zredukowanych populacji zależy w większym stopniu od infrastruktury zarządzania połowami i od kontekstu socjalno-ekonomicznego, a nie tylko od kalkulacji wielkości stad.. [55].. Dziś przyjmuje się jednak, że przełowienie nie było jedyną przyczyną.. Zmiany klimatyczne.. – nowsze badania zdają się wskazywać na większą rolę zmian klimatycznych na załamanie się stad dorsza i podkreślają wpływ tych zmian na cały łańcuch pokarmowy.. [56].. [57].. [58].. Ten nie tylko zmienił swoją strukturę troficzną – wielkość ogólnej biomasy (zooplanktonu i ryb) w ekosystemie Atlantyku zmniejszyła się drastycznie.. Tu naukowcy przypuszają, że przełowienie przyczyniło się tylko do szybszego spadku liczebnego populacji dorsza, który w wolniejszym tempie i tak by nastąpił.. W związku z tym ostrzegają przed oczekiwaniami szybkiej poprawy stanów populacji ryby i sugerują określanie planów zarządzania połowami na dłuższe okresy czasu.. Inne badania z Morza Północnego wykazują natomiast, że dorsz wcale nie omija swoich akwenów, które stały się cieplejszymi.. [59].. A średni wzrost temperatury wody u wybrzeży Grenlandii (2,5 °C w ciągu 10 lat) przyczynił się nawet do lepszej kondycji tamtejszej, również przetrzebionej, populacji.. [60].. Głód.. – Związana ze zmianami klimatycznymi i wywołaną przez przełowienie redukcją ogólnej biomasy w północno-zachodnim Atlantyku jest hipoteza, że dorsze nowofundlandzkie nie potrafią odbudować swoich populacji, ponieważ cierpią na głód.. [61].. Do argumentacji, że wielkość populacji wszystkich gatunków ryb znajduje się na zredukowanym przez rybołówstwo poziomie, który nie jest w stanie odżywić dorastające dorsze, przyłączył się już kanadyjski departament rybołówstwa.. [62].. Wniosek jaki nasuwa się z dotychczasowych doświadczeń z dorszem nowofundlandzkim jest taki, że wyłowiona poniżej pewnego krytycznego momentu populacja nie jest w stanie odbudować się w szybkim tempie ze względu na jednoczesny zły stan całych ekosystemów morskich stojących pod presją zmian klimatycznych.. Corocznie w czerwcu.. Międzynarodowa Rada Badań Morza.. (ICES), niezależna organizacja badawcza zrzeszająca naukowców z 20 krajów, przekazuje UE raporty m.. o stanie populacji dorsza w wodach europejskich i ogłasza swoje doradcze stanowisko w kwestiach połowów.. ICES rozróżnia w Bałtyku dwie odrębne populacje dorsza w zależności od różnych pór tarła i dla celów zarządzania: populację zachodnią i wschodnią (na zachód i wschód od.. Bornholmu.. W 2006 roku ich sytuacja wyglądała następująco:.. Populacja w Bałtyku zachodnim.. (Cieśniny Duńskie i Basen Arkony):.. Zdolną do rozrodczości.. biomasę (SSB).. szacowano na 23 tys.. t.. Masę biologicznie krytyczną określa się właśnie na tym poziomie, 23 tys.. Stado skategoryzowano dlatego jako przełowione.. ICES radził ograniczenie połowów na rok 2007 do 20.. 500 t.. [63].. Populacja w Bałtyku wschodnim.. (akweny na wschód od Bornholmu).. Zdolną do rozrodczości biomasę (SSB) szacowano na poniżej  ...   dorsza w CBC.. , z roku 1994,.. Film wideo – reportaż CBC o skutkach załamania się rybołówstwa dorsza w Nowej Fundlandii.. , z roku 2002,.. Wojny dorszowe.. Rybołówstwo.. Dylemat wspólnego pastwiska.. ↑.. w: Integrated Taxonomic Information System.. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (.. IUCN Red List of Threatened Species.. ).. ↑.. 3,0.. 3,1.. 3,2.. 3,3.. 3,4.. 3,5.. Nikolski:.. Ichtiologia szczegółowa.. Tłum.. Franciszek Staff.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.. Ryby.. Warszawa:.. Wiedza Powszechna.. , 1976, seria: Mały słownik zoologiczny.. Rysunek dorsza atlantyckiego.. Rysunek głowy dorsza atlantyckiego.. Np.. dorsze z Islandii są ciemniejsze ze względu na ciemne, wulkaniczne dno tamtejszego morza.. Artykuł stacji badawczej.. Torry Research Station.. : Processing cod: the influence of season and fishing ground.. Zobacz: Cohen, D.. M.. , T.. Inada, T.. Iwamoto and N.. Scialabba, (1990): FAO species catalogue.. Vol.. Gadiform fishes of the world (Order Gadiformes).. An annotated and illustrated catalogue of cods, hakes, grenadiers and other gadiform fishes known to date.. FAO Fish.. Synop.. 10 (125), cytowani jako źródło w.. Fishbase.. org.. Zobacz Bigelow, H.. , and W.. Schroeder.. 1953.. Fishes of the Gulf of Maine, U.. S.. Fish Wildl.. Serv.. , „Fishery Bulletin” 53(74): 182-196.. Wiadomości Wędkarskie.. Zobacz: Mello, L.. S.. i G.. A.. Rose (2005):.. Seasonal growth of Atlantic cod: effects of temperature, feeding and reproduction.. , „Journal of Fish Biology”, 67 (1):149–170.. Zobacz.. oznaczanie wieku dorsza na podstawie warstw w otolicie.. Jensen, A.. C.. (1970): Validation of ages determined from otoliths of Gulf of Maine cod,.. Transactions of the American Fisheries Society.. , 1970(2):359-362.. Wraz z rosnącym wiekiem ryby metoda oznaczania wieku na podstawie warstw rocznych w otolitach staje się mniej dokładna ze względu na trudności w interpretacji warstw przez analityków, zobacz.. raport roczny niemieckiego Instytutu Rybołówstwa Bałtyckiego.. z 2004 roku, s.. 7-8 (41-42).. niem.. Gulland, J.. A.. i Williamson, G.. R.. (1962):.. Transatlantic Journey of a Tagged Cod.. , „Nature” 195: 921.. Righton, D.. , Metcalfe, J.. Connolly, P.. (2001):.. Different behaviour of North and Irish Sea cod.. , „Nature” 411: 156- 158.. Cohen et al.. (1990): FAO species catalogue.. Gadiform fishes of the world (order Gadiformes).. Strona internetowa.. poświęcona wyspie Kil’din z opisem jeziora i dorsza.. ros.. [dostęp 2.. 02.. 2008].. Wirgin, I.. i inni (2007): Stock Identification of Atlantic Cod in U.. Waters Using Microsatellite and Single Nucleotide Polymorphism DNA Analyses.. , 136:375–391.. Nielsen, E.. E.. i inni (2001): Population origin of Atlantic cod,.. Nature.. 413: 272.. Hutchinson, W.. F.. i inni (2001): Marked genetic structuring in localized spawning populations of cod Gadus morhua in the North Sea and adjoining waters, as revealed by microsatellites,.. Marine.. Ecology Progress Series.. 223: 251-260.. artykuł Martiny Bleil i Rainera Oebersta o reprodukcji dorszy w Bałtyku.. , abstrakt.. Rybołówstwo w Europie.. (2006), Nr.. 29:4.. pol.. Zachowanie kanibalistyczne u dorsza zostało potwierdzone przez analizy zawartości żołądka dorszy w arktyczno-borealnych ekosystemach, zobacz: Bogstad, B.. i inni (1994): Cannibalism and year-class strength in Atlantic cod (Gadus morhua) in Arcto-boreal ecosystems (Barents Sea, Iceland, and eastern Newfoundland),.. ICES Mar.. Sci.. Symp.. 198: 576-599.. 25,0.. 25,1.. Włodzimierz Załachowski:.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997.. ISBN 83-01-12286-2.. Fritz Terofal, Claus Militz,.. Ryby morskie.. , Warszawa, „Świat Książki”, 1996,.. ISBN 83-7129-306-2.. , str.. s.. 20, 24 i 58.. Zwróć uwagę pod hasłem.. fitoplankton.. na mapę koncentracji chlorofilu w oceanach.. Zielony i przede wszystkim żółty kolor, oznaczające duże koncentracje fitoplanktonu, dominują w wodach gdzie występuje dorsz atlantycki.. Szczególnie Morze Bałtyckie przyjęło żółty kolor.. streszczenie artykułu.. autorów Frank, K.. T.. i inni (2005):.. Trophic Cascades in a Formerly Cod-Dominated Ecosystem.. , „Science”, 10 czerwca 2005, tom 308, nr 5728: 1621 – 1623.. Jego rolę w ekosystemie Bałtyku podkreślili parlamentarzyści Parlamentu Europejskiego w swoich poprawkach wniosku Komisji Europejskiej dotyczącego wieloletniego planu połowów dorsza, zobacz.. poprawki parlamentu.. z dnia 12.. 12.. 2006, s.. 2.. Zobacz streszczenie artykułu autorów C.. H.. Greene i A.. J.. Pershinga:.. OCEANS: Climate Drives Sea Change.. z „Science”.. w j.. angielskim.. albo.. j.. polskim.. Od 16.. wieku do 1903 roku.. herb Islandii przedstawiał suszonego dorsza z koroną.. Kurlansky, Mark (1997): Dorsz.. Ryba, która zmieniła świat, rozdział 1, s.. 17-32.. artykuł Seana Cunninghama o wczesnych latach stosunków angielsko-amerykańskich.. , s.. 4-14.. krótki opis historii połowów dorsza w Kanadzie.. Historia niewolnictwa.. Gujanie.. Zobacz artykuł B.. Cartera (1993): Employment in the Newfoundland and Labrador Fishery, z.. The Newfoundland Groundfish Fisheries: Defending the Reality, Conference Proceedings.. St.. John’s: Memorial University.. Zobacz artykuł.. Petera Hörza: Dicker Bursche mit großem Maul.. Kabeljau.. Nahrungsmittel, Industrieprodukt, umkämpfte Spezies, z.. Wiener Zeitung.. , 16.. 2001.. Źródło: Statystyka.. Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO).. 2006, Nr 29: 4.. Istnieje poważny problem nieraportowanych połowów sięgających do 50% wielkości deklarowanych.. Zobacz dalej rozdział.. Raport z połowów dorsza.. w roku 2006 z.. Wiadomości Rybackich.. 2006: 5.. BBC Video clip, reportaż z konfliktu w telewizji BBC.. , Potrzebne oprogramowanie Realplayer!.. artykuł BBC.. krótka wzmianka o historii Grenlandii.. informację o konflikcie w encyklopedii kanadyjskiej.. Video clip CBC z wiadomością o ogłoszeniu zakazu połowów.. Video clip, reportaż CBC o skutkach upadku rybołówstwa dorsza.. Hutchings, Jeffrey A.. (1996): Spatial and temporal variation in the density of northern cod and a review of hypotheses for the stock’s collapse,.. Can.. Fish.. Aquat.. Sci.. 53:943-962.. Przegląd i analiza czynników społecznych.. Freda Masona, University of Western Ontario, Kanada.. Wiadomość.. kanadyjskiej korporacji nadawczej.. CBC.. z 10 listopada 2000 roku.. W 2007 roku rząd Kanady zezwolił na upolowanie 270 tys.. fok, zobacz.. wiadomość prasowa.. z 23 czerwca 2007.. Uproszczony schemat łańcucha pokarmowego w północno-zachodnim Atlantyku ze szczególnym uwzględnieniem dorsza.. Artykuł ICES.. o wynikach konferencji rocznej z 2003 roku.. Przegląd wyników planów odbudowy przełowionych stad.. 3.. Komentarz artykułu.. Briana Rothschilda: Coherence of Cod Stock Dynamics in the Northwest Atlantic.. Abstrakt artykułu Rotschilda.. Mieszkowska, N.. i inni (2007): Fishing, climate change and north-east Atlantic cod stocks.. Badania WWF.. Skrót artykułu: Francisa Neata i Davida Rightona: Warm Water occupancy by North Sea Cod.. raport z badań.. niemieckiego instytutu.. Bundesforschungsanstalt für Fischerei.. Argumentacja Debbie McKenzie.. Pilny raport.. kanadyjskiego departamentu rybołówstwa.. raport ICES dla dorsza zachodniobałtyckiego.. raport ICES dla dorsza wschodniobałtyckiego.. doradztwo ICES w sprawie wysokości połowów dorsza bałtyckiego na rok 2007.. , z raportu opublikowanego 12/06/2006.. raport MIR-u.. diagram długoletniego rozwoju stanu populacji w Morzu Północnym na stronie BBC.. z dnia 2 maja 2003 roku.. wiadomość.. ICES advices against cod fishing in the North Sea.. z dnia 8 czerwca 2007 roku.. Raport ICES z 2007 roku dla zachodniego Bałtyku.. 13.. ogłoszenie Komisji Europejskiej.. 2006, Nr 29:4-5.. ogłoszenie UE.. Na podstawie ustawy (Dz.. U.. Nr 38 z dnia 2.. 03.. 2007 r.. , poz.. 242).. Strona startowa.. Okręgowego Inspektoratu Rybołówstwa Morskiego w Szczecinie.. , 2006, Nr 29: 7.. wiadomość z.. Portalu morskiego.. z dnia 15 lutego 2007.. Wiadomość z.. Gazety.. z 5 lipca 2007.. Portami tymi są Gdańsk, Gdynia, Władysławowo, Jastarnia, Hel, Łeba, Rowy, Ustka, Darłowo, Kołobrzeg, Dźwirzyno, Świnoujście, Dziwnów i Mrzeżyno.. Zobacz polski krajowy program działań w zakresie kontroli na rok 2007.. na stronie MRiRW.. Strona ministerstwa rolnictwa.. z wykazem statków.. Portalu Morskiego.. z dnia 10 stycznia 2007.. Jak wyżej w rozdziale.. Zobacz wiadomość.. UE/KE nie boi się Trybunału i nie godzi się z zarzutami ws.. dorszy.. Europejskiego Serwisu Polskiej Agencji Prasowej z dnia 2007-07-27 18:13.. na stronie internetowej.. pl Gospodarka.. z dnia 19 września 2007, [dostęp 4.. 10.. 2007].. na stronie internetowej radia RMF FM z dnia 20.. 09.. 2007, [dostęp 4.. Stanowisko Grzegorza Hałubka.. , przedstawiciela Sztabu Kryzysowego Rybołówstwa Polskiego z 9 czerwca 2007.. relacja ze spotkania interesariuszy.. w Międzyzdrojach w maju 2005 roku.. wiadomość z.. Kuriera Szczecińskiego.. z dnia 22 lutego 2006.. stanowisko Greenpeace.. raport WWF: Bezpieczna przyszłość dla bałtyckiego dorsza i rybołówstwa dorszowego.. Tamże, s.. 20.. Artykuł: Morze wielkich nadziei.. ze strony.. Wędkarskiego Centrum Wymiany Informacji.. Streszczenie artykułu z.. Głosu szczecińskiego.. z 24.. 08.. 2005.. znaczenie dorsza jako pożywienie klasy robotniczej i chłopów na przykładzie Hiszpanii.. :”.. it (dorsz) had become very popular among working classes and the peasantry, and often acted as a substitute for beef and other meat when prices rose quickly” w raporcie o połowach hiszpańskich w wodach nowofundlandzkich, s.. 232.. naukowców z uniwersytetu w Cardiff.. informacja prasowa.. z 16 grudnia 2003.. artykuł Wielka ósemka alergenów pokarmowych.. krótki opis alergii wywoływanej przez alergen dorsza.. artykuł w piśmie Komisji Europejskiej (2004).. Fishing in Europe.. 6.. artykuł z.. Berliner Zeitung.. : Leere Meere volle Kassen, 05.. 07.. 2005, s.. 12.. abstrakt artykułu.. M.. R.. Nygaarda: Louse damage of cod raised in nets, z.. Norsk Veterinærtidsskrift.. , 2005 (Vol.. 117) No.. 1: 34.. argumentację Debbie McKenzi w dyskusji o powiązaniach dorsz-foka-nicień.. Inna nazwa.. Phocanema decipiens.. już nie jest aktualna,.. zobacz wyniki debaty.. Informacja o nicieniach w rybach.. Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO).. artykuł o chorobach pasożytniczych u człowieka.. ACP Medicin Online.. Tamże.. Opis anisakiozy.. 74.. obszerny opis.. w pracy Ingrid Hilger i innych: A new ulcerative flexibacteriosis-like disease ('yellow pest’) affecting young Atlantic cod Gadus morhua from the German Wadden Sea, z.. DISEASES OF AQUATIC ORGANISMS.. , 1991, Vol.. 11: 19-29.. artykuł.. Fiskeriforskning.. : Preventing Disease in Farmed Cod, March 2006.. : Ø.. Øinesa i innych: Host preference of adult Caligus elongatus Nordmann in the laboratory and its implications for Atlantic cod aquaculture, z.. Journal of Fish Diseases.. 29 (3), 167–174.. BBC (2003): Fish stocks hit record lows, 2 May, 2003, edycja online.. Bigelow, H.. , i W.. Schroeder (1953): Fishes of the Gulf of Maine,.. Bull.. 53(74): 182-196.. Bleil, M.. i R.. Oeberst (2005): Die Reproduktion von Dorschen (Gadus morhua L.. und Gadus morhua callarias L.. ) in der Ostsee unter besonderer Berücksichtigung der Arkonasee.. Teil II: Statistische Analysen zum Anteil reproduktiv aktiver Dorsche in Bezug auf gebietsspezifische Unterschiede und Gemeinsamkeiten, sowie deren mögliche Ursachen.. , Reproduction of cod (Gadus morhua L.. and Gadus morhua callarias L.. ) in the Baltic Sea with special reference to the Arkona Sea.. Part II: Statistical analyses of the spawning activities in relation to spawning areas and time of spawning, abstrakt.. Informationen zu Fischereiforschung.. 52: 83-90.. Bogstad, B.. , G.. Lilly, S.. Mehl, Ó.. K.. Pálsson and G.. Stefánsson (1994): Cannibalism and year-class strength in Atlantic cod (Gadus morhua) in Arcto-boreal ecosystems (Barents Sea, Iceland, and eastern Newfoundland),.. , 198: 576-599.. Bundesforschungsanstalt für Fischerei, Institut für Seefischerei (2006): Forschungsreport, edycja online.. Caddy, J.. F.. i D.. J.. Agnew (2003): Recovery plans for depleted fish stocks: an overview of global experience,.. ICES CM 2003 Documents.. , edycja online.. Cardiff University (2004): Cod liver oil can help joint disease sufferers, news online.. Carter, B.. (1993): Employment in the Newfoundland and Labrador Fishery,.. John’s: Memorial University.. Cazeils, Nelson (1997): Cinq siècles de pêche à la morue, Terre-Neuvas islandais, Edilarge S.. – Editions Ouest-France, Rennes.. CBC (2000): „Seals destroy cod stocks”, November 10, 2000, edycja online.. Choi, J.. , Frank, K.. T.. , Leggett, W.. i Ken Drinkwater (2004): Transition to an alternate state in a continental shelf ecosystem,.. 61, 2004, edycja online.. Cohen, D.. Scialabba, (1990): FAO species catalogue, Vol.. An annotated and illustrated catalogue of cods, hakes, grenadiers and other gadiform fishes known to date,.. FAO Fisheries Synopsis.. 10 (125).. Cunningham, S.. (2006): England and America: The Early Years, c.. 1480-1607, Part 1: The Atlantic and the search for a Western route to Asia before 1558,.. MEMRIS UPDATE Newsletter of The National Archives’ Medieval and Early Modern Record Information Service.. , Autumn 2006, Issue 2 Vol.. 1: 4-15.. EUbusiness (2007): ICES advises against cod fishing in the North Sea, edycja online.. European Commission (2004): Fishing in Europe.. Promoting sustainable aquaculture, No24 December 2004, edycja online.. Fiskeriforskning (2006): Preventing Disease in Farmed Cod, edycja online.. Fiskesekretariatet (2006): ICES’ advice for Baltic Cod 2007, edycja online.. Fletcher, N.. (2003): Will Atlantic cod stocks recover?,.. ICES articles.. Frank, K.. , B.. Petrie, J.. Choi i W.. Leggett (2005): Trophic Cascades in a Formerly Cod-Dominated Ecosystem,.. Science.. , 10 czerwca 2005, tom 308, nr 5728, s.. 1621–1623.. Gazeta.. pl Gospodarka (2007): Polacy mają zakaz połowu dorszy, 2007-07-05, edycja online.. Głos Szczeciński (2006): Dorsz z wędki lepszy niż dorsz z sieci? 24 sierpnia 2006, edycja online.. Greene, C.. i Andrew J.. Pershing (2007): Oceans: Climate Drives Sea Change,.. , 23 lutego 2007, tom 315, nr 5815: 1084 – 1085.. Greenpeace (2007): Połowy dorsza w Bałtyku: niezrównoważone i nielegalne, edycja online.. (1962): Transatlantic Journey of a Tagged Cod,.. 195: 921.. Guz, L.. , M.. B.. Studzińska, A.. Sadzikowski, J.. L.. Gundłach (2005): Anisakioza,.. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin – Polonia.. , VOL.. LX, 10 SECTIO DD: 74-87.. Haas, L.. (2005): Leere Meere, volle Kassen.. Die Kabeljaubestände im Atlantik gehen zurück.. Fischzüchter wollen Ersatz liefern,.. , 05.. 2005, online edition.. Hilger, I.. , S.. Ullrich, K.. Anders (1991): A new ulcerative flexibacteriosis-like disease ('yellow pest’) affecting young Atlantic cod Gadus morhua from the German Wadden Sea,.. , Vol.. 11: 19-29.. Hörz, P.. (2001): Dicker Bursche mit großem Maul.. Nahrungsmittel, Industrieprodukt, umkämpfte Spezies,.. 2001.. Hutchings, J.. 53:943-962.. Hutchinson W.. , Carvalho G.. , Rogers S.. I.. (2001): Marked genetic structuring in localised spawning populations of cod Gadus morhua in the North Sea and adjoining waters, as revealed by microsatellites,.. MARINE ECOLOGY-PROGRESS SERIES.. 223: 251-260.. ICES (2007): The Baltic Sea, Cod in Subdivisions 22-24, report online.. ICES (2007): The Baltic Sea, Cod in Subdivisions 25-32, report online.. IFAW (International Fund for Animal Welfare) (2007): Canada’s 2007 commercial seal hunt crawls to a halt – harp seal population undergoes another year of unnecessary hunting, June 23, 2007, edycja online.. (1970): Validation of ages determined from otoliths of Gulf of Maine cod.. Trans.. Am.. Soc.. 1970(2): 359-362.. Komisja Europejska (2006): Morze Bałtyckie – Właściwie dostosowane zarządzanie,.. Rybołówstwo oraz hodowla ryb w Europie.. , nr 29.. Mark Kurlansky:.. Warszawa: Twój Styl, 2004.. ISBN 83-7163-398-X.. López Losa, E.. (2001): Spanish Atlantic Cod (Gadus Morhua) in Newfoundland in the Second Half of the 20th century, w: Zeller, D.. , Watson, R.. , and Pauly, D.. (eds) (2001): Fisheries Impacts on North Atlantic Ecosystems: Catch, Effort and National/Regional Data Sets.. Fisheries Centre Research Reports.. , 9(3), s.. 231–235.. Love, R.. (2001): Processing cod: the influence of season and fishing ground,.. Torry Advisory Notes.. , No.. 71, Torry Research Station i FAO.. MacKenzie, D.. (2002): The Downturn of the Atlantic Cod (Gadus morhua) in Eastern Canada.. What is happening to these fish, and why?,.. The Starving Ocean.. , online edition.. (2002): Seals and Cod,.. Mason, F.. (2002): The Newfoundland Cod Stock Collapse: A Review and Analysis of Social Factors,.. Electronic Green Journal.. , Issue 17 December 2002, edycja online.. Mello, L.. Rose (2005): Seasonal growth of Atlantic cod: effects of temperature, feeding and reproduction,.. Journal of Fish Biology.. 67 (1), 149–170.. , David Sims i Steve Hawkins (2007): Fishing, climate change and north-east Atlantic cod stocks,.. WWF library.. Morski Instytut Rybacki (2006): Czy wiemy ile jest dorszy w Bałtyku?, edycja online.. Morski Instytut Rybacki (2005): Spotkanie naukowców, przedstawicieli administracji i stowarzyszeń rybackich Polski i Danii, Międzyzdroje, Maj 2005, edycja online.. Neat, F.. Righton (2006): Warm Water occupancy by North Sea Cod,.. Proceedings of the Royal Society London Series B.. Niczyporowicz, J.. (2007): Morze wielkich nadziei,.. Wędkarskie Centrum Wymiany Informacji.. Nielsen EE, Hansen MM, Schmidt C, Meldrup D, Grønkjaer P.. (2001): Population of origin of Atlantic cod,.. , 2001 Sep 20; 413(6853):272.. Nutra Ingridents (2003): Vitamin D, cod liver oil protect against diabetes, news online.. Nygaard, S.. (2005): Louse damage of cod raised in nets,.. 117, No.. 1: 34.. Øines, Ø.. , J.. Simonsen, J.. Knutsen, P.. Heuch (2006): Host preference of adult Caligus elongatus Nordmann in the laboratory and its implications for Atlantic cod aquaculture,.. 29 (3): 167–174.. Parlament Europejski.. Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (2006): Poprawki 11-30, PE 382.. 324v01-00.. Pelzer-Reith, Birgit (2005): Sex Lachs Kabeljau.. Das Buch vom Fisch, Marebuchverlag, Hamburg.. Penttila, J.. : Atlantic cod, Gadus morhua,.. Northeast Fisheries Science Centre.. Portal Morski (2007): Nie chcą wojny, 22 lutego, 2006, edycja online.. Portal Morski (2007): „Polacy na czele bałtyckich kłusowników”, 15 lutego, 2007, edycja online.. Portal Morski (2007): Rybacy dogadali się w sprawie dodatkowych dni połowowych, 10 stycznia, 2007, edycja online.. (2001): Different behaviour of North and Irish Sea cod,.. 411: 156- 158.. Rothschild, B.. (2007): Coherence of Atlantic Cod Stock Dynamics in the Northwest Atlantic Ocean,.. , Volume 136, Issue 3:858–874.. Szostak, S.. , E.. Kuzebski (2007): POLSKIE POŁOWY NA BAŁTYKU W 2006 ROKU,.. Wiadomości Rybackie.. , NR 1-2 (155) STYCZEŃ-LUTY 2007:3-5.. Unia Europejska (2006): Europejska Agencja Kontroli Rybołówstwa przyjmuje program pracy na rok 2007,.. Press Releases Rapid.. , IP/06/1493, edycja online.. Unia Europejska (2007): Komisja Europejska: wczesne przedstawienie opinii naukowych ICES dotyczących stad ryb umożliwi dogłębne konsultacje kwot połowowych na rok 2008,.. , IP/07/782, edycja online.. Van Voorhis, W.. i P.. Weller (2006): Helminthic Infections: Tissue Nematode Infections,.. ACP Medicine Online.. , Adrienne I.. Kovach, Lorraine Maceda, Nirmal K.. Roy, John Waldman, and David L.. Berlinsky (2007): Stock Identification of Atlantic Cod in U.. Waters Using Microsatellite and Single Nucleotide Polymorphism DNA Analyses,.. , Volume 136, Issue 2: 375-391.. Wood, C.. , Driedger, S.. D.. i CARAGATA, W.. (1995): Spanish Trawler Released,.. Canadian Encyclopedia Historica, Maclean’s Magazin.. edycja online.. Wootten R.. Cann: Round Worms in Fish,.. Torry Advisory Note.. No.. 80, Torry Research Station, edycja online.. Wróblewska, B.. (2002): Wielka ósemka alergenów pokarmowych,.. Alergia.. 4/15 2002, edycja online.. WWF Dania (2006): Bezpieczna przyszłość dla bałtyckiego dorsza i rybołówstwa dorszowego, raport online.. php?title=Dorsz_atlantycki oldid=40352738.. Kategorie.. Gatunki narażone na wyginięcie.. Artykuły na medal.. Dorszowate.. Ukryta kategoria:.. Wyróżnione artykuły.. Artykuł.. Edytuj.. Edytuj kod źródłowy.. Cytowanie tego artykułu.. Afrikaans.. Aragonés.. Cymraeg.. Frysk.. Қазақша.. Ladino.. Nāhuatl.. Nedersaksies.. Occitan.. Picard.. Sámegiella.. Srpskohrvatski / српскохрватски.. Татарча/tatarça.. Edytuj linki.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 06:53, 6 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Dorsz_atlantycki
    Open archive

  • Title: Lew – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Lew.. Ten artykuł dotyczy zwierzęcia.. inne znaczenia tego słowa.. Panthera leo.. , 1758).. Głowa samca.. Gromada.. ssaki.. ssaki żyworodne.. łożyskowce.. drapieżne.. kotowate.. Panthera.. lew.. Hasło.. w Wikisłowniku.. ) – duży, mięsożerny.. ssak.. lądowy z.. kotowatych.. , drugi po.. tygrysie.. – co do wielkości – wśród czterech ryczących.. wielkich kotów.. Jedyny kot żyjący w.. zorganizowanych grupach socjalnych.. , zaliczany do tzw.. wielkiej piątki Afryki.. – pięciu najbardziej niebezpiecznych zwierząt afrykańskich (.. słoń.. nosorożec.. bawół.. , lew i.. lampart.. Samiec lwa, łatwo rozpoznawalny po grzywie, może ważyć 150–250 kg.. Największy znany samiec ważył 375 kg, był to lew o imieniu.. Simba.. , żył on do 1970 roku w.. Colchester Zoo.. Samice są znacznie mniejsze, ważą 110–160 kg (największe 185 kg) i nie mają grzywy.. Samce zajmują się zdobywaniem i obroną terytorium oraz ochroną stada i zapładnianiem samic.. Samice polują i opiekują się lwiątkami.. Lwy zamieszkiwały niegdyś.. Afrykę.. Azję.. Europę.. , a jeśli uznać.. lwy amerykańskie.. za podgatunek.. – to również.. Amerykę Północną.. Południową.. Współcześnie występują tylko w Afryce, gdzie są narażone na wyginięcie i szczątkowo w.. Indiach.. , gdzie ich stan liczebny określony został jako krytyczny.. Etymologia.. nazw.. nie jest jednoznacznie wyjaśniona.. Słowo.. leo.. pochodzi od łacińskiego.. leō, leōnis.. , które z kolei wywodzi się ze.. starogreckiego.. leōn.. /λεων.. Dalszych źródeł autorzy dopatrują się w języku hebrajskim i staroegipskim.. Lew jako gatunek został opisany naukowo przez Linneusza pod nazwą.. Felis leo.. , następnie przeniesiony do rodzaju.. Leo.. Brehm, 1829.. , a w końcu zaliczony przez.. Pococka.. do rodzaju.. w 1930.. Pochodzenie słowa.. jest często wyjaśniane jako złożenie greckiego.. pan-.. oznaczającego.. wszech-.. thēr.. oznaczającego zwierzę, co miałoby nawiązywać do dawnego szerokiego zasięgu występowania lwów.. Online Etymology Dictionary wyjaśnienie takie uważa za.. etymologię ludową.. i dopatruje się pochodzenia słowa.. panthera.. z orientalnych określeń ubarwienia zwierzęcia.. Ewolucja.. Zasięg występowania i siedlisko.. Charakterystyka.. Znaczenie grzywy.. Białe lwy.. Genetyka.. Tryb życia.. Pokarm i strategia polowania.. Rozród.. Rozwój.. Poziom zagrożenia.. Ataki lwów.. Liczebność populacji.. Ochrona.. Podgatunki.. Hybrydy.. Lew w niewoli.. Walki lwów.. Ogrody zoologiczne.. Lew w kulturze.. Mitologie i religie.. Mitologie.. Judaizm.. Chrześcijaństwo.. Ruch Rastafari.. Sztuka.. Związki frazeologiczne.. 6.. Literatura.. 7.. Film.. 8.. Kultura masowa.. 9.. Heraldyka.. Nazwy geograficzne.. 11.. Linki zewnętrzne.. Wielkie koty, do których zaliczany jest lew, wywodzą się z jednej linii ewolucyjnej, określanej nazwą Pantherinae.. Należą do niej rodzaje.. (lew,.. tygrys.. jaguar.. irbis.. Neofelis.. pantera mglista.. borneańska.. ) i.. Pardofelis.. kot marmurkowy.. Dotychczas nie znaleziono ich.. ostatniego wspólnego przodka.. , ale z badań.. mtDNA.. wynika, że ich linie rozwojowe oddzieliły się ok.. 6 mln lat temu.. Znalezione ślady kopalne sugerują, że przedstawiciele kotów podobnych do współczesnego lwa pojawili się w.. Afryce Wschodniej.. w późnym.. pliocenie.. (5–1,8 mln lat temu).. Najstarsze szczątki zaliczane do linii rozwojowej lwa, datowane na ok.. 3,5 mln lat, odnaleziono w.. Laetoli.. Tanzanii.. Niektórzy naukowcy klasyfikują go do gatunku.. , ale stanowisko takie nie jest powszechnie akceptowane ze względu na wiele niejasności.. Naukowcy są zgodni co do tego, że właściwy.. żył w Afryce co najmniej 1,5 mln lat temu.. i rozprzestrzenił się po całym kontynencie.. Wczesnoplejstoceńskie.. prymitywne lwy opisywane początkowo jako.. l.. fossilis.. pojawiły się we wczesnym i środkowym plejstocenie, a ok.. 700 tysięcy lat temu migrowały do Europy i Azji.. W późnym plejstocenie (100–10 tys.. lat temu) były najbardziej rozprzestrzenionym dużym ssakiem lądowym.. Zasięg ich występowania obejmował Afrykę, Eurazję, Amerykę Północną i Południową.. W czasach historycznych (2 tys.. lat temu) zamieszkiwały już tylko.. Bałkany.. Bułgaria.. Macedonia.. i lasy.. Grecji.. ) przez.. Persję.. aż do.. Indii.. i prawie całą.. Lew był kiedyś – jak większość współczesnych drapieżników –.. gatunkiem kosmopolitycznym.. Gwałtowne.. przemiany antropogeniczne.. w przeciągu ostatnich kilku tysięcy lat obecnej.. epoki holoceńskiej.. spowodowały wymarcie.. lwów na wielu obszarach, w wyniku czego lew jest obecnie gatunkiem.. , zagrożonym przede wszystkim ze strony człowieka.. badań genetycznych.. wynika, że niezależnie.. wyewoluowały.. dwie odrębne linie lwa.. Jedna reprezentowana przez wymarłe pod koniec ostatniej.. epoki lodowcowej.. (ok.. 10 tys.. lat temu).. lwy jaskiniowe.. , druga – przez współczesnego.. Osobny artykuł:.. Lew jaskiniowy.. Lew amerykański.. ← mln lat temu.. Prekambr.. ←4,6 mld.. Kambr.. 541.. Ordowik.. 485.. Sylur.. 443.. Dewon.. 419.. Karbon.. 359.. Perm.. 299.. Trias.. 252.. Jura.. 201.. Kreda.. 145.. Paleog.. 66.. Ng.. 23.. Q.. Lwica na obszarze.. Namibii.. Pierwotny.. zasięg występowania.. lwów obejmował tereny Eurazji od Portugalii po Indie, większą część Afryki oraz Amerykę – od północy po Peru.. Stopniowo eliminowany z Ameryki i Europy, ostatni obszar występowania w Europie to Kaukaz, gdzie spotykano go jeszcze w X w.. n.. e.. Pod koniec XIX i na początku XX w.. wyginęły w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie.. Z pierwotnego zasięgu został wyeliminowany przez czynniki środowiskowe i działalność człowieka i ograniczony wyłącznie do terenów.. Afryki.. Większość obecnej populacji szacowanej pomiędzy 16000 a 30000 osobników występuje we wschodniej i południowej części Afryki.. Na przekór popularnemu określeniu "król.. dżungli.. " lew jest zwierzęciem otwartych.. równin.. Można go spotkać w całej.. Afryce.. , głównie.. subsaharyjskiej.. , z wyjątkiem terenów pustynnych i.. lasów równikowych.. Lwy dobrze się adaptują do wielu środowisk, lecz preferują.. sawanny.. bogate w.. ssaki kopytne.. , gdzie – obok.. hieny cętkowanej.. – są drugim wielkim drapieżnikiem.. Zasiedlają również tereny krzaczaste, górskie i półpustynne.. W górach Bale w.. Etiopii.. populacja lwów żyje na wysokości 4240 m.. p.. m.. Afryce Południowej.. zostały wytępione, z wyjątkiem osobników chronionych w parkach narodowych.. Krugera.. Kalahari Gemsbok.. Nieliczna obecnie populacja.. lwów azjatyckich.. Panthera leo persica.. ), które w czasach historycznych żyły na.. Bałkanach.. , lasach.. , aż do.. , występuje współcześnie tylko w.. lesie Gir.. w stanie.. Gujarat.. w północnych.. W 2005 odnotowano w tym rezerwacie 359 lwów.. Rezerwat ma powierzchnię ok.. 1412 km².. Ten podgatunek jest krytycznie zagrożony.. wymarciem.. Większość publikowanych prac na temat lwów opiera się na obserwacjach populacji z Serengeti i.. Ngorongoro.. Samiec.. Podstawowe dane (samce są większe od samic).. (dane liczbowe uśrednione z uwzględnieniem poszczególnych podgatunków).. Długość całkowita.. 200–330 cm, maks.. 350 cm.. Długość (bez ogona).. 140–230 cm.. Długość ogona.. 60–100 cm.. Wysokość.. 80–120 cm.. Masa ciała.. 150–250 kg, rek.. 375 kg (samce); 100–160 kg (samice).. Liczba chromosomów.. 2n=38.. Pożywienie.. duże i małe kręgowce – od młodych słoni po antylopy.. Samica.. Lew jest bardzo dużym kotem, ustępującym rozmiarami jedynie największym podgatunkom tygrysa.. Masywne ciało z czterema potężnymi, silnie umięśnionymi łapami, zakończonymi ostrymi.. pazurami.. , wyposażone w silne szczęki jest doskonale przystosowane do powalania i zabijania nawet bardzo dużych zwierząt.. Na krótkich dystansach może osiągnąć prędkość do 60 km/h.. Jest raczej sprinterem, a nie długodystansowcem.. Paszcza.. Kolejną – obok stadnego trybu życia – cechą wyróżniającą lwy wśród pozostałych kotowatych jest najsilniej zaznaczony.. dymorfizm płciowy.. Samce są o 20–35% większe, o 50% cięższe od samic i mają grzywę długich włosów otaczającą głowę i kark, zachodzącą na barki – z wyjątkiem samców populacji z.. Tsavo.. Senegalu.. , u których grzywa nie występuje lub jest szczątkowa.. Sierść lwów jest jasnobrązowa, biała na brzuchu i wewnętrznych częściach nóg, grzbiet i uszy czarne, grzywa samca od płowej (brązowo-żółtej) przez rudawą, kremową do niemal czarnej.. Spotykana jest – choć rzadko – forma o białym umaszczeniu.. Młode mają cętki, które zanikają z wiekiem.. W sprzyjających warunkach ryk lwa słychać z odległości pięciu kilometrów.. Dominujące w stadzie samce ryczą, aby oznajmić obcym swoją obecność na zajmowanym obszarze (.. terytorializm.. ), a członkom stada wskazać swoje aktualne położenie.. Grzywa samca.. Pierwotne lwy prawdopodobnie nie miały grzywy.. Ten element dymorfizmu płciowego lwów pojawił się przypuszczalnie pomiędzy 320 000 a 190 000 lat temu.. Lwia grzywa jest uważana za oznakę zdrowia samca, im bujniejsza, tym silniejszy i sprawniejszy jest noszący ją osobnik.. Badania wykazały, że na wybór partnera przez samicę duży wpływ ma wygląd jego grzywy.. Samce z dłuższą grzywą i ciemniejszymi włosami są częściej wybierane przez samice.. Groźnie wyglądająca grzywa zwiększa przewagę samca broniącego terytorium stada, stanowi naturalną ochronę głowy i szyi podczas walki, a tym samym zwiększa szanse przetrwania samicy i jej młodych.. Bujna grzywa nie występuje u samców przed osiągnięciem dojrzałości płciowej.. U wykastrowanych samców grzywa się nie rozwija, a jeśli była rozwinięta przed kastracją, może nawet zaniknąć.. Minusem tej ozdoby jest to, że znacznie trudniej jest z nią poruszać się bezszelestnie.. Grzywa ciemnieje wraz z wiekiem lwa.. Badania przeprowadzone w amerykańskich ogrodach zoologicznych wskazują na zależność pomiędzy warunkami klimatycznymi a wielkością lwiej grzywy.. W niższej temperaturze samcom wyrasta bujna, gęsta grzywa z dłuższym włosem.. U osobników przebywających w wyższych temperaturach stwierdzono krótsze i rzadsze owłosienie.. Wysoka temperatura otoczenia jest przez wielu badaczy uważana za jedną z możliwych przyczyn bardzo małej grzywy (lub jej braku) u samców populacji z Tsavo.. Biały lew w zoo w Bratysławie.. Doniesienia o istnieniu białych lwów na terenie Afryki były znane od stuleci.. Wobec braku namacalnych dowodów były przez długi czas uważane za wytwór wierzeń, legend czy mitów.. Obecnie wiadomo, że oprócz spotykanych osobników.. albinotycznych.. wśród lwów zdarzają się przypadki naturalnego, całkowicie białego ubarwienia.. Jest to spowodowane działaniem.. genu recesywnego.. , występującego u obojga rodziców, co zdarza się bardzo rzadko.. Pierwszy udokumentowany przypadek napotkania białego lwa pochodzi z 1928 roku.. Kolejne przypadki odnotowano w latach 40.. i 50.. W 1975 w przylegającym do Parku Krugera prywatnym rezerwacie Timbavati znaleziono miot złożony z dwóch całkowicie białych (samiec i samica) i jednego normalnie ubarwionego lwiątka (samica).. Białe lwiątka zaliczane do podgatunku.. Panthera leo krugeri.. zostały przewiezione do ogrodu zoologicznego w.. Pretorii.. Zyskały rozgłos dzięki książkom Chrisa McBride'a "The White Lions of Timbavati" i "Operation White Lion".. Białe lwiątka, w przeciwieństwie do normalnie ubarwionych, nie mają cętek na skórze, rodzą się niemal całkowicie białe.. Z wiekiem ich futro ciemnieje, nabierając koloru kości słoniowej lub kremowego.. W ogrodach zoologicznych zdarzają się również przypadki narodzin lwiątek o nietypowo jasnym ubarwieniu zbliżonym do białego.. Wszystkie z dotychczas poznanych białych lwów występujących w warunkach naturalnych pochodzą z okolic Parku Krugera.. Pozostałe prawdopodobnie zostały wybite przez człowieka.. Żądni myśliwskich trofeów turyści gotowi są zapłacić wysoką cenę za możliwość zabicia białego lwa.. Wikimedia Commons.. znajdują się multimedia związane z tematem:.. Większość żyjących współcześnie białych lwów została uzyskana w niewoli poprzez celowe kojarzenie par osobników posiadających odpowiedzialny za takie ubarwienie gen.. Badacze uważają, że osobniki hodowane w ogrodach zoologicznych pochodzą z co najmniej trzech różnych linii genetycznych, co daje szanse na odtworzenie większej populacji.. Lwy mają 38 (19 par).. chromosomów.. , w tym dwa chromosomy płciowe oznaczane X i Y.. Stwierdzono, że lew, tak jak tygrys, ma perycentryczną.. inwersję.. fragmentu chromosomu 6.. Wzory prążków.. kariotypu.. lwa porównano z innymi gatunkami rodziny Felidae; okazało się, że.. ma.. kariotyp.. identyczny z lwim.. Organizator jąderka.. przypisano do małego submetacentrycznego fragmentu chromosomu E1 (oznaczenia chromosomów kotowatych według konwencji z San Juan).. Zidentyfikowano.. ciałko Barra.. u lwów.. Stado.. Lwy jako jedyne kotowate żyją w.. grupach rodzinnych.. Stado składa się z 3–30 osobników – spokrewnionych samic, ich potomstwa obojga płci i kilku niespokrewnionych samców, których głównym zadaniem jest obrona terytorium i zapładnianie samic.. Odnotowano tylko dwa przypadki obecności niespokrewnionych samic w stadzie.. W stadzie może być jeden samiec (typowe dla populacji z Tsavo.. ) lub koalicja 2–4 samców.. Większość stad liczy od 2 do 12 dorosłych osobników.. Wielkość, liczba i zagęszczenie stad są uzależnione od dostępności pokarmu oraz liczebności lwów na danym obszarze.. Każde stado ma swoją własną hierarchię, w której najsłabszy samiec ma rangę wyższą od samic.. Samce stale rywalizują o przywództwo nad stadem z innymi lwami i rzadko zdarza się, by samiec lwa żył w jednym stadzie dłużej niż 3 lata.. Jeśli przewodzący samiec zostanie pokonany przez innego, odchodzi od stada i z reguły już nigdy do niego nie wraca.. Stado lwów w rezerwacie.. Masai Mara.. Kenii.. Iskanie.. Młode samice zwykle pozostają w stadzie na stałe, młode samce opuszczają stado po osiągnięciu dojrzałości płciowej.. Wyjaśnieniem stadnego – nietypowego dla kotowatych – trybu życia mogą być dwie przyczyny: zwiększenie skuteczności pozyskiwania pokarmu oraz zwiększenie przeżywalności młodych.. Większa skuteczność polowania w stadzie została wielokrotnie potwierdzona obserwacjami.. Badacze podnoszą jednak argument, że w większym stadzie zdobycz dzielona jest pomiędzy wiele osobników.. Mniejsza skuteczność lwa polującego samotnie nagradzana jest natomiast większą porcją posiłku, jaka mu pozostaje bez konieczności dzielenia się ze współbiesiadnikami.. Wprawdzie większość lwów żyje w stadach, ale samotniczy tryb życia nie jest u nich rzadkością.. Poza tym lwy (zarówno samce jak i samice) oddalają się czasem od stada, aby zapolować samotnie, co sugeruje, że wspólne polowania nie są najmocniejszym czynnikiem wzmacniającym relacje socjalne tych zwierząt.. W trakcie wieloletnich obserwacji lwów w Serengeti badacze stwierdzili, że największą przeżywalność młodych uzyskują stada, w których są co najmniej trzy współpracujące ze sobą lwice.. Jedna lub dwie samice nie są w stanie uchronić młodych przed nowym samcem, którego pojawienie się w stadzie zagraża lwiątkom – lub przed drapieżnikami, kiedy samice oddaliły się w poszukiwaniu zdobyczy.. Lwice wspólnie opiekują się wszystkimi młodymi ze stada, natomiast samiec chroniący terytorium i samic chroni jedynie swoje młode.. W obronie stada przed intruzami lwice stają razem z samcami.. Najsilniejsze samce występują do przodu, a reszta stada staje za nimi.. Większość czasu spędzają odpoczywając – do 20 godzin w ciągu doby.. Lew może biec z prędkością 50–60 km/h.. Lwy są.. mięsożercami.. polującymi głównie na.. , jak.. antylopy.. zebry.. gazele.. bawoły afrykańskie.. żyrafy.. guźce.. oraz sporadycznie młode większych ssaków, takich jak.. słonie.. hipopotamy.. nosorożce.. Gdy brakuje pokarmu, zdarza im się napadać na.. zwierzęta hodowlane.. , zjadać.. gryzonie.. ptaki.. padlinę.. ludzi.. Na terenach otwartych lwy najczęściej polują w nocy.. Tam, gdzie są wysokie trawy lub gęste krzewy, polowania zdarzają się również w ciągu dnia.. Samce rzadko uczestniczą w polowaniach.. Przyłączają się do łowów na dużego zwierza, takiego jak bawoły.. Wówczas siła samca jest niezbędna do przytrzymania, a następnie powalenia ofiary ataku.. Samice zwykle polują stadnie.. Badania przeprowadzone przez G.. Schallera w 1972 roku w.. Parku Narodowym Serengeti.. wykazały, że lwy mają dwukrotnie więcej szans na złapanie ofiary, gdy polują w grupie, niż samotnie (17% szans ma samica polująca pojedynczo, a 30% jeśli polują dwie).. Kilka samic chętnie współpracuje ze sobą na polowaniu.. Podczas polowania rozpraszają się na rozległym obszarze.. Część z nich czeka, aż pozostałe nagonią zdobycz w ich stronę, wtedy zaczyna się atak.. Lwice upolowały słoniątko.. Skuteczność ataków zależy od zdobyczy, pory dnia, rodzaju terenu oraz umiejętności współpracy w stadzie.. W przypadku gazel skuteczność polowania wynosi ok.. 14%,.. gnu.. i zebr 38%, a guźców 48%.. Polowanie nocne charakteryzuje się 33% skutecznością, dzienne 21%.. Na otwartych przestrzeniach (sawanna), gdzie ofiara ma sprzyjające warunki do ucieczki, skuteczność polowania zależy głównie od umiejętności współpracy pomiędzy osobnikami stada.. Przeciętnie tylko 12 procent takich polowań kończy się sukcesem, a w.. buszu.. 41 procent.. W zależności od terenu, upodobań oraz sposobu obrony stosowanego przez ofiarę lwy używają różnych technik łowieckich.. Lew jedzący guźca.. Podstawowa technika polega na spłoszeniu ofiary i zagonieniu jej do pułapki.. Młode lwy kierują upatrzoną zdobycz ku ukrytym w krzakach lub w trawie bardziej doświadczonym osobnikom, które powalają zwierzę.. Lwy zabijają, przewracając ofiarę na ziemię i dusząc ją, trzymając zwierzę za pysk lub zaciskając zęby na gardle.. Jeśli samica jest zmuszona polować samotnie, podkrada się do ofiary na ile to jest możliwe, zwykle na odległość 30 m lub bliżej.. Większość ssaków kopytnych potrafi biegać szybciej niż lwy.. Lwy, wykorzystując przewagę liczebną, często odbierają zdobycz innym drapieżnikom –.. gepardom.. hienom.. lampartom.. likaonom.. Upolowaną lub zdobytą zwierzyną posila się całe stado, a ponieważ każdy lew stara się zjeść jak najwięcej, dochodzi między nimi do utarczek.. Najsilniejszy lew zjada najwięcej, po nim pozostałe samce, później samice, a na końcu młode.. Dzienne zapotrzebowanie pokarmowe dorosłego samca sięga 7 kg, a samicy 5 kg mięsa.. Kopulująca para.. Lwy rozmnażają się przez cały rok.. Gdy samica wchodzi w.. ruję.. , jej gruczoły zaczynają wydzielać  ...   Psalmów.. Lwem nazywana jest.. Niniwa.. , miasto wrogie Izraelowi.. Skrzydlaty lew – symbol Świętego Marka i Wenecji.. W chrześcijaństwie lew jest symbolem zmartwychwstania – w średniowieczu wierzono, że lwięta rodzą się martwe i po trzech dniach są ożywiane przez swego ojca.. Wizerunek ryczącego lwa często obrazuje.. Sąd Ostateczny.. Zwierzę to jest także symbolem czystości (wierzono, że.. dziewice.. mogą bez obaw podchodzić do tego drapieżnika).. Skrzydlaty lew jest symbolem.. Świętego Marka Ewangelisty.. Jego wizerunek przyjęła za swój herb.. Wenecja.. Lew wyobraża zarówno.. Chrystusa.. Szatana.. Na to drugie przedstawienie miały wpływ prześladowania chrześcijan i ich śmierć w paszczach tych zwierząt na rzymskich arenach.. Chrystus zaś w Nowym Testamencie jest nazwany 'lwem z plemienia Judy'.. Zwierzę to jest symbolem.. Świętego Hieronima.. Gdy Hieronim pewnego razu nauczał, podszedł do niego lew z cierniem w łapie.. Święty pomógł zwierzęciu, które odtąd stało się jego sługą i obrońcą (o podobnych przypadkach lwiej wdzięczności piszą m.. Aulus Gellius.. Lew Judy.. oraz barwy widziane na fladze.. – jednym z głównych symboli rastafarianizmu jest lew, który symbolizuje nieustraszoność, samego Ras Tafariego oraz czasami samego Jah.. Haile Selassie I.. – jeden z tytułów cesarza brzmiał.. Zwycięski Lew Plemienia Judy.. W historii lwy były utożsamiane z władcami.. Lwami zwano królów.. , król.. Szwecji.. Gustaw Adolf.. znany był jako Lew Północy (przydomek ten nadał sobie także.. Papkin.. Zemsty.. Aleksandra Fredry.. Król Anglii.. Ryszard.. był znany jako "Lwie Serce".. Lwy były także strażnikami – ich wizerunki pilnowały tronów we.. Francji.. i tronów.. biskupich.. w średniowieczu.. Leżący lew,.. Rembrandt.. Lew był jednym z pierwszych zwierząt portretowanych przez człowieka.. Jego wizerunki można odnaleźć na malowidłach skalnych liczących 15 000 lat (m.. w jaskini.. Lascaux.. W starożytności zwierzęta te były uosobieniem władzy i potęgi, stąd częste ich przedstawienia jako bóstwa i symbole królów, zwłaszcza w.. Egipcie.. (bogowie.. Dedun.. Maahes.. , rzeźba lwa z głową.. faraona.. Sfinks.. Zwierzęta te występowały także w sztuce.. Babilonu.. Wielu malarzy uwieczniało lwy na swoich obrazach, m.. Albrecht Dürer.. Gustav Klimt.. Francesco Hayez.. Henri Rousseau.. Ex ungue leonem.. (łac.. ) – lwa z pazura poznać – wielkość jest widoczna nawet w drobnych fragmentach dzieła.. Lwie serce – odwaga, męstwo.. Lew salonowy – światowiec.. Lwia część – największa część, czasem wręcz całość, związek pochodzi z.. bajki Ezopa.. Lew, Osioł, Lis i Wilk.. Jednymi z pierwszych utworów literackich, w jakich pojawił się lew, są.. Bajki Ezopa.. Zwierzę to jest w nich przedstawiane jako symbol dumy, wręcz pychy (.. Lwica i Lis.. ), siły, lecz czasem jednocześnie słabości (.. Lew i mysz.. ), brutalności i zachłanności (.. Współcześnie, prócz książek naukowych i popularnonaukowych opisujących życie tych zwierząt, lwy występują głównie w pozycjach dla dzieci, zwykle jako potężni władcy (.. Aslan.. Opowieści z Narnii.. Pozornym zaprzeczeniem lwa jako symbolu odwagi jest Tchórzliwy Lew z.. Czarnoksiężnika z krainy Oz.. Bauma.. , jednak mimo swego przydomku i on wykazuje lwie cechy.. Przykładowe miasta z lwem w herbie.. Przykładowe kraje.. z lwem w godle.. na świecie.. Bystrzyca Kłodzka.. Amsterdam.. Anglia.. Czerwieńsk.. Bruksela.. Belgia.. Częstochowa.. Budapeszt.. Dębno.. Caracas.. Czarnogóra.. Działoszyce.. Erywań.. Czechy.. Gdańsk.. Herb Wielki.. Jerozolima.. Dania.. Głubczyce.. La Paz.. Dominika.. Gniewkowo.. Lyon.. Estonia.. Gorlice.. Meksyk.. Finlandia.. Jasień.. Praga.. Hiszpania.. Kargowa.. Ryga.. Holandia.. Kąty Wrocławskie.. Santiago.. Luksemburg.. Kłodzko.. Singapur.. Krosno.. Tallinn.. Kutno.. Valletta.. Norwegia.. Legnica.. Weimar.. Sierra Leone.. Nowogard.. Wellington.. Sri Lanka.. Puck.. Szkocja.. Zduńska Wola.. W literaturze polskiej lwy pojawiają się zazwyczaj w książkach podróżniczo-przygodowych dla młodzieży (.. W pustyni i w puszczy.. Tomek na Czarnym Lądzie.. Alfreda Szklarskiego.. Pozycja, w której lew jest głównym bohaterem, to.. Lwica Uanga.. Kamila Giżyckiego.. Filmy, w których występują lwy, to zazwyczaj dokumenty ukazujące życie tych zwierząt.. Filmy fabularne.. pokazują najczęściej historie spotkań człowieka z tymi stworzeniami.. Często wskazują na potrzebę ochrony i opieki nad nimi (.. Elza z afrykańskiego buszu.. Wędrówki z lwami.. , serial.. Daktari.. ), choć pokazują także mroczną stronę ich natury (.. Duch i Mrok.. W baśniach i.. filmach animowanych.. lwy są zwykle przedstawiane jako mądrzy, potężni władcy Afryki (.. Król Lew.. Kimba Biały Lew.. -.. , Alex -.. Madagaskar.. i Sebastian -.. Dżungla.. Lew z racji swej siły i dostojności stał się symbolem wielu firm i przedsiębiorstw.. Ryczący lew otoczony złotą taśmą jest maskotką i symbolem wytwórni filmowej.. Metro-Goldwyn-Mayer.. i pojawia się w czołówce każdego ich filmu.. Zwierzę to jest także symbolem koncernu samochodowego.. Peugeot.. , a w Polsce banku.. ING.. Lew.. Goleo VI.. był oficjalną maskotką.. Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2006.. heraldyce.. lew jest częstym symbolem.. Oznacza zazwyczaj odwagę, waleczność, władzę królewską i siłę.. Lwy pojawiały się na herbach i godłach już w starożytności.. Przykładem może być tu.. używany przez.. Izraelitów.. Przedstawienie lwów (.. wspiętych.. ) bliskie heraldycznemu znane jest z płaskorzeźby nad.. Lwią Bramą.. Obecnie lew jest symbolem.. Brytyjczyków.. i Ludu.. zwierzę to do dziś uosabia rodzinę królewską.. Lew heraldyczny prawie zawsze, domyślnie przedstawia samca, z wyraźnie widocznymi cechami płci, także.. genitaliami.. Niektórzy heraldycy uważają, że właściwym przedstwieniem lwa jest tylko pozycja ataku (.. lew wspięty.. ) i dla podkreślenia różnicy lwy.. kroczące.. , zwłaszcza.. patrzące.. (na widza) nazywali lampartami.. , co jest dość często stosowane np w opisie herbu Wielkiej Brytanii.. Lew w heraldyce występuje w podstawowych pozycjach:.. wspięty.. rampant.. ) – pozycja podstawowa zwierzęcia, nie wymaga wzmianki przy.. blazonowaniu.. Lew stoi na lewej tylnej łapie, z lekko uniesioną prawą, i uniesionymi do ataku przednimi łapami, tułów zbliżony do pionu lub pionowo;.. skaczący.. (ang.. salient.. ) – podobnie jak.. , ale przednie łapy uniesione równolegle ku górze.. Nazywany także.. pozdrawiającym.. kroczący.. passant.. ) – stojący na trzech łapach, prawa przednia łapa wzniesiona, tułów w poziomie;.. siedzący.. sejant.. ) – siedzący na zadzie i tylnych łapach;.. leżący.. couchant.. ) – zwierzę leży, tułów w poziomie, dolna krawędź brzucha w jednej płaszczyźnie ze wszystkimi łapami.. Każda z tych pozycji ma wiele wariantów, podstawowe to w zależności od zwrotu głowy zwierzęcia:.. patrzący na wprost, głowa widziana z profilu – pozycja naturalna;.. patrzący na widza, głowa widziana en face –.. patrzący, spoglądający.. guardant.. patrzący w tył, głowa widziana z profilu –.. patrzący w tył.. regardant.. Inne warianty tworzone są przez zastosowanie różnych ułożeń ogona (np.. ogon między nogami -.. lew wystraszony.. ), ogonów podwójnych, zamkniętej lub otwartej paszczy.. Z pozycji siedzącej wywodzi się pozycja.. siedzący wyprostowany.. sejant erect.. ) - przednie łapy w górze, tułów zbliżony do pionu, a od pozycji leżącej pozycja.. śpiący.. dormant.. ) - z główą ułożoną na przednich łapach.. Heraldyka zachodnia, szczególnie brytyjska wyróżnia dodatkowe warianty, lwy dwugłowe, jednogłowe o dwu tułowiach, o trzech tułowiach, lwy rozczłonkowane, z obrożami, skrzydłami oraz.. hybrydy.. lwa z innymi zwierzętemi.. Lew występuje w nazwach wielu miast na całym świecie:.. Lwówek.. Lwówek Śląski.. (Polska).. Lwów.. Ukraina.. Leeuwarden.. Lejda.. León.. Singa.. to w.. języku malajskim.. lew, Singapur oznacza "Miasto Lwa").. Singaparna.. Indonezja.. Singaraja.. (Indonezja).. Sigirija.. Lwa ma także w nazwie państwo.. Lwy w sporcie jako przydomki reprezentacji piłkarskich:.. Reprezentacja Anglii w piłce nożnej.. – Lwy.. Albionu.. Reprezentacja Bułgarii w piłce nożnej.. – Lwy.. Reprezentacja Guernsey w piłce nożnej.. – Zielone Lwy.. Reprezentacja Iraku w piłce nożnej.. Mezopotamii.. Reprezentacja Kamerunu w piłce nożnej.. – Nieposkromione Lwy.. Reprezentacja Luksemburga w piłce nożnej.. – Czerwone Lwy.. Reprezentacja Macedonii w piłce nożnej.. Reprezentacja Maroka w piłce nożnej.. Atlasu.. Reprezentacja Senegalu w piłce nożnej.. – Lwy Terangi.. Reprezentacja Singapuru w piłce nożnej.. Reprezentacja wyspy Sark w piłce nożnej.. – Złe Lwy.. Lwy jako przydomki klubów piłkarskich:.. Athletic Bilbao.. - Los Leones (Lwy).. Millwall F.. - The Lions (Lwy) (żeński klub nosi nazwę Millwall Lionesses F.. - Lwice).. TSV 1860 Monachium.. - Die Löwen (Lwy).. 2,0.. 2,1.. Liddell, Henry George.. i Robert Scott:.. A Greek-English Lexicon (Abridged Edition).. United Kingdom: Oxford University Press, 1980.. ISBN 0-19-910207-4.. (en).. Smithsonian Institution, Mammal Species of the World.. "Panther" Online Etymology Dictionary,.. Douglas Harper.. 6,0.. 6,1.. Turner, A.. Antón, M.. 1997 The big cats and their fossil relatives.. New York, NY: Columbia University Press.. , 1990.. The evolution of the guildof larger terrestrial carnivores during the Plio-Pleistocene in Africa.. Geobios 23 (3), 349–368.. Lars Werdelin: Plio-Pleistocene Carnivora of eastern Africa: species richness and turnover patterns, Zoological Journal of the Linnean Society, Volume 144, Issue 2, Page 121 – June 2005 (en).. Stringer, C.. 2002 Modern human origins: progress and prospects.. Phil.. B 357, 563–579.. 10,0.. 10,1.. Yamaguchi, N.. , A.. Cooper, L.. Werdelin D.. W.. Macdonald.. 2004.. Evolution of the mane and group-living in the lion (.. ): a review.. Journal of Zoology, 263: 329–342 Cambridge University Press (en).. Kurtén, B.. 1968 Pleistocene mammals of Europe.. London, UK: Weidenfield and Nicolson.. Burger, J.. et al.. 2004 Molecular phylogeny of the extinct cave lion Panthera leo spelaea.. Mol.. Phylogenet.. Evol.. 30, 841–849.. Szczegółowa mapa zasięgu występowania lwów afrykańskich.. 14,0.. 14,1.. 14,2.. 14,3.. 14,4.. ADW za: Cat Specialist Group, 1996.. "African Lion Panthera leo (Linnaeus 1758)".. The Asiatic Lion information Centre.. 16,0.. 16,1.. Panthera leo ssp.. www.. iucnredlist.. [dostęp 1 maja 2009].. 17,0.. 17,1.. Wallace, C.. , Fairall, N.. Chromosome studies in an African lion.. „The Leech”.. 37, s.. 16–18, 1967.. Guggisberg, C.. 1975.. Wild cats of the world.. David and Charles, London.. 19,0.. 19,1.. Nagel, D.. , Hilsberg, S.. , Benesch, A.. Scholz, J.. Functional morphology and fur patterns in Recent and fossil Panthera species.. Scripta Geologica 126: 227–240, Leiden, November 2003.. (format pdf).. West, P.. Packer.. 2002.. Sexual selection, temperature and the lion’s mane.. Science, 297: 1339–1343.. Alderton, 1999; Guggisberg, 1975; Neff, 1986; Pocock, 1907.. 22,0.. 22,1.. Greg Borzo, Lion mane linked to climate.. Tucker, Linda "Mystery of the White Lions – Children of the Sun God" 2003 Npenvu Press.. ISBN 0-620-31409-5.. White Lions w serwisie tigerhomes.. Roubin, M.. , de Grouchy, J.. , Klein, M.. Les félidés: Évolution chromosomique.. „Ann Génét”.. 16, s.. 233–245, 1973.. Tian, Y.. , Nie, W.. , Wang, J.. , Ferguson-Smith, MA, Yang, F.. Chromosome evolution in bears: reconstructing phylogenetic relationships by cross-species chromosome painting.. „Chromos Res”.. 12, s.. 55–63, 2004.. Satoh, H.. , Tsuchiya, K.. , Hori, H.. The location of nucleolus organizing regions in somatic chromosomes of the African lion,.. „Chromosome Inform Serv”.. 32, s.. 28–29, 1982).. Moore , K.. Sexual dimorphism in interphase nuclei of the lion,.. „Canad J Zool”.. 43, s.. 439–445, 1965.. 29,0.. 29,1.. 29,2.. 29,3.. IUCN Cat Specialist Group, African lion – Description and Behavior.. Greg Borzo, Unique social system found in famous Tsavo lions.. van Orsdol, K.. G.. , Hanby, J.. P.. and J.. D.. Bygott.. 1985.. Ecological correlates of lion social organization (Panthera leo).. Zool.. , Lond.. 206:97–112.. About lions – Ecology and behaviour.. Heinsohn, R.. Packer, C.. (1995).. "Complex cooperative strategies in group-territorial African lions".. Science (269): 1260–1262.. Cooper, J.. An exploratory study on African lions.. Comp.. Psychol.. Monograph 17(7):1–48.. Julie Menella i Howard Moltz "Closenness makes the males less deadly" "New Scientist" vol.. 117, nr 1604 (marzec 1988).. Estes, R.. 1993.. The Safari Companion: A Guide to Watching African Mammals.. Vermont, United States of America: Chelsea Green Publishing Company.. 37,0.. 37,1.. Urban, M.. , P.. West.. "Lion Research Center" (On-line).. Rushby, G.. 1965, No More the Tusker, W.. Allen, London.. Saberwal et al.. , 1994.. Lion-Human conflict in the Gir Forest, India.. Cons.. Biol.. 8(2):501-507.. Craig Packer, Dennis Ikanda, Bernard Kissui and Hadas Kushnir Conservation biology: Lion attacks on humans in Tanzania (en).. Canine Distemper Virus in the Serengeti Lion (.. ) A Review and Video Footage.. m%2Cisrctn Roelke-Parker ME, Munson L, Packer C, Kock R, Cleaveland S, Carpenter M, O'Brien SJ, Pospischil A, Hofmann-Lehmann R, Lutz H, et al.. A canine distemper virus epidemic in Serengeti lions (Panthera leo).. Lioncrusher's Domain, Lion (.. NewsRx, FIV is endemic in free-ranging populations of 9 Felidae and 1 Hyaenidae species.. Załączniki I, II i III Konwencji genewskiej (CITES).. Dionne Bunsha, (2005),.. A kingdom too small.. Frontline.. , Volume 22 – Issue 10, May 07 – 20 (en).. Lion-hunting by mobile phone.. Hemmer, H.. 1974 Untersuchungen zur stammesgeschichte der Pantherkatzen (Pantherinae).. Teil III.. Zur artgeschichte des Löwen Panthera (Panthera) leo (Linnaeus 1758).. Veröff.. Staatssamml.. München 17, 167–280.. Barnett, R.. , N.. Yamaguchi, I.. Barnes A.. Cooper.. 2006.. Lost populations and preserving genetic diversity in the lion Panthera leo: Implications for its ex situ conservation.. Conservation Genetics.. Online full-text pdf) (en).. Schaller, G.. 1972.. The Serengeti lion.. Univ.. of Chicago Press, Chicago (en).. O'Brien, S.. Martenson, C.. Packer, L.. Herbst, V.. de Voss, P.. Jocelyn, J.. Ott-Jocelyn, D.. Wildt, M.. Bush.. 1987.. Biochemical genetic variation in geographically isolated populations of African and Asiatic lions.. National Geographic Research, 3/1: 114-124.. Barnett, N.. Barnes, A.. The origin, current diversity and future conservation of the modern lion (Panthera leo).. „Proceedings of the Royal Society B”, 2006.. doi:10.. 1098/rspb.. 2006.. 3555.. Nowell, K.. Jackson, P.. 1996.. Wild Cats.. Status Survey and Conservation Action Plan.. IUCN/SSC Cat Specialist Group.. IUCN, Gland, Switzerland.. Strona poświęcona.. Panthera leo leo.. Atlas Lion Project.. Panthera leo melanochaitus.. What are hybrid big cats?.. Maryna Holina, A zoo at home, A family in Kharkiv gives shelter to three lion cubs, ДЕНЬ.. Ancient Roman Theaters Amphitheater.. British Archeology, From bear pit to zoo.. Dog fighting: A Historical Note.. Judo, młody lwie, na zdobyczy róść będziesz.. (Rdz 49,9) wszystkie cytaty biblijne na podstawie.. Biblii Tysiąclecia.. Ucieka występny, choć nikt go nie goni, lecz prawy jest ufny niczym młody lew.. (Prz 28,1) inny przekład tłumaczy słowo "ufny" jako "nieustraszony".. Ks Królewska 10 18-20.. Izajasz 31, 4.. wybaw mnie od lwiej paszczęki.. (Ps 21 22).. 67,0.. 67,1.. 67,2.. Władysław Kopaliński.. Słownik symboli.. Warszawa: Oficyna wydawnicza RYTM, 2006.. ISBN 83-7399-185-9.. List Św.. Piotra 5, 8.. Arthur Charles Fox-Davies:.. A Complete Guide to Heraldry.. , Chapter 11.. 173.. Angielski język.. blazonowania.. powstawał w średniowieczu, i jest w dużej mierze mieszaniną średniowiecznego angielskiego i francuskiego.. 71,0.. 71,1.. Nova Heroldia.. Słownik blazonu.. About lions - Ecology and behaviour.. African Lion Working Group, Dedicated to African Lion Conservation.. [dostęp 24 kwietnia 2010].. Greg Borzo:.. Lion mane linked to climate.. Unique social system found in famous Tsavo lions.. African Lion.. Cat Specialist Group, IUCN.. Erin Harrington:.. Animal Diversity Web.. Lion (.. Lioncrusher's Domain.. Nagel, S.. Hilsberg, A.. Benesch, J.. Scholz.. „Scripta Geologica”.. 126, s.. 227-240, 2003.. Asiatic Lion.. The Asiatic Lion Information Centre.. White Lions (.. Tigerhomes.. Zobacz w.. Wikicytatach.. kolekcję cytatów.. o lwie.. Zobacz hasła.. lwica.. lew morski.. (Panthera leo goojratensis).. lew górski.. Parki narodowe Afryki.. Lion Resaerch Center.. TSAU! Global White Lion Protection Trust.. The Cape Lions (.. Panthera leo melanochaita.. ) of the Museum Wiesbaden.. (de).. php?title=Lew oldid=40350755.. Ssaki Afryki.. Адыгэбзэ.. አማርኛ.. Ænglisc.. Аҧсшәа.. ܐܪܡܝܐ.. Avañe'ẽ.. Авар.. Azərbaycanca.. Bân-lâm-gú.. Башҡортса.. བ ད་ཡ ག.. Буряад.. Чӑвашла.. Cebuano.. ChiShona.. ChiTumbuka.. Corsu.. Diné bizaad.. Eʋegbe.. Fiji Hindi.. Føroyskt.. Gaeilge.. Gagauz.. Gàidhlig.. ગ જર ત.. 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺.. 客家語/Hak-kâ-ngî.. Хальмг.. Hausa.. Hawai`i.. Հայերեն.. ह न द.. Igbo.. Ilokano.. ব ষ ণ প র য মণ প র.. Interlingua.. Ирон.. IsiZulu.. Basa Jawa.. ಕನ ನಡ.. Kapampangan.. Kinyarwanda.. Kirundi.. Kiswahili.. Kreyòl ayisyen.. Kurdî.. Кыргызча.. Кырык мары.. Лакку.. Лезги.. Latgaļu.. Latviešu.. Ligure.. Limburgs.. Lingála.. Lojban.. Lumbaart.. മലയ ള.. Malti.. मर ठ.. მარგალური.. مصرى.. Мокшень.. Монгол.. မ န မ ဘ သ.. न प ल.. न प ल भ ष.. Нохчийн.. Nordfriisk.. Nouormand.. Олык марий.. ଓଡ ଆ.. Oʻzbekcha.. ਪ ਜ ਬ.. پنجابی.. پښتو.. Piemontèis.. Runa Simi.. Русиньскый.. Саха тыла.. Scots.. Seeltersk.. Sesotho.. Sesotho sa Leboa.. Shqip.. Sicilianu.. SiSwati.. Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ.. Soomaaliga.. کوردی.. Basa Sunda.. Tagalog.. தம ழ.. Taqbaylit.. ትግርኛ.. Тоҷикӣ.. ᏣᎳᎩ.. Tsetsêhestâhese.. Türkmençe.. Удмурт.. اردو.. ئۇيغۇرچە / Uyghurche.. Vèneto.. Vepsän kel’.. Võro.. West-Vlams.. Winaray.. Wolof.. יי דיש.. Yorùbá.. 粵語.. Zazaki.. Žemaitėška.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 22:36, 5 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Lew
    Open archive

  • Title: Zwierzęta użytkowe – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Zwierzęta użytkowe.. Pies – przewodnik niewidomego.. Tybetańskie.. jaki.. Koń wykorzystywany do jazdy wierzchem,.. jako siła pociągowa.. i w sporcie.. chowane.. hodowane.. poławiane.. z natury w celu systematycznego użytkowania ich cech (.. wartości użytkowych.. ), głównie dla osiągnięcia korzyści ekonomicznych (np.. produkty, praca, opieka).. Do zwierząt użytkowych zaliczane są wszystkie.. zwierzęta gospodarskie.. , niektóre gatunki.. zwierząt domowych.. oraz niektóre inne gatunki (np.. zwierząt łownych hodowanych na specjalistycznych farmach lub zwierząt ozdobnych, choć ta grupa często traktowana jest odrębnie).. Wśród zwierząt użytkowych wyróżnia się zwierzęta.. pracujące.. , czyli wykonujące dla człowieka określony rodzaj pracy (np.. psy tropiące ślad lub konie ciągnące zaprzęg), oraz.. towarowe.. – czyli użytkowane w celu uzyskania konkretnego.. towaru.. – surowców pochodzenia zwierzęcego (np.. mleko, mięso, skóry, jaja, miód, wełna, jedwab).. Niektóre gatunki zwierząt pełnią funkcje użyteczne dla człowieka, ale nie wynikające z.. tresury.. , lecz bezpośrednio związane z naturalnym zachowaniem tych zwierząt; np.. koty.. zwalczające.. , którymi żywią się w warunkach naturalnych – w magazynach, domostwach, a nawet w obiektach wojskowych albo owady drapieżne żywiące się gatunkami uznawanymi przez ludzi za szkodliwe dla upraw (.. biologiczne zwalczanie szkodników.. Postępowanie ze zwierzętami użytkowymi w.. Polsce.. reguluje.. ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r.. o ochronie zwierząt.. z późniejszymi zmianami.. Typy użytkowe.. Zwierzęta wykonujące pracę.. Pozyskiwanie surowców pochodzenia zwierzęcego.. Inne zwierzęta użytkowe.. Zwierzęta laboratoryjne.. Zwierzęta ozdobne.. Zwierzęta w przemyśle rozrywkowym.. Zwierzęta na służbie.. Zwierzęta bohaterowie.. Zwierzęta w kosmosie.. Krytyka użytkowania zwierząt przez człowieka.. Początki użytkowania zwierząt sięgają.. epoki kamiennej.. , na długo przed powstaniem.. rolnictwa.. Prawdopodobnie człowiek uczył się korzystać z.. usług.. zwierząt zanim je oswoił i udomowił.. Nęcone resztkami żywności.. wilki.. , od których pochodzi.. pies domowy.. , swoim zachowaniem ostrzegały człowieka przed zbliżającym się drapieżnikiem lub innymi ludźmi.. Zapędzone i zamknięte w naturalnych pułapkach, np.. kotlinach czy wąwozach.. krętorogie.. jeleniowate.. stanowiły magazyn żywności bez konieczności wędrowania za przemieszczającym się stadem.. Stopniowe.. oswajanie.. , a następnie udomowienie zwierząt, nazywane domestykacją znacząco wpływało na rozwój społeczności ludzkich.. Domestykacja zwierząt.. Świnki morskie w.. kulturach andyjskich.. hodowano dla mięsa, do dzisiaj są hodowane w tym celu w krajach Ameryki Południowej.. Najstarsze ślady udomowienia psa datowane są na 17–12 tys.. lat.. Psy były wykorzystywane jako źródło pokarmu, pomagały w.. polowaniach.. pasterstwie.. , uczestniczyły w obronie ludzi i ich dobytku, stanowiły siłę pociągową, a nawet wykorzystywano je w działaniach wojennych.. Oprócz psa w.. czasach prehistorycznych.. człowiek udomowił na terenie Euroazji owcę, kozę, świnię (ok.. 8000 lat p.. n.. ), bydło i konia (ok.. 4000 lat p.. ).. , a w.. starożytności.. kota, pszczoły, wielbłądy, królika i drób.. Tubylcze ludy.. Ameryki Południowej.. udomowiły.. lamę.. , przodka.. alpaki.. świnkę morską.. Z hodowanych zwierząt uzyskiwano żywność i surowce do wyrobu odzieży, narzędzi, broni, przedmiotów codziennego użytku i ozdób.. Ujarzmienie zwierząt do jazdy wierzchem umożliwiło ludziom podejmowanie wędrówek na większe odległości i w krótszym czasie.. W starożytności krew, mleko i całe zwierzęta (bydło i konie) wykorzystywano jako ofiary w obrzędach religijnych.. Ludy wędrowne.. , prowadzące koczowniczy tryb życia użytkowały konie i psy, a zapotrzebowanie na pozostałe surowce pochodzenia zwierzęcego uzupełniały poprzez polowania na zwierzęta wolno żyjące.. Plemiona zajmujące się pasterstwem wędrowały wraz ze swoimi stadami w poszukiwaniu nowych terenów nadających się pod wypas.. Hodowla sprzyjała przejściu z koczowniczego do osiadłego trybu życia.. Rozwinęło się rolnictwo, powstały osady, a następnie miasta.. Znaczenie wielu gatunków udomowionych zwierząt zmieniało się w zależności od regionu, epoki i kultury.. Koty były czczone w.. starożytnym Egipcie.. (bogini.. Bastet.. przedstawiana była w postaci kota).. , tępione w średniowieczu.. (zwłaszcza czarne koty).. , a później cenione jako.. zwierzęta domowe.. Krowy – hodowane dla mięsa w jednych regionach – w innych są uważane za.. zwierzęta święte.. W kulturach wielu narodów zjadanie mięsa z psów lub koni jest na porządku dziennym.. , podczas gdy różne kraje, w tym Polska, wprowadzają przepisy prawne zabraniające wprowadzania psiego mięsa do obrotu.. , a jedzenie koniny, czy świnek morskich nie cieszy się u nas popularnością.. Hodowla wielu gatunków zwierząt była i jest prowadzona przez człowieka w kierunku uzyskania pożądanych cech zwierzęcia, co doprowadziło do wytworzenia wielu.. ras.. hodowlanych, a nawet określonych typów użytkowych w ramach tej samej rasy.. Przykładowe typy użytkowe.. zwierząt pracujących.. Typ użytkowy.. Przykłady.. pociągowy.. koń, bydło, muł, osioł, jak, lama, renifer, słoń, pies, dzo.. juczny.. koń, muł, osioł, jak, lama, renifer, wielbłąd, dzo.. wierzchowy.. koń, wielbłąd, muł, osioł.. Ze względu na cel użytkowania zwierzęcia wyróżnia się tzw.. typ użytkowy.. np.. typ użytkowy mleczny, mięsny, wełnisty, puchowy, pociągowy, zaprzęgowy, wierzchowy, juczny, futerkowy, laboratoryjny i inne oraz wszechstronny typ użytkowy – w odniesieniu do zwierząt łączących wiele cech użytkowych.. W zależności od potrzeb, dla typów użytkowych stosowane są – oprócz wymienionych – również takie terminy jak.. odmiana.. ród.. linia.. stado użytkowe.. Zaprzęg reniferów odbierający towary dostarczone samolotem.. Do.. zaliczane są zwierzęta wykorzystywane ze względu na posiadaną siłę lub określone zdolności przydatne człowiekowi.. Siła zwierząt jest wykorzystywana w wielu dziedzinach życia ludzi.. Do transportowania towarów używane są.. konie.. wielbłądy.. osły.. muły.. dzo.. renifery.. , a do lżejszych zaprzęgów –.. psy.. Przed wynalezieniem i upowszechnieniem maszyn napędzanych silnikami zwierzęta stanowiły – i w wielu słabo rozwiniętych regionach do dzisiaj stanowią – główną siłę napędową w rolnictwie.. Słonie.. potrafią podnosić i przenosić ciężkie przedmioty.. Wykorzystywano je również do działań wojennych (.. słoń bojowy.. Konie i wielbłądy doskonale sprawdzają się jako wierzchowce.. Te pierwsze przyczyniły się do powstania kilku dyscyplin sportu (.. jeździectwo.. pięciobój nowoczesny.. polo.. ), a nawet hazardu (.. wyścigi konne.. Obok osłów, mułów, jaków, reniferów, a nawet.. łosi.. stanowią grupę zwierząt jucznych, tzn.. przenoszących ładunek na grzbiecie (juki to worki umieszczane na grzbiecie zwierząt).. Pierwsze systematyczne zastosowanie zwierząt w.. terapeutyce.. zooterapia.. ) sięgają początku XIX wieku, kiedy to w Anglii, w zakładach dla osób psychicznie chorych, terapeutów wspomagały króliki, mewy i sokoły.. Jednak powszechnie zaczęto używać zwierzęta w terapii różnych chorób i niedomagań człowieka dopiero po opublikowaniu książki.. Borisa Levinsona.. Pet-Oriented Child Psychiatry.. (Psychiatria dziecka oparta na zwierzętach towarzyskich) w 1969.. Dziś istnieje wiele koncepcji terapeutycznych i pól zastosowań.. Przede wszystkim konie, koty, psy i delfiny pomagają rozwiązywać niektóre problemy pacjentów przechodzących rehabilitację, niepełnosprawnych fizycznie lub psychicznie, socjalizowanych więźniów, narkomanów i tzw.. trudnej młodzieży.. delfinariach.. leczone i rehabilitowane są osoby z chorobami psychicznymi, neurologicznymi, onkologicznymi oraz kobiety w ciąży.. Długookresowe badania potwierdzają efektywność terapii z delfinami w przypadku dzieci z.. zespołem Downa.. autyzmem.. i innymi niedomaganiami psychicznymi i fizycznymi.. Zaobserwowana u wielu psów zdolność do wykrywania.. chorób nowotworowych.. u człowieka została potwierdzona innymi specjalistycznymi badaniami.. Okazało się, że poszczególne nowotwory wydzielają specyficzny zapach, dobrze rozróżniany przez odpowiednio przeszkolone psy.. Pies przewodnik osób niewidomych umożliwia sprawniejsze przemieszczanie się tych osób i stanowi dla nich towarzysza umożliwiającego prowadzenie aktywniejszego życia.. Psy myśliwskie.. fretki.. sokoły.. wykorzystywane są do polowania na zwierzęta dzikie (wolno żyjące).. Psy pasterskie.. bronią stad zwierząt hodowlanych przed drapieżnikami, a.. stróżujące.. – dobytku i bezpieczeństwa przed intruzami.. Świnie.. i psy odnajdują rosnące pod ziemią.. trufle.. Kury.. lub świnie, zamknięte na kilka dni na terenie upraw, pomagają przygotować glebę pod uprawę, zjadając chwasty, pasożyty i larwy owadów, a także przekopując ziemię.. Na pastwisku, na którym pasły się konie lub krowy, kozy i owce zjedzą rośliny pozostawione przez poprzedników.. Kaczki w ogrodach są stosowane do zjadania ślimaków.. Do jedzenia ślimaków można też przyuczyć świnie, dodając im ślimaki do pożywienia.. Wkrótce świnie zaczną same wyszukiwać ślimaki na ziemi.. Gołębie pocztowe.. były dawniej wykorzystywane do przesyłania wiadomości.. Psy.. wielkoszczury.. (po odpowiedniej tresurze), a nawet odpowiednio przygotowane.. pszczoły.. odnajdują niektóre.. materiały wybuchowe.. , zakopane.. miny lądowe.. i inne niebezpieczeństwa.. Ptaki drapieżne, takie jak.. sokoły wędrowne.. rarogi.. rarogi górskie.. jastrzębie.. , wykorzystuje się do płoszenia ptaków żerujących na terenie lotnisk.. Dzięki temu można ograniczyć przypadki zderzeń samolotów z ptakami.. Kolizje takie powodują straty i mogą być przyczyną poważnych wypadków z ofiarami śmiertelnymi.. Przykładowo, na.. warszawskim lotnisku Okęcie.. sokolnicy pracują od 1993 r.. i obecnie dysponują sześcioma ptakami, które regularnie oblatują teren.. Sokoły pracują też na.. nowojorskim lotnisku Kennedy'ego.. Natomiast w.. do płoszenia ptaków z lotnisk wykorzystuje się psy pasterskie rasy.. border collie.. Sokoły i jastrzębie odstraszają ptaki również na wysypiskach śmieci, dzięki czemu odpady nie są nadmiernie rozwłóczone po okolicy.. Półtusze.. świńskie.. przed podziałem na elementy handlowe.. w produkcji zwierzęcej w Polsce.. mięsny (rzeźny).. i tłuszczowo-mięsny.. bydło domowe, trzoda chlewna, koń, owca, muflon, drób, struś, królik domowy, koza domowa, łoś, jeleń.. mleczny.. bydło domowe, koza domowa, owca, muflon.. wełnisty.. i kożuchowy.. owca, muflon, królik domowy, koza domowa.. futerkowy.. lis.. kuna.. łasica.. jenot.. królik domowy.. fretka.. szynszyla.. norka.. gronostaj.. puchowy.. gęś domowa.. nieśny.. drób, strusie, nandu, emu.. Użytkowe zwierzęta towarowe.. to głównie.. , do których obok użytkowanego od początków cywilizacji.. bydła.. trzody chlewnej.. drobiu.. pszczół.. jedwabników.. zalicza się obecnie również gatunki, które nie poddały się domestykacji, a co najwyżej dają się.. oswajać.. , ale możliwe jest prowadzenie ich.. hodowli.. w celach produkcji towarowej.. Wśród takich gatunków znajdują się między innymi niektóre ssaki z rodziny.. jeleniowatych.. jeleń szlachetny.. daniel.. jeleń wschodni.. (sika) i.. łoś.. ), niektóre.. bezgrzebieniowce.. strusie.. emu.. nandu.. kurowate.. bażant.. kuropatwa.. przepiórka.. ), większość.. zwierząt futerkowych.. oraz.. ryby.. przemyśle spożywczym.. największe znaczenie mają.. zwierzęta rzeźne.. drób.. i pszczoły.. uboju.. zwierząt uzyskuje się mięso i tłuszcze stanowiące obok produkcji roślinnej główne źródło żywności w większości krajów świata.. Uzupełnieniem są mleko, jaja i miód pozyskiwane z hodowli.. Udział produkcji zwierzęcej w polskiej produkcji rolniczej w 2003 roku wyniósł 60%.. Pogłowie wybranych zwierząt.. użytkowych w Polsce.. według danych GUS (w mln szt.. trzoda.. 18 (2007).. bydło.. 5,6 (2006).. owce.. 0,3 (2006).. 0,3 (2005).. kozy.. 0,17 (2004).. 164 mln (2004),.. z czego prawie 90%.. stanowią kury.. Oprócz wymienionych surowców uzyskuje się również pierze, skóry, futra, wełnę i jedwab, wykorzystywane w.. przemyśle odzieżowym.. galanteryjnym.. Przemysł farmaceutyczny.. kosmetyczny.. korzysta z wydzielin gruczołów zapachowych, wyciągów, ekstraktów i soków, a.. chemiczny.. paszowy.. wykorzystują pozostałe  ...   których często nie sposób wykonać na ziemi.. Aby poznać warunki panujące w przestrzeni kosmicznej, dowiedzieć się jak organizmy znoszą stan nieważkości i odpowiedzieć na wiele innych pytań, człowiek wysyła w kosmos różne gatunki zwierząt i przeprowadza testy z wielu dziedzin wiedzy.. Pierwszymi organizmami zwierzęcymi wysłanymi w przestrzeń w lipcu 1946.. w celu sprawdzenia skutków ekspozycji na promieniowanie na dużych wysokościach były.. muszki owocowe.. Pierwszym ".. astronautą.. " była.. małpa.. z gatunku.. rezus.. o imieniu Albert, wysłana.. 11 czerwca.. 1948.. r.. na pokładzie rakiety.. V2.. Pomimo jej śmierci w czasie lotu kolejne małpy, a później inne zwierzęta były użytkowane przez.. Stany Zjednoczone.. Związek Radziecki.. (później.. Rosję.. Francję.. , a obecnie również inne kraje.. Szympans "Ham" – pierwszy przedstawiciel.. naczelnych.. wysłany w kosmos 31 stycznia 1961.. 1951.. Związek Radziecki wysłał w przestrzeń pierwsze psy (Cygan i Dezik) na pokładzie rakiety R-1.. Pojazd osiągnął wysokość 100 km.. Tego samego roku Dezik odbył jeszcze jeden lot z innym psem (Lisa).. 20 września 1951 małpa, którą nazwano "Yorick" wróciła z lotu żywa.. Pierwszą istotą, która osiągnęła orbitę okołoziemską była.. Łajka.. , pies wysłany.. 3 listopada.. 1957.. na pokładzie radzieckiego satelity.. Sputnik 2.. Łajka zginęła w czasie lotu.. Natomiast pierwszymi zwierzętami, które przeżyły lot na orbitę i wróciły na Ziemię, były psy.. Biełka i Striełka.. oraz myszy, szczury, królik i muchy, które znajdowały się na pokładzie satelity.. Sputnik 5.. W latach.. 1960.. –.. 1990.. Stany Zjednoczone i Związek Radziecki przeprowadziły serię eksperymentów z udziałem zwierząt.. Od.. do badań włączyły się inne kraje (Chiny, Japonia).. W przestrzeni kosmicznej na pokładach wielu statków znalazły się żaby, węże, szympansy (1961), świnki morskie (1961), szczur (1962), kot (1963),.. trzonkówki.. (1967), żółwie (1968), ryby akwariowe i pająki (1972).. Od początku lat 90.. prowadzone są międzynarodowe programy badawcze obejmujące coraz więcej zagadnień biologicznych, a tym samym coraz więcej gatunków zwierząt.. W misji.. Skylab 3.. , a później promu Columbia.. STS-107.. testowano między innymi zachowanie pająków i parametry tworzonych przez nie.. nici pajęczych.. Pierwszymi kręgowcami, które z powodzeniem dokonały.. rozrodu.. w przestrzeni kosmicznej były.. ryżanki japońskie.. Oryzias latipes.. Wykorzystywanie zwierząt przez człowieka budzi wiele kontrowersji.. Jest ono obciążone wieloma problemami i wątpliwościami natury ekologicznej, ekonomicznej i.. moralnej.. , z których te ostatnie są dyskutowane w ramach.. etyki ekologicznej.. Z perspektywy etyki skoncentrowanej na zwierzęciu użytkowanie zwierząt jest z zasady niedopuszczalne jako przejaw.. szowinizmu gatunkowego.. Na tę perspektywę powołują się zwolennicy.. wegetarianizmu.. i – jeszcze konsekwentniejszego –.. weganizmu.. , przyznając każdemu zwierzęciu wartość moralną i wskazując na ich.. prawa.. Jednak również z perspektywy.. antropocentrycznej.. człowiek musi podjąć odpowiedzialność za decyzje w kwestiach etycznych i społeczno-ekonomicznych związanych z użytkowaniem zwierząt.. W rolnictwie dążenie do szybkich, możliwie najwyższych zysków doprowadza, po pierwsze, do praktyk głęboko ingerujących w naturalny cykl życia zwierząt:.. kastracje.. samców; separacja potomstwa zwierząt od ich związków rodzinnych; przemysłowy, masowy chów w małych, zamkniętych pomieszczeniach lub.. akwakulturach.. ; nieadekwatne dla gatunków odżywianie; uciążliwe transporty i w końcu nienaturalna śmierć poprzez.. ubój.. Po drugie,.. ulepszanie.. ras pod względem wydajności zwierząt użytkowych powoduje u nich podatność na schorzenia i deformacje, jak i doprowadza do ogólnej utraty.. bogactwa genetycznego.. W końcu,.. emisje.. powstające podczas masowego chowu bydła, świń itp.. zanieczyszczają środowisko naturalne i poważnie wpływają na zmiany klimatyczne.. Tym problemom człowiek próbuje zapobiec użytkując zwierzęta według koncepcji.. rolnictwa ekologicznego.. wolnej hodowli.. (free range).. biotechnologii.. powstają kompleksowe etyczne zagadnienia dotyczące.. klonowania.. zwierząt użytkowych: sklonowane zwierzęta cierpią na problemy natury fizycznej, a oszacowanie związanego z klonowaniem ryzyka dla zwierząt, ekosystemów i człowieka jest wielce niepewne.. W medycynie eksperci borykają się z problemem oddziaływania na zdrowie człowieka.. hormonów.. podawanych zwierzętom użytkowym w celu przyspieszenia ich wzrostu.. oraz z problemem odporności bakterii i wirusów na antybiotyki: rezystencje te mają w dużym stopniu związek ze spożywaniem produktów spożywczych wyrabianych ze zwierząt użytkowych, którym podczas chowu dodaje się antybiotyki do pokarmu.. Natomiast przed naukowcami z medycyny doświadczalnej stoją zagadnienia etyczne związane z wykorzystywaniem zwierząt na testy laboratoryjne.. Landseer – pies ratowniczy.. ("Saved", Edwin Landseer).. Prawa zwierząt.. hodowla zwierząt.. pszczelarstwo.. zoohigiena.. zwierzyna.. United States Camel Corps.. Encyklopedia PWN:.. [dostęp 22 września 2007].. Encyklopedia zwierząt.. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r.. o ochronie zwierząt (.. Dz.. z 2013 r.. Nr 0, poz.. 856.. Verginelli et al.. Mitochondrial DNA from Prehistoric Canids Highlights Relationships Between Dogs and South-East European Wolves.. „Molecular Biology and Evolution”.. 22 (12), s.. 2541–2551, 2005.. 1093/molbev/msi248.. University of Vermont:.. Historia domestyfikacji zwierząt.. [dostęp 21 września 2007].. Kot w malarstwie od starożytności do współczesności, Starożytny Egipt.. [dostęp 15 września 2007].. Judy Fitwick:.. Średniowiecze.. wiadomości24.. pl:.. Kochany i nienawidzony.. Kot.. Dog Meat Trade.. com: Elly Maynard Deidre Bourke:.. Fighting The International Dog Meat Trade.. [dostęp 4 lipca 2010].. viva.. Fermy bólu.. Ekologiczna ścieżka edukacji rolniczej, Zwierzęta hodowlane.. [dostęp 19 września 2007].. Zobacz typy użytkowe w definicji bydła domowego encyklopedii WIEM.. Wersja on-line.. Nałęcz-Tarwacka T.. (red.. ):.. Produkcja zwierzęca cz.. II Bydło i trzoda chlewna.. Warszawa: Hortpress, 2006.. ISBN 83-89211-87-4.. III Owce, kozy, konie, drób, pszczoły i króliki.. Warszawa: Hortpress, 2007.. ISBN 83-89211-92-0.. 15,0.. 15,1.. Christina Hucklenbroich:.. Flippers Freunde, Black Beautys Patienten.. Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung.. , 26.. August 2007, s.. 57, (de).. Ewelina Zasada, Zooterapia, elans.. pl.. cz.. II.. Górnośląskie Centrum Delfinoterapii sp.. z o.. o.. w budowie – strona domowa.. Willis C.. Olfactory detection of human bladder cancer by dogs: proof of principle study.. „BMJ”.. 329, s.. 712, 2004.. 1136/bmj.. 329.. 7468.. 712.. McCulloch et al.. Diagnostic Accuracy of Canine Scent Detection in Early-and Late-Stage Lung and Breast Cancers.. „Integrative Cancer Therapies”.. 5 (1), 2006.. Psy wykrywają węchem raka jajnika.. onet.. pl, Wiadomości.. [dostęp 28 czerwca 2008].. Polski Związek Niewidomych:.. Pies przewodnik osoby niewidomej.. [dostęp 18 września 2007].. Nick Czap:.. In Oregon, Truffles Are No Match for Wet Noses.. The New York Times, 7 sierpnia 2012.. [dostęp 24 grudnia 2012].. Nigel Hadden-Paton:.. How To Train Your Dog To Be A Truffle Hound.. Permaculture Magazine, 15 marca 2011.. Marty Miller-Crispe:.. Pig Tractors.. The Permaculture Research Institute of Australia, 28 stycznia 2011.. Permakultura i zwierzęta cz.. Polski Instytut Permakultury, 29 listopada 2009.. [dostęp 17 listopada 2012].. The Ducks.. Grow Your Own Food.. [dostęp 22 grudnia 2012].. Sepp Holzer:.. Sepp Holzer's Permaculture.. Permanent Publications, 2010, 2012, s.. 84–85.. ISBN 978-1-85623-059-9.. Sandia, University of Montana researchers try training bees to find buried landmines.. Roland Piquepaille:.. Honey Bees Help to Find Land Mines.. Jak ptaki mogą uziemić samolot?.. pl, 16 stycznia 2009.. Ryszarda Socha, Ptaśki, Polityka – nr 40 (2574) z dnia 7 października 2006.. Jelenie i daniele w zagrodzie, Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego.. Nasza Polska:.. Ekspansja gigantów.. Zobacz:.. Pies laboratoryjny Horáka.. 35,0.. 35,1.. Ustawa z dnia 21 stycznia 2005 r.. o doświadczeniach na zwierzętach (.. z 2005 r.. Nr 33, poz.. 289.. 36,0.. 36,1.. Baumans.. Use of animals in experimental research: an ethical dilemma.. „Gene Therapy”.. 11, s.. S64–S66, 2004.. 1038/sj.. gt.. 3302371.. Fikus, J.. Nurkowska, Czy eksperymentować na zwierzętach, Wiedza i Życie, 1/1998.. Frindt, P.. Szeleszczuk, A.. Świecki:.. Gołębie.. Oficyna Wydawnicza "Hoża", 2000.. ISBN 83-85038-70-1.. Danielle-Dore-Hodgkins, Cyrk bez dzikich zwierząt, Klub Gaja.. Animal circuses, animal suffering.. Brian Mann:.. Illegal Dogfighting Rings Thrive in U.. Cities.. National Public Radio, 2007.. World Society for the Protection of Animals, Bear Baiting in Pakistan.. "The Literary Digest History of the World War", volume V, p.. 333.. Use of camels by South African Police – First mention.. Jessica Kim, Lab looks at cloning drug-sniffing dogs, Reuters, 10 czerwca 2007.. Komenda Wojewódzka Policji w Gorzowie Wielkopolskim:.. Psy służbowe w policji.. Straż Graniczna:.. Ośrodek Tresury Psów, Historia.. Department of Homeland Security:.. Canine Enforcement Program.. Marine Mammal Program.. Susan Brown:.. Stealth sharks to patrol the high seas.. Michel Alberganti La Monte:.. Rekiny podwodnymi szpiegami.. Bohaterzy: Psy urodzonymi ratownikami, Animal Planet.. (dostęp 8 września 2007) (en).. Piotr Polewski:.. Psy, które ratują ludzi.. Stowarzyszenie Cywilnych Zespołów Ratowniczych z Psami.. Lynda Osborne:.. Winkie, the First Pigeon to Win the Animal VC.. 2009.. Arthur Martin:.. Labrador Sadie gets animal VC for sniffing out Afghan bomb.. MailOnline, 2007.. The Animals in War Memorial.. Informacje o dokładnej dacie pierwszego lotu są rozbieżne.. 59,0.. 59,1.. Anthony R.. Curtis:.. Monkeys and other animals in space.. Space Today Online, 2009.. 60,0.. 60,1.. Tara Gray, NASA, A Brief History of Animals in Space.. Anne Marie Helmenstine:.. Spiders in Space on Skylab 3.. About.. com.. [dostęp 3 lipca 2010].. "Pająki w Kosmosie" – współpraca pomiędzy edukacją i badaniami naukowymi, Science in school.. (dostęp 8 września 2007).. K.. Ijiri.. Medaka fish had the honor to perform the first successful vertebrate mating in space.. „The Fish Biology Journal MEDAKA”.. 7, s.. 1–10, 1995.. Tezy etyki ekologicznej.. , tekst Janusza Reichela, (pl), [23 września 2007].. Wywiad z prof.. Peterem Singerem.. , autorem książki.. Wyzwolenie zwierząt.. , (pl), [23 września 2007]; Zobacz też.. dyskusję książki.. Toma Regana.. Prawa i krzywda zwierząt.. , (pl), [23 września 2007].. Tak też np.. turbohodowla.. pszczół ma, według Jürgena Tautza, badacza pszczół z uniwersytetu w Würzburgu, związek z masowym umieraniem tych owadów użytkowych w Ameryce Płn.. i Europie, zobacz.. artykuł o masowym umieraniu pszczół.. z tygodnika.. Der Spiegel.. , (de), [23 września 2007].. Focus.. , odpowiadający na pytanie, czy odżywianie się mięsem szkodzi klimatowi, (de), [24 września 2007].. Abstarkt badań.. nad problemami etycznymi związanymi z klonowaniem zwierząt użytkowych, (de), [23 września 2007].. Artykuł z portalu.. Interia.. o hormonach pochodzenia zwierzęcego w pożywieniu człowieka, (pl), [24 września 2007].. Abstrakt dysertacji.. o odporności enterokoków na antybiotyki pochodzących z przetworów ze zwierząt użytkowych, (de), [23 września 2007].. Wypracowanie o polskich propagatorach humanitaryzmu dla zwierząt doświadczalnych.. Bednarek T.. i inni:.. Jak pracują psy w policji.. Komenda Główna Policji:.. Czworonożni gliniarze.. Komosińska Halina, Podsiadło Elżbieta:.. Ssaki kopytne.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.. ISBN 83-01-13806-8.. php?title=Zwierzęta_użytkowe oldid=40121926.. Zootechnika.. Zwierzęta.. Walon.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 11:31, 15 sie 2014..

    Original link path: /wiki/Zwierz%C4%99ta_u%C5%BCytkowe
    Open archive

  • Title: Pomurnik – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Pomurnik.. Ten artykuł dotyczy ptaka.. z powieści.. Andrzeja Sapkowskiego.. oraz rzekomy potwór.. pomórnik.. Tichodroma muraria.. , 1766).. Samiec w szacie godowej (powyżej) i samica (niżej).. Neornithes.. neognatyczne.. wróblowe.. Tichodromidae.. Swainson.. , 1827.. Tichodroma.. Illiger.. , 1811.. pomurnik.. Certhia muraria.. Linnaeus, 1766.. muraria.. (Linnaeus, 1766).. nepalensis.. Bonaparte, 1850.. najmniejszej troski.. ) –.. niewielkiego.. ptaka.. górskiego z.. pomurników.. (Tichodromidae), której jest jedynym przedstawicielem.. Występuje w górach południowej i środkowej.. oraz zachodniej i.. środkowej Azji.. jest to skrajnie nieliczny ptak lęgowy.. Występuje przede wszystkim w.. Tatrach.. , które są najbardziej na północ wysuniętym.. stanowiskiem.. lęgowym tego gatunku w Europie.. Jest gatunkiem osiadłym, odbywającym w okresie pozalęgowym krótkie.. wędrówki.. w niższe tereny górskie.. Obecnie najczęściej wyróżnia się dwa.. pomurnika.. Obok.. podgatunku nominatywnego.. muraria muraria.. (Europa i.. Turcja.. Kaukaz.. ), stwierdzono w Azji Środkowej występowanie podgatunku.. muraria nepalensis.. , który różni się bardzo nieznacznie ciemniejszym upierzeniem i występowaniem w wyższych terenach górskich.. Etymologia nazwy naukowej i polskiej.. Morfologia.. Głos.. Występowanie.. Środowisko.. Okres godowy.. Okres lęgowy.. Status, zagrożenie i ochrona.. Status i zagrożenie.. Możliwości obserwacji.. Znaczenie w kulturze człowieka.. Karol Linneusz.. był pierwszym przyrodnikiem, który w 1766 w.. Syst.. Nat.. wyd.. 12, s.. 184 opisał systematycznie pomurnika.. Uważał go za „skalny” gatunek.. pełzaczy.. (Certhiidae) i określił go jako.. Samuel Gottlieb Gmelin.. , który badał w 1774 przyrodę północnego Iranu, odkrytego tam przez siebie pomurnika nazwał.. Metacilla longirostra.. Dzisiejszą naukową nazwę rodzajową.. pomurnik zawdzięcza.. Johannowi Illigerowi.. , który użył jej jako pierwszy w swojej klasyfikacji.. i ptaków.. Prodromus systematis Mammalium et Avium.. z 1811.. Karol Lucjan Bonaparte.. uznał pomurnika azjatyckiego za osobny gatunek i określił go w 1850 mianem.. takson.. ten traktowany był jako podgatunek).. W końcu.. Leonid Aleksandrowicz Portenko.. wierzył, że odkrył w 1954 jeszcze inny podgatunek pomurnika w.. Uzbekistanie.. Nazwał go.. muraria ognewi.. , a przy tym uznał pomurnika z Iranu opisanego przez Gmelina za czwarty podgatunek.. Ze względu na to, że różnice między europejskimi i azjatyckimi populacjami pomurnika są znikome, wszystkie główne prace naukowe do lat 50.. traktują pomurnika jednak jako.. gatunek monotypowy.. W polskim przewodniku.. Ptaki Europy.. , redagowanym przez.. Zygmunta Czarneckiego.. i wydanym w 1982 przez.. PWN.. , rozróżnia się dwa podgatunki:.. (w Europie) i.. longirostris.. (na Kaukazie).. Obecnie w naukowej dyskusji przeważa podział gatunku na dwa podgatunki.. Tichodroma muraria muraria.. Tichodroma muraria nepalensis.. Problematycznie kształtuje się klasyfikacja pomurnika w relacjach rodzinnych.. Począwszy od Linneusza, przez systematyki.. Williama Swainsona.. (1837).. Hansa Friedricha Gadowa.. (1892).. Aleksandra Wetmore’a.. (1960).. , naukowcy zaliczali pomurnika do pełzaczy.. Taką klasyfikację zawiera m.. wydana w latach 1931-1951 wielotomowa „Lista ptaków świata” (.. Checklist of Birds of the World.. Jamesa Lee Petersa.. Jednak już w latach 20.. zwrócono uwagę na różnice.. fenetyczne.. między pomurnikiem a pełzaczami.. Z biegiem XX.. w.. uznanie zyskiwała klasyfikacja brytyjskich ornitologów i francusko-amerykańskiego ornitologa.. Charlesa Vaurie.. , uznająca pomurnika za jedyny gatunek w podrodzinie pomurników (Tichodromadinae) w rodzinie kowalików (Sittidae).. Do tej klasyfikacji przyłączyli się także ornitolodzy z.. Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego.. Jednak obecnie duża część systematyków umieszcza pomurnika w monotypowej rodzinie Tichodromidae.. Systematyczna nazwa pomurnika –.. – jest podobnie jak w wypadku kilku innych nazw gatunkowych.. pleonazmem.. składa się ze starogreckiego rzeczownika.. tò teīchos.. =.. mur.. i (najprawdopodobniej).. dromás.. biegający razem.. Przymiotnik.. pochodzi z łacińskiego rzeczownika.. murus, -i.. Pochodzenie nazwy polskiej jest prawdopodobnie przetłumaczeniem nazwy naukowej.. Zewnętrzne cechy charakterystyczne gatunku są na ogół wspólne zarówno dla występującego w Europie podgatunku.. , jak i azjatyckiego.. Niewielkie różnice występują w ubarwieniu, jak i w środowisku występowania obu podgatuków.. Wygląd zewnętrzny.. Upierzenie.. wierzchu i spodu ciała pomurnika jest popielatoszare, pióra.. kupra.. ogon.. są ciemne.. Skrzydła.. wyróżniają się różowo-czerwonym zabarwieniem piór z czarnym nalotem.. Lotki.. mają czarny kolor i są pokryte białymi, okrągłymi plamami – u.. ubarwienie jest ciemniejsze z dodatkiem koloru.. ochry.. na głowie.. Białe plamy są większe.. Charakterystyczny jest długi, lekko zagięty w dół.. dziób.. Nogi są wyjątkowo krótkie, szponiaste i czarne.. W okresie godowym podgardle u.. samca.. przyjmuje głęboko czarne zabarwienie, zaś w spoczynkowym jest białawe.. jest podobna do samca w szacie spoczynkowej – ma jasny, białawy podbródek, gardło i pierś.. Rozmiary.. : Długość ciała wynosi ok.. 16,5 cm; rozpiętość skrzydeł średnio ok.. 27 cm, ich szerokość 9 cm; długość ogona 6 cm.. Waga.. : Pomurnik waży przeciętnie 16-22 g.. Śpiew godowy samca składa się z 4 do 5 wysokich, czystych gwizdów.. Gwizdy wzrastają w tonach i kończą się często krótkim głośniejszym elementem.. Ostatni gwizd strofy jest najczęściej w niższym tonie.. Samica śpiewa podobnie, jej strofy są jednak krótsze i cichsze.. Poza śpiewem pomurnik porozumiewa się jeszcze odgłosem kontaktowym brzmiącym mniej więcej jak.. cuii.. Odgłosu tego używa jednak rzadko.. W walkach rywali pomurniki klekoczą natomiast dosyć głośno dziobami.. podgatunku nominatywnego.. obejmuje prawie wszystkie wysokogórskie obszary Europy.. Rozpościera się łukiem od południowo-zachodniej Europy, przez.. Azję Mniejszą.. po zachodni.. Iran.. Pod względem liczebności lęgów najważniejszymi łańcuchami górskimi patrząc z zachodu na wschód są:.. Góry Kantabryjskie.. Pireneje.. – francuski.. Masyw Centralny.. – szwajcarska.. – cały łańcuch.. Alp.. Apeniny.. Karpaty.. z Tatrami – góry.. Półwyspu Bałkańskiego.. Góry Dynarskie.. Pindos.. Rodopy.. Olimp.. – jak i dalej w.. Turcji.. góry.. Taurus.. W Polsce jest gatunkiem skrajnie nielicznie lęgowym w Tatrach, przypuszczalnie także w.. Pieninach.. Zimuje w dolinach górskich w pobliżu miejsc lęgowych.. Azjatycki podgatunek.. występuje we wszystkich wysokich górach centralnej Azji: w.. Elbursie.. Hindukuszu.. Ałtaju.. Pamirze.. , w górach.. Tienszan.. Kunlun.. oraz w bardziej wysuniętych na południe.. Himalajach.. Karakorum.. i także na.. Wyżynie Tybetańskiej.. Dalej na wschód jego zasięg ma wyspowy charakter i kończy się na górskich obszarach na południowy zachód od.. Pekinu.. Rozprzestrzenienie podgatunku azjatyckiego jest jednak jeszcze mniej dokładnie poznane od obszaru występowania taksonu europejskiego.. Pomurnik regularnie gnieździ się na murach.. Zamku Chillon.. leżącego nad.. Jeziorem Genewskim.. na wysokości ok.. 375 m n.. zamieszkuje w Europie w okresie rozrodczym najczęściej nagie skały na wysokościach od 900 do 2000 m.. Wyjątkowo gnieździ się na niższych obszarach (np.. ściany szwajcarskiego.. zamku Chillon.. na poziomie 375 m n.. ), jak i na wysokościach do 3000 m n.. W okresie jesiennym odbywa krótkie wędrówki.. Zalatuje na wyżej (np.. 4500 m n.. szwajcarskich.. Alpach), jak i niżej położone obszary, nie omijając przy tym miast leżących u stóp gór.. Zimą przenosi się w doliny górskie.. Rzadko pojedyncze osobniki zalatują w bardziej odlegle regiony Europy, nawet do.. Wielkiej Brytanii.. , co potwierdzają zestrzelone w 1912 i 1915 osobniki z.. Sussex.. , wystawione w Muzeum Historii Naturalnej Booth w.. Brighton.. W okresie lęgowym.. zamieszkuje w Azji jeszcze wyższe obszary górskie, niż.. muriaria.. i jest wyjątkowo spotykany nawet na wysokościach do 6000 m n.. Zimą pomurniki azjatyckie zalatują w głąb.. Chin.. , dolatując do południowych i wschodnich granic kraju.. Wtedy pojawiają się na nizinach i w ludzkich siedliskach, szukając pożywienia również na budynkach.. Pomurnik jest gatunkiem prowadzącym dzienny tryb życia, zalatując na noc do swoich stanowisk sypialnych ukrytych w szczelinach skał – w okresie lęgowym do gniazda.. Jest poza tym samotnikiem, którego.. rewiry.. obejmują duże obszary.. Oprócz zachowań związanych z.. rozrodem.. można obserwować również inne różne rodzaje zachowań w.. cyklu życiowym.. Obserwowane jest.. zachowanie komfortowe.. Pomurnik pielęgnuje swoje upierzenie przez „kąpiele” zarówno w piasku, jak i na słońcu.. W obu przypadkach maksymalnie rozpościera skrzydła, w piasku tarza się brzuchem, a na promienie słoneczne wypina zarówno grzbiet, jak i spód skrzydeł.. W przypadku zagrożenia przez drapieżniki, takie jak.. kuna domowa.. , pomurnik najpierw drga nerwowo skrzydłami po czym odlatuje.. W przypadku ptaków drapieżnych stara się nie zwracać na siebie uwagi, zastygając w bezruchu.. W  ...   rozpostartych skrzydłach są dobrze widoczne na tle szarych skał.. W Tatrach najczęściej można zobaczyć pomurniki na.. Raptawickiej Turni.. , w.. Wąwozie Kraków.. , na stokach.. Kościelca.. Świnicy.. , rzadziej w Pieninach.. W okresie jesienno-zimowym można regularnie obserwować pojedyncze ptaki na budynkach w miejscowościach podgórskich, jak np.. na zamkach w.. Czorsztynie.. , czy w.. Niedzicy.. Zalatywały już do.. Bielska-Białej.. W Alpach jednym z lepszych miejsc na obserwacje jest ściana góry.. Westliche Karwendelspitze.. w niemieckich Alpach, w paśmie.. Karwendel.. Obserwacji można dokonywać z okien kolejki górskiej prowadzącej z miejscowości.. Mittenwald.. na szczyt góry.. Jesienią pomurniki można często obserwować na ścianach kościoła.. Berner Münster.. Bernie.. (Szwajcaria).. Wyróżniane podgatunki.. Podgatunek nominatywny.. Europa i Azja Mniejsza po północno-zachodni Iran.. (Bonaparte, 1850).. Azja Środkowa od wschodniego Iranu, występuje w nieco wyższych partiach górskich jak.. Ubarwienie upierzenia jest ciemniejsze, z dodatkiem koloru ochry na głowie.. Białe plamy na pokrywach są większe.. Pomurnik nie jest gatunkiem hodowlanym ani zwierzęciem domowym.. W celach naukowych, dla zbadania zachowania pomurnika, niemiecki ornitolog.. Hans Löhrl.. przetrzymywał pomurniki w ramach hodowli eksperymentalnej.. W dużej.. wolierze.. pomurniki przeżyły do 11 lat.. W przeciągu tego okresu ich para jeden raz z sukcesem zakończyła lęgi.. Człowiek wybiera pomurnika jako.. symbol.. dla swoich organizacji, widnieje np.. na logo istniejącej od 1982 pozarządowej organizacji.. Małopolskie Towarzystwo Ornitologiczne.. ; dla miejsc związanych z jego występowaniem, np.. na pieczątce turystycznej pawilonu Pienińskiego Parku Narodowego.. Sromowce Niżne.. ; itp.. Poza tym gatunek zdobi cały rząd.. znaczków pocztowych.. wydanych w różnych krajach, w tym także przez.. Pocztę Polską.. : pomurnik widnieje na znaczku z nominacją 5,60 zł z serii.. Ptaki.. wydanej w 1960 roku.. Pomurnikiem jest zwany i w pomurnika potrafi się przemieniać negatywny bohater.. Trylogii husyckiej.. Birkart Grellenort.. Nie wiadomo jednak, czy autor właśnie ten gatunek miał na myśli – ptak opisany w powieści jest czarny i dość duży.. Krótki film.. przedstawiający biegnącego po ziemi pomurnika.. przedstawiający samca pomurnika.. , wchodzącego do gniazda w górach.. Picos de Europa.. (Hiszpania);.. Urywek śpiewu godowego.. samca.. z Alp.. [dostęp 2012-11-03].. Wallcreeper (.. IBC: The Internet Bird Collection.. 5,0.. 5,1.. E.. Dickinson, V.. Loskot, H.. Morioka, S.. Somadikarta, R.. van den Elzen, M.. Kalyakin, C.. Voisin, J.. -F.. Voisin: Systematic notes on Asian birds.. Types of the Sittidae and Certhiidae.. , w:.. Zoologische Mededelingen.. 80-5 (2006), p.. 287-310, s.. 293 (en).. Engelman, G.. (ed.. Index Librorum Historiam Naturalem.. 358 (lat), [dostęp 10.. Charles Lucien Bonaparte: Conspectus generum avium.. Brill, Leiden 1850-57.. Portenko, L.. 1954: Pticy SSSR, vol.. – Akad.. Nauk, Moscow, Leningrad, no.. 54, vol.. 3, s.. 130.. , 1955: Novye podvidy vorob’inykh ptits (Aves, Passeriformes).. –.. Trudy Zool.. Inst.. Akad.. Nauk SSSR.. , vol.. 18: 493-507.. (1955, Trudy Zool.. Nauk U.. , vol.. 18, s.. 499-500.. Richard Meinertzhagen w.. [Ibis]ie.. , 1938, s.. 671).. Zygmunt Czarnecki (red.. Ptaki Europy: przewodnik terenowy.. Warszawa: PWN, 1982.. ISBN 83-01-00229-8.. Loskot i inni: Systematic notes on Asian birds.. 13,0.. 13,1.. Frank Gill, David Donsker:.. Family Tichodromidae.. IOC World Bird List: Version 3.. Bonaparte, Charles Lucien: Conspectus Generum Avium, I: 1-543, 1850, s.. 225.. Swainson, William: On the natural history and classification of birds.. 1837, London, s.. 131.. Gadow, Hans (1892): On the classification of birds, Proc.. Zoo1.. , London, s.. 229-256.. Wetmore, Alexander: A classification for the birds of the world, Smithsonian Misc.. Coll, 139(11): 1-37.. Peters, James L.. : Checklist of Birds of the World, 7 vols.. , Harvard Univ.. Press, 1931-1952.. Heinroth, Oskar i Magalene (1924-1926): Die Vögel Mitteleuropas, Berlin, vol.. 1, s.. 134.. Vaurie, Charles: Systematic Notes on Palearctic Birds.. 29, The Subfamilies Tichodromadinae and Sittinae.. American Museum Novitates.. , Nr.. 1854, November 29, 1957, s.. 6-8.. Mielczarek, Paweł i Włodzimierz Cichocki: Polskie nazewnictwo ptaków świata, w:.. Notatki Ornitologiczne.. Kwartalnik Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego.. , Tom 40, zeszyt specjalny, 1999,.. dokument-pdf.. Internet Archive.. John H.. Boyd III:.. Tichodromadidae: Wallcreeper.. W:.. Aves–A Taxonomy in Flux 2.. 5 Introduction.. [on-line].. John Boyd’s Home Page.. Nazwy polskie za:.. Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko:.. Tichodromidae Swainson, 1827 - pomurniki - Wallcreeper.. Kompletna lista ptaków świata.. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego.. Hans Löhrl, Mike Wilson: Family Tichodromidae (Wallcreeper).. W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, David A.. Christie:.. Handbook of the Birds of the World.. Cz.. 13: Penduline-tits to Shrikes.. Barcelona: Lynx Edicions, 2008, s.. 146-165.. ISBN 84-96553-45-0.. 1854, November 29, 1957.. Przykład gwizdów pomurników z Alp.. 27,0.. 27,1.. Hans Löhrl:.. Der Mauerläufer (Tichodroma muraria).. Westarp Wissenschaften.. Die Neue Brehm-Bücherei Bd.. 498, 2004.. ISBN 3-89432-837-1.. 28,0.. 28,1.. 28,2.. 28,3.. Strona z poradnika rządowego.. wydanego w ramach programu.. (pl), [dostęp 21.. 01.. Strona internetowa szwajcarskiej stacji ochrony ptaków.. Schweizerische Vogelwarte Sempach.. , [dostęp 20.. 2008] (de).. Projekt.. wirtualne muzeum.. ze zdjęciem muzealnych okazów pomurnika z Wielkiej Brytanii (en), [dostęp 3.. John MacKinnon, Karen Phillipps: A Field Guide to the Birds of China, Oxford, 2000, s.. 139.. Löhrl, Hans: Tichodroma muraria (Sittidae) – Sand- und Sonnenbaden, 1966, film krótkometrażowy, 5 min, niemy, IWF Göttingen.. 33,0.. 33,1.. Hans Löhrl: Der Mauerläufer (Tichodroma muraria).. Streszczenie artykułu.. Hansa Löhrla: Brutverhalten und Jugendentwicklung beim Mauerläufer (.. ) z.. Journal of Ornithology.. (de), (en), [dostęp 15.. kryterium spadku liczebności o więcej, niż 30 procent w ciągu 10 lat albo w okresie trzech generacji.. Strona internetowa organizacji BirdLife International dotycząca pomurnika.. 2008] (en).. Ekspertyza organizacji jest tym samym podstawą dla klasyfikacji gatunku w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych publikowanej przez.. Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów.. Strona internetowa organizacji BirdLife International.. , [dostęp 25.. Głowaciński, Z.. (2006): Ornitofauna wysokogórska Karpat w kontekście jej zagrożeń i ochrony.. The high mountain bird fauna of the Carpathians – endangerment and conservation, w:.. Roczniki Bieszczadzkie.. , 14, s.. 151-152.. : Tichodroma muraria (Linne, 1766) – Pomurnik, w: Głowaciński, Z.. ): Polska czerwona księga zwierząt.. Kręgowce, 2001, Warszawa, s.. 265–266.. Krótki film biegnącego pomurnika.. Krótki film: pomurnik.. wchodzący po skale do gniazda.. Strona internetowa forum ornitologów.. (pl) [dostęp 17.. Strona internetowa ornitologów niemieckich.. (de), [dostęp 17.. Strona internetowa MTO.. , [dostęp 23.. Wzór pieczątki.. , [dostęp 2.. Strona filatelistyczna poświęcona znaczkom pocztowym z ptakami.. (en), [dostęp 23.. fauna Polski.. ptaki Polski.. (Linne, 1766) – Pomurnik.. W: Z.. Głowaciński:.. Polska czerwona księga zwierząt.. Kręgowce.. Warszawa: 2001, s.. Löhrl, H.. Mauerläufer (.. Die Neue Brehm-Bücherei, 2004.. Löhrl.. Brutverhalten und Jugendentwicklung beim Mauerläufer (.. „Journal of Ornithology”.. Volume 116.. 229-262, 2005.. ISSN 0021-8375.. Mielczarek, W Cichocki.. Polskie nazewnictwo ptaków świata.. „Notatki Ornitologiczne”.. Tom 40.. zeszyt specjalny, 1999.. •.. d.. e.. Rodziny ptaków z rzędu.. wróblowych.. (Passeriformes).. Królestwo:.. • Typ:.. • Podtyp:.. • Gromada:.. • Rząd:.. pierwowróblowce.. (Suboscines).. bargliki.. szerokodzioby.. kurtaczki.. garncarzowate.. chronkowate.. mrówkowody.. kusaczki.. mrówkożery.. krytonosy.. obrożniki.. tyrankowate.. bławatniki.. gorzyki.. bekardy.. śpiewające.. (Oscines).. lirogony.. gąszczaki.. altanniki.. korołazy.. chwostkowate.. miodojady.. kolcopiórki.. lamparciki.. buszówkowate.. stadniaki.. ziemnodrozdy.. płatkonosy.. jagodziaki.. jagodniki.. koralniki.. miodniki.. trzaskacze.. krępaczki.. Tephrodornithidae.. czołoczuby.. dzierzbiki.. szuflodziobki.. wangi.. srokacze.. gołogłowy.. ostrolotowate.. paskowniki.. liszkojady.. kowaliczki.. fletówki.. dzierzby.. wireonkowate.. wilgi.. dziwogony.. wachlarzówki.. monarki.. krukowate.. skałowrony.. cudowronki.. skalinkowate.. sępowronki.. skałoskoczki.. długobiegi.. jemiołuszki.. jedwabniczki.. persówki.. palmowce.. reliktowce.. jagodówki.. owadówki.. sikory.. remizy.. wąsatki.. nikatory.. skowronki.. bilbile.. jaskółkowate.. skąpoogonki.. krótkosterki.. wierzbówki.. Scotocercidae.. Erythrocercidae.. raniuszki.. świstunki.. trzciniaki.. świerszczaki.. mimiki.. madagaskarniczki.. chwastówki.. tymalie.. dżunglaki.. pekińczykowate.. pokrzewkowate.. szlarniki.. górodrozdy.. dudkowce.. turkuśniki.. mysikróliki.. aksamitniki.. strzyżyki.. siwuszki.. kowaliki.. pomurniki.. pełzacze.. przedrzeźniacze.. szpaki.. bąkojady.. drozdy.. muchołówkowate.. pluszcze.. zieleniki.. kwiatówki.. nektarniki.. wróblowate.. wikłacze.. astryldowate.. wdówki.. złotogłówki.. płochacze.. pliszkowate.. tybetańczyki.. łuszczaki.. lasówki.. kacyki.. cukrzyki.. trznadlowate.. tanagry.. poświerki.. kardynały.. Układ filogenetyczny na podstawie.. Order Passeriformes.. [dostęp 2013-07-08].. php?title=Pomurnik oldid=40292689.. Pomurniki.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 21:30, 31 sie 2014..

    Original link path: /wiki/Pomurnik
    Open archive

  • Title: Ptaki – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Ten artykuł dotyczy gromady zwierząt.. Zobacz też: inne znaczenia słów.. ptak.. Aves.. Okres istnienia: późna jura – do dzisiaj.. 150–0 mln lat temu.. PreЄ.. Є.. O.. Pg.. N.. Bielik afrykański.. Haliaeetus vocifer.. (Aves) –.. gromada.. stałocieplnych.. zwierząt.. z podtypu.. kręgowców.. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 tys.. ptaków, które zamieszkują.. ekosystemy.. na całym świecie.. Ich wielkość waha się od 5 cm u.. koliberka hawańskiego.. do 2,7 m u.. strusia.. Charakterystyczne dla ptaków nowoczesnych (.. ) są:.. skóra.. wytwarzająca.. pióra.. , przednie kończyny przekształcone w.. skrzydła.. , szczęki okryte rogowym.. dziobem.. , u współczesnych przedstawicieli pozbawionym.. zębów.. , lekki, mocny.. szkielet.. i czterodziałowe.. serce.. Ptaki są zazwyczaj zdolne do lotu (choć niektóre gatunki są wtórnie.. nielotne.. ) – ich.. układ pokarmowy.. oddechowy.. są przystosowane do tej zdolności.. Poza tym odznaczają się wysoką aktywnością.. metaboliczną.. Rozmnażają się przez składanie i wysiadywanie otoczonych twardą skorupą.. Niektóre ptaki, szczególnie.. papugowe.. należą do najbardziej.. inteligentnych.. gatunków zwierząt, zdolnych do tworzenia i używania przyrządów pomocniczych, jak i przekazujących tę wiedzę następnym pokoleniom.. Wiele gatunków odbywa dalekodystansowe.. , inne przemieszczają się mniej regularnie na krótsze odległości.. Są zwierzętami społecznymi – porozumiewają się przy pomocy wizualnych sygnałów oraz zawołań kontaktowych, jak i.. śpiewem.. , biorą udział we wspólnych.. lęgach.. , polowaniach, przepędzaniu drapieżników, zgrupowaniach migracyjnych.. Większość gatunków ptaków żyje.. monogamicznie.. , najczęściej na czas jednego sezonu, czasami na okres kilku lat, rzadziej tworzą tę samą parę przez całe życie.. Inne gatunki tworzą lęgowe systemy.. poligyniczne.. – z kilkoma samicami przypadającymi na jednego samca.. Rzadko spotyka się gatunki.. poliandryczne.. z wieloma samcami i jedną samicą.. Jaja są zwykle składane do.. gniazd.. i wysiadywane przez rodziców.. Cechą charakterystyczną dla większości ptaków jest długi okres opiekuńczy nad wyklutymi.. pisklętami.. Wiele gatunków ptaków ma znaczenie.. gospodarcze.. dla człowieka, najczęściej jako.. zwierzęta użytkowe.. Są przede wszystkim źródłem.. pożywienia.. , pozyskiwanego przez.. hodowlę.. polowania.. Zastosowanie gospodarcze znajdują także części pozyskiwane z ptaków np.. Niektóre gatunki, szczególnie.. ptaki śpiewające.. , jak i papugowate, są popularnymi.. zwierzętami domowymi.. Poza tym odchody kilku gatunków są używane jako.. nawóz.. rolnictwie.. Około 120–130 gatunków ptaków wymarło od XVII w.. w rezultacie ludzkiej działalności, setki innych gatunków wymarło wcześniej.. Obecnie ocenia się około 1200 gatunków jako.. zagrożonych.. wyginięciem przez.. czynniki antropogeniczne.. , z drugiej strony człowiek stara się jednak o ich.. ochronę.. Ptaki są także elementem ludzkiej.. kultury.. – od.. religii.. poezję.. nauki.. Dział.. biologii.. badający ptaki to.. ornitologia.. Amatorska.. obserwacja ptaków.. rozwinęła się w ostatnich dekadach do rozmiarów masowego.. hobby.. w wielu krajach rozwiniętych.. Ewolucja i taksonomia.. Klasyfikacja ptaków.. Rzędy ptaków nowoczesnych (Neornithes).. Starsza postać.. Anatomia i morfologia.. Układ kostny.. Układ moczowo-płciowy.. Układ pokarmowy.. Układ oddechowy.. Układ krwionośny.. Układ nerwowy i narządy zmysłów.. Wzrok.. Słuch.. Obrona chemiczna.. Determinacja płci.. Pióra i upierzenie.. Lot.. Siły działające podczas lotu.. Lot szybujący.. Lot czynny.. Energia lotu.. Utrata zdolności lotu.. Pokarm i strategie odżywiania się.. Wędrówki.. Komunikacja.. Tworzenie stad i innych grup.. Odpoczynek.. Systemy socjalne.. Terytorium lęgowe, kopulacja, gniazdo i lęgi.. Opieka rodzicielska do momentu opuszczenia gniazda.. Pasożyty lęgowe.. Rola w ekosystemie.. Relacje z ludźmi.. Znaczenie gospodarcze.. Ptaki w religii, kulturze i folklorze.. Śpiew ptaków w muzyce.. Zagrożenia i ochrona.. Archaeopteryx.. jest spokrewniony z przodkami ptaków nowoczesnych.. Pierwsza.. klasyfikacja.. ptaków została stworzona w 1676 r.. Francisa Willughby'ego.. Johna Raya.. w tomie.. Ornithologiae.. zmodyfikował tę pracę w 1758 r.. tworząc.. Systema Naturae.. – system klasyfikacji taksonomicznej będący obecnie w użyciu (zrewidowany i zmodernizowany).. taksonomii Linneusza.. ptaki zostały sklasyfikowane przez niego jako.. Aves, z.. jęz.. łacińskiego.. avis.. – "ptak".. Taksonomia filogenetyczna.. umieszcza ptaki w obrębie.. dinozaurów.. kladu.. teropodów.. Aves i siostrzana grupa, klad.. krokodyli.. , są jedynymi żyjącymi przedstawicielami kladu.. gadów naczelnych.. Filogenetycznie Aves są zazwyczaj definiowane jako wszyscy potomkowie ostatniego wspólnego przodka ptaków nowoczesnych – którego gatunek nie jest znany z wykopalisk – oraz dodatkowo.. praptak.. Archaeopteryx lithographica.. z okresu późnego.. tytonu.. jura późna.. – około 147 milionów lat temu.. ) jest najstarszym znanym ptakiem mieszczącym się w tej definicji.. Inni, wliczając.. Jacques’a Gauthiera.. i zwolenników.. systemu filokodowego.. , definiują Aves, zaliczając do nich tylko nowoczesne grupy ptaków, a wyłączając większość grup znanych tylko ze.. skamieniałości.. i przypisując te do kladu.. Avialae.. , aby uniknąć niejasności dotyczących umieszczenia.. w stosunku do zwierząt tradycyjnie uważanych za teropody.. Wszystkie ptaki nowoczesne są umieszczone w.. podgromadzie.. , która dzieli się na dwa nadrzędy:.. paleognatyczne.. (Paleognathae), zawierające głównie strusiopodobne.. ptaki nielotne.. , oraz.. (Neognathae) – obszerny.. nadrząd.. zawierający wszystkie pozostałe ptaki.. W zależności od przyjętego podziału taksonomicznego, liczba znanych, żyjących gatunków ptaków waha się od 9 800.. do 10 050.. ewolucja ptaków.. Klasyfikacja ptaków jest kwestią sporną.. Dotychczasowe próby klasyfikacji były konfrontowane z wynikami najnowszych badań, podważane i ciągle rewidowane.. Klasyfikacja Sibleya i Monroego (pierwsze wydanie 1990, później kilkakrotnie poprawiane) oparta na klasyfikacji Sibleya i Ahlquista.. Phylogeny and Classification of Birds.. (1990) była kamieniem milowym w systematyce ptaków, gdyż opierała się na pierwszych badaniach.. DNA.. Obecnie traci ona wpływ na rzecz nowych klasyfikacji – przedstawionych poniżej – które opierają się na wynikach najnowszych badań dowodów kopalnych i molekularnych.. Nie ma jednak do tej pory powszechnej zgody w wielu kwestiach.. taksonomicznych.. Dowody ze współczesnej anatomii ptaków, skamieniałości i DNA są co prawda wykorzystywane w optymalizacji klasyfikacji, ale na razie nie przynoszą niepodważalnego rozwiązania, które zadowalałoby wszystkich badaczy.. Najbardziej aktualnymi i wpływowymi na świecie klasyfikacjami są:.. Gilla i Wrighta.. Birds of the World: Recommended English Names.. wydana w 2006 z ramienia.. IOC.. i na bieżąco uaktualniana na stronie internetowej;.. Clementsa.. The Clements Checklist of Birds of the World.. , 6.. edycja z 2007;.. i wydana przez Dickinsona.. The Howard and Moore Complete Checklist of Birds of the World.. edycja z 2003.. Poza tym w Polsce jest używana także klasyfikacja Mielczarka i Cichockiego –.. z 1999.. Poniższa tabela przedstawia rzędy ptaków nowoczesnych, które są wyróżnione przez przynajmniej jedną z tych klasyfikacji.. Różnice między klasyfikacjami są oznaczone polami w kolorze.. khaki.. W klasyfikacji Mielczarka i Cichockiego polskie nazwy rzędów odpowiadają naukowym w tej samej linijce.. Nazwy w nawiasach nie są uwzględnione jako rzędy w tej systematyce.. Tabela nie uwzględnia wymarłych rzędów ptaków nowoczesnych, jak:.. Aepyornithiformes.. Dinornithiformes.. Diatrymiformes.. Sandcoleiformes.. Klasyfikacje rzędów ptaków nowoczesnych.. Przedstawiciele rzędów.. Gill Wright 06.. Clements 07.. Howard Moore 03.. Mielczarek Cichocki.. struś.. Struthio camelus.. ) z rzędu Struthioniformes.. nandu szare.. Rhea americana.. ) z rzędu Rheiformes.. Dromaius novaehollandiae.. ) z rzędu Casuariiformes.. kiwi brunatny.. Apteryx australis mantelli.. ) z rzędu Apterygiformes.. kusacz pampasowy.. Eudromia elegans.. ) z rzędu Tinamiformes.. gęś gęgawa.. Anser anser.. ) z rzędu Anseriformes.. głuszec.. Tetrao urogallus.. ) z rzędu Galliformes.. pingwin królewski.. Aptenodytes patagonicus.. ) z rzędu Sphenisciformes.. nur czarnoszyi.. Gavia arctica.. ) z rzędu Gaviiformes.. burzyk brunatny.. Puffinus nativitatis.. ) z rzędu Procellariiformes.. perkoz rdzawoszyi.. Podiceps grisegena.. ) z rzędu Podicipediformes.. flaming chilijski.. Phoenicopterus chilensis.. ) z rzędu Phoenicopteriformes.. czapla siwa.. (Ardea cinerea) z rzędu Ciconiiformes.. pelikan australijski.. Pelecanus conspicillatus.. ) z rzędu Pelecaniformes.. sępnik czarny.. Coragyps atratus.. ) z rzędu Cathartiformes.. myszołów zwyczajny.. Buteo buteo.. ) z rzędu Falconiformes.. Żuraw.. Grus grus.. ) z rzędu Gruiformes.. przepiórnik czarnopierśny.. Turnix melanogaster.. ) z rzędu Turniciformes.. Struthioniformes.. Rheiformes.. Casuariiformes.. kazuarowe.. Apterygiformes.. kiwi.. Tinamiformes.. kusacze.. Galliformes.. grzebiące.. Anseriformes.. blaszkodziobe.. Sphenisciformes.. pingwiny.. Gaviiformes.. nury.. Procellariiformes.. rurkonose.. Podicipediformes.. perkozy.. Phoenicopteriformes.. flamingi.. Ciconiiformes.. brodzące.. Pelecaniformes.. pełnopłetwe.. Cathartiformes.. kondorowe.. Falconiformes.. szponiaste.. Gruiformes.. żurawiowe.. Turniciformes.. przepiórniki.. Charadriiformes.. siewkowe.. rycyk.. Limosa limosa.. ) z rzędu Charadriiformes.. stepówka indyjska.. Pterocles indicus.. ) z rzędu Pteroclidiformes.. gołąb skalny.. Columba livia domestica.. ) z rzędu Columbiformes.. kakadu biała.. Cacatua alba.. ) z rzędu Psittaciformes.. hoacyn.. Opisthocomus hoazin.. ) z rzędu Opisthocomiformes.. turak koroniasty.. Tauraco fischeri.. ) z rzędu Musophagiformes.. kleszczojad gładkodzioby.. Crotophaga ani.. ) z rzędu Cuculiformes.. włochatka.. Aegolius funereus.. ) z rzędu Strigiformes.. lelek paskogłowy.. Caprimulgus macrurus.. ) z rzędu Caprimulgiformes.. jerzyk.. Apus apus.. ) z rzędu Apodiformes.. koliberek rubinobrody.. Archilochus colubris.. ) z rzędu Trochiliformes.. czepiga długosterna.. Urocolius macrourus.. ) z rzędu Coliiformes.. trogon białosterny.. Trogon viridis.. ) z rzędu Trogoniformes.. zimorodek.. Alcedo atthis.. ) z rzędu Coraciiformes.. dudek.. Upupa epops.. ) z rzędu Upupiformes.. dzioborożec wielki.. Buceros bicornis.. ) z rzędu Bucerotiformes.. złotopiór rudosterny.. Galbula ruficauda.. ) z rzędu Galbuliformes.. dzięcioł duży.. Dendrocopos major.. ) z rzędu Piciformes.. sikora bogatka.. Parus major.. ) z rzędu Passeriformes.. Pteroclidiformes.. stepówki.. Columbiformes.. gołębiowe.. Psittaciformes.. Opisthocomiformes.. hoacyny.. Musophagiformes.. turakowe.. Cuculiformes.. kukułkowe.. Strigiformes.. sowy.. Caprimulgiformes.. lelkowe.. Apodiformes.. jerzykowe.. Trochiliformes.. kolibry.. Coliiformes.. czepigi.. Trogoniformes.. trogony.. Coraciiformes.. kraskowe.. Upupiformes.. dudki.. Bucerotiformes.. dzioborożce.. Galbuliformes.. złotopióry.. Piciformes.. dzięciołowe.. Passeriformes.. Klasyfikacja ptaków podana w.. Larousse.. Ziemia, rośliny, zwierzęta.. Gromada Aves – ptaki.. Podgromada:.. Archaeornithes.. † –.. praptaki.. ptaki właściwe.. Nadrząd:.. Odontognathae.. Impennes.. bezlotki.. Paleognathae.. (prawie dawne.. Ratitae.. Neognathae.. Carinatae.. Zasięg występowania.. wróbla zwyczajnego.. poszerzył się znacznie w związku z działalnością człowieka.. Ptaki żyją i rozmnażają się w prawie wszystkich ziemskich.. biotopach.. na każdym z siedmiu kontynentów.. Najbardziej na południe wysuniętym siedliskiem są kolonie lęgowe.. petrela śnieżnego.. znajdujące się do 440 kilometrów w głębi Antarktydy.. Najwyższa.. różnorodność gatunkowa.. ptaków występuje w regionach tropikalnych – co może być wynikiem ogólnie wyższego stopnia.. specjacji.. w warunkach tropikalnych albo częstszych przypadków wymierania gatunków na.. szerokościach geograficznych.. z umiarkowanym klimatem.. Niektóre z.. rodzin.. ptaków przystosowały się do życia na oceanach, jak i w ich wodach, np.. obserwowano na głębokościach do 300 metrów.. Kilka gatunków ptaków morskich pojawia się na lądzie jedynie w okresie lęgowym.. Wiele gatunków ptaków stworzyło populacje w regionach, do których zostały wprowadzone przez człowieka.. Niektóre z nich – umyślnie, np.. , który został.. introdukowany.. ptak łowny.. niemal na całym świecie.. Inne wprowadzenia były przypadkowe, jak np.. południowoamerykańskiego gatunku.. mnichy nizinnej.. , którego osobniki po ucieczce z hodowli zaaklimatyzowały się w wielu północnoamerykańskich i europejskich miastach.. Pewne gatunki, wliczając.. czaplą złotawą.. trębaczem jasnogłowym.. kakadu różową.. rozprzestrzeniły się w naturalny sposób daleko poza granice swojego pierwotnego obszaru występowania w związku z przekształcaniem środowisk naturalnych w tereny rolnicze, które stały się dla tych ptaków odpowiednim.. siedliskiem.. Budowa zewnętrzna ptaka: 1.. , 2 głowa, 3.. tęczówka.. , 4.. źrenica.. , 5 górna część grzbietu, 6.. małe pokrywy skrzydłowe.. , 7.. barkówki.. , 8.. średnie pokrywy skrzydłowe.. , 9.. lotki trzeciego rzędu.. , 10.. kuper.. , 11.. lotki pierwszego rzędu.. , 12 podbrzusze, 13 udo, 14.. staw skokowy.. , 15.. skok.. , 16 stopy, 17.. goleń.. , 18 brzuch, 19.. skrzydło.. , 20 klatka piersiowa, 21 gardło, 22.. korale.. W porównaniu z innymi kręgowcami, budowa ciała ptaków wykazuje wiele niezwykłych adaptacji, głównie.. ułatwiających latanie.. Układ kostny ptaków.. Szkielet składa się z wielu lekkich kości.. Mają one duże jamy wypełnione powietrzem (zwane jamami pneumatycznymi), połączone z.. układem oddechowym.. Powietrzem nie są wypełnione tylko kości dłoni, czaszki, miednicy i przedramienia.. Kości czaszki są połączone i nie widać między nimi.. szwów.. Oczodoły.. są duże i oddzielone kostną przegrodą.. Kręgosłup.. składa się z odcinka szyjnego, piersiowego, lędźwiowego i ogonowego, z bardzo różnorodną liczbą kręgów szyjnych.. Odcinek szyjny jest szczególnie elastyczny, ale ruchomość jest ograniczona w przedniej części odcinka piersiowego i nieobecna w dalszych kręgach.. Kręgi odcinka lędźwiowego są zrośnięte z miednicą, tworząc.. synsakrum.. , a ostatnie kręgi odcinka ogonowego tworzą.. pygostyl.. Żebra są spłaszczone, a.. mostek.. (z wyjątkiem.. nielotów.. ) jest zaopatrzony w.. grzebień.. stanowiący przyczep dla mięśni biorących udział w lataniu.. Kończyny przednie są przekształcone w.. Charakterystyczne dla ptaków są również obojczyki zrośnięte w widełki (.. furcula.. ) oraz żebra mostkowe złożone z dwóch części połączonych ruchomo, co umożliwia zmiany objętości klatki piersiowej.. Samice ptaków mają tylko lewy.. jajnik.. jajowód.. Podobnie jak.. gady.. , ptaki są pierwotnie.. urikoteliczne.. Kwas moczowy jest wydalany jednocześnie z.. kałem.. jako półstała wydalina, ponieważ ptaki nie mają oddzielnego.. pęcherza moczowego.. (oprócz.. strusi.. ) ani.. cewki moczowej.. Niektóre ptaki, np.. mogą być jednak w szczególnych warunkach.. amonioteliczne.. , tzn.. wydalać azotowe produkty przemiany materii jako amoniak.. Ptaki wydalają również.. kreatynę.. , a nie.. kreatyninę.. Wydaliny ptaków są usuwane przez.. kloakę.. , która jest wielofunkcyjnym otworem: służy do wydalania, kopulacji i składania jaj przez samice.. Dodatkowo, wiele gatunków ptaków zwraca przez otwór gębowy.. wypluwki.. Układ pokarmowy ptaków.. Układ pokarmowy ptaków jest unikatowy – zawiera.. wole.. , służące do przechowywania pokarmu, oraz żołądek mięśniowy, w którym znajdują się połknięte kamienie rozcierające pokarm i rekompensujące brak zębów.. Większość ptaków jest przystosowanych do szybkiego trawienia, aby ułatwić latanie.. Niektóre ptaki wędrowne mają też zdolność do redukcji części jelita przed.. migracją.. Układ oddechowy ptaków.. Ptaki mają jeden z najbardziej skomplikowanych.. układów oddechowych.. ze wszystkich zwierząt.. Ich płuca są pozbawione.. opłucnej.. Podczas wdechu 75% świeżego powietrza omija płuca i kieruje się bezpośrednio do tylnych.. worków powietrznych.. , które ciągną się od płuc i łączą z przestrzeniami powietrznymi w kościach.. Pozostałe 25% powietrza płynie bezpośrednio do płuc.. Podczas wydechu zużyte powietrze wydostaje się z płuc, a powietrze zachowane w tylnych workach powietrznych jest jednocześnie przenoszone do płuc.. Dzięki temu świeże powietrze przepływa przez płuca ptaka zarówno podczas wdechu, jak i wydechu.. Ptaki wydają dźwięki za pomocą krtani tylnej – mięśniowej komory z kilkoma błonami bębenkowymi, która znajduje się na dolnym końcu.. tchawicy.. , czyli tam, gdzie rozdziela się ona na.. oskrzela.. Serce ptaków jest czterodziałowe i do krążenia ogólnego wychodzi z niego prawy łuk aorty (w przeciwieństwie do ssaków, które mają lewy łuk aorty).. Krew żylna uchodzi do prawego przedsionka, a następnie przepływa do prawej komory, skąd wypływa do płuc.. Z płuc krew wraca do lewego przedsionka, a następnie lewej komory, z której uchodzi aorta.. Żyła główna dolna.. przenosi krew od kończyn przez.. układ wrotny nerek.. W przeciwieństwie do ssaków,.. krwinki czerwone.. ptaków mają jądro.. Układ krwionośny umożliwia utrzymywanie stałej temperatury ciała ptaków, która wynosi 39,5 °C.. Samce.. sikory modrej.. mają niewidoczne dla człowieka ultrafioletowe pióra na głowie, które demonstrują podczas toków.. Układ nerwowy ptaków jest dobrze rozwinięty.. Najlepiej ukształtowane części mózgu to.. móżdżek.. , który koordynuje ruchy, oraz.. kresomózgowie.. , które odpowiada za nawigację,.. behawior.. , gody i budowanie gniazd.. Większość ptaków ma słaby zmysł węchu; godnymi uwagi wyjątkami są:.. kondorowate.. Zmysł wzroku jest u większości gatunków ptaków zwykle dobrze rozwinięty i dominuje wśród innych narządów zmysłów.. Poruszanie się w powietrzu, pośród koron drzew lub obserwowanie ziemi z dużej wysokości wymogło na ewolucji stopniowe jego ulepszenie.. Stąd to w tej gromadzie współczesnych kręgowców znajdują się gatunki o najlepiej wykształconym wzroku.. Oczy ptaków są umieszczone po obu stronach głowy, a pole widzenia wynosi ok.. 300°.. U ptaków drapieżnych są położone bardziej z przodu, co poprawia parametry widzenia stereoskopowego i związaną z tym percepcję głębi.. Sowy, u których nieruchomo osadzone w czaszce oczy są położone najbardziej z przodu, rekompensują to dużymi możliwościami obrotu głowy do tyłu – w zakresie do 270°.. Ich wzrok dostosowany jest do widzenia w nocy – przeważają pręciki, liczba czopków i komórek wrażliwych na kolor jest niewielka.. Ptaki wodne mają specjalne elastyczne.. soczewki.. umożliwiające przystosowanie do widzenia w powietrzu i w wodzie.. W pręcikach ptaków znajdują się kropelki zabarwionego tłuszczu (zwykle żółte lub pomarańczowe, rzadziej zielone).. Powodem może być odmienność promieni słonecznych padających z góry lub odbitych od podłoża.. Ptaki cechuje.. widzenie tetrachromatyczne.. , co oznacza, że oprócz.. czopków.. reagujących na światło zielone, czerwone i niebieskie, mają też czopki wrażliwe na.. ultrafiolet.. Umożliwia im to widzenie światła ultrafioletowego, które jest związane z zalotami.. Wiele ptaków ma wzory na upierzeniu w ultrafiolecie, które są niewidoczne dla ludzkiego oka; niektóre ptaki, podobne do siebie, więc postrzegane przez człowieka jako tej samej płci, w rzeczywistości różnią się obecnością ultrafioletowych łat na piórach.. Samiec.. ma ultrafioletową łatę na głowie, która jest pokazywana podczas zalotów poprzez pozowanie i stroszenie piór na karku.. Światło ultrafioletowe jest używane również podczas poszukiwania pożywienia – wykazano, że.. pustułki.. znajdują ofiary wykorzystując ultrafioletowe ślady moczu pozostawione na ziemi przez.. Jak dowiedziono, niektóre gatunki potrafią dostrzec kierunek polaryzacji promieni świetlnych, co ma ogromne znaczenie przy orientowaniu się w przestrzeni.. Ptaki – tu.. kura domowa.. – "mrugają".. migotką.. poziomo.. Powieki ptaków nie są używane do mrugania.. Ich oczy są nawilżane za pomocą.. migotki.. – trzeciej powieki, która porusza się poziomo.. Migotka pokrywa również oko i działa jak.. soczewka kontaktowa.. u wielu wodnych ptaków.. (w jej środku znajduje się pole załamujące odmienne promienie świetlne, co daje ostrość obrazu pod wodą).. Zwilża powierzchnię oka bez chwilowej utraty widoczności.. Siatkówka.. ptaków ma narząd w kształcie wachlarza wypełniony krwią i zwany grzebieniem.. , którego zadaniem jest jej odżywianie oraz zaopatrywanie w tlen.. Odbiera jednocześnie dwutlenek węgla.. Choć komórki siatkówki cechuje intensywna przemiana materii to wnętrze tego elementu oka ani u ptaków, ani u ssaków nie jest ukrwione (naczynia krwionośne nie wnikają w warstwy komórek siatkówki).. Grzebień pozwala na dostarczanie niezbędnych substancji również od wnętrza oka (u ssaków funkcję tę pełni jedynie zewnętrznie położona naczyniówka).. Większość ptaków nie może poruszać oczami, chociaż są wyjątki, np.. kormoran czarny.. Ptaki z oczami po bokach głowy mają szerokie pole widzenia, natomiast ptaki z oczami z przodu głowy, takie jak.. , cechuje.. widzenie stereoskopowe.. i potrafią one ocenić głębię pola widzenia.. Dodatkową specyfiką ptaków jest liczba włókien w nerwie wzrokowym.. Podczas gdy u człowieka wynosi przeciętnie 1,2 mln, a u królika 394 tys.. , to u gołębia aż 2379 tys.. Oznacza to, że ptasia siatkówka przekazuje dwa razy więcej informacji wzrokowej nerwem niż ludzka.. Poza tym u większości gatunków omawianej gromady kręgowców w każdej gałce ocznej występują 2 plamki ostrego widzenia (tzw.. plamka żółta.. Pozwala to dostrzegać jednocześnie 3 ostre punkty: z przodu ciała, po lewej i po prawej.. U mew i rybitw występują aż 3 takie plamki.. Warto wspomnieć, że niektóre gatunki drapieżnych ptaków mają kształt siatkówki pozwalający na uginanie promieni świetlnych w plamce ostrego widzenia, co skutkuje powiększeniem obrazu.. Kolejną przewagą wzroku ptaków nad wzrokiem ssaków są mięśnie pozwalające na obserwowanie przedmiotów rozmaicie oddalonych.. U tych pierwszych są to włókna prążkowane, które szybciej działają niż mięśnie gładkie w oczach gromady.. Mammalia.. Sama gałka oczna jest stosunkowo bardzo duża, a u średniej wielkości ptaków drapieżnych przekracza wielkością ludzką.. Fakt ten może dziwić.. Jednak prawidłową jej wielkość można ocenić dopiero po wyjęciu jej z czaszki.. Oko ptaka nie jest okrągłe tak jak u ssaków.. Na zewnątrz rogówki biegnie okrężne zagłębienie.. Jej średnica jest mniejsza od pozostałej części gałki.. Obie stykają się ze sobą w środkowej części głowy.. Dzieli je jedynie skostniała częściowo przegroda.. Dlatego też oko puchacza osiąga rozmiary 36 mm, a u większości ptaków oba narządy wzroku przewyższają masę ich mózgu.. Ptaki naziemne mają oczy krótkie – ze spłaszczoną gałką i o bardzo wielkiej siatkówce, co oznacza bardzo szerokie pole widzenia.. U.. siewkowatych.. pola widzenia obu oczu nakładają się na siebie nie tylko z przodu (podobnie jak u człowieka), ale i z tyłu głowy.. Ptak nie musi więc poruszać głową by widzieć cały horyzont jednocześnie.. Łatwiej dzięki temu dostrzega niebezpieczeństwo, niezależnie od tego z której strony nadchodzi.. Taki ogromny obszar dochodzący do siatkówki nie daje jednak ostrego obrazu.. Gatunki sprawnie latające, jak orły i sępy, czy ptaki nocne mają długie oczy o kształcie zbliżonym do cylindra.. Siatkówka jest mała, a ich soczewki rzucają na nią obrazy dość niewielkich fragmentów otoczenia.. Powoduje to, że odległe przedmioty przybierają duże rozmiary, a słabo oświetlone obrazy cechuje duża jasność.. Działanie ich wzroku przypomina aparat fotograficzny z teleobiektywem.. Dlatego też myszołów szybujący nad polami, by przejrzeć całą powierzchnię pod sobą musi kierować oczy w różnych kierunkach, ale dokładność analizy obrazu jest znakomita.. Opisane powyżej cechy ptasiego narządu wzroku (choć nie bez znaczenia pozostaje dobrze rozwinięty mózg potrafiący sprawnie analizować dochodzący obraz) sprawiają, że wyróżnia się on wyjątkowymi zdolnościami.. Dzięki niemu.. pustułka.. lecąca na wysokości kilkunastu metrów widzi wychodzącego z norki gryzonia,.. sęp.. krążący tak wysoko, że nie jest dostrzegalny przez człowieka na niebie, dostrzega zdychające zwierzę lub swojego konkurenta o pokarm z odległości kilku kilometrów, a.. w swym locie o prędkości 20 m/s potrafi odróżnić pozbawione żądeł trutnie od żądlących robotnic pszczoły.. Uszy ptaków nie posiadają.. małżowin usznych.. , ale są pokryte piórami, chociaż u niektórych ptaków, np.. puszczykowatych.. Asio.. Bubo.. Otus.. pióra te tworzą kępki przypominające małżowiny uszne.. W uchu wewnętrznym znajduje się.. ślimak.. , ale nie jest on skręcony spiralnie jak u ssaków.. Położenie otworów usznych u niektórych sów jest po obu stronach głowy asymetryczne – jeden jest wyżej, drugi niżej.. Umożliwia to lepszą lokalizację ofiar w nocy, pod warstwą liści i nawet śniegu, ze względu na minimalne różnice czasowe (do 0,00003 sek.. ) między usłyszeniem dźwięku każdym uchem.. Kilka gatunków ptaków jest zdolnych do używania obrony chemicznej przed drapieżnikami.. Niektórzy przedstawiciele.. rurkonosych.. potrafią wydzielić nieprzyjemną ciecz przeciwko agresorowi.. , a skóra i pióra niektórych gatunków.. fletówek.. Pitohui.. Nowej Zelandii.. wydziela mocną.. neurotoksynę.. Także młode dudki wytwarzają kał o nieprzyjemnym dla wroga zapachu.. Płeć ptaków jest determinowana przez.. chromosomy.. Z i W, a nie X i Y, jak u ssaków.. Samce mają dwa chromosomy Z (ZZ), a samice chromosom W oraz Z (WZ).. U prawie wszystkich gatunków płeć zostaje zdeterminowana przy zapłodnieniu.. Jedno z ostatnich badań wykazało jednak determinację płci zależną od temperatury u.. nogala brunatnego.. , u którego wyższa temperatura podczas inkubacji zwiększa stosunek samic do samców.. Upierzenie.. paszczaka australijskiego.. pozwala mu na harmonizowanie z otoczeniem.. Pióro.. Pióra.. są cechą charakterystyczną ptaków.. Spełniają wiele różnorodnych funkcji: umożliwiają latanie, zapewniają izolację, która pomaga w.. termoregulacji.. i są używane podczas godów oraz do.. kamuflażu.. i dawania sygnałów.. Jest kilka typów piór, z których każdy służy do innych celów.. Pióra są wytworami.. epidermy.. przyczepionymi do skóry i wyrastają tylko ze specyficznych miejsc na skórze zwanych.. pteryliami.. Rozmieszczenie pteryliów ma znaczenie w taksonomii i systematyce.. Ułożenie i wygląd piór na ciele, zwane upierzeniem, może być różne u gatunków w zależności od wieku, statusu społecznego.. i płci.. Upierzenie jest regularnie zrzucane.. Standardowe upierzenie, które powstaje podczas.. pierzenia.. po okresie rozrodczym jest znane jako "upierzenie nierozrodcze" lub – w terminologii Humphrey-Parkes – jako "upierzenie podstawowe".. "Upierzenie rozrodcze" lub odmiany "upierzenia podstawowego" znane są w systemie Humphrey-Parkes jako "upierzenie alternatywne".. Pierzenie następuje zwykle raz w roku, chociaż niektóre ptaki mogą zrzucać upierzenie dwa razy w roku, a duże ptaki drapieżne mogą pierzyć się tylko raz na kilka lat.. Sposoby pierzenia są różne u różnych gatunków.. U niektórych lotki ze skrzydeł są zrzucane i odrastają, zaczynając od zewnętrznych piór do wewnętrznych (dośrodkowo), a niektóre wymieniają pióra, zaczynając od tych, które znajdują się wewnątrz (odśrodkowo).. Niewielka liczba gatunków, np.. kaczki.. gęsi.. , traci wszystkie lotki jednocześnie, stając się czasowo niezdolnymi do lotu.. Dośrodkowe zrzucanie sterówek występuje np.. kurowatych.. Odśrodkowe zrzucanie sterówek jest spotykane m.. dzięciołów.. pełzaczowatych.. , chociaż zaczyna się od drugiego wewnętrznego pióra i kończy na centralnym, więc ptak zachowuje funkcjonalność ogona.. lotki pierwszorzędowe wymieniane są do zewnątrz, lotki drugorzędowe do wewnątrz, a sterówki od centrum na zewnątrz.. Przed sezonem lęgowym samice większości gatunków ptaków tracą pióra w pobliżu brzucha.. Skóra w tym miejscu jest dobrze zaopatrzona w naczynia krwionośne i pomaga ptakowi w wysiadywaniu jaj.. Pióra wymagają opieki, więc ptaki codziennie czyszczą albo pielęgnują je, poświęcając na te czynności 9% ich dziennego czasu.. Używają dzioba do zmiatania drobin i do nakładania woskowej wydzieliny.. gruczołu kuprowego.. , która zapewnia elastyczność piór i działa jako środek przeciwbakteryjny, hamując rozwój bakterii niszczących pióra.. Podobne działanie ma.. kwas mrówkowy.. , który ptaki otrzymują podczas nacierania piór mrówkami, aby usunąć pasożyty.. Muszarka białogardła.. z rodziny.. monarkowatych.. podczas lotu trzepoczącego.. Przystosowanie ptaków do lotu.. Większość ptaków potrafi latać, co odróżnia je od prawie wszystkich innych kręgowców.. Lot jest pierwszorzędowym środkiem lokomocji większości gatunków i jest używany podczas zdobywania pokarmu, unikania drapieżników i ucieczki oraz trafiania do miejsc lęgowych.. Ptaki cechuje wiele różnych przystosowań do lotu, takich jak lekki szkielet, dwie duże grupy mięśni służących do poruszania w powietrzu:.. mięśnie.. piersiowe, które pociągają skrzydło w dół – stanowiące 15% masy ptaka, grzebień na mostku, mięśnie kruczo-ramienne, które unoszą skrzydło do góry oraz zmodyfikowane kończyny przednie (.. ), które działają jak.. profil lotniczy.. Kształt i rozmiar skrzydła determinują typ lotu ptaka; wiele gatunków łączy silny, trzepoczący lot ze zużywającym mniej energii lotem szybującym.. Około 60 obecnie żyjących gatunków jest.. nielotami.. , podobnie jak wiele wymarłych ptaków.. Niezdolność do lotu często pojawia się u ptaków żyjących na izolowanych wyspach, prawdopodobnie z powodu nieobecności lądowych drapieżników.. Pomimo niezdolności do lotu,.. używają podobnego umięśnienia i ruchów do "latania" pod wodą, podobnie jak.. alki.. , niektóre.. burzykowate.. Lot ptaków współczesnych osiągnął daleko idącą doskonałość, pojawiły się też rozmaite specjalizacje, związane ze środowiskiem i sposobem poruszania się poszczególnych gatunków.. Lot wpłynął również w zasadniczy sposób na zmysły i system nerwowy ptaków.. Na posuwające się ku przodowi skrzydło ptaka działa.. siła oporu powietrza.. , którą można rozłożyć na dwie składowe.. Jedna z nich dźwiga skrzydło ku górze, druga hamuje.. ruch postępowy.. Wzajemny stosunek tych składowych zależy od kształtu skrzydła, szybkości ruchu,.. kąta nachylenia.. skrzydła w stosunku do kierunku ruchu, a także od takich mniej ważnych okoliczności jak temperatura, wzniesienie nad.. poziom morza.. itd.. Okazało się, że najkorzystniejszy stosunek sił przy zwykłych szybkościach lotu występuje wówczas, gdy kąt nachylenia skrzydła względem kierunku ruchu wynosi około 3-4°.. Wówczas siła dźwigająca jest stosunkowo największa, a siła hamująca najmniejsza.. Pod tym kątem ustawione są zwykle skrzydła ptaków w locie szybującym.. Siła dźwigająca skrzydło ku górze powstaje tylko wówczas, gdy ptak posuwa się ku przodowi w stosunku do powietrza.. Tymczasem powietrze hamuje ruch postępowy.. Aby móc posuwać się naprzód, ptak musi więc albo machać skrzydłami, albo – jeśli znajduje się na dużej wysokości – może uzyskać szybkość przez wykorzystanie siły.. ciążenia.. Jeśli prąd powietrza płynie szybko ku górze, szybujący ptak może się wznosić bez poruszania skrzydłami.. Przyciąganie ziemskie pełni tu funkcję podobną do funkcji sznurka od latawca.. Prawie wszystkie ptaki szybują.. Ptaki małe lecą w ten sposób tylko przed lądowaniem, ptaki duże mogą unosić się w powietrzu bez poruszania skrzydłami przez dłuższy czas.. Wśród ptaków często latających lotem ślizgowym spotyka się dwa typy specjalizacyjne.. W jednym z nich skrzydła są bardzo długie i wąskie, w drugim są krótsze, lecz szersze.. Skrzydło długie i wąskie stawia większy opór ruchowi postępującemu niż posiadające tę samą powierzchnię skrzydło krótsze.. Skrzydło długie ma natomiast większą siłę unoszącą.. Wskutek różnicy ciśnień panujących na górnej i dolnej powierzchni skrzydła, na końcu skrzydła powietrze wymyka się z dołu ku górze.. Im skrzydło krótsze, tym strata siły dźwigającej powodowana tym procesem jest większa.. Wirom tworzącym się na końcu skrzydła przeciwdziałają wydłużone pojedyncze.. lotki.. , oddzielone wąskimi szczelinami, bardzo wyraźne u niektórych ptaków.. Szczeliny te tworzą się dzięki temu, że końcowe odcinki chorągiewek piór są zwężone.. Długotrwały lot szybujący polega na wykorzystywaniu prądów powietrznych do unoszenia się, bez potrzeby poruszania skrzydłami.. Jest to możliwe wówczas, gdy występują prądy wstępujące, albo gdy na niewielkich różnicach wysokości istnieją znaczne różnice w szybkości wiatru.. Wstępujące prądy powietrza pojawiają się w rozmaitych okolicznościach.. Powodem ich mogą być nierówności powierzchni ziemi, na które natrafia wiatr, lub różnice w nagrzewaniu się podłoża oświetlonego słońcem, w zależności od występowania zbiorników wodnych, szaty roślinnej itd.. Również i nad zupełnie jednolitym obszarem w pogodnym dniu pojawiają się prądy wstępujące.. Powietrze bliskie ziemi ogrzewa się najsilniej, a jako najcieplejsze jest najlżejsze, natomiast warstwy oddalone od powierzchni są chłodniejsze, a więc cięższe.. Swobodnemu mieszaniu się warstw przeciwdziała.. lepkość.. powietrza.. Jeśli w pewnym punkcie lepkość zostanie przezwyciężona i powietrze ciepłe rozpocznie dźwigać się w górę, przebije ono leżące wyżej warstwy chłodne, tworząc niewidoczny dla oka ludzkiego.. komin termiczny.. , który wysysa ciepłe powietrze ze swego sąsiedztwa.. Kominy takie mają dość znaczną trwałość.. Wielkie ptaki, wykorzystujące wstępujące prądy powietrzne do szybowania, jak np.. , rozpoczynają lot dopiero w parę godzin po wschodzie słońca, gdy ziemia wyraźnie się ogrzeje.. Niekiedy można dostrzec z daleka miejsce, w którym tworzy się silny komin: bezpośrednio nad ziemią powstaje wir powietrzny, unoszący w górę wyschnięte szczątki roślin, zaś na szczycie komina może się zjawić obłok.. Sępy potrafią wykorzystać taką informację i odszukać za jej pomocą prąd powietrzny.. Położenie słabszych kominów jest jednak niedostrzegalne.. Obserwując sępy na stepach Afryki z samolotu przekonano się, w jaki sposób ptaki te odszukują prądy powietrzne.. Otóż lecą one grupą w znacznym rozproszeniu, obserwując się wzajemnie.. Gdy któryś z ptaków natrafi na komin, wznosi się w nim zataczając koła.. Na ten widok pozostałe ptaki kierują się ku podstawie komina i kołując zyskują na wysokości.. Gdy uniosą się tak wysoko, że siła działania komina się zmniejszy lub też zimno czy spadek ciśnienia przestaną im dogadzać, rozlatują się w różnych kierunkach, wykorzystując opadanie jako źródło napędu.. Gdy znów jeden z osobników natrafi na następny komin, ptaki skupiają się przy nim w podobny sposób.. Taka metoda lotu umożliwia odżywianie się.. padliną.. , która nie jest zbyt obfita.. Ptaki mogą przeszukać ogromną przestrzeń przy zużyciu niewielkiej energii i odnajdują zwłoki zwierząt, zabitych w nocy przez wielkie.. drapieżniki.. Wydaje się, że w sposób podobny do sępów podróżują.. bociany.. w czasie przelotów, i że w tym leży sens skupiania się tych ptaków w stada pod koniec lata.. Pojedynczy bocian miałby trudności z odszukiwaniem prądów powietrznych, musiałby więc wydatkować na przelot więcej energii niż mógłby jej nagromadzić.. Przypuszczalnie dlatego odbite od stada pojedyncze ptaki nie odlatują, chociaż w zimie czeka je bez pomocy ludzkiej śmierć z głodu i zimna.. Powierzchnia morza nie ogrzewa się tak silnie, jak ląd w promieniach słońca.. Nie ma więc nad morzem kominów termicznych.. Natomiast nad otwartą płaszczyzną wodną często wieją wiatry, unosząc wodę w wysokie.. fale.. Nierówna powierzchnia wody silnie hamuje szybkość najniższych warstw powietrza, która gwałtownie wzrasta powyżej szczytów najwyższych fal.. Wiatr uderzający w wysoką falę wzbija się w górę, tworząc prąd wstępujący.. Ptak pozwala się dźwignąć możliwie wysoko, dostaje się w powietrze pędzące z wielką szybkością, nabiera rozpędu, zawraca i spływa między grzbiety fal w spokojniejsze miejsce, gdzie unosi się tak długo, aż utrata szybkości zmusi go do wykorzystania kolejnego czoła wysokiej fali.. Ten sposób żeglowania wymaga skrzydeł o znacznej sile dźwigającej, a więc długich i wąskich.. Stąd pochodzą charakterystyczne sylwetki.. mew.. fregat.. albatrosów.. Marynarze dawno spostrzegli, że wiele ptaków morskich lata swobodniej w czasie silnego wiatru niż podczas ciszy.. Stąd powstały nazwy podkreślające związek tych ptaków z niepogodą, jak.. burzyki.. (rodzaj.. Puffinus.. nawałniki.. (Hydrobatinae).. Jednak bardzo gwałtowne wiatry nie są okolicznością sprzyjającą tym ptakom, gdyż utrudniają im łowienie zdobyczy w wodzie do tego stopnia, że ptaki muszą okresowo głodować.. Wskutek różnic w sposobach żeglowania wielkie ptaki morskie nie mogą dokonywać dłuższych przelotów nad lądami, a wielkie ptaki lądowe z trudnością przelatują większe przestrzenie mórz.. Dlatego kontynenty stanowią zaporę nie do przebycia dla ptaków morskich, a oceany dla orłów i sępów.. Nawet najsprawniej szybujące ptaki muszą czasem użyć.. mięśni.. do wytworzenia napędu, choćby tylko do zerwania się z miejsca.. Lot czynny jest zjawiskiem złożonym i wykazuje wielką rozmaitość.. Lot furkoczący (trzepoczący) pozwala nielicznym ptakom na zawisanie w powietrzu w miejscu, a nawet na podnoszenie się pionowo ku górze.. W czasie trzepotania ciało ptaka stoi prawie pionowo, ogon skierowany jest ku dołowi.. Skrzydła biją szybko w przód i w tył, a siła dźwigająca powstaje dzięki elastyczności piór.. Gdy skrzydło posuwa się ku przodowi, opór powietrza wygina pióra ku tyłowi, podobnie gdy skrzydło powraca lotki wyginają się ku przodowi.. Po dolnej stronie skośnie ustawionych piór powstaje ciśnienie większe niż po stronie górnej, wskutek czego pojawia się siła unosząca ptaka ku górze.. Trzepotanie w miejscu jest możliwe tylko u małych ptaków.. U ptaków większych bezwładność ciężkiego skrzydła spowodowałaby zbyt wielkie straty energii.. Mimo to jeszcze gołąb jest zdolny do prawie pionowego wzniesienia się w górę.. Większość ptaków średniej wielkości zrywa się do lotu inaczej.. Już od pierwszej chwili lot jest połączony z ruchem ku przodowi.. Ciało zrywającej się do lotu sroki jest pochylone w stosunku do pionu o około 45°.. Uderzanie skrzydłami w dół powoduje unoszenie ciała ku górze, zaś powstające pod działaniem oporu powietrza wygięcie piór powoduje równocześnie powstanie siły ciągu pchającej ptaka ku przodowi.. Następnie unoszenie skrzydeł ku górze powoduje obniżenie tułowia, ale pióra wyginają się wówczas w dół, a więc ich ruch wytwarza również siłę ciągu.. W locie poziomym skrzydła pełnią równocześnie dwie funkcje: wskutek ruchu całego ptaka ku przodowi są powierzchniami nośnymi, tak samo jak w locie szybującym, oraz ruchy pionowe skrzydeł tworzą wskutek elastyczności piór siłę napędu, przeciwdziałającą hamowaniu lotu przez opór powietrza.. są niesymetryczne i tkwią w skrzydle niezupełnie nieruchomo.. Wskutek tego, gdy skrzydła opadają, pióra tworzą powierzchnię zwartą, nieprzepuszczającą powietrza.. Natomiast podczas unoszenia skrzydeł lotki obracają się wzdłuż długiej osi, dzięki czemu powietrze może się między nimi przedostawać.. Ponadto szczególnie u dużych ptaków, staw nadgarstka wygina się, a więc dystalna część skrzydła unosi się mniej od proksymalnej.. Zmniejsza się przez to strata na wysokości, wywołana dźwignięciem skrzydeł.. Mięśnie poruszające skrzydła w dół są też u większości ptaków wielokrotnie silniejsze od mięśni podnoszących skrzydła.. Gra tu rolę również fakt, że opuszczenie skrzydeł unosi tułów przeciwko sile ciśnienia, natomiast dźwignięcie skrzydeł jest równoznaczne z opadnięciem tułowia, a więc jest zgodne z działaniem przyciągania ziemskiego.. U małych, szybko poruszających skrzydłami ptaków zmiany kształtu skrzydła w czasie ruchu są niewielkie, a u bardzo małych gatunków, zdolnych do zawisania w miejscu, np.. kolibrów.. , obie antagonistyczne  ...   Odysei.. Katullus.. użył wróbla jako symbol erotyczny w swoim poemacie.. Catullus 2.. [184].. W bajkach.. Ignacy Krasicki.. opisuje dumnego kruka, któremu chytry lis odbiera ser, a.. Hans Christian Andersen.. brzydkie kaczątko, które w końcu przemienia się w pięknego łabędzia.. William Wharton.. w powieści.. Ptasiek.. (1978) opisuje historię chłopca, którego pasja.. ornitologiczna.. przerodziła się w obłęd – chłopiec uwierzył, że jest ptakiem.. Ptaki zapisały się również w historii kina: w.. dreszczowcu.. Alfreda Hitchcocka.. (1963) są morderczymi napastnikami na człowieka, natomiast.. film dokumentalny.. Makrokosmos – Podniebny taniec.. (2003) trafił do kin, przedstawiając migracje ptaków z najbliższej perspektywy.. Ważną rolę odgrywają ptaki w.. symbolice narodowej.. Szczególnie ptaki drapieżne, charakteryzujące się siłą i wielkością, widnieją na herbach rodów szlacheckich, historycznych krain, miast i państw.. [185].. Ptaki widnieją jako główny motyw na godłach, m.. Rosji.. Niemiec.. Austrii.. Serbii.. Meksyku.. Polski.. W wielu krajach ptaki są elementem ludowych tradycji i obyczajów.. W Polsce znany jest obyczaj zwany.. przepiórką.. rozpowszechniony od średniowiecza na wsiach, gdyż związany jest z rolnictwem – najczęściej obchodzony wraz z zakończeniem.. żniw.. – między innymi na.. Śląsku Cieszyńskim.. Zwyczaj ten jest już ginący, choć na Białostocczyźnie spotykany jeszcze w połowie lat 60.. Spiew ptaków od najdawniejszych czasów imitowany był w muzyce.. Kukanie kukułki naśladowane jest w najstarszym utworze kontapunktcznym, w angielskim kanonie.. Sumer is icumen in.. z XIII w.. W renesansie imitowano ptasie śpiewy w licznych.. chansons.. Jannequina.. madrygałach.. Ptasie śpiewy naśladowano także w muzyce instrumentalnej; np.. Czterech porach roku.. Antonio Vivaldiego.. , w Symfonii "Pastoralnej" (VI).. Ludwika van Beethovena.. , w symfoniach.. Gustawa Mahlera.. W XVIII i XIX wieku ptaki często były też naśladowane w utworach wokalno-instrumentalnych, jak oratorium.. Pory roku.. Józefa Haydna.. W XX wieku ptaki stały się inspiracją przede wszystkim dla.. Oliviera Messiaena.. , który notował i nagrywał śpiewy ptaków, a następnie komponował w oparciu o te zapisy utwory instrumentalne (.. Katalog ptaków.. Ptaki egzotyczne.. i wiele innych).. W wielu utworach dokładnie określał, jaki gatunek ptaka był dla niego w danym momencie inspiracją.. Ponieważ Messiaen potrafił zapisywać te śpiewy, więc jego obserwacje miały również wartość dla ornitologów.. [186].. Ptaki morskie, które zginęły w 1989 od ropy naftowej po wycieku z.. tankowca.. Exxon Valdez.. u wybrzeży.. Alaski.. Chociaż działalność człowieka pomogła w ekspansji kilku gatunków, jak np.. szpak.. , z drugiej strony doprowadziła do spadku populacji albo wyginięcia wielu innych gatunków.. Ponad sto gatunków ptaków wymarło w czasach historycznych.. [187].. , ale najbardziej dramatyczne rozmiary przybrało wymieranie po ludzkiej kolonizacji wysp.. Melanezji.. Polinezji.. Mikronezji.. , kiedy to wymarło szacunkowo od 750 do 1800 gatunków ptaków.. [188].. Obecnie na całym świecie zanikają populacje wielu gatunków ptaków.. W 2007 organizacje.. zaliczały do zagrożonych 1221 gatunków.. [189].. Największym zagrożeniem jest utrata habitatów, spowodowana działalnością człowieka.. [190].. Do innych zagrożeń należą: niezrównoważone polowania, śmierć przez kolizje ze strukturami stworzonymi przez człowieka oraz jako poboczny efekt rybołówstwa dalekodystansowymi sieciami.. [191].. , zanieczyszczenia środowiska, np.. wycieki.. ropy naftowej.. do mórz albo stosowanie.. pestycydów.. [192].. , konkurencja i drapieżnictwo ekspansywnych.. gatunków inwazyjnych.. [193].. zmiany klimatyczne.. Rządy państw i regionów oraz organizacje ochrony ptaków starają się chronić ptaki, np.. przez odpowiednią regulację prawną, przez aktywności mające na celu zachowanie albo odbudowę ptasich habitatów, albo przez tworzenie populacji w sztucznych warunkach, np.. ogrodów zoologicznych.. , w celu.. Czasami projekty reintrodukcyjne kończą się sukcesem.. Szacuje się, że w latach 1994-2004 takie starania ochroniły przed wyginięciem 16 gatunków ptaków, m.. kondora kalifornijskiego.. Gymnogyps californianus.. modrolotkę kozią.. Cyanoramphus cookii.. [194].. Crows prove they are no birdbrains.. [dostęp 01.. 04.. del Hoyo, Josep; Andy Elliott Jordi Sargatal (1992): Handbook of Birds of the World, Volume 1: Ostrich to Ducks.. Barcelona: Lynx Edicions.. ISBN 84-87334-10-5.. łac.. Linnaeus, Carolus (1758):.. Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.. Tomus I-III.. pełna wersja trzeciej edycji z roku 1767.. 4,0.. 4,1.. Livezey, Bradley C.. ; Richard L.. Zusi (January 2007).. "Higher-order phylogeny of modern birds (Theropoda, Aves: Neornithes) based on comparative anatomy.. II.. Analysis and discussion".. Zoological Journal of the Linnean Society 149 (1): [1–95.. 1111/j.. 1096-3642.. 00293.. x abstrakt].. pełny tekst w formacie PDF.. Padian, Kevin (1997): "Bird Origins", in Philip J.. Currie Kevin Padian (eds.. ): Encyclopedia of Dinosaurs.. San Diego: Academic Press, 41–96.. ISBN 0-12-226810-5.. Jerzy Dzik.. Dzieje życia na Ziemi.. Wprowadzenie do paleobiologii.. (2003), 515 str.. , PWN, Warszawa.. ISBN 83-01-14038-0.. Gauthier, Jacques (1986).. "Saurischian Monophyly and the origin of birds", in Kevin Padian: The Origin of Birds and the Evolution of Flight, 1–55.. ISBN 0-940228-14-9.. Clements, James F.. (2007).. The Clements Checklist of Birds of the World, 6th edition, Ithaca: Cornell University Press.. ISBN 978-0-8014-4501-9.. Gill, Frank (2006).. Princeton: Princeton University Press.. ISBN 978-0-691-12827-6.. Sibley, Charles; Jon Edward Ahlquist (1990).. Phylogeny and classification of birds.. New Haven: Yale University Press.. ISBN 0-300-04085-7.. , Tom 40, zeszyt specjalny, 1999, [www.. mto-kr.. pl/index.. php?option=com_content task=view id=122 Itemid=99 dokument-pdf].. Avibase.. – strona z rzędami i rodzinami gatunków ptaków sklasyfikowanych według listy Howarda i Moore'a, [dostęp 15.. Warszawa: BGW, 1990, s.. 327-329.. ISBN 83-85167-005.. Ian Newton:.. The speciation and biogeography of birds.. Amsterdam: Academic Press, 2003.. ISBN 0-12-517375-X.. Michael Brooke:.. Albatrosses and Petrels across the world.. Oxford ; New York:.. Oxford University Press.. , 2004.. ISBN 0-19-850125-0.. Weir, D.. Schluter.. The latitudinal gradient in recent speciation and extinction rates of birds and mammals.. ”.. 315 (5818), s.. 1574-76, 03 2007.. 1126/science.. 1135590.. PMID 17363673.. Sato, Y.. Naito, A.. Kato, Y.. Niizuma i inni.. Buoyancy and maximal diving depth in penguins: do they control inhaling air volume?.. „Journal of Experimental Biology”.. 205 (9), s.. 1189-97, 05 2002.. PMID 11948196.. 18,0.. 18,1.. Schreiber, Elizabeth Anne; Joanna Burger (2001).. Biology of Marine Birds.. Boca Raton: CRC Press.. ISBN 0-8493-9882-7.. David H.. Hill, Peter Robertson:.. The pheasant: Ecology, Management, and Conservation.. Oxford: BSP Professional, 1988.. ISBN 0-632-02011-3.. Spreyer, M.. , Bucher, E.. (1998): Monk Parakeet (Myiopsitta monachus).. The Birds of North America.. Cornell Lab of Ornithology.. DOI:10.. 2173/bna.. 322.. Arendt, W.. (1988):.. Range Expansion of the Cattle Egret, (Bubulcus ibis) in the Greater Caribbean Basin.. , in:.. Colonial Waterbirds.. 11 (2): 252–62.. 2307/1521007.. Bierregaard, R.. O.. (1994): "Yellow-headed Caracara", w: Josep del Hoyo, Andrew Elliott Jordi Sargatal (red.. ): Handbook of the Birds of the World.. Volume 2; New World Vultures to Guineafowl.. ISBN 84-87334-15-6.. Juniper, T.. , Parr, M.. (1998): Parrots: A Guide to the Parrots of the World.. London: Christopher Helm.. ISBN 0-7136-6933-0.. Paul R.. Ehrlich.. , David S.. Dobkin, Darryl Wheye:.. Adaptations for Flight.. Birds of Stanford.. Standford University, 1988.. [dostęp 24 lutego 2008].. Oparty na The Birder's Handbook (Paul Ehrlich, David Dobkin, and Darryl Wheye.. 1988.. Simon and Schuster, New York.. 25,2.. 25,3.. 25,4.. 25,5.. dr Marta Dudziak, mgr Mateusz Gołąb:.. Gromada aves (Ptaki).. [dostęp 18 września 2011].. 26,00.. 26,01.. 26,02.. 26,03.. 26,04.. 26,05.. 26,06.. 26,07.. 26,08.. 26,09.. 26,10.. 26,11.. 26,12.. 26,13.. 26,14.. 26,15.. 26,16.. 26,17.. 26,18.. 26,19.. 26,20.. 26,21.. 26,22.. 26,23.. 26,24.. Frank Gill:.. Ornithology.. New York: WH Freeman and Co, 1995.. ISBN 0-7167-2415-4.. 27,2.. Budowa ciała ptaków.. W: A.. Zyśk, W.. Zamachowski:.. Strunowce – Chordata.. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1997.. ISBN 83-86841-92-3.. Skeleton of a typical bird.. Fernbank Science Center's Ornithology Web.. [dostęp 24.. Ehrlich, David S.. Drinking.. Ella Tsahar, Carlos Martínez del Rio, Ido Izhaki, Zeev Arad.. Can birds be ammonotelic? Nitrogen balance and excretion in two frugivores.. 208 (6), s.. 1025–34, 2005.. 1242/jeb.. 01495.. PMID 15767304.. Marion R.. Preest, Carol A.. Beuchat.. Ammonia excretion by hummingbirds.. „Nature”.. 386, s.. 561–62, kwiecień 1997.. 1038/386561a0.. Mora, J.. Martuscelli, Juana Ortiz-Pineda, G.. Soberón.. The Regulation of Urea-Biosynthesis Enzymes in Vertebrates.. „Biochemical Journal”.. 96, s.. 28–35, 1965.. PMID 14343146.. Gary C.. Packard.. The Influence of Ambient Temperature and Aridity on Modes of Reproduction and Excretion of Amniote Vertebrates.. „The American Naturalist”.. 100 (916), s.. 667–82, 1966.. Thomas G.. Balgooyen.. Pellet Regurgitation by Captive Sparrow Hawks (.. Falco sparverius.. Condor.. 73 (3), s.. 382–85, 1971.. 2307/1365774.. James P.. Gionfriddo, Louis B.. Best.. Grit Use by House Sparrows: Effects of Diet and Grit Size.. „Condor”.. 97 (1), s.. 57–67, February 1995.. 2307/1368983.. David Attenborough:.. The Life of Birds.. Princeton: Princeton University Press, 1998.. ISBN 0-691-01633-X.. Phil F.. Battley, Theunis Piersma, Maurine W.. Dietz.. et als.. Empirical evidence for differential organ reductions during trans-oceanic bird flight.. „Proceedings of the Royal Society B”.. 267 (1439), s.. 191–5, styczeń 2000.. 2000.. 0986.. PMID 10687826.. (Errata w.. Proceedings of the Royal Society B.. 267.. (1461):2567.. John N.. Maina.. Development, structure, and function of a novel respiratory organ, the lung-air sac system of birds: to go where no other vertebrate has gone.. „Biological Reviews”.. 81 (4), s.. 545–79, listopad 2006.. 1469-185X.. tb00218.. x.. PMID 17038201.. Producing song: the vocal apparatus.. W: Roderick A.. Suthers, Sue Anne Zollinger:.. Behavioral Neurobiology of Birdsong.. Philip Zeigler Peter Marler (eds.. New York: New York Academy of Sciences, 2004, s.. 109-129, seria: Annals of the New York Academy of Sciences.. 1016.. DOI:.. 1196/annals.. 1298.. 041.. ISBN 1-57331-473-0.. PMID 15313772.. Robert B.. Scott.. Comparative hematology: The phylogeny of the erythrocyte.. „Annals of Hematology”.. 12 (6), s.. 340–51, marzec 1966.. 1007/BF01632827.. PMID 5325853.. James Sales.. The endangered kiwi: a review.. „Folia Zoologica”.. 54 (1–2), s.. 1–20, 2005.. The Avian Sense of Smell.. Lequette Benoit, Christophe Verheyden, Pierre Jouventin.. Olfaction in Subantarctic seabirds: Its phylogenetic and ecological significance.. „The Condor”.. 91 (3), s.. 732–35, sierpień 1989.. 2307/1368131.. Susan E.. Wilkie, Peter M.. VISSERS, Debipriya DAS.. The molecular basis for UV vision in birds: spectral characteristics, cDNA sequence and retinal localization of the UV-sensitive visual pigment of the budgerigar (.. Melopsittacus undulatus.. 330, s.. 541–47, 1998.. PMID 9461554.. Andersson, J.. Ornborg M.. Andersson.. Ultraviolet sexual dimorphism and assortative mating in blue tits.. „Proceeding of the Royal Society B”.. 265 (1395), s.. 445–50, 1998.. 1998.. 0315.. Jussi Viitala, Erkki Korplmäki, Pälvl Palokangas, Minna Koivula.. Attraction of kestrels to vole scent marks visible in ultraviolet light.. 373 (6513), s.. 425–27, 1995.. 1038/373425a0.. 47,0.. 47,1.. 47,2.. 47,3.. 47,4.. Henryk Szarski:.. Historia zwierząt kręgowych.. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.. David L.. Williams, Edmund Flach.. Symblepharon with aberrant protrusion of the nictitating membrane in the snowy owl (.. Nyctea scandiaca.. „Veterinary Ophthalmology”.. 6 (1), s.. 11–13, marzec 2003.. 1046/j.. 1463-5224.. 2003.. 00250.. PMID 12641836.. Craig R.. White, Norman Day, Patrick J.. Butler, Graham R.. Martin.. Vision and Foraging in Cormorants: More like Herons than Hawks?.. „PLoS ONE”.. 2 (7), s.. e639, lipiec 2007.. 1371/journal.. pone.. 0000639.. PMID 17653266.. Martin Graham R.. , Gadi Katzir.. Visual fields in short-toed eagles,.. Circaetus gallicus.. (Accipitridae), and the function of binocularity in birds.. „Brain, Behaviour and Evolution”.. 53 (2), s.. 55–66, 1999.. 1159/000006582.. PMID 9933782.. Nozomu Saito.. Physiology and anatomy of avian ear.. „The Journal of the Acoustical Society of America”.. 64 (S1), s.. S3, 1978.. 1121/1.. 2004193.. Owl Ears and Hearing.. , the Owl Pages, strona internetowa poświęcona sowom,.. , [dostęp 06.. John Warham.. The Incidence, Function and ecological significance of petrel stomach oils.. „Proceedings of the New Zealand Ecological Society”.. 24, s.. 84–93, 1977.. Dumbacher, B.. Beehler, T.. Spande.. omobatrachotoxin in the genus.. : chemical defense in birds?.. „Science”.. 258 (5083), s.. 799–801, wrzesień 1992.. 1439786.. PMID 1439786.. Andrzej Grzegorz Kruszewicz:.. Ptaki Polski.. Anne Göth.. Incubation temperatures and sex ratios in Australian brush-turkey (.. Alectura lathami.. ) mounds.. „Austral Ecology”.. 32 (4), s.. 278-85, 2007.. James R.. Belthoff, Alfred M.. Dufty Jr.. , Sidney A.. Gauthreaux, Jr.. Plumage Variation, Plasma Steroids and Social Dominance in Male House Finches.. 96 (3), s.. 614–25, wrzesień 1994.. 2307/1369464.. Dale Guthrie:.. How We Use and Show Our Social Organs.. Body Hot Spots: The Anatomy of Human Social Organs and Behavior.. [dostęp 24 marca 2009].. Philip S.. Humphrey, Kenneth C.. Parkes.. An approach to the study of molts and plumages.. „The Auk”.. 76, s.. 1–31, 1959.. de Beer SJ, Lockwood GM, Raijmakers JHFS, Raijmakers JMH, Scott WA:.. SAFRING Bird Ringing Manual.. 2001.. [dostęp 25.. Gabriel Gargallo.. Flight Feather Moult in the Red-Necked Nightjar.. Caprimulgus ruficollis.. „Journal of Avian Biology”.. 25 (2), s.. 119–24, 1994.. 2307/3677029.. Ernst Mayr, Margaret Mayr.. The tail molt of small owls.. 71 (2), s.. 172–78, 1954.. Payne:.. Birds of the World, Biology 532.. Bird Division, University of Michigan Museum of Zoology.. [dostęp 26.. Scott Turner.. On the thermal capacity of a bird's egg warmed by a brood patch.. „Physiological Zoology”.. 70 (4), s.. 470–80, 1997.. 1086/515854.. PMID 9237308.. Bruno A.. Walther, Dale H.. Clayton.. Elaborate ornaments are costly to maintain: evidence for high maintenance handicaps.. „Behavioural Ecology”.. 16 (1), s.. 89–95, 2005.. 1093/beheco/arh135.. Matthew D.. Shawkey, Shreekumar R.. Pillai, Geoffrey E.. Hill.. Chemical warfare? Effects of uropygial oil on feather-degrading bacteria.. 34 (4), s.. 345–49, 2003.. 0908-8857.. 03193.. Dobkin, Darryl Wheye.. The Adaptive Significance of Anting.. 103 (4), s.. 835, 1986.. Clive Roots:.. Flightless Birds.. Westport: Greenwood Press, 2006.. ISBN 978-0-313-33545-7.. Brian K.. McNab.. Energy Conservation and the Evolution of Flightlessness in Birds.. 144 (4), s.. 628–42, październik 1994.. Christopher E.. Kovacs, Ron A.. Meyers.. Anatomy and histochemistry of flight muscles in a wing-propelled diving bird, the Atlantic Puffin,.. Fratercula arctica.. „Journal of Morphology”.. 244 (2), s.. 109–25, maj 2000.. Robert, Michel; Raymond McNeil, Alain Leduc (January 1989).. [Conditions and significance of night feeding in shorebirds and other water birds in a tropical lagoon".. http://elibrary.. unm.. edu/sora/Auk/v106n01/p0094-p0101.. pdf.. ], w:.. The Auk.. 106 (1): 94–101.. Paton, D.. ; B.. Collins (1989).. "Bills and tongues of nectar-feeding birds: A review of morphology, function, and performance, with intercontinental comparisons".. Australian Journal of Ecology 14 (4): 473–506.. ISSN 0307-692X.. Baker, Myron Charles; Ann Eileen Miller Baker (1973).. "Niche Relationships Among Six Species of Shorebirds on Their Wintering and Breeding Ranges".. Ecological Monographs 43 (2): 193–212.. 2307/1942194.. Cherel, Yves; Pierrick Bocher, Claude De Broyer et als.. (2002).. "Food and feeding ecology of the sympatric thin-billed Pachyptila belcheri and Antarctic P.. desolata prions at Iles Kerguelen, Southern Indian Ocean".. Marine Ecology Progress Series 228: 263–81.. 3354/meps228263.. Jenkin, Penelope M.. (1957).. "The Filter-Feeding and Food of Flamingoes (Phoenicopteri).. ".. Philosophical Transactions of the Royal Society of London.. Series B, Biological Sciences 240 (674): 401–93.. Vickery, J.. ; M.. De L.. Brooke (May 1994).. "The Kleptoparasitic Interactions between Great Frigatebirds and Masked Boobies on Henderson Island, South Pacific".. The Condor 96 (2): 331–40.. 2307/1369318.. Hiraldo, F.. ; J.. Blanco and J.. Bustamante (1991).. "Unspecialized exploitation of small carcasses by birds".. Bird Studies 38 (3): 200–07.. Artensterben im Treibhaus.. – informacja.. , [dostęp 26.. Klaassen, Marc (1996).. "Metabolic constraints on long-distance migration in birds".. Journal of Experimental Biology.. 199 (1): 57–64.. PMID 9317335.. Battley, Phil F.. ; Theunis Piersma, Maurine W.. Dietz et als.. (January 2000).. "Empirical evidence for differential organ reductions during trans-oceanic bird flight", w: Proceedings of the Royal Society B 267 (1439): 191–5.. Erratum in Proceedings of the Royal Society B 267(1461):2567.. Long-distance Godwit sets new record.. , 05-04-2007.. Dostęp 13 grudnia 2007].. Shaffer, Scott A.. ; Yann Tremblay, Henri Weimerskirch et als (2006).. "Migratory shearwaters integrate oceanic resources across the Pacific Ocean in an endless summer".. Proceedings of the National Academy of Sciences 103 (34): 12799–802.. 1073/pnas.. 0603715103.. PMID 16908846.. Croxall, John P.. ; Janet R.. Silk, Richard A.. Phillips et als.. (2005).. "Global Circumnavigations: Tracking year-round ranges of nonbreeding Albatrosses".. Science 307 (5707): 249–50.. 1106042.. PMID 15653503.. Fettreserven und Formationsflug, w:.. Neue Zürcher Zeitung.. , 27.. Nilsson, Anna L.. ; Thomas Alerstam, and Jan-Åke Nilsson (2006).. Do partial and regular migrants differ in their responses to weather?.. 123 (2): 537–47.. 1642/0004-8038(2006)123[537:DPARMD]2.. 0.. CO;2.. Chan, Ken (2001).. "Partial migration in Australian landbirds: a review".. Emu 101 (4): 281–92.. 1071/MU00034.. Rabenold, Kerry N.. ; Patricia Parker Rabenold (1985):.. Variation in Altitudinal Migration, Winter Segregation, and Site Tenacity in two subspecies of Dark-eyed Juncos in the southern Appalachians.. 102 (4): 805–19.. Collar, Nigel J.. (1997).. "Family Psittacidae (Parrots)", in Josep del Hoyo, Andrew Elliott Jordi Sargatal (eds.. ): Handbook of the Birds of the World, Volume 4: Sandgrouse to Cuckoos.. ISBN 84-87334-22-9.. Matthews, G.. (1953):.. Navigation in the Manx Shearwater.. 30 (2): 370–96.. Mouritsen, Henrik; Ole Næsbye Larsen (2001):.. Migrating songbirds tested in computer-controlled Emlen funnels use stellar cues for a time-independent compass.. , 204 (8): 3855–65.. PMID 11807103.. Deutschlander, Mark E.. ; John B.. Phillips and S.. Chris Borland (1999):.. The case for light-dependent magnetic orientation in animals.. , 202 (8): 891–908.. PMID 10085262.. Möller, Anders Pape (1988).. "Badge size in the house sparrow Passer domesticus".. Behavioral Ecology and Sociobiology 22 (5): 373–78.. 1007/BF00295107.. Thomas, Betsy Trent; Stuart D.. Strahl (1990):.. Nesting Behavior of Sunbitterns (Eurypyga helias) in Venezuela.. The Condor 92 (3): 576–81.. 2307/1368675.. Pickering, S.. ; S.. Berrow (2001).. Courtship behaviour of the Wandering Albatross Diomedea exulans at Bird Island, South Georgia.. Marine Ornithology 29 (1): 29–37.. Pruett-Jones, S.. Pruett-Jones (May 1990).. "Sexual Selection Through Female Choice in Lawes' Parotia, A Lek-Mating Bird of Paradise".. Evolution 44 (3): 486–501.. 2307/2409431.. Suthers, Roderick A.. ; Sue Anne Zollinger (2004).. "Producing song: the vocal apparatus", in H.. ): Behavioral Neurobiology of Birdsong, Annals of the New York Academy of Sciences 1016.. New York: New York Academy of Sciences, 109-129.. Genevois, F.. ; V.. Bretagnolle (1994).. "Male Blue Petrels reveal their body mass when calling".. Ethology Ecology and Evolution 6 (3): 377–83.. Jouventin, Pierre; Thierry Aubin and Thierry Lengagne (1999).. "Finding a parent in a king penguin colony: the acoustic system of individual recognition".. Animal Behaviour 57 (6): 1175–83.. 1006/anbe.. 1999.. 1086.. PMID 10373249.. Templeton, Christopher N.. "Allometry of Alarm Calls: Black-Capped Chickadees Encode Information About Predator Size".. Science 308 (5730): 1934–37.. 1108841.. PMID 15976305.. 100,0.. 100,1.. Attenborough, David (1998).. Murphy, Stephen; Sarah Legge and Robert Heinsohn (2003).. "The breeding biology of palm cockatoos (Probosciger aterrimus): a case of a slow life history".. Journal of Zoology 261 (4): 327–39.. 1017/S0952836903004175.. Komorowska J.. Ptasi intelektualiści.. , w: Wiedza i Życie, Nr11/1997, [dostęp 22.. Kimberly S.. Bostwick, Richard O.. Prum.. Courting Bird Sings with Stridulating Wing Feathers.. 5735 (309), s.. 736, 2005.. 1111701.. Bostwick et al.. Resonating feathers produce courtship song.. „Proc.. B”.. 1683 (277), s.. 835-841, 2009.. 2009.. 1576.. Terborgh, John (2005): Mixed flocks and polyspecific associations: Costs and benefits of mixed groups to birds and monkeys, w:.. American Journal of Primatology.. , 21 (2): 87–100.. 1002/ajp.. 1350210203.. Hutto, Richard L.. (January 988): Foraging Behavior Patterns Suggest a Possible Cost Associated with Participation in Mixed-Species Bird Flocks, w:.. Oikos.. , 51 (1): 79–83.. 2307/3565809.. Au, David W.. ; Robert L.. Pitman (August 1986):.. Seabird interactions with Dolphins and Tuna in the Eastern Tropical Pacific.. The Condor.. 88 (3): 304–17.. 2307/1368877.. Anne, O.. ; E.. Rasa (June 1983): Dwarf mongoose and hornbill mutualism in the Taru desert, Kenya, w:.. Behavioral Ecology and Sociobiology.. , 12 (3): 181–90.. 1007/BF00290770.. Gauthier-Clerc, Michael; Alain Tamisier, Frank Cezilly (May 2000):.. "Sleep-Vigilance Trade-off in Gadwall during the Winter Period".. The Condor 102 (2): 307–13.. Rattenborg, Niels C.. (2006).. "Do birds sleep in flight?".. Die Naturwissenschaften 93 (9): 413–25.. 1007/s00114-006-0120-3.. Milius, S.. (1999).. "Half-asleep birds choose which half dozes".. Science News Online 155: 86.. Beauchamp, Guy (1999).. "The evolution of communal roosting in birds: origin and secondary losses".. Behavioural Ecology 10 (6): 675–87.. Buttemer, William A.. (1985).. "Energy relations of winter roost-site utilization by American goldfinches (Carduelis tristis)".. Oecologia 68 (1): 126–32.. 1007/BF00379484.. Buckley, F.. ; P.. Buckley (1968).. "Upside-down Resting by Young Green-Rumped Parrotlets (Forpus passerinus)".. The Condor 70 (1): 89.. 2307/1366517.. Carpenter, F.. Lynn (1974).. "Torpor in an Andean Hummingbird: Its Ecological Significance".. Science 183 (4124): 545–47.. 183.. 4124.. 545.. PMID 17773043.. McKechnie, Andrew E.. ; Robert A.. Ashdown, Murray B.. Christian and R.. Mark Brigham (2007).. "Torpor in an African caprimulgid, the freckled nightjar Caprimulgus tristigma".. Journal of Avian Biology 38 (3): 261–66.. 2007.. 04116.. Informacja o kondorach.. , [dostęp 01.. Schmidt-Nielsen K.. Fizjologia zwierząt – adaptacja do środowiska.. , Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.. Freed, Leonard A.. (1987).. "The Long-Term Pair Bond of Tropical House Wrens: Advantage or Constraint?".. The American Naturalist 130 (4): 507–25.. Gowaty, Patricia A.. (1983).. "Male Parental Care and Apparent Monogamy among Eastern Bluebirds(Sialia sialis)".. The American Naturalist 121 (2): 149–60.. Westneat, David F.. ; Ian R.. Stewart (2003).. "Extra-pair paternity in birds: Causes, correlates, and conflict".. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 34: 365–96.. abstrakt.. ; Nancy Buschhaus (1998).. "Ultimate causation of aggressive and forced copulation in birds: Female resistance, the CODE hypothesis, and social monogamy".. American Zoologist 38 (1): 207–25.. pełny tekst html.. Sheldon, B (1994).. "Male Phenotype, Fertility, and the Pursuit of Extra-Pair Copulations by Female Birds".. Proceedings: Biological Sciences 257 (1348): 25–30.. Wei, G; Z Yin, F Lei (2005).. "Copulations and mate guarding of the Chinese Egret".. Waterbirds 28 (4): 527–30.. Dyrcz Andrzej, Borowiec Marta.. Pomiędzy monogamią a promiskuityzmem – jak ekologia behawioralna tłumaczy rozmaitość systemów rozrodczych ptaków.. „Kosmos – Problemy Nauk Biologicznych”.. Tom 55.. 83-93, 2006.. Short, Lester L.. (1993).. Birds of the World and their Behavior.. New York: Henry Holt and Co.. ISBN 0-8050-1952-9.. Burton, R (1985).. Bird Behavior.. Alfred A.. Knopf, Inc.. ISBN 0-394-53957-5.. Schamel, D; DM Tracy, DB Lank, DF Westneat (2004).. "Mate guarding, copulation strategies and paternity in the sex-role reversed, socially polyandrous red-necked phalarope Phalaropus lobatus".. Behaviour Ecology and Sociobiology 57 (2): 110–18.. Kokko H, Harris M, Wanless S (2004).. "Competition for breeding sites and site-dependent population regulation in a highly colonial seabird, the common guillemot Uria aalge.. " Journal of Animal Ecology 73 (2): 367–76.. Wodniczka (.. Acrocephalus paludicola.. ) – kosztowny skrzydlaty rozpustnik.. , artykuł na stronie.. Przyrodniczego Portalu Informacyjnego, [dostęp 22.. Nurkowska J.. :.. Ptaki bez "ptaszków".. Wiedza i Życie.. , Nr 7/1997.. Booker L.. , Booker M.. (1991).. "Why Are Cuckoos Host Specific?" Oikos 57 (3): 301–09.. 133,0.. 133,1.. Hansell M (2000).. Bird Nests and Construction Behaviour.. University of Cambridge Press.. ISBN 0-521-46038-7.. Lafuma L.. , Lambrechts M.. , Raymond M.. (2001).. "Aromatic plants in bird nests as a protection against blood-sucking flying insects?" Behavioural Processes 56 (2) 113–20.. Warham, J.. (1990) The Petrels – Their Ecology and Breeding Systems London: Academic Press.. ISBN 0-12-735420-4.. Jones DN, Dekker, René WRJ, Roselaar, Cees S (1995).. The Megapodes.. Bird Families of the World 3.. Oxford University Press: Oxford.. ISBN 0-19-854651-3.. Paul J.. Baicich J.. Harrison:.. A Guide to the Nests, Eggs, and Nestlings of North American Birds.. , druga edycja, 2005,.. ISBN 0-12-072831-1.. Elliot A (1994): "Family Megapodiidae (Megapodes)" in Handbook of the Birds of the World.. Volume 2; New World Vultures to Guineafowl (eds del Hoyo J, Elliott A, Sargatal J) Lynx Edicions:Barcelona.. Metz VG, Schreiber EA (2002).. "Great Frigatebird (Fregata minor)" In The Birds of North America, No 681, (Poole, A.. Gill, F.. , eds) The Birds of North America Inc: Philadelphia.. Ekman J (2006).. "Family living amongst birds.. " Journal of Avian Biology 37 (4): 289–98.. Cockburn A (1996).. "Why do so many Australian birds cooperate? Social evolution in the Corvida", in Floyd R, Sheppard A, de Barro P: Frontiers in Population Ecology.. Melbourne: CSIRO, 21–42.. Cockburn, Andrew (2006).. "Prevalence of different modes of parental care in birds".. Proceedings: Biological Sciences 273 (1592): 1375–83.. Gaston AJ (1994).. Ancient Murrelet (Synthliboramphus antiquus).. In The Birds of North America, No.. 132 (A.. Poole and F.. Gill, Eds.. Philadelphia: The Academy of Natural Sciences; Washington, D.. : The American Ornithologists' Union.. Schaefer HC, Eshiamwata GW, Munyekenye FB, Bohning-Gaese K (2004).. "Life-history of two African Sylvia warblers: low annual fecundity and long post-fledging care.. " Ibis 146 (3): 427–37.. Alonso JC, Bautista LM, Alonso JA (2004).. "Family-based territoriality vs flocking in wintering common cranes Grus grus.. " Journal of Avian Biology 35 (5): 434–44.. 146,0.. 146,1.. Davies N (2000).. Cuckoos, Cowbirds and other Cheats.. Poyser: London.. ISBN 0-85661-135-2.. Sorenson M (1997).. "Effects of intra- and interspecific brood parasitism on a precocial host, the canvasback, Aythya valisineria.. " Behavioral Ecology 8 (2) 153–61.. Spottiswoode C, Colebrook-Robjent J (2007).. "Egg puncturing by the brood parasitic Greater Honeyguide and potential host counteradaptations.. " Behavioral Ecology.. Sekercioglu, C.. (2006): "Foreword", w: Josep del Hoyo, Andrew Elliott David Christie (eds.. ): Handbook of the Birds of the World, Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers.. Barcelona: Lynx Edicions, p.. 48.. ISBN 84-96553-06-X.. Stiles, F.. (1981): Geographical Aspects of Bird–Flower Coevolution, with Particular Reference to Central America, w:.. Annals of the Missouri Botanical Garden.. , 68, (2) 323–51.. 2307/2398801.. Temeles, E.. , Linhart, Y.. , Masonjones, M.. , Masonjones, H.. (2002): The Role of Flower Width in Hummingbird Bill Length–Flower Length Relationships, w:.. Biotropica.. 34 (1): 68–80.. 152,0.. 152,1.. Clout, M.. , Hay, J.. (1989): The importance of birds as browsers, pollinators and seed dispersers in New Zealand forests, w:.. New Zealand Journal of Ecology.. , 12, 27–33.. Wainright, S.. , Haney, J.. , Kerr, C.. , Golovkin, A.. , Flint, M.. (1998): Utilization of nitrogen derived from seabird guano by terrestrial and marine plants at St.. Paul, Pribilof Islands, Bering Sea, Alaska.. w:.. Marine Ecology.. , 131 (1), 63–71.. Bosman, A.. , Hockey, A.. (1986): Seabird guano as a determinant of rocky intertidal community structure, w:.. Marine Ecology Progress Series.. , 32: 247–57.. Sandy Podulka, Ronald Rohrbaugh, Jr.. , Rick Bonney:.. Handbook of Bird Biology.. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2004.. ISBN 0-938-02762-X.. Dean W, Siegfried R, MacDonald I.. PDF.. The Fallacy, Fact, and Fate of Guiding Behavior in the Greater Honeyguide.. „Conservation Biology”.. 4, s.. 99–101, 1990.. Singer R, Yom-Tov Y.. The Breeding Biology of the House Sparrow.. Passer domesticus.. in Israel.. „Ornis Scandinavica”.. 19, s.. 139–44, 1988.. Dolbeer R.. Ornithology and integrated pest management: Red-winged blackbirds.. Agleaius phoeniceus.. and corn.. „Ibis”.. 132, s.. 309–22, 1990.. Dolbeer R, Belant J, Sillings J.. Shooting Gulls Reduces Strikes with Aircraft at John F.. Kennedy International Airport.. „Wildlife Society Bulletin”.. 21, s.. 442–50, 1993.. Reed KD, Meece JK, Henkel JS, Shukla SK.. Birds, Migration and Emerging Zoonoses: West Nile Virus, Lyme Disease, Influenza A and Enteropathogens.. „Clin Med Res.. ”.. 5–12, 2003.. Shifting protein sources.. : Chapter 3: Moving Up the Food Chain Efficiently.. Earth Policy Institute.. Retrieved on December 18, 2007.. Simeone A, Navarro X (2002).. " Human exploitation of seabirds in coastal southern Chile during the mid-Holocene.. Rev.. chil.. hist.. nat 75 (2): 423–31.. Hamilton S (2000).. "How precise and accurate are data obtained using.. an infra-red scope on burrow-nesting sooty shearwaters Puffinus griseus?".. Marine Ornithology 28 (1): 1–6.. Keane A, Brooke MD, Mcgowan PJK (2005).. "Correlates of extinction risk and hunting pressure in gamebirds (Galliformes).. " Biological Conservation 126 (2): 216–33.. 1016/j.. biocon.. 2005.. 05.. 011.. The Guano War of 1865-1866.. World History at KMLA.. Cooney R, Jepson P (2006).. "The international wild bird trade: what's wrong with blanket bans?".. Oryx 40 (1): 18–23.. Manzi M (2002).. "Cormorant fishing in Southwestern China: a Traditional Fishery under Siege.. (Geographical Field Note).. " Geographic Review 92 (4): 597–603.. Pullis La Rouche, G.. Birding in the United States: a demographic and economic analysis.. Waterbirds around the world.. Eds.. Boere, C.. Galbraith D.. Stroud.. The Stationery Office, Edinburgh, UK.. pp.. 841–46.. Chamberlain DE, Vickery JA, Glue DE, Robinson RA, Conway GJ, Woodburn RJW, Cannon AR (2005).. "Annual and seasonal trends in the use of garden feeders by birds in winter.. Ibis 147 (3): 563–75.. Routledge S, Routledge K (1917).. "The Bird Cult of Easter Island.. " Folklore 28 (4): 337–55.. Stephen Rudy, (red.. ): Roman Jakobson Selected Writings.. Volume VII.. Mouton Publishers: New York, 1985, s.. 29.. Chappell J (2006).. "Living with the Trickster: Crows, Ravens, and Human Culture.. PLoS Biol 4 (1):e14.. pbio.. 0040014.. Hauser A (1985).. "Jonah: In Pursuit of the Dove.. " Journal of Biblical Literature 104 (1): 21–37.. 2307/3260591.. Objaśnienia symboliki religijnej na stronie Jezuitów.. , (pl), [dostęp 05.. Nair P (1974).. "The Peacock Cult in Asia.. " Asian Folklore Studies 33 (2): 93–170.. 2307/1177550.. Tennyson A, Martinson P (2006).. Extinct Birds of New Zealand Te Papa Press, Wellington.. ISBN 978-0-909010-21-8.. Enriquez PL, Mikkola H (1997).. "Comparative study of general public owl knowledge in Costa Rica, Central America and Malawi, Africa.. " ss.. 160–66, w: J.. Duncan, D.. H.. Johnson, T.. Nicholls, (Eds).. Biology and conservation of owls of the Northern Hemisphere.. General Technical Report NC-190, USDA Forest Service, St.. Paul, Minnesota.. 635 ss.. Lewis DP (2005).. Owls in Mythology and Culture.. The Owl Pages.. Retrieved on September 15, 2007.. Dupree N (1974).. "An Interpretation of the Role of the Hoopoe in Afghan Folklore and Magic.. " Folklore 85 (3): 173–93.. Die älteste Kunst der Welt, w:.. Geo.. 2008.. Zdjęcie kolibra z Nasco.. , strona z tematyką historyczną, [dostęp 5 marca 2008].. hiszp.. Clarke CP (1908).. "A Pedestal of the Platform of the Peacock Throne.. " The Metropolitan Museum of Art Bulletin 3 (10): 182–83.. 2307/3252550.. Boime A (1999).. "John James Audubon, a birdwatcher's fanciful flights.. " Art History 22 (5) 728–55.. 1111/1467-8365.. 00184.. Chandler A (1934).. "The Nightingale in Greek and Latin Poetry.. " The Classical Journal 30 (2): 78–84.. Jan Śmiełowski: Orzeł ginący symbol narodowy, 2000,.. ISBN 83-901503-4-4.. Birdsongs.. Fuller E (2000).. Extinct Birds (2nd ed.. Oxford University Press, Oxford, New York.. ISBN 0-19-850837-9.. Steadman D (2006).. Extinction and Biogeography in Tropical Pacific Birds, University of Chicago Press.. ISBN 978-0-226-77142-7.. Birdlife International (2007).. 1,221 and counting: More birds than ever face extinction.. [Dostęp 03.. 06.. 2007].. Norris K, Pain D (eds) (2002).. Conserving Bird Biodiversity: General Principles and their Application Cambridge University Press.. ISBN 978-0-521-78949-3.. Brothers NP (1991).. "Albatross mortality and associated bait loss in the Japanese longline fishery in the southern ocean.. " Biological Conservation 55: 255–68.. Wurster D, Wurster C, Strickland W (1965).. "Bird Mortality Following DDT Spray for Dutch Elm Disease.. " Ecology 46 (4): 488–99.. 148.. 3666.. 90.. Blackburn T, Cassey P, Duncan R, Evans K, Gaston K (2004).. "Avian Extinction and Mammalian Introductions on Oceanic Islands.. " Science 305: 1955–58.. 1101617.. Butchart S, Stattersfield A, Collar N (2006).. How many bird extinctions have we prevented?.. , Oryx 40 (3): 266–79.. Zygmunt, Bocheński:.. Ptaki kopalne.. Kraków: Pro Natura, 1996.. ISBN 83-85222-50-2.. 6th edition.. Ithaca: Cornell University Press, 2007.. Dickinson, Edward C.. 3th edition.. Cornell University Press, 2003.. ISBN 0691117012.. Linnaeus, Carolus:.. 1758.. Henryk, Szarski:.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.. ISBN 83-01-04444-3.. Eugeniusz, Nowak:.. Warszawa: Agencja ELIPSA, 1990.. ISBN 83-85152-01-6.. Karel, Hudec:.. Przewodnik PTAKI.. Warszawa: Oficyna Wydawnicza MULTICO, 1997.. ISBN 83-7073-009-4.. Charles G.. , Sibley, Jon E.. , Ahlquist:.. Phylogeny and classification of birds : a study in molecular evolution.. New Haven: Yale University Press, 1990, s.. 976.. ISBN 0300040857.. B.. , Monroe, C.. , Sibley:.. A World Checklist of Birds.. New Haven: Yale University Press, 1997, s.. 416.. ISBN 9780300070835.. (en) «.. » Lynx Editions, Barcelona.. del Hoyo J.. , Elliott A.. Sargatal J.. 1,.. Ostrich to Ducks.. (1992), ICBP, 696p.. ISBN 84-87334-09-1.. 2,.. New World Vultures to Guineafowl.. (1994), BirdLife International, 638p.. vol.. 3,.. Hoatzin to Auks.. (1996), BirdLife International, 821p.. ISBN 84-87334-20-2.. 4,.. Sandgrouse to Cuckoos.. (1997), B.. I.. , 679p.. 5,.. Barn-owls to Hummingbirds.. (1999), B.. , 759p.. ISBN 84-87334-25-3.. 6,.. Mousebirds to Hornbills.. (2001), B.. , 589p.. ISBN 84-87334-30-X.. 7,.. Jacamars to Woodpeckers.. (2002), B.. , 613p.. ISBN 84-87334-37-7.. Christie D.. 8,.. Broadbills to Tapaculos.. (2003), B.. , 845p.. ISBN 84-87334-50-4.. 9,.. Cotingas to Pipits and Wagtails.. (2004), B.. , 863p.. ISBN 84-87334-69-5.. 10,.. Cuckoo-shrikes to Thrushes.. (2005), B.. , 895p.. ISBN 84-87334-72-5.. 11,.. Old World Flycatchers to Old World Warblers.. (2006), B.. , 798p.. 12,.. Picathartes to Tits and Chickadees.. (2007), B.. , 816p.. ISBN 978-84-96553-42-2.. 13,.. Penduline-tits to Shrikes.. (2008), 879p.. ISBN 978-84-96553-45-3.. 14,.. Bush-shrikes to Old World Sparrows.. (2009), 893p.. ISBN 978-84-96553-50-7.. Kategoria Ptaki.. w katalogu.. DMOZ.. Avibase – baza danych o ptakach świata.. International Ornithologists’ Union.. Międzynarodowa Unia Ornitologiczna.. The Internet Bird Collection.. – biblioteka wolnych plików wideo ptaków z całego świata.. SORA.. – Searchable online research archive.. Archiwum wolnych czasopism ornitologicznych:.. , Journal of Field Ornithology, North American Bird Bander, Studies in Avian Biology, Pacific Coast Avifauna i.. The Wilson Journal of Ornithology.. Krótkie artykuły z zakresu ornitologii.. – instytucja typu non-profit działająca przy.. Uniwersytecie Cornella.. Ithaca.. ), zajmująca się badaniem, ochroną i edukacją w zakresie ptaków.. The Institute for Bird Populations.. – instytut zajmujący się badaniem liczebności i występowania ptasich populacji.. Znajduje się w hrabstwie.. Marin County.. Wydaje m.. czasopismo.. Bird Populations Journal.. php?title=Ptaki oldid=40353726.. Acèh.. Alemannisch.. Arpetan.. অসম য.. Asturianu.. Aymar aru.. Bahasa Banjar.. भ जप र.. Bikol Central.. Boarisch.. Deitsch.. Эрзянь.. Gaelg.. IsiXhosa.. Kernowek.. ລາວ.. Malagasy.. Na Vosa Vakaviti.. Перем Коми.. Plattdüütsch.. Rumantsch.. स स क तम.. Sardu.. Vahcuengh.. Zeêuws.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 10:46, 6 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Ptaki
    Open archive

  • Title: Ryś rudy – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Ryś rudy.. Lynx rufus.. Schreber.. , 1777).. Lynx.. ryś rudy.. zobacz opis w tekście.. drapieżny.. Ameryce Północnej.. , na większości terenów kontynentalnych.. Stanów Zjednoczonych.. od południowej.. Kanady.. do północnego i środkowego.. Żyje na terenach zalesionych, a także na.. półpustyniach.. , terenach zurbanizowanych i bagnistych.. Występuje na większości swego pierwotnego.. zasięgu występowania.. Z szarobrązowym futrem, bokobrodami i czarnymi pędzelkami, ryś rudy jest podobny do innych przedstawicieli rodzaju.. Jest mniejszy od.. rysia kanadyjskiego.. i dwa razy większy od.. kota domowego.. Posiada charakterystyczną czarną kratę na przednich łapach oraz krótki ogon z czarnymi, poprzecznymi pręgami.. Wyróżnia się dwanaście.. podgatunków.. rysia rudego.. Najchętniej poluje na.. zające.. , ale żywi się różnymi zwierzętami – od.. owadów.. i małych.. , po.. jelenie.. antylopy widłorogie.. Wybór ofiary zależy od lokalizacji, środowiska, pory roku i liczebności zwierząt.. Jak większość kotowatych ryś rudy jest zwierzęciem.. terytorialnym i.. samotnikiem, choć.. areały osobników.. mogą częściowo się pokrywać.. Do znakowania terenu używa kilku metod: zostawia ślady.. pazurów.. na drzewach, znakuje teren.. moczem.. Rysie rude rozmnażają się w zimie i na wiosnę, ciąża trwa dwa miesiące.. Choć ryś rudy jest obiektem.. polowań.. ludzi, zarówno dla sportu, jak i dla futra, stan jego.. jest uznawany za dobry.. W mitologii.. rdzennych Amerykanów.. i w folklorze europejskich osadników występuje jako nieuchwytny drapieżnik.. Taksonomia.. Zachowanie.. Terytorium i struktura społeczna.. Polowanie i dieta.. Rozmnażanie i cykl życiowy.. Tropy.. Ekologia.. Środowisko życia.. Rysie rude w Polsce.. Ryś rudy w mitologii.. Johann Christian Daniel von Schreber.. opisał ten gatunek po raz pierwszy w 1777 w trzecim tomie swojego wielotomowego dzieła.. Die Säugetiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen.. Nadał mu nazwę.. Felis rufus.. ) = "kot rudy".. Naukowcy długo nie mogli dojść do porozumienia, czy ryś rudy powinien otrzymać systematyczną nazwę.. Problem ten był częścią większej debaty – czy czterej przedstawiciele rysi powinni być zakwalifikowani do.. rodzaju.. , czy też do.. podrodzaju.. w rodzaju.. Felis.. Obecnie.. jest uznawany za rodzaj, a ryś rudy został sklasyfikowany w taksonomii jako.. Ryś rudy prawdopodobnie wyewoluował z.. rysia euroazjatyckiego.. , który przybył do Ameryki przez.. Beringię.. plejstocenie.. Jego przodkowie pojawili się ok.. 2,6 miliona lat temu.. Pierwsze osobniki przybyły do południowej części Ameryki Północnej i zostały odcięte od reszty populacji przez.. lodowiec.. Ta populacja wyewoluowała w rysie rude ok.. 20 000 lat temu.. Druga populacja przybyła później z Azji i dała początek rysiowi kanadyjskiemu.. Ryś rudy może.. krzyżować się.. z rysiem kanadyjskim.. Głowa rysia rudego.. Liczba podgatunków rysia rudego nie jest do końca ustalona z powodu braku barier geograficznych na terenie jego występowania i niewielkich różnic między podgatunkami.. Najczęściej wyróżnia się dwanaście.. Podgatunki rysia rudego.. L.. rufus rufus.. (Schreber).. wschodnie i środkowo-zachodnie USA.. rufus gigas.. (Bangs).. północny stan.. Nowy Jork.. Nowej Szkocji.. Nowego Brunszwiku.. rufus floridanus.. (Rafinesque).. południowo-wschodnie USA i śródlądowa część doliny.. Missisipi.. do południowo-zachodniego.. Missouri.. i południowego.. Illinois.. rufus superiorensis.. (Peterson Downing).. zachodni obszar.. Wielkich Jezior.. , włączając w to górne.. Michigan.. Wisconsin.. Ontario.. i większość.. Minnesoty.. rufus baileyi.. (Merriam).. południowo-zachodnie USA i północno-zachodni Meksyk.. rufus californicus.. (Mearns).. Kalifornia.. na wschód od.. Sierra Nevada.. rufus escuinipae.. (J.. Allen).. środkowy Meksyk na północy sięgający zachodniego wybrzeża południowej.. Sonory.. rufus fasciatus.. Oregon.. Waszyngton.. na zachód od.. Gór Kaskadowych.. , północno-zachodnia Kalifornia i południowo-zachodnia.. Kolumbia Brytyjska.. rufus oaxacensis.. (Goodwin).. Oaxaca.. rufus pallescens.. północno-zachodnie USA i południowa Kolumbia Brytyjska,.. Alberta.. Saskatchewan.. rufus peninsularis.. (Thomas).. Baja California.. rufus texensis.. Zachodnia.. Luizjana.. , wschodni.. Teksas.. , południowa i środkowa.. Oklahoma.. i na południe do.. Tamaulipas.. Nuevo León.. Coahuila.. Ryś rudy pijący wodę w.. Tucson.. Ryś rudy jest najmniejszym przedstawicielem rodzaju.. Jego futro może przybierać różne barwy.. Zazwyczaj jest szarobrązowe z czarnymi plamami i czarnymi pasami na tylnych łapach i ogonie.. Czarny wzór spełnia rolę.. Uszy są nakrapiane, z czarnymi końcówkami i krótkimi, czarnymi pędzelkami.. sierści.. Broda, wargi i spód ciała są zazwyczaj białawe.. Rysie rude żyjące na terenach pustynnych na południowym zachodzie mają jaśniejsze futro, podczas gdy.. osobniki.. żyjące w lasach na północy są ciemniejsze.. Kocięta rodzą się pokryte sierścią i posiadają już plamy.. Na.. Florydzie.. schwytano kilka osobników.. melanistycznych.. Osobniki te są wprawdzie czarne, ale na ich ciele wciąż można zauważyć charakterystyczny wzór.. Część twarzowa głowy rysia jest szeroka, otoczona kołnierzem długich.. włosów.. Futro.. jest delikatne i łamliwe, ale za to dość długie i gęste.. Nos jest różowo-czerwony, oczy żółte, z czarnymi.. źrenicami.. Źrenice są pionowe, podłużne, w nocy rozszerzają się, by zwiększyć ilość światła wpadającego do oka.. Rysie mają wyostrzone.. zmysły.. wzroku.. słuchu.. , a także dobry.. węch.. Bardzo dobrze się wspinają, potrafią też pływać, choć z reguły unikają wody.. Dorosły samiec mierzy 70–120 cm, zwykle ok.. 90 cm, włączając w to 10-18 cm ogon.. Wysokość w kłębie.. wynosi 36–38 cm.. Samce ważą zwykle 7–14 kg, samice średnio 9 kg.. Ryś rudy jest muskularny, jego tylne łapy są dłuższe od przednich.. Nowo narodzone kocię waży 280–340 g, mierzy ok.. 25 cm.. Pod koniec pierwszego roku życia waży już 4,5 kg.. Rysie rude mieszkające na północy i na otwartych przestrzeniach są największymi osobnikami swego gatunku.. Porównanie cech morfologicznych przeprowadzone we wschodnich Stanach Zjednoczonych wykazało rozbieżności w rozmieszczeniu największych samców i samic, co sugeruje, że.. dobór różnicujący.. jest ograniczony przez płeć.. Ryś rudy jest zwierzęciem prowadzącym nocny tryb życia.. Staje się aktywny ok.. trzy godziny przed zachodem słońca i pozostaje w tym stanie do ok.. północy, następnie ponownie budzi się o brzasku.. Jego aktywność kończy się ok.. trzy godziny po wschodzie słońca.. W ciągu doby przemierza na swoim.. 3–11 km.. To zachowanie może zmieniać się wraz z porą roku, ponieważ rysie podczas zimy wykazują większą aktywność w ciągu dnia.. Związane jest to ze zmianą zwyczaju ich ofiar, które w zimie także stają się aktywne w dzień.. Ryś rudy w wysokiej trawie,.. Rysie rude spędzają swoje życie w obrębie ściśle ograniczonego terytorium, którego wielkość zależy od płci osobnika i ilości dostępnej zwierzyny.. Granice obszaru zajmowanego przez rysia są znakowane za pomocą.. moczu.. kału.. i śladów pazurów na drzewach.. Każdy osobnik posiada kilka kryjówek – zazwyczaj jedno główne legowisko i kilka pobocznych miejsc w odległych partiach jego terenu.. Kryjówka taka to zazwyczaj dziura w pniu drzewa, miejsce w zaroślach lub jama pod kamieniami.. Każde legowisko silnie przesiąka zapachem osobnika.. Rozmiary terytorium poszczególnych rysi rudych mogą znacznie różnić się od siebie.. Specjaliści.. sugerują, że rozmiar zajmowanego terytorium może wahać się od 0,6 do 326.. ².. Badania przeprowadzone w.. Kansas.. wykazały, że terytorium samca wynosiło zwykle ok.. 20 km², a samic – jedynie połowę tej wielkości.. Rysie przybyłe z innych obszarów miały o wiele większe (ok.. 57 km²) i słabiej oznaczone terytoria.. Kocięta mieszkały zwykle na ok.. 7 km².. Istnieją raporty o znacznej rozbieżności w rozmiarach terytorium zajmowanego przez rysie, w zależności od pory roku, ale są one niejednoznaczne.. Jedne wskazują na zmiany terytoriów samców – od 41 km² do 100 km² w zimie.. Z innych wynika, że samice, zwłaszcza te zdolne do rozmnażania się, poszerzają swoje tereny w zimie, ale samce po prostu zmieniają swe terytorium, a nie rozszerzają go, co jest zgodne z wcześniejszymi badaniami.. Inne prace badawcze w kilku amerykańskich stanach nie wykazują zmian terytoriów lub zmiany te są niewielkie.. Jak większość kotowatych ryś rudy jest samotnikiem, ale areały poszczególnych osobników często zachodzą na siebie.. Co niezwykłe dla kotów, to samce są bardziej tolerancyjne wobec przedstawicieli swego gatunku, podczas gdy samice rzadko wchodzą na cudze terytoria.. Na terytorium jednego samca może mieszkać kilka samic.. Kiedy terytoria kilku samców nakładają się na siebie, ustalana jest między nimi.. hierarchia dominacyjna.. , w wyniku której nastąpić może czasowe usunięcie niektórych osobników z preferowanego obszaru.. Zagęszczenie populacji.. rysiów rudych wykazuje duże wahania i może wynosić od 1 do 38 osobników na 65 km².. Zazwyczaj na jednego rysia wypada ok.. 13 km².. Zagęszczenie populacji ma związek z proporcją liczby samców do liczby samic.. Jeśli na jednym obszarze występuje dużo osobników, na jedną samicę wypada ok.. 0,86 samca, choć badania w.. wykazały, że w miejscowej populacji na jedną samicę przypada 2,1 samca.. Zając amerykański.. jest główną ofiarą rysi rudych.. Ryś rudy może obyć się bez jedzenia przez długi okres, jak również może zjeść na raz duże ilości pokarmu.. Kiedy brakuje pożywienia, często poluje na duże ofiary i zachowuje część mięsa na później.. Poluje z zasadzki, skacząc na ofiary z ukrycia lub chwytając po krótkim pościgu.. Najchętniej łowi ssaki o wadze od ok.. 0,7 do 5,7 kg.. Wybór głównej ofiary zależy od terenu, na którym żyje ryś.. We wschodnich Stanach Zjednoczonych są nią króliki z rodzaju.. Sylvilagus.. królik bagienny.. królik florydzki.. ), na północy to.. zające amerykańskie.. Na terenach, gdzie występują oba te rodzaje ofiar (jak w.. Nowej Anglii.. ) ryś rudy poluje zarówno na jedne, jak i na drugie.. Na południu zdarza się, że rysie polują głównie na.. Ryś rudy, w przeciwieństwie do rysia kanadyjskiego, nie jest zbyt wybredny w wyborze ofiary.. Badania wykazały, że dieta tych zwierząt zmienia się wraz ze zmianą liczebności ulubionych ofiar rysi.. Ryś rudy poluje na zwierzęta różnych rozmiarów i dostosowuje technikę łowiecką do wielkości ofiary.. Na małe zwierzęta, takie jak gryzonie,.. poluje na terenach obfitujących w te stworzenia.. Ukrywa się i czeka, aż ofiara sama do niego podejdzie, a następnie rzuca się na nią i chwyta ją swymi pazurami.. Jeśli poluje na nieco większą zwierzynę, taką jak króliki i zające, śledzi z ukrycia ofiarę czekając, aż ta znajdzie się 6-10 metrów  ...   w Stanach na ok.. 700 000 – 1 500 000 osobników, obecnie liczba ta mogła wzrosnąć.. Z tego powodu Stany Zjednoczone wysłały petycję do CITES o usunięcie rysia z Załącznika II.. Populacja w Kanadzie i Meksyku także jest w dobrej formie.. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów.. zaliczyła te zwierzęta do grupy mniejszego ryzyka (LC), zauważając, że populacja jest liczna i rozpowszechniona, z zastrzeżeniem, że informacje o rysiach żyjących w południowym Meksyku są zbyt ubogie.. Chociaż zwierzę niegdyś zamieszkiwało cały obszar Środkowego Zachodu Stanów Zjednoczonych, obecnie w wielu rejonach są już wytępione na skutek zmian dokonanych przez działalność człowieka w ich środowisku naturalnym.. Obecnie uznaje się rysia rudego za zagrożonego w stanach.. Ohio.. Indiana.. , ale w.. 1999.. został usunięty z listy zagrożonych gatunków stanu.. , zaś w.. Pensylwanii.. od tego samego roku polowanie i zastawianie pułapek w ograniczonym zakresie jest znów dozwolone po zniesieniu zakazu ustanowionego w.. 1970.. roku.. Populacja rysia spadła też pod koniec.. XIX wieku.. New Jersey.. , głównie na skutek rozwoju rolnictwa i handlu, co z kolei spowodowało podzielenie terytoriów rysiów przez obiekty stworzone przez człowieka, takie jak drogi i pola uprawne.. ryś rudy został więc objęty pełną ochroną, a w.. 1991.. wpisano go na listę.. gatunków zagrożonych.. , podgatunek występujący w.. , był przez pewien czas uznawany za zagrożony przez U.. Fish and Wildlife Service, ale w.. 2005.. zdjęto go z listy.. Od dawna ceni się go zarówno jako źródło futra, jak i cel polowań sportowych, ale mimo polowań i zastawiania pułapek utrzymał wysoki poziom populacji, nawet w południowych stanach USA, gdzie poluje się na niego na szeroką skalę.. Pośrednio kocięta są bardziej narażone na polowania, przez swoją zależność od matki w pierwszych miesiącach życia.. i 80.. XX wieku cena futer gwałtownie wzrastała, powodując wzmożone polowania, jednak w latach 90.. ceny znacząco spadły.. W dzisiejszych czasach nadal przeprowadzane są kontrolowane odłowy, połowa zgonów rysiów jest spowodowana tą przyczyną.. W rezultacie najwyższą.. śmiertelność.. tych zwierząt notuje się w zimie, podczas sezonu polowań.. W Polsce warunki chowu rysia rudego w ogrodach zoologicznych określa Rozporządzenie ministra środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r.. w sprawie szczegółowych warunków dla chowu i hodowli poszczególnych grup zwierząt w ogrodach zoologicznych.. Aby zapewnić zwierzęciu odpowiedni komfort życia ryś rudy, podobnie jak występujący w Europie.. ryś europejski.. , musi mieć do swej dyspozycji co najmniej 20 m² wolnej przestrzeni (wielkość ta zwiększa się o 20%, przy dołączeniu do grupy nowego osobnika), a jeśli mieszka w klatce, musi być ona wysoka na co najmniej 2,5 metra.. Ponadto zwierzę musi mieć zapewnione urządzenia do wspinania się.. W mitologii rdzennych Amerykanów ryś rudy jest często zestawiany z kojotem, na zasadzie dwoistości.. Ryś i kojot są kojarzeni odpowiednio z wiatrem i mgłą – dwoma elementami reprezentującymi przeciwieństwa w folklorze.. Indian.. Tę prostą historię, w wielu wersjach, można odnaleźć w kulturze wszystkich rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej (podobne opowieści występują także w Ameryce Południowej), choć występują różnice w szczegółach.. Dla przykładu wersja opowiadana przez Indian.. Nez Percé.. przedstawia te zwierzęta jako przeciwstawne sobie istoty.. Inna wersja akcentuje ich podobieństwo.. Claude Lévi-Strauss.. zauważa, że koncepcja bliźniąt reprezentujących przeciwieństwa jest charakterystyczna dla mitologii Nowego Świata, ale nie są to postaci, między którymi istnieje równowaga, reprezentują raczej otwarty dualizm, a nie symetryczną dwoistość z kultur Starego Świata.. Jest to, jak sugeruje Lévi-Strauss, rezultat regularnych kontaktów pomiędzy Europejczykami i rdzennymi mieszkańcami tamtych obszarów.. Co więcej, wersja występująca w opowieściach Nez Percé jest dużo bardziej złożona, podczas gdy wersja traktująca o równości zatraciła, jak się wydaje, pierwotne znaczenie opowieści.. W legendzie, opowiadanej przez członków plemienia.. Szaunisów.. ryś zostaje przechytrzony przez królika, co tłumaczy charakterystyczny wzór na futrze kota.. Po zagonieniu królika na drzewo, ryś próbuje rozpalić ognisko, lecz jedyne co osiąga, to iskry przypalające mu futro i zostawiające na nim cętki.. Indianie.. Mohave.. wierzą, że notoryczne sny o rzeczach lub zwierzętach pozwalają im posiąść ich umiejętności.. Sny o rysiu i pumie mają m.. pomóc im w zdobyciu nadzwyczajnych umiejętności łowieckich.. Europejscy osadnicy także szanowali rysia rudego, za jego brutalność i wdzięk.. Schreber, Johann Ch.. 1777.. JULIE RASKOFF:.. On Being Well Red.. [dostęp 28 marca 2008].. 5,2.. Carron Meaney; Gary P.. Beauvais:.. Species Assessment for Canada Lynx (Lynx Canadensis) in Wyoming.. United States Department of the Interior.. , Bureau of Land Management, September 2004.. [dostęp 2007-06-25].. Zielinski, William J; Kuceradate, Thomas E:.. American Marten, Fisher, Lynx, and Wolverine: Survey Methods for Their Detection.. 1998, s.. 77–8.. ISBN 0-7881-3628-3.. Mills, L.. Scott:.. Conservation of Wildlife Populations: Demography, Genetics, and Management.. Nov 2006, s.. ISBN 1-4051-2146-7.. 8,0.. 8,1.. 8,2.. Deletion of bobcat (Lynx rufus) from Appendix II.. Thirteenth Meeting of the Conference of the Parties, Proposal 5.. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora.. , October 2004.. [dostęp 2007-05-31].. Wilson, Don E, Ruff, Sue:.. The Smithsonian Book of North American Mammals.. Sep 1999, s.. 234–5.. ISBN 1-56098-845-2.. Wilson Don E.. Reeder DeeAnn M.. ).. Mammal Species of the World.. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd.. Johns Hopkins University Press, 2005.. 11,0.. 11,1.. Cahalane, Victor H:.. Meeting the Mammals.. 2005-03-01, s.. 64.. ISBN 1-4179-9522-X.. Ulmer, Jr.. , Fred A.. Melanism in the Felidae, with Special Reference to the Genus Lynx.. „Journal of Mammalogy”.. 285-288.. Sparano, Vin T:.. Complete Outdoors Encyclopedia.. September 1998, s.. 228.. ISBN 0-312-19190-1.. McDowell, Robert L:.. Endangered and Threatened Wildlife of New Jersey.. Apr 2003, s.. 23–4, 27.. ISBN 0-8135-3209-4.. 15,2.. Fergus, Charles:.. Wildlife of Virginia and Maryland Washington D.. 2003-08-01, s.. 119.. ISBN 0-8117-2821-8.. 16,2.. 16,3.. 16,4.. 16,5.. 16,6.. 16,7.. 16,8.. and Jackson, P.. (1996).. PDF.. Morphologic Variation of the Bobcat (Felis rufus) in the Eastern United States and Its Association with Selected Environmental Variables.. „American Midland Naturalist”, s.. 313–324, 1992.. 18,2.. 18,3.. 18,4.. 18,5.. 18,6.. 18,7.. 18,8.. 18,9.. Whitaker, John O; Hamilton, W J:.. Mammals of the Eastern United States.. 1998-01-01, s.. 493–6.. ISBN 0-8014-3475-0.. Home Range, Habitat Selection, and Survival of Bobcats, Lynx rufus, in a Prairie Ecosystem in Kansas.. „Canadian Field-Naturalist”, s.. 388–94, Jul-Sep 2000.. [dostęp 2007-05-26].. 20,0.. 20,1.. Bobcat (Lynx rufus) Home Range Size and Habitat Use in Northwest Wisconsin.. 247–8, April 1996.. Spatial Organization of Bobcats (Lynx rufus) in Southern Illinois.. „The American Midland Naturalist”, s.. 43–52, July 2001.. [dostęp 2007-05-27].. Space use, movements and habitat selection of adult bobcats (Lynx rufus) in Central Mississippi.. 395–405, 2003.. Prey Selection by Reintroduced Bobcats (Lynx rufus) on Cumberland Island, Georgia.. 80–93, January 2001.. 1674/0003-0031(2001).. [dostęp 2007-06-17].. Sheep and Goats Death Loss.. , 6 maja 2005.. [dostęp 27 grudnia 2007].. A Comparison of Bobcat and Coyote Predation on Lambs in North-Coastal California.. The Journal of Wildlife Management, kwiecień 1998.. [dostęp 7 stycznia 2008].. Behaviors of Bobcats Preying on White-tailed Deer in the Everglades.. 275–281, April 1998.. Interspecific relationships of coyotes, bobcats, 'and red foxes in western Maine.. „Journal of Wildlife Management”, s.. 606–616, 1987.. [dostęp 2007-06-28].. Feldhamer, George A; Thompson, Bruce C; Chapman, Joseph A:.. Wild Mammals of North America.. 769–70.. ISBN 0-8018-7416-5.. Fischer, William C.. ; Miller, Melanie; Johnston, Cameron M.. ; Smith, Jane K.. Fire Effects Information System.. 1 lutego 1996, s.. 83.. ISBN 0-7881-4568-1.. 30,0.. 30,1.. Nowak, Ronald M:.. Walker's Mammals of the World.. Apr 1999, s.. 809.. ISBN 0-8018-5789-9.. Kinship and social structure of bobcats (Lynx rufus) inferred from microsatellite and radio-telemetry data.. „Journal of Zoology”, s.. 494–501, August 2006.. 1469-7998.. 00099.. [dostęp 18 czerwca 2007].. Bobcat.. bcadventure.. Interactive Broadcasting Corporation.. Peterson, Roger Tory; Murie, Olaus Johan:.. A Field Guide to Animal Tracks.. 1998, s.. 115.. ISBN 0-395-91094-3.. Tom Brown's Field Guide to Nature Observation and Tracking.. 1986.. ISBN 9780425099667.. Holly Akenson, James Akenson, Howard Quigley:.. Winter Predation and Interactions of Wolves and Cougars on Panther Creek in Central Idaho.. Yellowstone National Park.. [dostęp 2007-06-24].. Survival and Cause-Specific Mortality Rates of Adult Bobcats (Lynx rufus).. „American Midland Naturalist”, October 1995.. 2307/2426311.. Kikuchi, Yoko, Chomel, Bruno B; Kasten, Rickie W; Martenson, Janice S; Swift, Pamela K; O’Brien, Stephen J.. Seroprevalence of.. in American free-ranging or captive pumas (.. Felis concolor.. ) and bobcats (.. „Veterinary Parasitology”, s.. 1–9, Feb 2004.. Bobcats: Living on the Urban Edge.. National Park Service.. Department of the Interior.. [dostęp 2007-06-18].. Tobin, Dave:.. Elusive Bobcat Creeps into Region.. Syracuse Post-Standard.. 2007-05-31.. [dostęp 2007-06-26].. Yellowstone National Park:.. [dostęp 2012-02-13].. Appendices I, II and III of CITES.. cites.. org, 12 czerwca 2013.. [dostęp 2013-06-28].. Endangered and Threatened Wildlife and Plants; 12-Month Petition Finding and Proposed Rule To Delist the Mexican Bobcat (Lynx Rufus Escuinapae).. Fish and Wildlife Service, May 2005.. [dostęp 2007-06-27].. William E.. Grenfell Jr.. Bobcat Harvest Assessment 1995–96.. , Listopad 1996.. California Department of Fish and Game.. Rozporządzenie ministra środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r.. [dostęp 12.. W mitologii używana jest zazwyczaj nazwa "ryś", ale jest to nazwa jednoznacznie utożsamiana z rysiem rudym na większości terytorium Stanów Zjednoczonych.. Pollock, Donald.. Histoire de Lynx, Review.. „American Anthropologist”, s.. 223, Mar 1993.. Yalman, Nur.. Lévi-Strauss in Wonderland: Playing Chess with Unusual Cats: The Story of Lynx.. „American Ethnologist”, s.. 902, Nov 1996.. Florida Bobcat Bio Facts.. Jacksonville Zoo and Gardens, 2005.. Kroeber, A.. Preliminary Sketch of the Mohave Indians.. 279, Apr-Jun 1908.. Wood Ghost.. Notre Dame Magazine, Spring 1996.. php?title=Ryś_rudy oldid=40304894.. Kotowate.. Ssaki Ameryki Północnej.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 18:58, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Ry%C5%9B_rudy
    Open archive

  • Title: Albertozaur – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Albertozaur.. Albertosaurus.. Osborn.. , 1905.. Szkielet albertozaura w Royal Tyrrell Museum (.. Drumheller.. Kanada.. zauropsydy.. diapsydy.. archozauromorfy.. dinozaury.. dinozaury gadziomiedniczne.. Podrząd.. teropody.. Infrarząd.. tetanury.. Nadrodzina.. tyranozauroidy.. tyranozaury.. Albertosaurinae.. albertozaur.. Gatunki.. sarcophagus.. Osborn, 1905.. rodzaj.. teropoda.. tyranozaurów.. (Tyrannosauridae) żyjącego na zachodzie.. Ameryki Północnej.. pod koniec okresu.. kredowego.. , niemal 70 mln lat temu.. gatunku typowego,.. Albertosaurus sarcophagus.. , był ograniczony do terenów dzisiejszej prowincji.. Kanadzie.. , od której pochodzi jego nazwa rodzajowa.. Naukowcy nie są zgodni co do liczby gatunków wewnątrz rodzaju.. – niektórzy uznają.. Gorgosaurus libratus.. za drugi.. Jak wszystkie tyranozaury, albertozaur był.. dwunożnym.. z niewielkimi dwupalczastymi dłońmi i ogromną głową z potężnymi szczękami, uzbrojonymi w ponad pół setki wielkich, ostrych zębów.. Prawdopodobnie był.. dominującym drapieżnikiem.. w swoim.. ekosystemie.. Mimo iż względnie duży jak na teropoda, albertozaur był znacznie mniejszy od swego bliskiego krewnego.. tyranozaura.. – zapewne ważył mniej niż dwie tony.. Odkryte dotąd.. ponad trzydziestu osobników zapewniły znacznie bardziej szczegółową wiedzę na temat anatomii albertozaura niż większości innych tyranozaurów.. Odnalezienie ponad dwudziestu tych dinozaurów na jednym stanowisku wskazuje na występowanie zachowań stadnych i umożliwia badanie ich.. ontogenezy.. oraz biologii populacji, co jest niemożliwe w przypadku gorzej poznanych dinozaurów.. Klasyfikacja.. Historia odkryć i nazwa.. Pierwsze odkrycia.. Cmentarzysko Dry Island.. Pozostałe odkrycia.. Paleobiologia.. Schemat wzrostu.. Ontogeneza.. Zachowania stadne.. Paleoekologia.. Porównanie wielkości.. i człowieka.. Albertozaur był mniejszy od największych przedstawicieli rodziny tyranozaurów, takich jak.. tarbozaur.. i tyranozaur – typowy osobnik dorosły osiągał 9 m długości.. , jednak najstarsze mogły zapewne dorastać do 10 m.. Kilka niezależnych szacowań masy ciała, osiąganych różnymi metodami, wykazuje, że dorosły albertozaur ważył pomiędzy 1,3.. a 1,7.. Masywna.. czaszka.. albertozaura osadzona na krótkiej, esowato wygiętej szyi osiągała około 1 m długości w przypadku największych osobników.. Szerokie okna w czaszce redukowały ciężar głowy i zapewniały miejsce dla narządów zmysłów i przyczepów.. W długich szczękach znajdowało się ponad 60 zakrzywionych zębów – większe tyranozaury miały ich mniej.. W przeciwieństwie do większości teropodów, albertozaur i inne tyranozaury miały uzębienie.. heterodontyczne.. – ich zęby różniły się kształtem w zależności od pozycji w jamie ustnej.. Zęby w kości przedszczękowej były znacznie mniejsze od pozostałych, ciaśniej ułożone i D-kształtne w przekroju.. Heterodontyzm albertozaura różnił się jednak od tego występującego u tyranozaura.. nie był w stanie zaciskać szczęk z równie dużą siłą: siła generowana przez przednie zęby wynosiła około 1536.. , przez środkowe 2143 N, a przez tylne 3413 N, podczas gdy u tyranozaura wartości te wynosiły odpowiednio: 5880 N, 8178 N i 13 876 N.. Nad oczami albertozaura znajdowały się niewielkie kostne grzebienie, które przypuszczalnie były jaskrawo ubarwione i służyły do wywierania wrażenia na przedstawicielach płci przeciwnej w trakcie.. okresu godowego.. Wszystkie tyranozaury, nie wyłączając albertozaura, były podobnie zbudowane.. Jak większość teropodów, albertozaur poruszał się na dwu kończynach, a jego ciężka głowa i tułów równoważone były długim ogonem.. Przednie kończyny tyranozaurów były niezmiernie małe w porównaniu do rozmiarów ciała i miały zaledwie dwa palce.. Kończyny tylne były długie i zakończone czteropalczastą stopą.. Paluch.. był krótki i skierowany w tył.. Jedynie trzy pozostałe palce – spośród których trzeci, czyli środkowy, był najdłuższy – miały kontakt z podłożem.. Albertozaur prawdopodobnie był w stanie osiągać prędkość około 40–45 km/h.. Kladogram Tyrannosauridae z zaznaczeniem pozycji albertozaura.. Tyrannosauridae.. Tyrannosaurinae.. Albertosaurinae.. Gorgosaurus.. Albertozaur jest przedstawicielem.. tyranozaurów (Tyrannosauridae) i podrodziny Albertosaurinae.. Jego najbliższym krewnym jest nieco starszy geologicznie.. (niekiedy nazywany.. Albertosaurus libratus.. zobacz dalej.. Te dwa gatunki są jedynymi znanymi przedstawicielami Albertosaurinae, jednak nie wyklucza się istnienia nieopisanych gatunków, które mogłyby należeć do tej podrodziny.. W 2004 roku.. Thomas R.. Holtz Jr.. umieścił w niej.. appalachiozaura.. (wówczas jeszcze nienazwanego).. , lecz jego dawniejsze, niepublikowane prace klasyfikowały go – podobnie jak inni autorzy.. – poza rodziną Tyrannosauridae.. Drugą, większą podrodziną tyranozaurów jest Tyrannosaurinae, obejmująca rodzaje.. Alioramus.. Daspletosaurus.. Nanotyrannus.. Tarbosaurus.. Tyrannosaurus.. W porównaniu z członkami Tyrannosaurinae przedstawiciele Albertosaurinae byli lżej zbudowani, ze stosunkowo mniejszymi czaszkami i dłuższymi.. piszczelami.. oraz kośćmi stóp (.. paliczkami.. i kośćmi śródstopia.. został nazwany przez.. Henry'ego Fairfielda Osborna.. w bardzo krótkiej nocie na końcu jego opisu gatunku.. Tyrannosaurus rex.. w 1905 roku.. Nazwa odnosi się do kanadyjskiej prowincji Alberta – miejsca, w którym po raz pierwszy odnaleziono szczątki tego dinozaura.. Zawiera ona również greckie słowo.. σαυρος.. /.. sauros.. („jaszczur”), najczęściej spotykany przyrostek w nazwach dinozaurów.. Gatunkiem typowym jest.. , co oznacza „pożeracz ciał” i ma taką samą.. etymologię.. jak nazwa rodzaju.. ozdobnej trumny.. – połączenie starogreckiego słowa.. σαρξ.. sarx.. („ciało”) oraz.. Φαγειν.. phagein.. („jeść”).. Odkryto już szczątki ponad 30 osobników tego gatunku.. Red Deer.. w okolicach.. W pobliżu tej rzeki odkryto ponad dwadzieścia szkieletów albertozaurów.. Pierwszą odkrytą skamieniałością albertozaura jest fragment czaszki wydobytej w 1884 roku z.. wychodni.. w formacji.. Horseshoe Canyon.. , nieopodal rzeki.. w prowincji Alberta.. Skamieniałość ta oraz mniejsza czaszka wraz z fragmentem szkieletu zostały odkryte przez ekspedycję Geological Survey of Canada prowadzoną przez geologa.. Josepha Tyrrella.. Te dwie czaszki zostały uznane za szczątki przedstawicieli nieopisanego gatunku, któremu.. Edward Drinker Cope.. nadał nazwę.. Laelaps incrassatus.. w 1892 roku.. Cope nie zauważył jednak, iż nazwę.. Laelaps.. nosił już rodzaj.. roztocza.. , dlatego dinozaur został przemianowany na.. Dryptosaurus.. Othniela Charlesa Marsha.. w 1877 roku.. Cope odmówił uznania nazwy stworzonej przez jego arcyrywala Marsha i dopiero.. Lawrence'owi Lambe'owi.. w 1904 przypadło w udziale zmienić nazwę „.. ” na.. Dryptosaurus incrassatus.. Niedługo potem Osborn zdał sobie sprawę, że.. został opisany na podstawie zębów należących do rodzaju tyranozauryda, więc dwie czaszki z Alberty z całą pewnością nie mogą być zaliczone do tego gatunku.. Czaszki te różniły się także znacząco od skamieniałości.. Dryptosaurus aquilunguis.. , typowego gatunku rodzaju.. , więc Osborn stworzył dla nich w 1905 nową nazwę –.. Nie opisał szczątków w żadnym nowym aspekcie, ograniczając się jedynie do cytowania kompletnego opisu Lambe'a sprzed roku.. Oba osobniki, stanowiące.. holotyp.. (CMN 5600) i.. paratyp.. (CMN 5601).. są przechowywane w Canadian Museum of Nature w.. Ottawie.. Okazy te łączy tylko jedna.. apomorfia.. (powiększony tylny wyrostek pneumatyczny na.. kości podniebiennej.. ), jednak dowodzi to ich przynależności do tego samego gatunku.. W 1910 roku amerykański paleontolog.. Barnum Brown.. odkrył pozostałości dużej grupy albertozaurów w innym.. kamieniołomie.. położonym niedaleko rzeki Red Deer.. Z powodu dużej liczby skamieniałości i ograniczeń czasowych Brown wraz z ekipą zdecydowali się nie zbierać wszystkich spoczywających tam szczątków, lecz dołożyli starań, by zebrać kości od każdego osobnika, którego byli w stanie zidentyfikować na cmentarzysku.. Wśród kości znajdujących się w zbiorach.. Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej.. Nowym Jorku.. jest siedem zestawów kości śródstopia prawej stopy, wraz z dwiema kośćmi palców, które ze względu na wielkość nie pasują do żadnej z kości.. śródstopia.. Dowodzi to obecności co najmniej dziewięciu osobników na terenie kamieniołomu.. Royal Tyrrell Museum of Palaeontology na nowo odkryło.. tanatocenozę.. w 1997 roku i wznowiło prace terenowe na tym stanowisku, znajdującym się obecnie w granicach Dry Island Buffalo Jump Provincial Park.. Dalsze wykopaliska prowadzone od 1997 do 2005 doprowadziły do odkrycia pozostałości kolejnych 13 osobników w różnym wieku – od małego dwulatka po bardzo starego albertozaura, przekraczającego prawdopodobnie 10 m długości.. Szkielet żadnego z nich nie jest jednak kompletny.. Kopia okazu ROM 1247 w Maryland Science Center.. W 1913 roku paleontolog.. Charles Hazelius Sternberg.. odkrył skamieniałości innego tyranozaura z nieco starszej geologicznie formacji Dinosaur Park w prowincji Alberta.. Lawrence Lambe nadał mu w 1914 nazwę.. Inne osobniki zostały znalezione później w Albercie w Kanadzie i stanie.. Montana.. Stanach Zjednoczonych.. Odnajdując jedynie niewielkie różnice dzielące te dwa gatunki,.. Dale Russell.. zadeklarował, że.. jest młodszym synonimem nazwy.. i przemianował.. w 1970.. Powiększenie rodzaju.. o drugi gatunek wpłynęło na wydłużenie okresu jego występowania o kilka milionów lat wstecz i zwiększenie zasięgu geograficznego o setki kilometrów na południe.. W 2003 roku.. Philip J.. Currie.. porównał czaszki kilku tyranozaurów i doszedł do wniosku, że te dwa gatunki różnią się bardziej niż dotąd sądzono.. Decyzja o używaniu jednego lub dwóch rodzajów jest raczej samowolna, jako że są one.. taksonami siostrzanymi.. i są ze sobą spokrewnione bardziej niż z innymi gatunkami.. Zdając sobie z tego sprawę, Currie zasugerował jednak, że albertozaur i gorgozaur nie powinny być łączone w jeden rodzaj, gdyż nie są do siebie bardziej podobne niż.. , które niemal zawsze są zaliczane do osobnych rodzajów.. W dodatku kilka dinozaurów z podrodziny Albertosaurinae odkryto na.. Alasce.. Nowym Meksyku.. i Currie stwierdził, że relacje.. mogą zostać wyjaśnione dopiero po pełnym opisaniu nowo odkrytych skamieniałości.. Większość autorów zgodziła się z jego rekomendacją.. , jednak nie wszyscy.. William Parks.. opisał nowy gatunek,.. Albertosaurus arctunguis.. , opierając się na niekompletnym szkielecie wydobytym niedaleko rzeki Red Deer w 1928 roku.. , jednak gatunek ten jest uznawany za identyczny z.. od 1970 roku.. Osobnik opisany przez Parksa (ROM 807) znajduje się w Royal Ontario Museum w.. Toronto.. Kolejne sześć czaszek i szkieletów odkrytych w prowincji Alberta jest przechowywanych w różnych kanadyjskich muzeach.. Skamieniałości zostały odnalezione także w amerykańskich stanach Montana, Nowy Meksyk oraz.. Wyoming.. , jednak prawdopodobnie nie reprezentują one.. , a być może nie należą nawet do rodzaju.. Albertosaurus megagracilis.. został opisany w oparciu o szkielet małego tyranozaura z formacji.. Hell Creek.. w  ...   większe i silniejsze, lecz także wolniejsze.. Młodociane osobniki mogły prowadzić także odmienny tryb życia niż dorosłe, wypełniając nisze pomiędzy ogromnymi dojrzałymi albertozaurami a mniejszymi teropodami, które od dorosłych albertozaurów były dwukrotnie mniejsze.. Podobną sytuację można zaobserwować u waranów z Komodo, których młode są małymi, nadrzewnymi owadożercami, nim staną się dominującymi drapieżnikami na swoich wyspach.. Jednakże teorie te nie mogą zostać zweryfikowane, ponieważ kopalny zapis zachowań jest niezwykle rzadki.. Formacja Horseshoe Canyon.. Wszystkie możliwe do zidentyfikowania szczątki.. są znane z formacji.. Osady tej.. formacji geologicznej.. powstały pod koniec.. kampanu.. i na początku.. mastrychtu.. – dwóch ostatnich.. wieków.. ery mezozoicznej.. Tereny te znajdowały się wówczas na około 58° paleoszerokości geograficznej.. Tuż pod Horseshoe Canyon znajduje się Bearpaw Shale, morska formacja reprezentująca fragment.. Morza Środkowego Zachodu.. Przesmyk zanikał w miarę ochładzania się klimatu i opadania poziomu mórz pod koniec kredy, odsłaniając tereny znajdujące się uprzednio pod wodą.. Nie był to spokojny proces – kanał okresowo ponownie się pojawiał, zalewając region Horseshoe Canyon, zanim ostatecznie zanikł.. Z powodu zmian poziomu mórz w formacji Horseshoe Canyon reprezentowanych jest wiele różnych środowisk, w tym środowiska morskie i nadbrzeżne, takie jak.. laguny.. estuaria.. Węgle kopalne.. licznie występują na prehistorycznych.. torfowiskach.. Ze względu na obecność lub brak węgli i architekturę stratygraficzną formację Horseshoe Canyon podzielono na pięć nieformalnych jednostek.. Pierwsza z nich powstała w klimacie ciepłym i wilgotnym, jednostki 2–4 w klimacie chłodnym i suchym, a 5.. w ciepłym i wilgotnym.. Skamieniałości albertozaurów i wielu innych dinozaurów drapieżnych znajdowane są w jednostkach 1–4.. Fauna formacji Horseshoe Canyon jest dobrze poznana.. Z kręgowców licznie występują skamieniałości ryb, takich jak.. rekiny.. płaszczki.. amie.. niszczuki.. oraz niszczukopodobny.. Aspidorhynchus.. Spośród ssaków można znaleźć tam.. wieloguzkowce.. torbacza.. dydelfodona.. Słonowodny.. plezjozaur.. Leurospondylus.. został znaleziony w morskich osadach Horseshoe Canyon, podczas gdy słodkowodne ekosystemy zasiedlane były przez.. żółwie.. , przedstawicieli grupy.. Choristodera.. Champsosaurus.. krokodyle.. , takie jak.. Leidyosuchus.. Stangerochampsa.. Najliczniejsze były jednak dinozaury, zwłaszcza stanowiące ponad połowę wszystkich przedstawicieli tej grupy gadów na tym terenie.. , głównie z rodzajów.. Edmontosaurus.. Saurolophus.. Hypacrosaurus.. Ceratopsy i ornitomimozaury również były bardzo pospolite i łącznie stanowiły 1/3 tamtejszych dinozaurów.. Wliczając znacznie rzadsze.. ankylozaury.. pachycefalozaury.. , wszystkie one stanowiły potencjalne ofiary różnych grup dinozaurów drapieżnych, takich jak.. troodonty.. dromeozaury.. cenagnaty.. Dorosłe albertozaury były dominującymi drapieżnikami w tym środowisku, podczas gdy młode osobniki stały nieco niżej w.. łańcuchu pokarmowym.. 1,0.. 1,1.. 1,2.. Dale A.. Russell.. Tyrannosaurs from the Late Cretaceous of western Canada.. „National Museum of Natural Sciences Publications in Paleontology”.. 1–34, 1970.. 2,2.. 2,3.. 2,4.. 2,5.. 2,6.. Holtz, Jr: Tyrannosauroidea.. W: David B.. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.. The Dinosauria.. Wyd.. drugie.. Berkeley: University of California Press, 2004, s.. 111–136.. ISBN 0-520-24209-2.. 3,00.. 3,01.. 3,02.. 3,03.. 3,04.. 3,05.. 3,06.. 3,07.. 3,08.. 3,09.. 3,10.. Gregory M.. Erickson, Philip J.. Currie, Brian D.. Inouye, Alice A.. Wynn.. Tyrannosaur life tables: an example of nonavian dinosaur population biology.. 313 (5784), s.. 213–217, 2006.. 1125721.. 4,2.. 4,3.. 4,4.. Erickson, Peter J.. Makovicky, Philip J.. Currie, Mark A.. Norell, Scott A.. Yerby, Christopher A.. Brochu.. Gigantism and comparative life-history parameters of tyrannosaurid dinosaurs.. 430, s.. 772–775, 2004.. 1038/nature02699.. Per Christiansen, Richard A.. Fariña.. Mass prediction in theropod dinosaurs.. „Historical Biology”.. 16 (2-4), s.. 85–92, 2004.. 1080/08912960412331284313.. 6,2.. Allometric growth in tyrannosaurids (Dinosauria: Theropoda) from the Upper Cretaceous of North America and Asia.. „Canadian Journal of Earth Sciences”.. 40 (4), s.. 651–665, 2003.. 1139/e02-083.. Miriam Reichel.. The heterodonty of.. Albertosaurus sarcophagus.. and.. : biomechanical implications inferred through 3-D models.. 47 (9), s.. 1253–1261, 2010.. 1139/E10-063.. Peter Dodson, Brooks Britt, Kenneth Carpenter, Catherine A.. Forster, David D.. Gillette, Mark A.. Norell, George Olshevsky, J.. Michael Parrish, David B.. Weishampel:.. The Age of Dinosaurs.. Publications International LTD, 1993, s.. 106–107.. ISBN 0-7853-0443-6.. 9,0.. 9,1.. Currie, Jørn H.. Hurum, Karol Sabath.. Skull structure and evolution in tyrannosaurid phylogeny.. „Acta Palaeontologica Polonica”.. 48 (2), s.. 227–234, 2003.. 10,2.. 10,3.. Cranial anatomy of tyrannosaurids from the Late Cretaceous of Alberta.. 191–226, 2003.. Thomas D.. Carr, Thomas E.. Williamson, David R.. Schwimmer.. A new genus and species of tyrannosauroid from the Late Cretaceous (middle Campanian) Demopolis Formation of Alabama.. „Journal of Vertebrate Paleontology”.. 25 (1), s.. 119–143, 2005.. Holtz, Jr.. RE: Burpee Conference (LONG).. Dinosaur Mailing List, 20 września 2005.. [dostęp 24 maja 2010].. Henry F.. Tyrannosaurus.. and other Cretaceous carnivorous dinosaurs.. „Bulletin of the American Museum of Natural History”.. 259–265, 1905.. Darren H.. Tanke, Philip J.. A history of.. Albertosaurus.. discoveries in Alberta, Canada.. 1197–1211, 2010.. 1139/E10-057.. Edward D.. Cope.. On the skull of the dinosaurian.. Laelaps incrassatus.. „Proceedings of the American Philosophical Society”.. 30 (138), s.. 240–245, 1892.. Lawrence M.. Lambe.. On.. Dryptosaurus incrassatus.. (Cope) from the Edmonton Series of the Northwest Territory.. „Contributions to Canadian Palaeontology”.. 1–27, 1904.. Carr.. A taxonomic assessment of the type series of.. and the identity of Tyrannosauridae (Dinosauria, Coelurosauria) in the.. bonebed from the Horseshoe Canyon Formation (Campanian–Maastrichtian, Late Cretaceous).. 1213–1226, 2010.. 1139/E10-035.. Possible evidence of gregarious behavior in tyrannosaurids.. „Gaia”.. 15, s.. 271–277, 1998.. On a new genus and species of carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, with a description of the skull of.. Stephanosaurus marginatus.. from the same horizon.. „Ottawa Naturalist”.. 28, s.. 13–20, 1914.. 20,2.. Robert E.. Ricklefs.. Tyrannosaur ageing.. „Biology Letters”.. 3 (2), s.. 214–217, 2007.. 1098/rsbl.. 0597.. William A.. Parks.. , a new species of therapodous dinosaur from the Edmonton Formation of Alberta.. „University of Toronto Studies, Geological Series”.. 25, s.. 1–42, 1928.. Gregory S.. Paul:.. Predatory Dinosaurs of the Word.. New York: Simon Schuster, 1988, s.. 464.. ISBN 978-0671619466.. George Olshevsky.. [The origin and evolution of the tyrannosaurids].. „Kyoryugaku Saizensen (Dino Frontline)”.. 9, s.. 92–119, 1995.. jap.. Erickson, Kristina Curry Rogers, David J.. Varricchio, Mark Norell, Xu Xing.. Growth patterns in brooding dinosaurs reveals the timing of sexual maturity in non-avian dinosaurs and genesis of the avian condition.. 3 (5), s.. 558–561, 2007.. 0254.. Andrew H.. Lee, Sarah Werning.. Sexual maturity in growing dinosaurs does not fit reptilian growth models.. „Proceedings of the National Academy of Sciences”.. 105, s.. 582–587, 2008.. 0708903105.. 26,0.. 26,1.. 26,2.. Brian T.. Roach, Daniel L.. Brinkman.. A reevaluation of cooperative pack hunting and gregariousness in.. Deinonychus antirrhopus.. and other nonavian theropod dinosaurs.. „Bulletin of the Peabody Museum of Natural History”.. 48 (1), s.. 103–138, 2007.. Winn.. A revised life table and survivorship curve for.. based on the Dry Island mass death assemblage.. 1269–1275, 2010.. 1139/E10-051.. Makovicky, Brian D.. Inouye, Zhou Changfu, Gao Keqin.. A life table for.. Psittacosaurus lujiatunensis.. : initial insights into ornithischian dinosaur population biology.. „Anatomical Record”.. 292 (9), s.. 1514–1521, 2009.. 1002/ar.. 20992.. David Steinsaltz, Steven Hecht Orzack.. Statistical methods for paleodemography on fossil assemblages having small numbers of specimens: an investigation of dinosaur survival rates.. „Paleobiology”.. 37 (1), s.. 113–125, 2011.. 1666/08056.. David A.. Eberth, Richard T.. McCrea.. Were large theropods gregarious?.. 21 (3), s.. 46A, 2001.. 1080/02724634.. 10010852.. 31,0.. 31,1.. Eberth, Philip J.. Stratigraphy, sedimentology, and taphonomy of the.. bonebed (upper Horseshoe Canyon Formation; Maastrichtian), southern Alberta, Canada.. 1119–1143, 2010.. 1139/E10-045.. John R.. Horner: Behavior.. W: Philip J.. Currie, Kevin Padian (red.. The Encyclopedia of Dinosaurs.. San Diego: Academic Press, 1997, s.. 45–50.. ISBN 978-0-12-116810-6.. W.. Desmond Maxwell, John H.. Ostrom.. Taphonomy and paleobiological implications of.. Tenontosaurus-Deinonychus.. associations.. 15 (1), s.. 707–712, 1995.. Michael A.. Raath: Morphological variation in small theropods and its meaning in systematics: evidence from.. Syntarsus rhodesiensis.. W: Kenneth Carpenter, Philip J.. Currie (red.. Dinosaur Systematics: Approaches and Perspective.. Cambridge: Cambridge University Press, 1990, s.. 91–105.. ISBN 0-521-43810-1.. Rodolfo A.. Coria, Philip J.. A new carcharodontosaurid (Dinosauria, Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina.. „Geodiversitas”.. 28 (1), s.. 71–118, 2006.. Currie, David Trexler, Eva B.. Koppelhus, Kelly Wicks, Nate Murphy: An unusual multi-individual tyrannosaurid bonebed in the Two Medicine Formation (Late Cretaceous, Campanian) of Montana.. W: Kenneth Carpenter (red.. The Carnivorous Dinosaurs.. Bloomington: Indiana University Press, 2005, s.. 313–324.. ISBN 978-0253345394.. Currie, David A.. Eberth.. On gregarious behavior in.. 1277–1289, 2010.. 1139/E10-072.. Phil R.. Bell.. Palaeopathological changes in a population of.. from the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation of Alberta, Canada.. 1263–1268, 2010.. 1139/E10-030.. Walter Auffenberg:.. The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor.. Gainesville: University Press of Florida, 2000, s.. 460.. ISBN 978-0913006215.. 40,0.. 40,1.. Derek W.. Larson, Donald B.. Brinkman, Phil R.. Faunal assemblages from the upper Horseshoe Canyon Formation, an early Maastrichtian cool-climate assemblage from Alberta, with special reference to the.. bonebed.. 1159–1181, 2010.. 1139/E10-005.. 41,0.. 41,1.. Eberth: Edmonton Group.. 199–204.. Teropody.. Celofyzoidy.. celofyzy.. dilofozaury.. Ceratozaury.. abelizauroidy.. ceratozaury.. Tetanury.. Megalozauroidy.. megalozaury.. spinozaury.. Karnozaury.. allozaury.. karcharodontozaury.. Neovenatoridae.. sinraptory.. Celurozaury.. kompsognaty.. ornitomimozaury.. maniraptory.. owiraptorozaury.. terizinozauroidy.. Paraves.. deinonychozaury.. Dinozaury.. kategoria.. lista.. portal.. wikiprojekt.. Infrarzędy dinozaurów.. ornitopody.. prozauropody.. stegozaury.. zauropody.. Era dinozaurów.. era mezozoiczna.. trias.. jura.. kreda.. wymieranie kredowe.. Dyscypliny powiązane.. biologia.. paleontologia.. paleobotanika.. geologia.. ewolucja.. dinozaury pierzaste.. ewolucja dinozaurów.. odrodzenie dinozaurów.. paleoceńskie dinozaury.. rozmiary dinozaurów.. php?title=Albertozaur oldid=40409498.. Tyranozaury.. Dinozaury kredy.. Dinozaury Ameryki Północnej.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 18:27, 13 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Albertozaur
    Open archive

  • Title: Bielik amerykański – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Bielik amerykański.. Haliaeetus leucocephalus.. Głowa bielika amerykańskiego.. jastrzębiowate.. Haliaeetus.. bielik amerykański.. Falco leucocephalus.. washingtoniensis.. Audubon.. , 1827).. leucocephalus.. Pora występowania.. Przebywa stale, rozród.. Odwiedza latem, rozród.. Odwiedza zimą.. Jedynie migruje.. ) – gatunek.. drapieżnego.. jastrzębiowatych.. (Accipitridae), występujący w.. ; jest blisko spokrewniony z.. bielikiem.. Jako.. symbol narodowy.. jest najbardziej rozpoznawalnym północnoamerykańskim ptakiem.. Zasięg występowania obejmuje.. Kanadę.. Alaskę.. , 48 „kontynentalnych” stanów USA oraz.. Jest spotykany nad otwartą wodą w pobliżu dużych zbiorników wodnych (np.. jezior) lub nad oceanem.. Gniazda zakłada na starych drzewach.. Wyróżnia się dwa.. to duży ptak o długości ciała od 71 do 96.. cm.. , z rozpiętością skrzydeł od 168 do 244.. , oraz wagą od 3 do 6,3.. kg.. Samice o około 25% większe niż samce.. Upierzenie ciała dorosłych osobników jest brązowe, mają białą głowę i ogon, jasnożółte.. tęczówki.. i szpony oraz mocno zakrzywiony.. Podrostki całkowicie brązowe poza żółtymi stopami.. Samce i samice identyczne pod względem.. upierzenia.. Żywią się głównie.. rybami.. , ale są konsumentami.. oportunistycznymi.. Polują na ryby, wykorzystując lot opadający i wyciągając je z wody za pomocą.. szponów.. Osiągają dojrzałość płciową w wieku czterech lub pięciu lat.. Na wolności dożywają do lat trzydziestu, ale zwykle żyją dłużej w niewoli.. Budują największe.. ze wszystkich ptaków występujących w Ameryce Północnej.. Głębokość konstrukcji dochodzi do 4 metrów, szerokość do 2,5 metra, waga do 1 tony.. Pod koniec XX wieku gatunek był na skraju.. wymarcia.. na terenie Stanów Zjednoczonych (z wyjątkiem Alaski, gdzie jego populacja rosła, podobnie jak i w Kanadzie), ale obecnie jego.. populacja.. utrzymuje się na stabilnym poziomie i ma wkrótce zostać usunięty z rządowej listy.. zagrożonych gatunków.. 12 lipca.. 1995.. bielik amerykański został oficjalnie przeklasyfikowany przez „.. ” z kategorii „Endangered” (zagrożony wyginięciem) na „Threatened” (narażony na wyginięcie).. 6 lipca.. zapoczątkowano inicjatywę.. To Remove the Bald Eagle in the Lower 48 States From the List of Endangered and Threatened Wildlife.. („Zdjęcie bielika amerykańskiego z listy zagrożonych gatunków na terenie 48 stanów.. ”).. Został usunięty z tej listy.. 28 lipca.. Etymologia nazwy.. Tryb życia i zachowanie.. Status, zagrożenia i ochrona.. Bielik amerykański w kulturze człowieka.. W niewoli.. Rola w kulturze Indian Ameryki Północnej.. Jako symbol Stanów Zjednoczonych.. Heraldyka Filipin.. Bielik amerykański był jednym z wielu gatunków pierwotnie opisanych przez.. szwedzkiego.. przyrodnika.. Karola Linneusza.. w jego XVIII-wiecznej pracy –.. Został przez niego pierwotnie umieszczony w rodzinie.. sokołowatych.. (Falconidae) pod nazwą.. Ptak ten wyglądem bardzo przypomina.. euroazjatyckiego.. bielika (.. Haliaeetus albicilla.. ), co doprowadziło badaczy do wniosku, że te gatunki musiały w przeszłości mieć wspólnego przodka, a ich linie rozwojowe rozdzieliły się w wyniku odizolowania populacji we wczesnym.. miocenie.. (najwcześniej 10 mln lat temu).. Ale możliwe także, że stało się to dużo wcześniej, we wczesnym lub środkowym.. oligocenie.. – 28 mln lat temu, jeśli znalezione skamieniałości są prawidłowo kojarzone z tym.. rodzajem.. Do rozejścia się linii rodowych obu.. orłanów.. doszło prawdopodobnie nad północną częścią.. Oceanu Spokojnego.. specjacja allopatryczna.. Bielik egzystował w.. Azji.. Europie.. , natomiast bielik amerykański w.. Gatunki różnią się jedynie ubarwieniem głowy, która u euroazjatyckiego bielika jest jasna z motywami brązu oraz kolorem grzbietu i brzucha – które są u tego ptaka ciemnobrązowe.. Rozmiary obu orłanów są podobne.. Podgatunek.. w locie; Alaska.. zwyczajowa.. nazwa gatunkowa.. nawiązuje do miejsca jego wyłącznego występowania – kontynentu amerykańskiego.. Angielska nazwa gatunkowa –.. Bald Eagle.. pochodzi od charakterystycznego wyglądu głowy dorosłych osobników.. bald.. pochodzi od.. średnioangielskiego.. balled.. , co znaczyło „świecąca biel”, lub „błyszcząca biel”, co z kolei sugeruje, że nazwa orłana początkowo opisywała białe piórka na głowie, a nie ich brak, słowo.. Eagle.. znaczy „orzeł”.. Naukowa nazwa rodzaju –.. oznacza: „orzeł morski” (z.. klasycznego języka greckiego.. haliaetos.. Natomiast.. epitet gatunkowy.. to.. latynizm.. greki klasycznej.. znaczący:.. biała głowa.. – z greckiego.. λευκος.. leukos.. („biały”, „jasny”, „błyszczący”, „połyskliwy”) i.. κεφαλη.. kephale.. („głowa”).. dorosłego osobnika równomiernie brązowe poza białą głową i ogonem, który jest umiarkowanie długi i przypomina kształtem klin.. Samce i samice identyczne pod względem koloru upierzenia, jednak gatunek wykazuje.. co do rozmiarów ciała – samice są większe od samców o 25%.. Dziób, stopy i.. jaskrawo żółte.. Nogi upierzone, a palce krótkie i silne z dużymi szponami.. Wysoce rozwinięte szpony u tylnych palców są używane do przeszywania ważnych obszarów ciała zdobyczy, podczas gdy jest ona przytrzymywana szponami u palców przednich.. Dziób.. duży, haczykowato wygięty, z żółtą.. woskówką.. Młody osobnik na piasku.. Upierzenie młodych osobników brązowe z białymi cętkami do czasu, aż dożyją pięciu (rzadko czterech, bardzo rzadko trzech) lat życia, wtedy osiągają dojrzałość płciową.. Młode bieliki są odróżniane od.. orłów przednich.. Aquila chrysaetos.. ) po bardziej odstającej głowie z większym.. , równych.. skrzydłach.. , które są opuszczone (nie odrobinę podniesione, jak u orła przedniego) oraz tym, że bieliki amerykańskie trzymają skrzydła podczas lotu bardziej prosto, a ich nogi nie są całkowicie opierzone.. Młode mają także jaśniej ubarwione pióra w górnych obszarach ciała, szczególnie powyżej średnich pokryw skrzydłowych.. Długość ciała mieści się w granicach od 71 do 96 cm.. Rozpiętość skrzydeł dorosłych samic dochodzi do 2,44.. długości, podczas gdy dorosłych osobników męskich do 1,68 m.. Dojrzałe samice ważą około 5,8 kg, samce 4,1 kg.. Zgodnie z.. regułą Bergmanna.. wielkość tych ptaków zmienia się wraz z lokalizacją – najmniejsze osobniki są znajdowane na.. , gdzie dorosłe samce mogą osiągać wagę do 2,3 kg i rozpiętość skrzydeł do 1,8 m, największe osobniki są natomiast spotykane na.. , gdzie samice osiągają do 7,5 kg przy rozpiętości skrzydeł powyżej 2,4 m.. Osobnik niedojrzały (dwu- lub trzyletni); Alaska.. Bielik amerykański preferuje środowisko położone w pobliżu wybrzeży morskich, rzek, dużych jezior i innych wielkich otwartych zbiorników wodnych, obfitujących w ryby.. Badania wykazały, że terytoria wodne o obwodzie przekraczającym 11 km i jeziora o obszarach powyżej 10 km² są optymalnym środowiskiem dla wychowania młodych.. Preferuje.. puszcze.. i stare.. lasy iglaste.. lub lasy z drzewami o twardym drewnie, gdzie mógłby zbudować.. gniazdo.. Potrzebuje solidnego drzewa o rozłożystej i gęstej koronie, z którego będzie miał dobrą widoczność na okolicę.. Powinno być ono położone w pobliżu obszaru, na którym orłany te mogą polować.. Jednak wysokość lub gatunek drzewa nie są tak ważne, jak duża liczba dość wielkich drzew otaczających zbiornik wodny.. Korona lasów, w których ptaki zakładają gniazda, powinna osłaniać od 20% do 60% powierzchni ziemi i znajdować się w sąsiedztwie wody.. Jest szczególnie wrażliwy na działalność człowieka, dlatego występuje przede wszystkim na obszarach wolnych od jego działalności.. Wybiera miejsca oddalone co najmniej o 1,2 km od obszarów niewielkiej działalności człowieka i 1,8 km od obszarów intensywniejszej działalności ludzkiej.. Jego naturalne środowisko to znaczna część Ameryki Północnej, w tym większa część.. , cały obszar kontynentalny.. oraz północny.. To jedyny.. orłan.. występujący wyłącznie w Ameryce Północnej.. Ptak jest zdolny przeżyć w różnorodnych siedliskach – od zanieczyszczonych rzek.. Luizjany.. Pustynię Sonorę.. i wschodnie lasy liściaste.. Quebeku.. Ptaki występujące na północy.. migrują.. , podczas gdy podgatunek południowy rezyduje, nierzadko pozostając na terytorium rozrodczym przez cały rok.. Chociaż wcześniej populacja bielika amerykańskiego odbudowywała się, teraz jej liczebność zaczęła spadać na obszarze.. , na.. Aleutach.. oraz w północnej i wschodniej.. Młody ptak z.. łososiem.. ; Alaska.. Zdarzało się, że bielik amerykański zalatywał do.. Irlandii.. , gdzie odnotowano go dwukrotnie.. Po raz pierwszy młodego osobnika tego gatunku zastrzelono nielegalnie w.. hrabstwie Fermanagh.. 11 stycznia.. 1973.. (uznano go błędnie za.. bielika.. Był to pierwszy przypadek odnotowania tego gatunku po wschodniej stronie Oceanu Atlantyckiego.. Po raz drugi wyczerpanego młodego bielika amerykańskiego schwytano w.. Hrabstwie Kerry.. 15 listopada.. Zimą bieliki amerykańskie zbierają się w miejscach obfitujących w pożywienie.. Na przykład od połowy listopada do lutego, od tysiąca do dwóch tysięcy osobników zimuje w okolicy.. Squamish.. Brackendale.. Kolumbii Brytyjskiej.. , w połowie drogi między.. Vancouver.. Whistler.. Ptaki zbierają się tam głównie wzdłuż rzek.. Mamquam.. Cheakamus.. , gdzie polują na.. łososie.. odbywające.. Strategia żerowania jest.. oportunistyczna.. (gatunek korzysta z każdej nadarzającej się okazji, ma szeroką.. walencję ekologiczną.. ), co jest korzystne w warunkach niestabilnych, o dużej nieciągłości środowiska.. Pożywienie ptaka urozmaicone, jednak chwyta głównie.. Na zachodnim wybrzeżu.. orłan poluje na.. pstrągi.. , które stanowią jego główny składnik pożywienia.. Miejscowo mogą polegać w dużej mierze na.. padlinie.. (głównie zimą), np.. żerując na kawałkach ciał.. wielorybów.. wyrzuconych na brzeg, małych rybach czy.. ssakach kopytnych.. Czasami dla utrzymania się przy życiu mogą także żywić się na wysypiskach lub kraść jedzenie z kempingów i pikników.. polują na.. szopy.. piżmaki.. bobry kanadyjskie.. wydry morskie.. Żywią się też ptakami, takimi jak:.. łyski.. czaple.. Większość ofiar orłana jest od niego nieco mniejsza, ale ten drapieżnik atakuje także tak duże ptaki, jak.. czaple modre.. , czy nawet.. łabędzie.. , co zostało udokumentowane.. Gady.. płazy.. skorupiaki.. (zwłaszcza.. kraby.. ), jeżeli są dostępne – również są zjadane.. Ptak ze świeżo złapaną rybą.. Polując na ryby, które są najłatwiejszym do schwytania i zarazem najważniejszym składnikiem pożywienia bielików amerykańskich, nurkują w dół, lecą nisko ponad wodą i chwytają rybę, wyciągając ją.. szponami.. Ptaki żywią się przytrzymując ryby szponami jednej nogi i rozrywając ich ciała drugą.. Orłany, podobnie jak.. rybołowy.. , mają specjalny układ potężnych szponów na palcach u nóg, co pozwala im chwycić rybę.. Czasami, jeśli ryba jest zbyt ciężka, żeby bielik amerykański mógł ją podnieść, zostaje wciągnięty do wody.. Zwykle udaje mu się wypłynąć, jednak niektóre orłany toną lub umierają na skutek.. hipotermii.. W rywalizacji o pokarm orłany zazwyczaj dominują wśród innych drapieżników łowiących ryby, czy wśród padlinożerców, agresywnie wypierając.. kojoty.. oraz ptaki:.. i inne.. Bieliki amerykańskie mogą być wyparte przez osobniki własnego gatunku lub też przez.. orły  ...   padłych orłów (pióra, głowa, kości) podczas ceremonii o charakterze religijnym i kulturowym.. Bielik amerykański może żyć długo w niewoli (.. patrz sekcja:.. ), jeśli zaadaptuje się do warunków przetrzymywania, ale może też chorować nawet w teoretycznie najbardziej odpowiednim miejscu.. Dorosły osobnik lądujący na gnieździe.. Bielik amerykański jest świętym ptakiem w niektórych.. kulturach tubylczych.. Ameryki Północnej, a jego pióra, podobnie jak pióra orła przedniego, są jednymi z centralnych elementów religii i duchowych obrzędów.. Indian Ameryki Północnej.. Ptaki te w wielu kulturach Indian są świętymi posłańcami między bogami a ludźmi.. Wielu uczestników.. pow-wow.. używa piór, głów i szponów tych orłanów jako elementów ozdobnych strojów tanecznych.. Pióra bielika amerykańskiego są często używane w tradycyjnych indiańskich ceremoniach, strojach i ozdobach, w tym do wyrobu wachlarzy, rozet z piór noszonych w tylnej części pasa podczas niektórych tańców pow-wow, czy.. pióropuszy.. Tradycją plemienia.. Dakotów.. jest ofiarowywanie pióra orła, jako formy uhonorowania lub nagrodzenia kogoś.. Współcześnie wręcza się je za różne osiągnięcia życiowe, np.. z okazji ukończenia.. college'u.. Paunisi.. uważali orłany za symbol płodności, gdyż ich gniazda są budowane wysoko nad ziemią, a ptaki te zaciekle bronią swojego potomstwa.. Członkowie plemienia.. Kwakwala.. rozrzucali orli puch na powitanie ważnych gości.. Dla.. Czoktawów.. bielik jest symbolem pokoju.. Podczas dorocznej ceremonii religijnej.. Tańca Słońca.. , praktykowanej przez niektórych Indian (głównie z.. Wielkich Równin.. ), orłan ten obecny jest symbolicznie na kilka sposobów.. W rozwidleniu centralnego słupa obszernej altany, w której zazwyczaj odbywa się taniec, budowane jest symboliczne gniazdo, a niektóre plemiona (np.. Szoszoni.. Wrony.. ) umieszczają przy nim (lub u wejścia do altany) wypchanego orła.. Tancerze używają obrzędowego gwizdka zrobionego z kości orlego skrzydła i skupiają swój wzrok na symbolicznym gnieździe bielika – "wodza wszystkich stworzeń powietrza" i "strażnika, który chroni ludzi przed złem", "posłańca Słońca", który "może posiadać dar uzdrawiania".. Podczas ceremonii.. medicine man.. może uzdrawiać chorych za pomocą wachlarza z piór orłana.. Dotykając wachlarzem najpierw obrzędowego słupa centralnego, a następnie pacjenta, przekazuje mu "moc" płynącą ze słupa.. Następnie.. kieruje wachlarz ku niebu, by orłan mógł zanieść modlitwy o chorego do Stwórcy.. Amerykańskie przepisy federalne o ochronie ptaków drapieżnych i wędrownych (zwane "prawem o orlich piórach", ang.. Eagle feather law.. ) zezwalają na pozyskiwanie piór bielika amerykańskiego lub orła przedniego w celach religijnych lub duchowych jedynie Indianom z plemion uznawanych przez władze federalne.. Niektóre grupy.. północnoamerykańskich Indian.. kwestionują konstytucyjność tych przepisów uznając, iż ograniczają one ich wolność religii gwarantowaną przez.. Pierwszą Poprawkę.. Konstytucji Stanów Zjednoczonych.. Niektórzy twierdzą też, że przepisy te ograniczają wolność religii członkom plemion nie uznawanych przez władze federalne USA (ale np.. uznanych przez władze jednego ze stanów).. Prawo o orlich piórach bywa też krytykowane za stosowanie preferencji opartych na kryteriach rasowych i ingerowanie w suwerenność plemion.. Bielik amerykański jest.. symbolem narodowym.. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych państwowych symboli.. Pojawia się na większości oficjalnych pieczęci, w tym na.. Wielkiej Pieczęci Stanów Zjednoczonych.. Obowiązujący do dziś (2009) wzór Wielkiej Pieczęci Stanów Zjednoczonych, przedstawiający bielika amerykańskiego trzymającego w szponach trzynaście.. strzał.. gałązkę oliwną.. z trzynastoma liśćmi został przyjęty przez.. Kongres Kontynentalny.. 20 czerwca.. 1782.. Pieczęć prezydenta Stanów Zjednoczonych.. Po zakończeniu (w.. 1783.. Wojny o Niepodległość.. Benjamin Franklin.. w 1784 r.. napisał z.. Paryża.. do córki list, w którym skrytykował wybór bielika amerykańskiego na symbol.. i zasugerował.. , jako lepszego przedstawiciela amerykańskich wartości.. Przedstawił w nim bielika amerykańskiego jako "ptaka o kiepskim charakterze moralnym", który jest "zbyt leniwy, by samemu łowić ryby", co nawiązywało do okradania przez niego.. rybołowów.. z pożywienia.. Nazwał również bielika amerykańskiego "kompletnym tchórzem", którego łatwo przegonią z dogodnego miejsca znacznie mniejsze.. W liście Franklin napisał, że indyk to "dużo bardziej przyzwoity ptak", opisując go: "trochę próżny i głupi [ale] Ptak Odwagi".. Bielik amerykański pozostał jednak godłem Stanów Zjednoczonych.. Został też umieszczony na państwowych pieczęciach oraz na.. rewersie.. kilku monet (w tym na ćwierćdolarówce bitej do 1999.. ), gdzie przedstawiono go z głową skierowaną w stronę gałązki oliwnej.. Między 1916 a 1945 rokiem Flaga Prezydencka ukazywała orłana zwróconego głową w lewą stronę (prawą dla widza), co zrodziło.. miejską legendę.. , że orłan zwrócony był w kierunku gałązki oliwnej w czasie pokoju, natomiast w czasie wojny w kierunku strzał.. wzorowane jest.. godło.. Filipin.. W okresie kiedy Filipiny były kolonią Stanów Zjednoczonych (1898–1946), godło i inne znaki państwowe były w obu państwach wspólne od 1935 do 1946.. Na godle niepodległych Filipin od 1946 bielik amerykański zajmował miejsce na lazurowym lub niebieskim tle po lewej stronie tarczy, a.. hiszpański.. lew stojący umieszczany był na czerwonym lub szkarłatnym tle po prawej stronie tarczy, co miało symbolizować kolonialną historię Filipin.. W 1998 przyjęto ustawę nr 8491, w treści której nie uwzględniono orła i lwa w dolnej części tarczy, usuwając je z niej.. Jednak zmodyfikowana tarcza nie jest popularna, ponieważ zgodnie z Konstytucją Filipin zmiana ta musi zostać ratyfikowana w drodze referendum.. Bald Eagle (.. [dostęp 9 stycznia 2011].. Bald Eagle Fact Sheet.. [dostęp 2008-12-04].. 5,3.. 5,4.. 5,5.. 5,6.. 5,7.. 5,8.. Josep Del Hoyo, Jose Cabot, Jordi Sargatal:.. Volume 2: New World Vultures to Guineafowl.. Carolus Linnaeus:.. Systema naturae.. M Wink, Heidrich, P.. Fentzloff, C.. A mtDNA phylogeny of sea eagles (genus.. ) based on nucleotide sequences of the cytochrome.. b.. gene.. „Biochemical Systematics and Ecology”, s.. 783–791, 1996.. 1016/S0305-1978(96)00049-X.. Bald Eagle Habitat.. Joshua Dietz:.. What's in a Name.. Liddell, Henry George i Robert Scott:.. "A Greek-English Lexicon" (Abridged Edition).. Oxford University Press,.. 1980.. 11,2.. Harris:.. Bald Eagle.. 12,0.. 12,1.. Bald Eagle,.. David Sibley:.. The Sibley guide to birds.. New York: Alfred A.. Knopf, 2000.. ISBN 0-679-45122-6.. Bird:.. The Bird Almanac: A Guide to Essential Facts and Figures of the World's Birds.. Ontario: Firefly Books, 2004.. ISBN 1552979259.. WILDLIFE SPECIES:.. Bull J, Farrand, J Jr:.. Audubon Society Field Guide to North American Birds:Eastern Region.. Knopf, 1987, s.. 468-9.. ISBN 0-394-41405-5.. Aidan G.. Kelly:.. Bald Eagle records.. British Ornithologists' Union Records Committee:.. 25th Report (October 1998).. Hope Rutledge:.. Where to View Bald Eagles.. David W.. Daum:.. [dostęp 2007-08-15].. 21,0.. 21,1.. Terres:.. The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds.. Knopf, 1980, s.. 644-646.. ISBN 0-394-46651-9.. Jorde, Lingle, G.. Kleptoparasitism by Bald Eagles wintering in South-Central Nebraska.. „Journal of Field Ornithology”, s.. 183–188, 1998.. Stocek:.. Bald Eagle (Haliaeetus leucocephalus).. Erickson:.. Bald Eagle Journey North.. John K.. 477.. Leslie Brown:.. Birds of Prey: Their biology and ecology.. Hamlyn, 1976, s.. 226.. ISBN 0-600-31306-9.. Encyklopedia zwierząt od A do Z.. Warszawa: IMP, 1999.. ISBN 83-9082 77-3-5.. Bald Eagle Facts and Information.. Steven Milloy:.. 6 lipca 2006.. EPA press release:.. DDT Ban Takes Effect.. 31 grudnia.. Jorge Barrera:.. Agent Orange has left deadly legacy Fight continues to ban pesticides and herbicides across Canada.. 4 lipca.. Bald Eagle Soars Off Endangered Species List.. [dostęp 22 listopada 2008].. Bald eagle.. [dostęp 15 grudnia 2008].. Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker:.. Family Accipitridae.. [dostęp 2012-08-11].. Alan P.. Peterson:.. Zoonomen Avtax Frames Layout Page.. [dostęp 2008-12-12].. 38,0.. 38,1.. 39,0.. 39,1.. Brown, N.. [dostęp 2007-08-20].. Swatoń:.. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 20 grudnia 2004 r.. w sprawie warunków hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie zoologicznym.. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA w sprawie warunków hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie zoologicznym.. „Fish and Wildlife Conservation Act, 1997”.. Ministry of Attorney General.. Maestrelli.. Breeding Bald Eagles in Captivity.. „The Wilson Bulletin”,.. marzec.. Julie Collier:.. The Sacred Messengers.. David Melmer:.. Bald eagles may come off threatened list.. 11 lipca.. Brown, Steven C.. ; Averill, Lloyd J.. Sun Dogs and Eagle Down.. Lawrence, Elizabeth Atwood:.. The Symbolic Role of Animals in the Plains Indian Sun Dance.. [dostęp 2009-01-10].. Antonia M.. DeMeo.. Access to Eagles and Eagle Parts: Environmental Protection v.. Native American Free Exercise of Religion.. „Hastings Constitutional Law Quarterly”.. 771–813,.. Tina S.. Boradiansky:.. Conflicting Values: The Religious Killing of Federally Protected Wildlife.. 51,0.. 51,1.. Original Design of the Great Seal of the United States (1782).. Od 1999 roku realizowany jest projekt ćwierćdolarówek z symbolami poszczególnych 50 stanów USA.. Mikkelson, Barbara Mikkelson, David P:.. A Turn of the Head.. [dostęp 2007-08-19].. REPUBLIC ACT NO.. 8491.. Bruce E.. Beans:.. Eagle's Plume: The Struggle to Preserve the Life and Haunts of America's Bald Eagle.. Scribner, 1996.. ISBN 0684806967.. OCLC.. 35029744.. Jonathan M.. Gerrard:.. The Bald Eagle: Haunts and Habits of a Wilderness Monarch.. Smithsonian Institution Press, 1988.. ISBN 0874744512.. 16801779.. Philip M.. Isaacson:.. The American Eagle.. New York Graphic Society, 1975.. ISBN 0821206125.. 1366058.. Richard L.. Knight:.. Wildlife and Recreationists: Coexistence through Management and Research.. Island Press, 1995.. ISBN 1559632577.. 30893485.. George Laycock:.. Autumn of the Eagle.. Scribner, 1973.. ISBN 0684134136.. 754345.. Shannon Petersen:.. Acting for Endangered Species: The Statutory Ark.. University Press of Kansas, 2002.. ISBN 070061172X.. 48477567.. Donald A.. Spencer:.. Wintering of the Migrant Bald Eagle in the Lower 48 States.. National Agricultural Chemicals Association, 1976.. 2985418.. Mark V.. Stalmaster:.. The Bald Eagle.. Universe Books, 1987.. ISBN 0876634919.. 15014825.. Stanley A.. Temple:.. Endangered Birds: Management Techniques for Preserving Threatened Species.. University of Wisconsin Press, 1978.. ISBN 0299075206.. 3750666.. Peter J.. Grant.. The Co.. Kerry Bald Eagle.. „Twitching”.. 1(12), s.. 379-380, 1988.. Bielik amerykański: fakty i zdjęcia – NatureMapping Program.. National Eagle Center.. Cascades Raptor Center.. Informacje na temat bielika amerykańskiego.. Spadek i wzrost liczebności bielika amerykańskiego.. National Geographic: Bielik amerykański.. Materiały filmowe z bielikami amerykańskimi.. Bielik amerykański podczas polowania.. php?title=Bielik_amerykański oldid=40325727.. Jastrzębiowate.. Ptaki Ameryki Północnej.. Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 23:33, 2 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Bielik_ameryka%C5%84ski
    Open archive

  • Title: Akrokantozaur – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Akrokantozaur.. Acrocanthosaurus.. Stovall.. Langston.. , 1950.. Okres istnienia: wczesna kreda,.. 125–100 mln lat temu.. (bez rangi).. karnozaury.. allozauroidy.. akrokantozaur.. atokensis.. Stovall i Langston, 1950.. z grupy.. allozauroidów.. (Allosauroidea) żyjącego na obecnych terenach.. w połowie okresu.. , około 125–100 milionów lat temu.. Jak większość znanych rodzajów.. taksonem monotypowym.. , czyli obejmującym jeden.. Acrocanthosaurus atokensis.. Jego skamieniałości odnajdowano głównie w stanach.. , jednak.. zęby.. przypisywane akrokantozaurowi znaleziono również w położonym dalej na wschód stanie.. Maryland.. był.. Najbardziej znany jest z charakterystycznych wysokich.. wyrostków kolczystych.. wielu.. kręgów.. kręgosłupa, które prawdopodobnie dawały miejsca przyczepu.. szyi, grzbietu i ud.. Akrokantozaur był jednym z największych teropodów, dorastając do 12 metrów długości przy masie przekraczającej prawdopodobnie 6 ton.. Duże tropy teropodów odnaleziono w Teksasie mogą należeć do akrokantozaurów, nie ma na to jednak bezpośrednich dowodów w zapisie kopalnym.. Odkryte dotąd skamieniałości wyjaśniły wiele szczegółów anatomicznych akrokantozaura, pozwalając na specjalistyczne badania struktury jego.. mózgu.. oraz funkcji kończyn przednich.. Jego pokrewieństwo.. ewolucyjne.. pozostaje jednak przedmiotem debat – obecnie większość naukowców zalicza go do rodziny.. karcharodontozaurów.. (Carcharodontosauridae), jednak niektórzy sugerowali jego przynależność do.. (Allosauridae).. był największym teropodem w swoim.. i prawdopodobnie dominującym drapieżnikiem polującym na duże.. Funkcje kończyn przednich.. Mózg i struktura ucha wewnętrznego.. Porównanie wielkości akrokantozaura i człowieka.. Mimo iż nieco mniejszy od swego olbrzymiego krewnego.. giganotozaura.. to wciąż jeden z największych teropodów, jakie kiedykolwiek stąpały po ziemi.. Najdłuższy znany osobnik mierzył 11,5 m od czubka pyska do koniuszka ogona, z czego na samą.. czaszkę.. przypadało niemal 130 cm długości.. Jego masę szacowano na około 2,4 t.. , jednak nowsze analizy wykorzystujące obrazowanie laserowe sugerują, że dochodziła ona do niemal 6,2 t.. Akrokantozaur, jak większość innych allozauroidów, miał długą, niską i prostą czaszkę.. Okno przedoczodołowe.. , zmniejszające ciężar czaszki, było stosunkowo duże – zajmowało ponad ćwierć długości i dwie trzecie wysokości czaszki.. Zewnętrzna powierzchnia.. szczęki.. oraz górna powierzchnia.. kości nosowej.. na czubku pyska nie były tak chropowate, jak u giganotozaura czy.. karcharodontozaura.. Długie, niskie grzebienie wyrastały z kości nosowej i biegły wzdłuż pyska aż do oczu, gdzie przechodziły w.. kość łzową.. Jest to.. synapomorfia.. wszystkich allozauroidów.. Na kości nosowej nad oknem przedoczodołowym znajdowały się niewielkie otwory.. W odróżnieniu od.. allozaura.. nie było wydatnych grzebieni na kości łzowej, przed okiem.. Kości łzowa i zaoczodołowa tworzyły grubą kostną „brew” nad okiem.. Cecha ta występowała u karcharodontozaurów i bliżej niespokrewnionych z nimi.. abelizaurów.. (Abelisauridae).. W obu.. kościach przedszczękowych.. znajdowały się po cztery zęby, w szczękowych po dziewiętnaście zakrzywionych, piłkowanych zębów.. , natomiast w.. kościach zębowych.. w żuchwie – po 17.. Zęby akrokantozaura były szersze niż karcharodontozaura i nie miały tak pofałdowanej struktury jak zęby karcharodontozaurydów.. Kość zębowa na czubku pyska miała kwadratowy kształt, podobnie jak u giganotozaura, a szczęki były dość płytkie, podczas gdy w dalszej części stawały się bardzo głębokie.. Zarówno giganotozaur, jak i akrokantozaur miały gruby kostny wzgórek na zewnętrznej powierzchni kości kątowej górnej, jednej z kości żuchwy.. W kościach szczękowych występują niesymetrycznie rozłożone struktury pneumatyczne.. Głowa akrokantozaura.. Najbardziej charakterystyczną cechą akrokantozaura był rząd wysokich wyrostków kolczystych kręgów.. kręgosłupa.. , ciągnący się od szyi przez grzbiet i biodra aż po ogon.. Wyrostki te mogły być dwuipółkrotnie dłuższe od trzonu kręgu.. Niektóre inne dinozaury również miały podobnie wydłużone wyrostki kręgów, czasami znacznie bardziej niż.. U bliżej niespokrewnionego z nim.. spinozaura.. wyrostki kolczyste osiągały niemal dwa metry wysokości – jedenastokrotnie więcej niż trzon kręgu.. Niższe kolce u akrokantozaura nie służyły raczej jako wsparcie dla skórzastego żagla, jak u spinozaura, lecz jako miejsca przyczepu silnych mięśni; podobnie jak u współczesnych.. żubrów.. bizonów.. – tworzyły wysoki garb ciągnący się wzdłuż grzbietu.. Funkcja wyrostków kolczystych pozostaje nieznana – mogły one być wykorzystywane do komunikowania się, jako miejsce odkładania zapasów.. tłuszczów.. lub do kontrolowania ciepłoty ciała.. Wszystkie kręgi szyjne i grzbietowe cechowały się dużymi wgłębieniami (pleurocelami) po bokach, podczas gdy kręgi ogonowe mniejszymi.. Cecha ta bardziej upodabnia akrokantozaura do karcharodontozaurydów niż allozaura.. Oprócz kręgów, szkielet akrokantozaura był zbudowany w sposób typowy dla allozauroidów.. Teropod ten poruszał się dwunożnie, długi ciężki ogon równoważył głowę i tułów, zapewniając.. środek ciężkości.. na wysokości bioder.. Kończyny przednie były stosunkowo krótsze i bardziej masywne niż u allozaura, jednak do pewnego stopnia podobne – każda miała trzy palce z pazurami.. W odróżnieniu od wielu mniejszych, szybko biegających dinozaurów,.. kość udowa.. była dłuższa od.. piszczeli.. , co sugeruje, że.. nie biegał szybko.. Maksymalną prędkość akrokantozaura oszacowano na 6,8–7,5.. m/s.. Optymalna prędkość chodu wynosi 2,3–2,7 m/s – jej koszt.. metaboliczny.. jest zbliżony do tego u współczesnych zwierząt dwunożnych.. Kości kończyn tylnych były proporcjonalnie bardziej masywne niż u jego nieco mniejszego krewnego allozaura.. Na obu stopach miał po cztery palce, przy czym pierwszy z nich był mniejszy od pozostałych i nie pełnił funkcji podporowych.. Czaszka akrokantozaura.. klasyfikowany jest w.. nadrodzinie.. Allosauroidea należącej do grupy.. tetanurów.. Przedstawiciele wymienionej nadrodziny charakteryzowali się m.. parą wzgórków na kościach łzowej i nosowej na czubku pyska oraz wysokimi wyrostkami kolczystymi kręgów kręgosłupa.. Początkowo został włączony do rodziny Allosauridae wraz z allozaurem.. , co wsparły niektóre późniejsze badania.. Inni naukowcy uznają jednak akrokantozaura za przedstawiciela Carcharodontosauridae – rodziny blisko spokrewnionej z allozaurami.. W szczególności w analizie przeprowadzonej przez Eddy'ego i Clarke teoria o jego przynależności do karcharodontozaurów otrzymała znacznie większe wsparcie niż w przypadku Allosauridae.. W momencie odkrycia.. , jak większość innych dużych teropodów, znany był jedynie z fragmentarycznych skamieniałości, co prowadziło do częstych zmian w jego klasyfikacji.. Willis Stovall.. Wann Langston Jr.. pierwotnie przypisali go do „Antrodemidae” – będącej odpowiednikiem Allosauridae – jednak.. Alfred Romer.. zaklasyfikował go w 1956 do.. Megalosauridae.. , pełniącej wówczas funkcję „taksonu-kosza na śmieci” (taksonu, do którego włączano większość gatunków dinozaurów drapieżnych o niepewnej klasyfikacji).. Niektórzy autorzy uznawali akrokantozaura za.. tyranozauryda.. ze względu na duże rozmiary.. Innym wysokie wyrostki kolczyste kręgów sugerowały pokrewieństwo ze spinozaurem.. Interpretacja akrokantozaura jako.. spinozauryda.. utrzymywała się do lat 80.. i została powtórzona w wielu popularnonaukowych książkach o dinozaurach z tamtego okresu.. Wysokie kolce kręgów odnalezione w.. dolnokredowych.. osadach w.. Anglii.. zostały uznane za bardzo podobne do kolców akrokantozaura.. , a w 1988.. Gregory Paul.. ogłosił, że reprezentują one drugi gatunek akrokantozaura –.. Acrocanthosaurus altispinax.. Kości te zostały początkowo przypisane.. altispinaksowi.. , teropodowi znanemu jedynie z zębów – to sprawiło, że co najmniej jeden autor uznał, że.. Altispinax.. to synonim.. Kręgi zostały później uznane za należące do teropoda z rodzaju.. Becklespinax.. , odrębnego od.. Jeśli akrokantozaur należał do Allosauridae, był najbliżej spokrewniony z.. jurajskimi.. rodzajami, takimi jak.. Allosaurus.. Saurophaganax.. kladystyczne.. klasyfikujące go jako karcharodontozauryda przeważnie wykazywały, że jest formą bardziej.. bazalną.. niż.. afrykański.. Carcharodontosaurus.. południowoamerykański.. Giganotosaurus.. Odkryty w Anglii.. neowenator.. jest często uważany za jeszcze bardziej pierwotnego karcharodontozauryda.. To sugerowałoby, że rodzina powstała w.. , a następnie.. rozprzestrzeniła.. się na kontynenty południowe (będące wówczas częścią superkontynentu.. Gondwany.. Jeśli akrokantozaur był karcharodontozaurydem, wówczas.. członków tej rodziny objąłby również.. Nowsze analizy sugerują jednak, że.. Neovenator.. nie należy do karcharodontozaurów, lecz ich grupy siostrzanej –.. Wszyscy znani przedstawiciele Carcharodontosauridae żyli w środku okresu kredowego.. Nowsze analizy.. przeważnie wspierają hipotezę o przynależności akrokantozaura do Carcharodontosauridae – często jest on w nich umieszczany jako.. takson siostrzany.. dla opisanej w 2008 roku.. eokarcharii.. Szkielet akrokantozaura (NCSM 14345) w North Carolina Museum of Natural Science.. zawdzięcza swą nazwę wysokim wyrostkom kolczystym kręgosłupa – pochodzi ona od.. greckich.. słów.. ακρα.. akra.. („wysoki”),.. ακανθα.. akantha.. („kolec”) oraz.. („jaszczur”).. W skład rodzaju wchodzi jeden gatunek –.. , nazwany od.. Atoka County.. , gdzie odnaleziono pierwsze jego skamieniałości.. Nazwa.. została ukuta w 1950 przez amerykańskich paleontologów J.. Willisa Stovalla i Wanna Langstona Juniora.. Langston zaproponował „Acracanthus atokaensis” jako nazwę dla gatunku w niepublikowanej pracy.. magisterskiej.. z 1947.. , jednak została zmieniona na.. w formalnej publikacji.. Holotyp.. OMNH.. 10146 i OMNH 10147), opisane w 1950, zawierają dwa niekompletne szkielety i fragment czaszki z formacji Antlers w Oklahomie.. Dwa znacznie bardziej kompletne okazy zostały opisane w latach 90.. Pierwszy z nich (.. SMU.. 74646) to fragmentaryczny szkielet nieobejmujący większości czaszki, wydobyty z formacji Twin Mountains w Teksasie, obecnie znajdujący się w.. Fort Worth Museum of Science and History.. Jeszcze bardziej kompletny okaz (.. NCSM.. 14345, o przydomku „Fran”) został odkryty w formacji Antlers przez prywatnych kolekcjonerów, wypreparowany przez Black Hills Institute w.. Dakocie Południowej.. , a obecnie przechowuje się go w North Carolina Museum of Natural Sciences w.. Raleigh.. Jest to największy znany szkielet akrokantozaura i jedyny zawierający kompletną czaszkę i kończyny przednie.. Fragmenty szkieletu OMNH 10147 są niemal tej samej wielkości, co odpowiadające im kości NCSM 14345.. Oznacza to, że zwierzęta te były podobnych rozmiarów, podczas gdy holotyp i SMU 74646 są znacznie mniejsze.. Do teropodów z rodzaju.. mogą również należeć mniej kompletne szczątki spoza Oklahomy i Teksasu.. Zęby z południowej.. Arizony.. są przypisywane do tego rodzaju.. , jak również ślady zębów na kościach.. zauropodów.. z tego samego rejonu.. Kilka zębów z formacji Arundel zostało opisanych jako niemal identyczne z zębami akrokantozaura i mogą reprezentować wschodnią odmianę rodzaju.. Wiele różnych zębów i kości z  ...   na apt i alb, co sugeruje podobny wiek dla Antlers.. Dlatego przyjmuje się, że akrokantozaur żył 125–100 mln lat temu.. Para akrokantozaurów.. W tym czasie tereny będące obecnie częścią formacji Twin Mountains i Antlers były dużą.. równiną zalewową.. , powstałą po wyschnięciu płytkiego.. morza epikontynentalnego.. Kilka milionów lat później morze to rozszerzy swój zasięg w kierunku północnym, stając się.. Morzem Środkowego Zachodu.. i dzieląc Amerykę Północną na dwie części na niemal całą.. późną kredę.. Formacja Glen Rose reprezentuje środowisko nadmorskie, z przypuszczalnymi tropami akrokantozaura zachowanymi w równinach błotnych położonych wzdłuż prehistorycznego wybrzeża.. Ponieważ akrokantozaur był dużym drapieżnikiem, prawdopodobnie żył w otoczeniu obfitującym w potencjalną zdobycz i wiele różnych.. Ofiarami akrokantozaura mogły padać zauropody takie jak.. paluksizaur.. , a być może nawet olbrzymi.. zauroposejdon.. , oraz duże ornitopody z rodzaju.. Tenontosaurus.. Na tych terenach żył również inny teropod –.. Deinonychus.. – jednak mierząc zaledwie 3 metry długości nie stanowił konkurencji dla akrokantozaura.. jest jedynym pewnym gatunkiem wielkiego teropoda, który żył w apcie i albie na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej.. Pod tym względem w Ameryce Północnej podobna sytuacja zachodziła w apcie i albie oraz w późnym.. mastrychcie.. ; w obu przypadkach na tym kontynencie żył tylko jeden gatunek teropoda cechującego się wielkimi rozmiarami i szybkim tempem wzrostu oraz zasiedlającego duży obszar (.. w apcie i albie,.. w mastrychcie).. Na innych terenach oraz w innych przedziałach czasowych (np.. kampanie.. na zachodzie Ameryki Północnej) częstsza była sytuacja, gdy współistniało kilka gatunków dużych teropodów zasiedlających mniejsze obszary.. Na akrokantozaury okazjonalnie mogły polować wodne.. krokodylomorfy.. – w kości szczękowej osobnika NCSM 14345 znaleziono ząb krokodylomorfa.. Był on obrośnięty grubą warstwą kości, co sugeruje, że dinozaur przeżył atak i padł dopiero znacznie później.. 1,00.. 1,01.. 1,02.. 1,03.. 1,04.. 1,05.. 1,06.. 1,07.. 1,08.. 1,09.. 1,10.. Currie, Kenneth Carpenter.. A new specimen of.. Acrocanthosaurus atokensis.. (Theropoda, Dinosauria) from the Lower Cretaceous Antlers Formation (Lower Cretaceous, Aptian) of Oklahoma, USA.. 22 (2), s.. 207–246, 2000.. 2,7.. Drew R.. Eddy, Julia A.. Clarke.. New information of the cranial anatomy of.. and its implications for the phylogeny of Allosauroidea (Dinosauria: Theropoda).. 6 (3): e17932, 2011.. 0017932.. Karl T.. Bates, Phillip L.. Manning, David Hodgetts, William I.. Sellers.. Estimating mass properties of dinosaurs using laser imaging and 3D computer modelling.. 4 (2): e4532, 2009.. 0004532.. 4,5.. Holtz Jr, Ralph E.. Molnar, Philip J.. Currie: Basal Tetanurae.. 71–110.. Willis Stovall, Wann Langston Jr.. , a new genus and species of Lower Cretaceous Theropoda from Oklahoma.. „American Midland Naturalist”.. 43 (3), s.. 696–728, 1950.. 2307/2421859.. Ralph E.. Molnar, Sergei M.. Kurzanov, Dong Zhiming: Carnosauria.. pierwsze.. Berkeley: University of California Press, 1990, s.. 169–209.. ISBN 0-520-06727-4.. 7,0.. 7,1.. 7,2.. 7,3.. 7,4.. 7,5.. 7,6.. 7,7.. Jerald D.. Harris.. A reanalysis of.. , its phylogenetic status, and paleobiological implications, based on a new specimen from Texas.. „New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin”.. 13, s.. 1–75, 1998.. Darren Naish, Stephen Hutt, David M.. Martill: Saurischian Dinosaurs 2: Theropods.. W: David M.. Martill, Darren Naish (red.. Dinosaurs of the Isle of Wight.. Londyn: The Palaeontological Association.. , 2001, s.. 242–309.. ISBN 978-0901702722.. Bates.. Predicting speed, gait and metabolic cost of locomotion in the large predatory dinosaur.. Acrocanthosaurus.. using evolutionary robotics.. 29 (3), s.. 59A, 2009.. Paul C.. Sereno, Didier B.. Dutheil, M.. Iarochene, Hans C.. Larsson, Gabrielle H.. Lyon, Paul M.. Magwene, Christian A.. Sidor, David J.. Varricchio, Jeffrey A.. Wilson.. Predatory dinosaurs from the Sahara and Late Cretaceous faunal differentiation.. 272 (5264), s.. 986–991, 1996.. 272.. 5264.. 986.. PMID 8662584.. Alfred S.. Romer:.. Osteology of the Reptiles.. Chicago: University of Chicago Press, 1956, s.. 772.. ISBN 0-89464985-X.. Wann Langston.. Non-mammalian Comanchean tetrapods.. „Geoscience and Man”.. 77–102, 1974.. Alick D.. Walker.. Triassic reptiles from the Elgin area:.. Ornithosuchus.. and the origin of carnosaurs.. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B, Biological Sciences”.. 248, s.. 53–134, 1964.. 1098/rstb.. 1964.. 0009.. Vertebrate Paleontology.. trzecie.. Chicago: University of Chicago Press, 1966, s.. 468.. ISBN 0-7167-1822-7.. Rober L.. Carroll:.. Vertebrate Paleontology and Evolution.. Freeman and Company, 1988.. ISBN 0716718227.. Spinosaurids.. W: David Lambert i Diagram Group:.. A Field Guide to Dinosaurs.. New York: Avon Books, 1983, s.. ISBN 0-380-83519-3.. Carnosaurs.. Norman:.. The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs: An Original and Compelling Insight into Life in the Dinosaur Kingdom.. New York: Crescent Books, 1985, s.. 62–67.. ISBN 0-517-468905.. Donald F.. Glut:.. The New Dinosaur Dictionary.. Secaucus, NJ: Citadel Press, 1982, s.. 39, 48.. ISBN 0-8065-0782-9.. Genus.. W: Gregory S.. Predatory Dinosaurs of the World.. 314–315.. ISBN 0-671-61946-2.. George Olshevsky:.. A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia.. San Diego: Publications Requiring Research, 1991, s.. 196.. David Lambert:.. Księga dinozaurów.. Warszawa: ZETDEZET, 1994, s.. 160.. ISBN 83-85056-26-2.. Roger B.. Benson, Matthew T.. Carrano, Stephen L.. Brusatte.. A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic.. „Naturwissenschaften”.. 71–78, 2010.. 1007/s00114-009-0614-x.. Sereno, Stephen L.. Basal abelisaurid and carcharodontosaurid theropods from the Lower Cretaceous Elrhaz Formation of Niger.. 53 (1), s.. 15–46, 2008.. 4202/app.. 0102.. Stephen L.. Brusatte, Paul C.. Sereno.. Phylogeny of Allosauroidea (Dinosauria: Theropoda): comparative analysis and resolution.. „Journal of Systematic Palaeontology”.. 6, s.. 155–182, 2008.. 1017/S1477201907002404.. Brusatte, Roger B.. Benson, Daniel J.. Chure, Xu Xing, Corwin Sullivan, David W.. Hone.. The first definitive carcharodontosaurid (Dinosauria: Theropoda) from Asia and the delayed ascent of tyrannosaurids.. 96 (9), s.. 1051–1058, 2009.. 1007/s00114-009-0565-2.. Henry George Liddell, Robert Scott:.. Greek–English Lexicon, Abridged Edition.. Oxford: Oxford University Press, 1980.. Wann R.. Langston:.. A new genus and species of Cretaceous theropod dinosaur from the Trinity of Atoka County, Oklahoma.. Dysertacja magisterska.. University of Oklahoma, 1947.. Nicholas J.. Czaplewski, Richard L.. Cifelli, Wann R.. Langston Jr.. Catalog of type and figured fossil vertebrates.. Oklahoma Museum of Natural History.. „Oklahoma Geological Survey Special Publication”.. 94 (1), s.. 1–35, 1994.. Ronald P.. Ratkevich: Dinosaur remains of southern Arizona.. W: Donald L.. Wolberg, Edward Stump, Gary Rosenberg (red.. Dinofest International: Proceedings of a Symposium Held at Arizona State University.. Philadelphia: Academy of Natural Sciences, 1997.. ISBN 978-0935868944.. Ratkevich.. New Cretaceous brachiosaurid dinosaur,.. Sonorasaurus thompsoni.. gen.. et sp.. nov.. , from Arizona.. „Journal of the Arizona-Nevada Academy of Science”.. 31 (1), s.. 71–82, 1998.. Lipka: The affinities of the enigmatic theropods of the Arundel Clay facies (Aptian), Potomac Formation, Atlantic Coastal Plain of Maryland.. W: Spencer G.. Lucas, James I.. Kirkland, J.. Estep (red.. Lower and Middle Cretaceous Terrestrial Ecosystems.. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 14: 229–234, 1998.. Harris: Large, Early Cretaceous theropods in North America.. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 14: 225–228, 1998.. 33,2.. 33,3.. Phil Senter, James H.. Robins.. Range of motion in the forelimb of the theropod dinosaur.. , and implications for predatory behaviour.. „Journal of Zoology”.. 266 (3), s.. 307–318, 2005.. 1017/S0952836905006989.. 34,0.. 34,1.. Jonathan Franzosa, Timothy Rowe.. Cranial endocast of the Cretaceous theropod dinosaur.. 25 (4), s.. 859–864, 2005.. 1671/0272-4634(2005)025[0859:CEOTCT]2.. Roland T.. Bird.. A dinosaur walks into the museum.. „Natural History”.. 254–261, 1941.. Jack V.. Rogers.. Theropod dinosaur trackways in the Lower Cretaceous (Albian) Glen Rose Formation, Kinney County, Texas.. „Texas Journal of Science”.. 54 (2), s.. 133–142, 2002.. Michael Hawthorne, Rena M.. Bonem, James O.. Farlow, James O.. Jones.. Ichnology, stratigraphy and paleoenvironment of the Boerne Lake Spillway dinosaur tracksite, south-central Texas.. 54 (4), s.. 309–324, 2002.. James O.. Farlow:.. and the maker of Comanchean large-theropod footprints.. W: Darren Tanke, Kenneth Carpenter (red.. Mesozoic Vertebrate Life.. Bloomington: Indiana University Press, s.. 408–427.. ISBN 978-0253339072.. Martin G.. Lockley:.. Tracking Dinosaurs: A New Look at an Ancient World.. Cambridge: Cambridge University Press, 1991, s.. ISBN 978-0521394635.. Thomas, James O.. Farlow.. Tracking a dinosaur attack.. „Scientific American”.. 266 (6), s.. 48–53, 1997.. Michael D.. D'Emic, Keegan M.. Melstrom i Drew R.. Eddy.. Paleobiology and geographic range of the large-bodied Cretaceous theropod dinosaur.. „Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology”.. 333–334, s.. 13–23, 2012.. palaeo.. 2012.. 003.. Louis L.. Jacobs, Dale A.. Winkler, Phillip A.. Murry.. On the age and correlation of Trinity mammals, Early Cretaceous of Texas, USA.. „Newsletter of Stratigraphy”.. 35–43, 1991.. 43,0.. 43,1.. Daniel L.. Brinkman, Richard L.. Cifelli, Nicholas J.. Czaplewski.. First occurrence of.. (Dinosauria: Theropoda) from the Antlers Formation (Lower Cretaceous: Aptian – Albian) of Oklahoma.. „Oklahoma Geological Survey Bulletin”.. 146, s.. 1–27, 1998.. Rose.. A new titanosauriform sauropod (Dinosauria: Saurischia) from the Early Cretaceous of central Texas and its phylogenetic relationships.. „Palaeontologia Electronica”.. 10 (2), s.. 8A, 2007.. Mathew J.. Wedel, Richard L.. Cifelli, R.. Kent Sanders.. Sauroposeidon proteles.. , a new sauropod from the Early Cretaceous of Oklahoma.. 20 (1), s.. 109–114, 2000.. 1671/0272-4634(2000)020[0109:SPANSF]2.. Murry, Louis L.. Jacobs.. A new species of.. Tenontosaurus.. (Dinosauria: Ornithopoda) from the Early Cretaceous of Texas.. 17 (2), s.. 330–348, 1997.. php?title=Akrokantozaur oldid=40399306.. Volapük.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 23:20, 11 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Akrokantozaur
    Open archive

  • Title: Szczętki – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Szczętki.. Euphausiacea.. Dana.. , 1852.. Kryl antarktyczny.. Euphausia superba.. Podkrólestwo.. tkankowce właściwe.. Nadtyp.. pierwouste.. stawonogi.. pancerzowce.. szczętki.. poj.. szczętka.. eufauzje, eufazje.. (Euphausiacea), popularnie zwane.. krylem.. rząd.. morskich.. pancerzowców.. liczący 86 gatunków.. W odróżnieniu od innych.. skorupiaków.. szczętki posiadają.. skrzela.. zewnętrzne.. Szczętki występują we wszystkich oceanach świata, gdzie stanowią kluczowe, dolne ogniwo w.. Odżywiają się.. fitoplanktonem.. oraz w mniejszym stopniu.. zooplanktonem.. , same zaś są zjadane przez wiele gatunków większych zwierząt, dla których kryl jest najważniejszym elementem diety, np.. fiszbinowców.. mant.. rekinów wielorybich.. krabojadów.. oraz innych.. płetwonogich.. , a także kilku gatunków.. morskich.. Szacuje się, że w.. Oceanie Południowym.. organizmy z gatunku.. kryla antarktycznego.. ) mają.. biomasę.. 500 milionów ton – dwa razy więcej niż ogólna biomasa ludzi.. Połowa tego zjadana jest corocznie przez.. wieloryby.. , płetwonogie,.. kałamarnice.. W poszukiwaniu pokarmu wiele gatunków szczętek odbywa pionową migrację, stanowiąc w nocy pokarm dla drapieżników żerujących przy powierzchni wody, a w dzień – w głębinach.. Człowiek poławia szczętki w ilości 150–200 tys.. rocznie.. Połowy prowadzi się głównie na wodach Oceanu Południowego i u wybrzeży.. Japonii.. Szczętki wykorzystuje się przeważnie w.. gospodarstwach rybackich.. paszę.. wędkarstwie.. jako przynęty, a także w.. przemyśle farmaceutycznym.. i Japonii kryl jest również pokarmem ludzi.. Nazwa "kryl" pochodzi od.. norweskiego.. słowa.. krill.. oznaczającego ".. narybek.. Filogeneza.. Rozmieszczenie geograficzne.. Cykl życiowy.. Znaczenie dla człowieka.. Literatura uzupełniająca.. W rzędzie Euphausiacea wyróżnia się dwie.. Rodzina Bentheuphausiidae jest.. monotypowa.. , zawiera wyłącznie gatunek.. Bentheuphausia amblyops.. żyjący w strefie.. batialnej.. na głębokościach poniżej 1000 m.. , uważany za najprymitywniejszy gatunek szczętek.. Do kolejnej rodziny.. Euphausiidae.. zaliczono 85 gatunków, zgrupowanych w dziesięciu rodzajach, z których najliczniejszym jest rodzaj.. Euphausia.. liczący 31 gatunków.. Z powodu komercyjnych połowów najlepiej zbadanymi są gatunki:.. kryl antarktyczny.. kryl pacyficzny.. Euphausia pacifica.. ) oraz.. kryl północny.. Meganyctiphanes norvegica.. Kryl północny (.. ) jest jedynym gatunkiem monotypowego rodzaju.. Meganyctiphanes.. i jednym z 85 gatunków z rodziny Euphasiidae.. Systematyka rzędu Euphausiacea:.. Dana, 1852.. Dana, 1852.. Holt.. Tattersall.. Nematobrachion.. Calman.. Nematoscelis.. Sars.. , 1883.. Nyctiphanes.. Sars, 1883.. Pseudeuphausia.. Hansen.. , 1910.. Stylocheiron.. Tessarabrachion.. Hansen, 1911.. Thysanoessa.. Brandt.. , 1851.. Thysanopoda.. Latreille.. , 1831.. Bentheuphausiidae.. Colosi.. , 1917.. Bentheuphausia.. Sars, 1885.. Do tej pory nie znaleziono kopalnych szczętek, wiec mało znana jest ich.. paleobiologia.. Historia.. kryla jest znana jedynie z badań wolno ewoluujących jądrowych sekwencji.. Porównanie zmian w ich.. 28S rDNA.. ze zmianami w 28S rDNA ich bliskich krewnych.. , których kopalne dowody zachowały się, pozwoliło na określenie dat wyodrębnienia się poszczególnych rodzajów szczętek.. Analiza.. filogenetyczna.. częściowych sekwencji 28S rDNA euphauzji – stosowana do badania powiązań rodzinnych między gatunkami kryla – wykazała, że.. ostatni wspólny przodek.. rodziny Euphasiidae żył we wczesnej.. kredzie.. ok.. 130 milionów lat temu.. Dwie linie rodowe kryla przeżyły.. (65 milionów lat temu), a nowoczesne gatunki kryla powstały przed końcem.. paleogenu.. (23 miliony lat temu).. Ławica szczętek.. Szczętki występują we wszystkich oceanach świata.. Rozmieszczenie większości gatunków obejmuje również wszystkie oceany, niektóre gatunki występują.. endemicznie.. albo wykazują występowanie ograniczone do strefy.. sublitoralu.. Gatunki z rodzaju.. występują zarówno w Atlantyku jak i w Oceanie Spokojnym.. Wody tego drugiego to także.. kryla pacyficznego.. Kryl północny.. żyje w północnej części Atlantyku od wysokości.. Morza Śródziemnego.. Cztery gatunki rodzaju.. występują obficie w miejscach.. prądów.. podnoszących się oceanicznych wód głębinowych (.. upwelling.. ) jak:.. Prąd Kalifornijski.. Prąd Peruwiański.. Prąd Benguelski.. Prąd Kanaryjski.. , w których człowiek jednocześnie poławia na dużą skalę ryby,.. mięczaki.. W Oceanie Południowym otaczającym.. Antarktydę.. występuje siedem gatunków kryla: jeden z rodzaju.. macrura.. ) i sześć z rodzaju.. żyje zwykle na głębokościach do 100 m p.. , podczas gdy gatunek.. Euphausia crystallorophias.. znaleziono na głębokości 4000 m p.. , chociaż normalnie występuje od 300 do 600 m p.. Oba gatunki są spotykane na południe od 55° S.. szerokości geograficznej.. , przy czym.. crystallorophias.. dominuje na południe od 74° S i w regionach zwartego lodu.. Inne znane gatunki występujące w.. frigida.. triacantha.. vallentini.. Anatomia szczętki na przykładzie.. Skrzela.. szczętki wyrastają promieniście na zewnątrz tułowia i są widoczne na dole.. "Świecący" kryl antarktyczny.. Szczętki to.. mające.. chitynowy.. egzoszkielet.. Przezroczyste ciało składa się z 21 segmentów, wyraźnie zróżnicowanych na.. tegmy.. : głowę, tułów oraz.. odwłok.. Pierwsze dwie tegmy zrośnięte są w.. głowotułów.. osłonięty chitynowym.. karapaksem.. U większości gatunków ta zewnętrzna osłona jest przezroczysta.. Szczętki mają także skomplikowane.. oczy złożone.. , umieszczone na krótkich słupkach.. Niektóre gatunki mogą adaptować się do zmiennych warunków świetlnych dzięki.. pigmentom.. , których używają jako biologicznego rodzaju.. rastru.. Wyposażone są w parę długich, wieloczłonowych.. czułków.. (u stawonogów zwane antenami.. ) oraz kilka par dwugałęziowych odnóży, które dzielą się na odnóża kroczne (.. pereiopody.. ) oraz odnóża tułowiowe (.. torakopody.. Liczba par jest różna u poszczególnych rodzajów oraz gatunków.. W skład torakopodów wchodzą odnóża służące do karmienia i do.. filtracji.. pokarmu z wody.. U gatunków drapieżnych, druga lub druga i trzecia para są wydłużone i zaopatrzone w szczypce, spełniając rolę narządów chwytnych.. Poza tym wszystkie gatunki mają pięć par, zaopatrzonych w długie szczeci, pływnych odnóży (.. pleopody.. ) bardzo podobnych do pleopodów.. homara.. Większość gatunków dorasta do 1–2 cm długości, zaś kilka może osiągnąć rozmiar 6–12 cm.. Największym gatunkiem jest.. mezopelagiczna.. szczętka.. Thysanopoda spinicaudata.. Szczętki można z łatwością odróżnić od innych skorupiaków ze względu na ich widoczne z zewnątrz, nitkowate i zwijające się spiralnie.. Wiele gatunków kryla filtruje pożywienie za pomocą przednich odnóży (torakopody), które tworzą rodzaj bardzo gęstego grzebienia odsączającego pożywienie z wody.. Rzęsy filtrów mogą być tak gęste, że niektóre gatunki, jak np.. spp.. , mogą odżywiać się głównie.. , a w szczególności jednokomórkowymi algami.. okrzemkami.. Przyjmuje się jednak, że szczętki to głównie organizmy wszystkożerne.. Niektóre gatunki są wyłącznie mięsożernymi, polującymi na mały zooplankton i larwy ryb.. Oprócz.. wszystkie pozostałe szczętki mają zdolność.. bioluminescencji.. , dzięki organom zwanym.. fotoforami.. mogącym emitować światło o barwie żółtej lub żółtozielonej, w błyskach 1-6-sekundowych.. Fotofory występują na częściach podstawowych słupków ocznych albo odnóży tułowiowych oraz na 4 sterniach segmentów tułowia.. Światło powstaje w wyniku enzymatycznych reakcji.. chemiluminescencji.. , w których pigment.. lucyferyna.. jest aktywowana przez enzym.. lucyferazę.. Badania wykazały, że lucyferyny wielu gatunków szczętek to.. fluorescencyjne.. tetrapirole.. , podobne, aczkolwiek nie identyczne, z lucyferynami niektórych.. bruzdnic.. Szczętki prawdopodobnie nie mogą samodzielnie produkować tych substancji, jednak wchłaniają je wraz z bruzdnicami będącymi częścią ich diety.. Fotofory szczętek są dość rozwinięte i mogą skupiać światło oraz obracać je w wybranym kierunku za pomocą mięśni.. Funkcja tych organów nie jest dokładnie znana, sądzi się, że odgrywają pewną rolę przy.. , warunkują stosunki społeczne, czy też ułatwiają orientację.. Niektórzy badacze (m.. : Lindsay i Latz.. oraz Johnsen.. ) przypuszczają, że szczętki używają światła jako.. mającego zredukować ich cień i w ten sposób uczynić niewidocznymi dla drapieżników pływających pod nimi.. Pleopody.. płynącego.. Animacja ucieczki szczętek techniką zwaną.. lobstering.. Większość gatunków szczętek to zwierzęta żyjące w.. Ich rozmiary i gęstość różnią się znacznie w zależności od gatunku jak i regionu występowania.. W przypadku kryla antarktycznego stwierdzono gęstość ławic w wielkości od 10 000 do 30 000 osobników na metr sześcienny.. Pływanie w ławicy jest mechanizmem ochronnym, który irytuje mniejsze.. koncentrujące się podczas ataku na pojedyncze okazy.. Większe.. migracje.. szczętek związane są z prądami morskimi.. W ciągu dnia skorupiaki te odbywają zwykle.. wędrówki wertykalne.. – spędzają dzień w głębiach i wypływają w wyższe warstwy akwenów podczas nocy.. Im głębiej schodzą, tym bardziej zmniejszają swoją aktywność, przypuszczalnie aby ograniczać spotkania z drapieżnikami i oszczędzać siły.. Niektóre gatunki (np.. kryl antarktyczny, kryl pacyficzny,.. hanseni.. Pseudeuphausia latifrons.. Thysanoessa spinifera.. ) tworzą również ławice bezpośrednio pod powierzchnią oceanów za dnia, poszukując pokarmu oraz w celach rozrodczych.. To zachowanie naraża je jednak bardziej na ataki drapieżników.. Gęste ławice znajdujące się bezpośrednio pod powierzchnią wód, gdzie mają ograniczoną możliwość ucieczki, mogą wywoływać.. szał jedzenia.. u ptaków czy ryb.. Ławice rozpraszają się, gdy są zaniepokojone.. Obserwowano jak niektóre osobniki szczętek.. liniały.. nagle, zostawiając powłokę egzoszkieletu (.. exuvia.. ) w celu zmylenia napastnika.. Szczętki płyną zwykle z szybkością kilku centymetrów na sekundę (0,2-10 długości ciała na sekundę), używając odnóży pływnych (pleopody) jako napędu.. Będąc w niebezpieczeństwie, reagują ucieczką zwaną.. – kurcząc i rozkurczając segmenty ogonowe.. telsona.. uropody.. , szczętki poruszają się do tyłu względnie  ...   Japonii.. Największe połowy w historii prowadziły Japonia oraz.. ZSRR.. , zaś po jego rozpadzie.. Rosja.. Szczyt odłowów odnotowano w 1983, kiedy to uzyskano 528 tys.. ton kryla tylko z Oceanu Południowego (93% odłowiło ZSRR).. W 1993 dwa wydarzenia przyczyniły się do drastycznego zmniejszenia odłowów kryla.. Rosja zrezygnowała z połowów oraz wprowadzono znaczące limity uzyskiwania szczętek.. Limity wynikały z.. Konwencji o Ochronie Żywych Zasobów Antarktyki.. (CCAMLR) będącej częścią.. Traktatu Antarktycznego.. W 2007 największe odłowy prowadziła Japonia, za którą znalazły się.. Korea Południowa.. , Ukraina i.. Obecnie odłowy w wodach antarktycznych kształtują się na poziomie ok.. ton rocznie.. Są regulowane przez piętnasty paragraf CCAMLR.. Prawdopodobnie ograniczenie połowów jest także związane z wysokimi kosztami uzysku, aczkolwiek kwestie polityczne i konieczność legalizacji także odgrywają istotną rolę.. Połowy u wybrzeży Japonii kształtują się na poziomie 70 tys.. Eksperymentalne połowy na małą skalę prowadzi się także na innych obszarach, m.. kryla pacyficznego u wybrzeży.. , oraz kryla północnego,.. Thysanoessa raschii.. Zatoce Świętego Wawrzyńca.. Podczas tych połowów uzyskuje się kilkaset ton szczętek rocznie.. Nicol oraz Foster uważają, iż rozpoczęcie połowów na dużą skalę w tych rejonach może spotkać się z oporem ze strony lokalnych rybaków oraz ekologów.. Szczętki mają smak słony i bardziej intensywny niż.. Do masowej konsumpcji i przemysłowego przetworzenia muszą być obierane, ponieważ ich egzoszkielet zawiera.. fluorki.. , które w dużych ilościach mogą być toksyczne.. Nadmierne spożycie.. może także wywoływać.. biegunkę.. Olej z kryla jest natomiast bogatym źródłem.. nienasyconych kwasów tłuszczowych.. typu.. omega-3.. DHA.. EPA.. Integrated Taxonomic Information System:.. Taksonomia Euphausiacea.. [dostęp 8 marca 2008].. Encarta.. Reference Library Premium 2005.. Article – "Krill", (en), [16.. Edward Brinton.. The distribution of Pacific euphausiids.. „Bulletin of the Scripps Institution of Oceanography”.. 2, s.. 51-269, 1962.. [dostęp 25 sty 2009].. Simon N.. Jarman:.. The evolutionary history of krill inferred from nuclear large subunit rDNA sequence analysis.. Biological Journal of the Linnean Society.. , 73 (2) (2001), 199–212 doi:10.. 1095-8312.. tb01357.. x, [dostęp 15.. 2008], (en).. Brueggeman, P.. Podwodny przewodnik terenowy na wody u wybrzeży Ross Island McMurdo Sound, (Antarktyda).. , (en), [dostęp 16.. MarineBio.. : Euphausia superba, Krill – MarineBio.. org, (en), [dostęp 12.. Kirkwood, J.. (1984): A Guide to the.. of the Southern Ocean.. Australian National Antarctic Research Expedition; Australia Dept of Science and Technology, Antarctic Division.. Sala, A.. ; Azzali, M.. ; Russo, A.. (2002):.. Krill of the Ross Sea: distribution, abundance and demography of.. and.. during the Italian Antarctic Expedition (January-February 2000).. Scientia Marina.. , 66(2), ss.. 123–133.. Hosie, G.. ; Fukuchi, M.. ; Kawaguchi, S.. (2003):.. Development of the Southern Ocean Continuous Plankton Recorder survey.. Progress in Oceanography.. , 58, ss.. 263–283.. Gaten, T.. ; [dostęp 15.. 2005].. Encyklopedia PWN.. [dostęp 20 lutego 2008].. Brinton, E.. , a new bathypelagic giant euphausiid crustacean, with comparative notes on.. cornuta.. egregia.. Journal Washington Academy of Sciences.. , 43, ss.. 408–412; 1953.. Czesław Jura:.. Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s.. 475.. ISBN 83-01-14595-1.. Shimomura O.. The roles of the two highly unstable components F and P involved in the bioluminescence of euphausiid shrimps.. „Journal of bioluminescence and chemiluminescence”.. 2 (10).. 91–101.. 1002/bio.. 1170100205.. PMID 7676855.. Dunlap JC.. , Hastings JW.. , Shimomura O.. Crossreactivity between the light-emitting systems of distantly related organisms: Novel type of light-emitting compound.. „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”.. 3 (77), s.. 1394–1397, marzec 1980.. PMID 16592787.. Herring, P.. ; Widder, E.. Bioluminescence in Plankton and Nekton.. , w: Steele, J.. , Thorpe, S.. ; Turekian, K.. (eds.. Encyclopedia of Ocean Science.. , Tom I, ss.. 308–317.. Academic Press, San Diego, 2001.. Lindsay, S.. ; Latz, M.. Experimental Evidence for Luminescent Countershading by some Euphausiid Crustaceans.. , Poster presented at the American Society of Limnology and Oceanography (ASLO) Aquatic Sciences Meeting, Santa Fe, 1999.. Johnsen, S.. The Red and the Black: Bioluminescence and the Color of Animals in the Deep Sea.. Integr.. 45, ss.. 234–246, 2005.. Uwe Kils: Der Krill, wie er schwimmt und frisst – neue Einsichten mit neuen Methoden.. Biologie der Polarmeere – Erlebnisse und Ergebnisse.. Fischer, 1995, s.. 201–210.. ISBN 3-334-60950-2.. Jaffe, J.. ; Ohmann, M.. ; De Robertis, A.. Sonar estimates of daytime activity levels of.. in Saanich Inlet.. , W:.. , 56, ss.. 2000–2010, 1999.. Howard, D.. Krill in Cordell Bank National Marine Sanctuary.. NOAA.. , [dostęp 15.. Kils, U.. Swimming behavior, Swimming Performance and Energy Balance of Antarctic Krill.. BIOMASS Scientific Series.. BIOMASS Research Series.. , ss.. 1–122, 1982.. 23,0.. 23,1.. 23,2.. Nicol, S.. ; Endo, Y.. Krill Fisheries of the World.. Fisheries Technical Paper.. , 367, 1997.. Weier, J.. Changing Currents color the Bering Sea a new shade of Blue.. Earth Observatory.. , 1999.. [Dostęp 15.. Brodeur, R.. ; Kruse, G.. , et al.. : Draft Report of the FOCI International Workshop on Recent Conditions in the Bering Sea, ss.. 22–26,.. , 1998.. Gómez-Gutiérrez J.. , Peterson WT.. , De Robertis A.. , Brodeur RD.. Mass mortality of krill caused by parasitoid ciliates.. „Science (New York, N.. Y.. )”.. 5631 (301), s.. 339, lipiec 2003.. 1085164.. PMID 12869754.. Shields JD.. , Gómez-Gutiérrez J.. Oculophryxus bicaulis, a new genus and species of dajid isopod parasitic on the euphausiid Stylocheiron affine Hansen.. „International journal for parasitology”.. 3 (26), s.. 261–8, marzec 1996.. PMID 8786215.. Gurney, R.. (1942): Larvae of decapod crustacea, W:.. Royal Society Publ.. , 129, Londyn.. Mauchline, J.. ; Fisher, L.. (1969): The biology of euphausiids, w:.. Adv.. Mar.. Knight, M.. (1984):.. Variation in Larval Morphogenesis within the Southern California Bight Population of.. from Winter through Summer, 1977–1978.. CalCOFI Report.. XXV.. Ross, R.. ; Quetin, L.. (1986): How Productive are Antarctic Krill? w:.. Bioscience.. , 36, ss.. 264–269.. Gómez-Gutiérrez, J.. Hatching mechanism and delayed hatching of the eggs of three broadcast spawning euphausiid species under laboratory conditions.. of Plankton Research.. , 24 (12), ss.. 1265–1276, 2002.. Euphausiids of the World Ocean (World Biodiversity Database CD-ROM Series).. Springer Verlag, 1999.. ISBN 3-540-14673-3.. Buchholz, F.. Experiments on the physiology of Southern and Northern krill,.. , with emphasis on moult and growth — a review.. Marine and Freshwater Behaviour and Physiology.. , 36, (4), ss.. 229–247, 2003.. Hyoung-Chul Shin; Nicol, S.. Using the relationship between eye diameter and body length to detect the effects of long-term starvation on Antarctic krill.. Mar Ecol Progress Series (MEPS).. , 239:157–167; 2002.. Marinovic, B.. ; Mangel, M.. Krill can shrink as an ecological adaptation to temporarily unfavourable environments.. Ecology Letters.. , 2, ss.. 338–343; Blackwell Science, 1999.. CCAMLR.. Harvested species: Krill (Eupausia superba).. [dostęp 18 lutego 2008].. Wright, M.. : The Ownership of Antarctica, its Living and Mineral Resources, w:.. Law the Environment.. ; Foster, J.. Recent trends in the fishery for Antarctic krill.. Living Resour.. , 16, ss.. 42–45, 2003, [dostęp 20.. Haberman, K:.. Answers to miscellaneous questions about krill.. , February 26 1997, [dostęp 06.. Arts, M.. , Ackman R.. , Holub, B.. "Essential fatty acids" in aquatic ecosystems: a crucial link between diet and human health and evolution.. , 58(1), ss.. 122–137, 2001, doi:10.. 1139/cjfas-58-1-122, [dostęp 16.. Brian Biden, Martin W.. Johnson, Edward Brinton.. Euphausiacea (Crustacea) of the North Pacific.. 1955.. Tom 6, Numer 8.. [dostęp 13 lutego 2008].. Euphausiids of Southeast Asian waters.. „Naga Report”.. La Jolla: University of California, Scripps Institution of Oceanography, 1975.. Tom 4, Część 5.. V.. Conway, R.. White, J.. Hugues-Dit-Ciles, C.. Galine i inni.. Guide to the coastal and surface zooplankton of the South-Western Indian Ocean.. „Occasional Publication of the Marine Biological Association of the United Kingdom”.. Plymouth, 2003.. Numer 15.. Everson, I.. Krill: biology, ecology and fisheries.. Oxford: Blackwell Science, 2000.. ISBN 0-632-05565-0.. [dostęp 16 marca 2008].. J Mauchline.. Euphausiacea: Adults.. „Conseil International pour l'Exploration de la Mer, 1971.. Identification sheets for adult krill with many line drawings”.. Euphausiacea: Larvae.. P Teet.. The biology of Euphausiids.. „Lecture notes from a.. 2003 course in Marine Biology.. from Napier University”.. php?title=Szczętki oldid=40295971.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 01:03, 1 wrz 2014..

    Original link path: /wiki/Szcz%C4%99tki
    Open archive

  • Title: Zwisłoszczęk czarny – Wikipedia, wolna encyklopedia
    Descriptive info: Zwisłoszczęk czarny.. Malacosteus niger.. Ayres.. , 1848.. , zdjęcie autorstwa dr.. Keiichi Matsuury.. wężorokształtne.. wężorowate.. Malacosteinae.. Malacosteus.. zwisłoszczęk czarny.. Malacosteus choristodactylus.. Vaillant.. , 1888.. Malacosteus danae.. Regan.. Trewavas.. , 1930.. Malacosteus indicus.. Günther, 1878.. ) – gatunek niewielkiej.. ryby głębinowej.. wężorowatych.. (Stomiidae), osiągającej przeciętnie 15–20 cm długości, odznaczającej się rzadką wśród zwierząt zdolnością do czerwonej.. W przeciwieństwie do innych gatunków wężorowatych nie posiada.. wąsów.. , odżywia się głównie drobnymi.. organizmami planktonowymi.. i najprawdopodobniej nie odbywa migracji pionowych w cyklu dobowym.. Nie ma znaczenia gospodarczego.. Ryba ta spotykana jest we wszystkich oceanach strefy tropikalnej i subtropikalnej (w strefie pomiędzy.. równoleżnikami.. 66°N–34°S.. ), na głębokościach 500–3886 m.. Nie jest znana z.. Christopher P.. Kenaley.. wyodrębniając gatunek.. australis.. niger.. zaproponował, że na południe od 30°S.. jest zastępowany przez.. Historia badań i taksonomia.. Fizjologia.. Kladogram.. rodziny Stomiidae, wg Finka (1985).. a-d to alternatywne kladogramy dla grupy.. Pachystomias.. Aristostomias.. Photostomias.. Na czerwono wyróżniono rodzaje posiadające zdolność czerwonej bioluminescencji.. Schematyczny rysunek przedstawiający.. Na czerwono zaznaczono fotofor dodatkowy (AO), na niebiesko zaoczodołowy (PO).. Fotofor podoczodołowy niewidoczny.. Gatunek i rodzaj opisał.. William Orville Ayres.. w 1848 roku.. na podstawie pojedynczego okazu złowionego w zachodnim Atlantyku na południowy wschód od.. (42°N, 50°W).. Okaz ten został przekazany pannie L.. Felt z.. Bostonu.. przez kapitana Josepha R.. Portera z St.. Stephens w.. Nowym Brunszwiku.. , który złowił go w drodze z.. Liverpoolu.. do Bostonu.. został zdeponowany w.. Boston Society of Natural History.. i najprawdopodobniej zaginął.. Kolejny opis ukazał się w 1878 roku, gdy.. Albert C.. Günther.. przedstawił doniesienie o rybie złowionej na.. Filipinach.. podczas ekspedycji statku badawczego.. HMS „Challenger”.. 1872-1876.. Günther uznał że jest to nowy gatunek.. W 1888 roku.. Léon Vaillant.. opisał trzeci gatunek tego rodzaju,.. choristodactylus.. , w oparciu o trzy osobniki złowione podczas rejsu statku Talisman na północnym Atlantyku, u wybrzeży.. Maroka.. W 1899 roku.. Alfred William Alcock.. , w oparciu o kolekcję okazów złowionych w.. Morzu Andamańskim.. , podważył status.. indicus.. Erich Zugmayer.. w 1911 roku w swojej pracy uznał, że są to synonimy.. Do tego samego wniosku doszli Parr (1927.. ), Regan i Trewavas (1930.. ) i Morrow (1964.. Regan i Trewavas opisali ponadto nowy gatunek.. danae.. na podstawie okazów pozyskanych przez ekspedycję R/V Dana w.. Zatoce Panamskiej.. Dopiero w 2005 roku Kenaley uznał, że opisane różnice między.. w rzeczywistości są wyrazem dymorfizmu płciowego.. Anatomia.. była badana m.. Brauera.. (1908.. Nusbauma-Hilarowicza.. (1920.. jest zaliczany do rodziny wężorowatych (Stomiidae.. sensu.. Fink, 1985.. ) i podrodziny Malacosteinae bądź jako.. gatunek typowy.. w rodzinie Malacosteidae (.. Morrow, 1964.. i Harold, 2003.. Najbliżej spokrewnionymi rodzajami są.. (zaliczany razem z.. do Malacosteinae) oraz.. Do rodzaju.. zalicza się obecnie dwa gatunki:.. Gatunek.. na ogół uznawany jest obecnie za.. młodszy synonim.. Głowa zwierzęcia jest tępo zakończona, bez wąsów.. W przedniej części głowy znajduje się parzyste, okrągłe nozdrze.. Kości podniebienia pozbawione zębów, brak też zębów lemieszowych.. Grzbietowoprzednia krawędź mózgoczaszki lekko wklęsła.. Otwierające się szeroko szczęki zawierają liczne, ostre zęby.. Brak błony międzyżuchwowej (intramandibular membrane), zatem dno jamy gębowej jest niezamknięte skórą (tak jak u.. ) i niejasne jest, w jaki sposób ryba połyka mniejszą zdobycz.. Blisko czubka głowy umieszczone są duże oczy.. posiada na głowie trzy parzyste narządy świetlne oraz duży dodatkowy fotofor (AO) przecinkowaty albo łezkowaty, położony wzdłuż tylnodolnej krawędzi oczodołu, zbliżony rozmiarami do oczodołu u większych (powyżej 50 mm długości) osobników.. Fotofor ten ma średnicę od 4,2 do 7,6% długości ciała ryby.. U dużych osobników ( 10 cm długości) świeżo po złowieniu ma czekoladowobrązową barwę i nie odznacza się na tle aksamitnoczarnej skóry głowy ryby; u małych okazów jest lepiej widoczny, jaśniejszy z czerwonawym odcieniem.. Okrągławe, świecące na jasnoniebieski kolor fotofory zaoczodołowe (postorbital photophores, PO; typowe dla wszystkich przedstawicieli rodziny.. ) znajdują się do tyłu od AO.. PO jest okrągławy i znacznie mniejszy, biały, mleczny lub bladozielony i zazwyczaj zarówno u świeżo złowionych jak i spreparowanych okazów, zrotowany jest do wewnątrz tak, że jego barwa jest niewidoczna.. Podobnie może być zrotowany zaoczodołowy narząd świetlny u.. , jednak nie znany jest żaden mechanizm anatomiczny jego zamykania czy odwracania.. Oba fotofory unerwione są przez gałązki.. V nerwu czaszkowego.. Narząd świetlny podoczodołowy, suborbital photophore (SO) bardzo mały, okrągły, przy tylnodolnej krawędzi oczodołu, w małej kieszonce.. Niekiedy fotofor dodatkowy jest błędnie traktowany jako fotofor podoczodołowy.. Mniejsze fotofory i niezorganizowane skupiska bioluminescencyjnej tkanki rozsiane są na skórze głowy i ciała ryby.. Brzusznooczne i pokrywowe fotofory wytwarzają u świeżo złowionych ryb niebieskawą poświatę.. Ryba ta nie posiada.. łusek.. ; świeżo po złowieniu ma jednolicie czarną barwę, po dłuższym przechowywaniu nabiera ciemnobrązowego odcienia.. Długość standardowa.. (SL) osobników tego gatunku wynosi 15–20 cm, maksymalnie 25,6 cm.. Płetwa piersiowa ma 2–6 promieni, płetwa grzbietowa 17–21, odbytowa 18–24.. ryby składa się z 47–51 kręgów.. występuje dyskretny.. , wyrażony głównie rozmiarem fotoforu zaoczodołowego.. Uważa się, że ewolucja dymorfizmu PO jest przykładem wypadkowego wpływu dwóch przeciwstawnych czynników: selekcji płciowej "dobrych" genów warunkujących większy rozmiar narządu i selekcji naturalnej, ograniczającej jego wielkość (koszt energetyczny wytwarzania bioluminescencji jest znaczny i ograniczający).. Okaz.. złowiony u wybrzeży.. na głębokości około 500 m; zdjęcie autorstwa dr.. Rafaela Bañón Díaza.. Mierzący 12 cm okaz ryby złowiony w 2002 roku u wybrzeży Nowej Fundlandii.. Zdjęcie dzięki uprzejmości dr.. Alberto Garazo Fabregata.. Wężorowate znane są z tego, że mogą połknąć zdobycz porównywalnej z nimi samymi wielkości.. Dawniej uważano, że.. nie jest tu wyjątkiem, zwłaszcza, że paszcza tej ryby jest relatywnie jedną z największych w tej rodzinie.. Rzekomo oprócz dużych szczęk przystosowaniem do pożerania dużej zdobyczy miałyby być nieskostniałe kręgi bliższego odcinka kręgosłupa.. faktycznie odżywia się także innymi rybami.. , jednak szeroko zakrojone badania nad zawartością żołądków złowionych ryb wykazały, że zawierają one głównie.. wchodzące w skład zooplanktonu.. Nie posiada jednak typowych cech charakteryzujących ryby planktonożerne, zwykle mające mniejszy otwór gębowy i liczne wyrostki filtracyjne skrzeli.. Sutton i wsp.. (2005) przedyskutowali możliwe wytłumaczenia tego faktu.. Zaproponowano, że.. jest wysoko wyspecjalizowanym i odrębnym przedstawicielem Stomiidae, o odmiennej, niż inni przedstawiciele rodziny ekologii: prawdopodobnie ryby tego gatunku odżywiają się widłonogami wykrywanymi przez nie dzięki czerwonej.. w promieniu ok.. 2 m w długich okresach oddzielających stosunkowo rzadkie spotkania z większymi organizmami, które również pożera.. W przypadku ryb głębinowych opisywano zjawisko, że obserwowana zawartość żołądka trafiała do niego po ich złapaniu w sieci: były one stłoczone z potencjalną zdobyczą i aktywnie bądź odruchowo pożerały organizmy nie stanowiące elementu ich typowego pożywienia.. wykluczono tą możliwość; dowodem był fakt, że widłonogi w przewodzie pokarmowym w większości (84%) przypadków wykazywały oznaki nadtrawienia, ponadto, większość ryb tego gatunku szybko ginie w sieci z powodu uwięźnięcia zębów w okach sieci i spowodowanego tym śmiertelnego przemieszczenia dogłowowych kręgów kręgosłupa, co zmniejsza prawdopodobieństwo pożerania przypadkowej zdobyczy.. Wydaje się, że w przeciwieństwie do innych przedstawicieli rodziny,.. nie odbywa wędrówek w rytmie dobowym w płytsze wody nocą i głębsze w dzień.. Wydaje się, że populacja.. podlega bardziej zasadom selekcji K niż r w modelu.. selekcji r/K.. Ryby mają przypuszczalnie niewielką  ...   of Natural History”.. 53–64, 1849.. Günther A.. Preliminary notice of deep-sea fishes collected during the voyage of the HMS "Challenger".. „Annals and Magazine of Natural History”.. 17–28, 179–187, 248–251, 1878.. Cytat za: Kenaley, 2007.. Vaillant LL:.. Expéditions scientifiques du "Travailleur" et du "Talisman" pendant les années 1880, 1881, 1882, 1883.. Poissons Expedition, Paris.. 1888.. Alcock AW:.. A Descriptive Catalogue of the Indian Deep-sea Fishes in the Indian Museum Collected by the Royal Indian Marine Survey Ship "Investigator".. Kalkuta: Indian Museum, 1899.. Zugmayer E.. Poissons provenant des campagnes du yacht "Princesse-Alice" (1901–1910).. Résultats de Campagnes Scientifiques Accomplies par le Prince Albert I.. Monaco: 1–74, 1911 Cytat za: Kenaley, 2007.. Parr AE.. 1927.. The stomiatoid fishes of the suborder Gymnophotodermi (Asthronesthidae, Melanostomiatidae, Idiacanthidae) with a complete review of species.. Bulletin of the Bingham Oceanographic Collection 3:1–123.. Regan CT, Trewavas E.. 1930.. The fishes of the families Stomiatidae and Malacosteidae.. Danish Dana Expedition 1920–22 6:1–143 Cytat za: Kenaley, 2007.. Family Malacosteidae.. W: Bigelow HB, Breder CM, Cohen DM, Mead GW, Merriman D, Olsen YH, Schroeder WC, Schultz LP, Tee-Van J (red.. Fishes of the Western North Atlantic.. 1, pt.. New Haven, Connecticut: Yale University, 1964, s.. 523–549.. Brauer A.. Die Tiefsee–Fische.. Anatomische Teil.. „Wiss Ergebn Dt Tiefsee-Exped "Valdivia"”.. 1–266, 1908.. Cytat za: Herring i Cope, 2005.. Nussbaum-Hilarowicz J.. La structure du canal digestif de.. Cydothone signata.. Garman,.. Argyropelecus hemigynvius.. Cocco,.. Stenioptyx diaphana.. Hermann,.. Chauliodiis Sloanei.. Bloch et.. „Résultats des campagnes scientifiques accomplies sur son yacht par Albert Ier, prince souverain de Monaco”.. Fink WL.. Phylogenetic interrelationships of the stomiid fishes (Teleostei: Stomiiformes).. „Miscellaneous Publications of the Museum of Zoology, University of Michigan”, s.. 1–127, 1985.. Harold AS.. 2003.. Malacosteidae: loosejaws, p.. 901–903.. [w:] FAO Species Identification Guide forFishery Purposes.. The living marine resources of the western central Atlantic, Vol.. 2: Bony fishes part 1 (Acipenseridae to Grammatidae).. Carpenter and R.. Walker (red.. FAO, Paryż.. Nicol JAC.. Studies on luminescence.. On the subocular light-organs of stomiatoid fishes.. „J Mar Biol Ass UK”.. 39, s.. 529–548, 1960.. Cytat za: Herring et al.. , 2005.. Scott WB, Scott MG.. Atlantic fishes of Canada.. „Can Bull Fish Aquat Sci”.. 219, 1988.. Sutton TT, Hopkins TL.. Species composition, abundance, and vertical distribution of the stomiid (Pisces: Stomiidae) fish assemblage of the Gulf of Mexico.. „Bulletin of Marine Science”.. 59, s.. 530–542, 1996.. "The mouth is of enormous size and the integuments of the abdomen present very definite longitudinal folds, leaving no doubt that this fish is able, like several others living in deep water, to swallow prey of an enormous size".. Sydney J.. Hickson.. The Fauna of the Deep Sea.. Londyn, Kegan Paul, Teench, Teubnee Co.. Ltd.. 1894 s.. 163.. Regan CT.. Trewavas E.. The Fishes of the Family Stomiatidae and Malacosteidae.. „Danish Dana Expedition 1920–22”.. 6, 1930.. Coad BW, Reist JD.. Annotated list of the arctic marine fishes of Canada.. „Can MS Rep Fish Aquat Sci”.. 2674, 2004.. Ebeling AW, Cailliet GM.. Mouth size and predator strategy of midwater fishes.. „Deep-sea Research”.. 959–968, 1974.. Cytat za: Kenaley, 2005.. Langeland A, Nøst T.. Gill raker structure and selective predation on zooplankton by particulate feeding fish.. „Journal of Fish Biology”.. 47, s.. 719–732, 1995.. Sutton TT.. Trophic ecology of the deep-sea fish.. (Pisces: Stomiidae): An enigmatic feeding ecology to facilitate a unique visual system?.. „Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers”.. 52.. 2065–2076, 2005.. dsr.. Clarke T.. Some aspects of the ecology of stomiatoid fishes in the Pacific Ocean near Hawaii.. „Fishery Bulletin”, s.. 337–351, 1974.. Sutton T.. , Hopkins T.. Species composition, abundance, and vertical distribution of the stomiid (Pisces: Stomiiformes) fish assemblage of the Gulf of Mexico.. 59, 1996.. 30,2.. 30,3.. 30,4.. Herring PJ, Cope C.. Red bioluminescence in fishes: on the suborbital photophores of.. „Marine Biology”.. 148, s.. 383–394, 2005.. 1007/s00227-005-0085-3.. Kampa EM.. Underwater daylight and moonlight measurements in the Eastern North Atlantic.. „Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom”.. 50, s.. 391–420, 1970.. Cytat za: Douglas et al.. , 1998.. Jerlov NG:.. Marine Optics.. Amsterdam: Elsevier Scientific, 1976.. Frank TM, Widder EA.. UV light in the deep-sea: in situ measurements of downwelling irradiance in relation to the visual threshold sensitivity of UV-sensitive crustaceans.. „Marine and Freshwater Behaviour and Physiology”.. 27.. 2–3, s.. 189–197, 1996.. Latz MI, Frank TM, Case JF.. Spectral composition of bioluminescence of epipelagic organisms from the Sargasso Sea.. 98.. 441–446, 1988.. 1007/BF00391120.. Cytat za: Herring, 2005.. Douglas RH, Partridge JC.. On the visual pigments of deep-sea fish.. 68–85, 1997.. 1095-8649.. 1997.. tb01340.. Denton EJ, Gilpin-Brown JB, Wright PG (1970) On the filters in the photophores of mesopelagic fish and on a fish emitting red light and especially sensitive to red light.. J Physiol (London) 208:72–73.. Denton EJ, Herring PJ, Widder EA, Latz MF, Case JF.. The roles of filters in the photophores of oceanic animals and their relation to vision in the oceanic environment.. „Proc R Soc Lond B”.. 1238, s.. 63–97, 1985.. 1985.. 0051.. Widder EA, Latz MI, Herring PJ, Case JF.. Far Red Bioluminescence from Two Deep-Sea Fishes.. 4661 (225), s.. 512–514, sierpień 1984.. 225.. 4661.. 512.. PMID 17750854.. Herring PJ (1981) Red fluorescence of fish and cephalopod photophores.. In: DeLuca MA, McElroy WD (eds) Bioluminescence and chemiluminescence.. Academic, New York, pp 527–530.. Campbell AK, Herring PJ.. A novel red fluorescent protein from the deep sea fish.. „Comparative Biochemistry and Physiology Part B: Biochemistry and Molecular Biology”.. 86.. 411–417, 1987.. 1016/0305-0491(87)90314-2.. Douglas RH, Partridgeb JC, Dulaic KS, Huntc DM, Mullineauxd CW, Hynninen PH.. Enhanced retinal longwave sensitivity using a chlorophyll-derived photosensitiser in.. , a deep-sea dragon fish with far red bioluminescence.. „Vision Research”.. 39.. 17, s.. 2817–2832, 1999.. 1016/S0042-6989(98)00332-0.. Douglas RH, Mullineaux CW, Partridge JC.. Long-wave sensitivity in deep-sea stomiid dragonfish with far-red bioluminescence: evidence for a dietary origin of the chlorophyll-derived retinal photosensitizer of.. „Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences”.. 355.. 1269–1272.. 0681.. Zurer, P.. (1998).. Chemical and Engineering News, 76(23), 10.. 44,0.. 44,1.. Somiya H.. Yellow lens eyes of a stomiatoid deep-sea fish,.. „Proceedings of the Royal Society of London, Series B”.. 215, s.. 481–489, 1982.. Bowmaker JK, Dartnall HJ, Herring PJ.. Longwave-sensitive visual pigments in some deep-sea fishes: segregation of ‘paired’ rhodopsins and porphyropsins.. „J Com Physiol A”.. 163, s.. 685-698, 1988.. 1007/BF00603853.. Schwab IR, Yuen CK, Buyukmihci NC, Blankenship TN, Fitzgerald PG.. Evolution of the tapetum.. „Trans Am Ophthalmol Soc”.. 100, s.. 187-99; discussion 199-200, 2003.. PMID 12545693.. Douglas RH, Bowmaker JK, Mullineaux CW: A possible retinal longwave detecting system in a myctophid fish without far-red bioluminescence; evidence for a sensory arms-race in the deep-sea.. Bioluminescence Chemiluminescence: Progress Current Applications.. World Scientific, 2002.. ISBN 9812381562.. BL Web: Malacosteid Fish and Red Luminescence.. php?title=Zwisłoszczęk_czarny oldid=35056312.. Wężorowate.. Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 14:53, 11 mar 2013..

    Original link path: /wiki/Zwis%C5%82oszcz%C4%99k_czarny
    Open archive





  • Archived pages: 2198